Adhyaya 5
Āśauca, Daśāha Piṇḍa-Rites, Vṛṣotsarga, Sāpiṇḍīkaraṇa, and the Yama-mārga (Path to Yama)
এই অধ্যায়ত প্ৰেতকল্পৰ অন্ত্যেষ্টি-অনুষংগীয় ক্ৰিয়াক্ৰম আগবাঢ়ে। শ্ৰীকৃষ্ণে গৰুড়ক দাহৰ পাছত তৎক্ষণাৎ আচৰণ, গৃহত পুনঃপ্ৰৱেশ, আৰু সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ বাবে দহ ৰাতিৰ আশৌচ-নিয়ম (জন্মাশৌচ আৰু শিশুকালৰ স্তৰভেদসহ) উপদেশ দিয়ে। তাৰ পাছত দশাহ কাৰ্যসূচী—প্ৰতিদিন পিণ্ডদান (শুদ্ধি, স্থান, দ্ৰব্য-নিয়মসহ), অঞ্জলি-প্ৰমাণে দান, আৰু দশম দিন স্নান, বস্ত্ৰ/কেশ ত্যাগ আৰু বৰ্ণানুসাৰ শুদ্ধিচিহ্ন—বৰ্ণিত হয়। পিণ্ডৰ ভাগবণ্টনে প্ৰেতৰ পোষণ আৰু যমদূতৰ তৃপ্তি, লগতে ক্ৰমে সূক্ষ্মদেহ গঠন ব্যাখ্যা কৰা হয়। মধ্য/ষোড়শী ক্ৰিয়াৰ উল্লেখ কৰি একাদশ দিনৰ আশেপাশে বৃষোৎসৰ্গক মুখ্য বুলি কোৱা হৈছে; তাৰ পাছত দান আৰু ব্ৰাহ্মণভোজন। তাৰপিছত একোद्दিষ্ট পাত্ৰে সাপিণ্ডীকৰণ, পিতৃস্থিতিলৈ স্থানান্তৰ, সময়বিকল্প আৰু দম্পতি-সম্পৰ্কীয় বিশেষ বিধান আহে। শেষত যমমাৰ্গ—যমদূতৰ বাধ্য যাত্ৰা, দূৰত্ব-কাল, ষোড়শ স্থান/নগৰ, গোদান-সম্পৰ্কিত বৈতৰণী পাৰাপাৰ, আৰু যমদৰ্শন-গতি নিৰ্ণয়—পৰৱৰ্তী কৰ্মবিচাৰ আৰু পৰলোকচৰ্চাৰ ভূমিকা স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / एवं दग्ध्वा नरं प्रेतं स्नात्वा कृत्वा तिलोदकम् / अग्रतः स्त्रीजनो गच्छेद्व्रजेयुः पृष्ठतो नराः
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—এইদৰে প্ৰেত হোৱা মানুহজনক দাহ কৰি, স্নান কৰি, তিলোদক অৰ্পণ কৰি, স্ত্ৰীসকল আগত যাব আৰু পুৰুষসকল পাছফালে যাব।
Verse 2
प्राशयेन्निम्बपत्राणि रुदन्तो नामपूर्वकम् / विधातव्यं चाचमनं पाषाणोपरि संस्थिते
শোকাতুৰে কান্দি কান্দি প্ৰথমে তেওঁৰ নাম উচ্চাৰি তেওঁক নিমপাত চখাব; আৰু পাথৰৰ ওপৰত বহি আচমন-বিধিও পালন কৰিব।
Verse 3
ते प्रविश्य गृहं सर्वे सुताद्याश्च सपिण्डकाः / भवेयुर्दशरात्रं वै यत आशौचकं खग
হে খগ (গৰুড়)! পুত্ৰ আদি সকলো সপিণ্ড আত্মীয় গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে দহ ৰাতি পৰ্যন্ত আশৌচ হয়—এইয়েই নিয়ম।
Verse 4
क्रीतलब्धाशनाः सर्वे स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् / अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम्
তেওঁলোকে আহাৰ কেৱল কিনি লাভ কৰিব আৰু পৃথক পৃথককৈ শুব; তেওঁলোকৰ খাদ্য ক্ষাৰ আৰু লৱণবর্জিত হ’ব, আৰু তেওঁলোকে তিনিদিন পানীত নিমজ্জিত থাকিব।
Verse 5
अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः / परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः
যিসকল ব্ৰহ্মচাৰী মাংস নাখাই আৰু মাটিত শুই থাকিলেও, পৰস্পৰৰ সঙ্গ-স্পৰ্শ নকৰি দান আৰু স্বাধ্যায় বর্জন কৰিছিল।
Verse 6
मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः / अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते
তেওঁলোকে মলিন, অধোমুখ, দীন আৰু ভোগবর্জিত হৈ থাকে; অঙ্গমৰ্দন আৰু কেশ-মাৰ্জন/সজোৱা আদি দেহসুখ ত্যাগ কৰে।
Verse 7
मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने / उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम्
তেওঁলোকে মাটিৰ পাত্ৰত বা পাতৰ থালীত আহাৰ কৰক; আৰু তাতেই থাকি এক দিন বা তিন দিন সেই ব্ৰত/অনুষ্ঠান পালন কৰক।
Verse 8
गरुड उवाच / आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो / लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः
গৰুড়ে ক’লে—হে প্ৰভু! ‘আশৌচ’ বুলি কোৱা অশুদ্ধ অৱস্থাৰ লক্ষণ কি? ই কিমান দিন থাকে? আৰু তাত পৰি থকা মানুহে কোন কোন নিয়ম/অনুষ্ঠান পালন কৰিব লাগে?
Verse 9
शृकृष्ण उवाच / अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् / पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतो ऽतिशयो हि तत्
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—যথাযথ কাল আদি, যিবোৰ তৎক্ষণাৎ নিবাৰক, সিহঁতৰ দ্বাৰা এই বাধা শীঘ্ৰে দূৰ হওক; কিয়নো পিণ্ডদান, স্বাধ্যায়/পাঠ, দান আদি কৰ্মৰ পুণ্য অতি প্ৰভাৱশালী।
Verse 10
दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते / जनने ऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम्
সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ মাজত মৃত্যুৰ কাৰণে দহ দিনৰ শাৱ-আশৌচ বিধেয়; আৰু জন্মৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেকুৱাই হ’ব—যিসকলে নিখুঁত শুদ্ধি ইচ্ছা কৰে।
Verse 11
जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते / शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः
জন্মৰ ক্ষেত্ৰত একোদক (একেই জল/একেই গৃহ-ভোজন-সম্পৰ্ক) লোকৰ শুদ্ধি তিন ৰাতিৰ পাছত হয়; তদ্ৰূপ শাৱ-শেষৰ পৰা উদকদানকাৰীও তিন দিনতে শুদ্ধ হয়।
Verse 12
आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता / त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम्
শিশুৰ জন্মৰ পৰা দাঁত ওলোৱা পৰ্যন্ত, আৰু পুনৰ চূড়াকৰণ (মুণ্ডন) পৰ্যন্ত, অশৌচ এক ৰাত্ৰি বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। শাস্ত্ৰবিধান মতে ই তিন ৰাত্ৰি; তাৰ পাছত দহ ৰাত্ৰি বুলি ধৰা হয়।
Verse 13
आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे / जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये
এইদৰে তোমাক অশৌচ বুজাই দিয়া হ’ল; এতিয়া সংক্ষেপে প্ৰচলিত বিধি কওঁ। খোলা আকাশৰ তলত উঁচা ঠাইত পানী স্থাপন কৰিবা, আৰু গাখীৰ মাটিৰ পাত্ৰত ৰাখিবা।
Verse 14
अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप / काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे
“ইয়াতে স্নান কৰা, ইয়াতে পান কৰা”—এই মন্ত্ৰে, হে কাশ্যপ, ৰাতি চতুষ্পথ (চৌমাথা)ত, ৰছীৰে বান্ধা তিন টুকুৰা কাঠসহ, প্ৰীতিৰ বাবে অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 15
प्रथमे ऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा / अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह
প্ৰথম দিন, অথবা তৃতীয়, সপ্তম, নাইবা নবম দিন—সেই দিন গোত্ৰজনৰ সৈতে অস্থি-সংচয় কৰিব লাগে।
Verse 16
तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते / योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा
তাৰ পাছত সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ মাজত দেহ-স্পৰ্শ বিধেয়। তেওঁলোক সকলো ক্ৰিয়াৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য হয়, আৰু সমান উদক (জল-তৰ্পণ) ভাগীদাৰো হয়।
Verse 17
प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् / प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः
স্নান কৰি সংযতচিত্তে, দৰ্ভ তৃণৰ এটা তন্তুও নথৈ প্ৰেত-পিণ্ড বাহিৰত অৰ্পণ কৰিব। পূব বা উত্তৰমুখে চৰু প্ৰস্তুত কৰি তাৰ পিছত বিধি সম্পাদন কৰিব।
Verse 18
भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च / नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः
অসংস্কৃত পিণ্ডসমূহ ভূমিত স্থাপন কৰিব; আৰু সংস্কৃত (শুদ্ধ) পিণ্ডসমূহ কুশৰ ওপৰত ৰাখিব। একাগ্ৰচিত্তে ন’দিনত ন’টা পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব।
Verse 19
दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् / असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान्
দশম পিণ্ড অৰ্পণ কৰি ৰাতিৰ অৱশিষ্ট সময় শুচি হৈ থাকিব। কৰ্তা অসগোত্ৰ হওক বা সগোত্ৰ, নাৰী হওক, যতি হওক বা পুৰুষ—সকলৰ বাবে এই বিধান।
Verse 20
प्रथमे ऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् / शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत्
যি প্ৰথম দিনেই অৰ্পণ কৰে, সি দশাহ-ক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ কৰে। সি চাউলৰে, বা সত্তুৰে, অথবা ৰন্ধা শাক-তৰকাৰীৰে নৈবেদ্য দিব পাৰে।
Verse 21
प्रथमे ऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् / यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते
প্ৰথম দিন যি দ্ৰব্য অৰ্পণ কৰা হয়, দশাহিকতেও সেই দ্ৰব্যেই চলিব। আশৌচ শেষ নোহোৱালৈকে প্ৰতিদিন অঞ্জলি-প্ৰমাণে (দুয়ো হাতৰ কুপ) দান দিবলৈ কোৱা হৈছে।
Verse 22
यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया / दशाहे ऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे
অথবা, হে পক্ষী (গৰুড়)! যিদিন দান কৰা হয়, সেই দিনটোকেই সেই দিন-সংখ্যা অনুসাৰে গণনা কৰিব লাগে। দশাহ-কর্মত প্ৰতিদিন অঞ্জলি-অৰ্পণ থাকে, আৰু অন্তিম দিনত সেয়া পঞ্চাশ অঞ্জলি হয়।
Verse 23
द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः / यदाहि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश
হে পক্ষী (গৰুড়)! মাপ দ্বিগুণ কৰিলে অঞ্জলিৰ সংখ্যা পুনৰ শতো হয়। কিন্তু যেতিয়া তিনিদিনীয়া আশৌচ থাকে, তেতিয়া (মাত্ৰ) দহ অঞ্জলি (বিধেয়)।
Verse 24
त्रयो ऽञ्जलय एवं तु प्रथमे ऽहनिवै तदा / चत्वारस्तु द्वितीये ऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा
এইদৰে প্ৰথম দিন তিন অঞ্জলি দিব লাগে; দ্বিতীয় দিন চাৰি; আৰু তৃতীয় দিনো তেনেদৰে তিন।
Verse 25
शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि / चत्वारिंशद्द्वितीये ऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके
হে পক্ষী (গৰুড়)! যেতিয়া অঞ্জলিৰ সংখ্যা শতো ধৰা হয়, তেতিয়া প্ৰথম দিন ত্ৰিশ; দ্বিতীয় দিন চল্লিশ; আৰু তৃতীয় দিন ত্ৰিশ (অঞ্জলি) হয়।
Verse 26
एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः / सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुक्यो ऽधिकारवान्
এইদৰে জলৰ অঞ্জলিসমূহ দুয়োটা পক্ষত ভাগ কৰিব লাগে। আৰু সকলো পিতৃকাৰ্যত পুত্ৰেই মুখ্য অধিকাৰী।
Verse 27
पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा / दशमे ऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्वहिश्चरेत्
পিণ্ডৰ প্ৰসেক নীৰৱে, পুষ্প-ধূপ আদি সহ কৰি ল’ব লাগে। দশম দিন আহিলে গাঁৱৰ বাহিৰলৈ গৈ বিধিমতে স্নান কৰিব লাগে।
Verse 28
तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च / विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा
সেই অৱস্থাত বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰিব লাগে; লগতে চুলি, দাড়ি-গোঁফ আৰু নখো। ব্ৰাহ্মণ জল স্পৰ্শ কৰি শুদ্ধ হয়; ক্ষত্ৰিয় তদ্ৰূপ নিজৰ বাহনৰ (স্পৰ্শ/সংস্কাৰ) দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 29
वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः / मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम्
বৈশ্যৰ বাবে প্ৰতোদ বা ৰশ্মি (অৰ্পণ) বিধেয়; শূদ্ৰৰ বাবে যষ্টি—ক্ৰিয়া সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত এইবোৰ অৰ্পণ কৰিব লাগে। আৰু মৃত ব্যক্তি অতি অল্পবয়সীয়া হ’লে, সপিণ্ডসকলে পৰিৱাপন (পৰিক্ৰমা/আৱৰণ-কৰ্ম) কৰিব লাগে।
Verse 30
कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च / प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत्
ষোড়শী (ষোড়শ দিনৰ) ক্ৰিয়া ছয় পিণ্ডে কৰিব লাগে; তদ্ৰূপ দহ পিণ্ডৰ ক্ৰমও। এই বিধিপিণ্ডে প্ৰথম অশৌচ দূৰ হয়; এইদৰে মৃত্যুৰ পিছৰ আদশাহ (দশ দিন) সম্পূৰ্ণ হয়।
Verse 31
दिनानि दश यान्षिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः / प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम
ইয়াত দহ দিন ধৰি পুত্ৰ আদি পিণ্ড প্ৰস্তুত কৰে; হে খগোত্তম (গৰুড়), সেই পিণ্ডসমূহ প্ৰতিদিন চাৰি ভাগত বিভক্ত কৰা হয়।
Verse 32
भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः / तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति
দুটা ভাগে দেহ ধাৰণ হয়; তৃতীয় ভাগে যমৰ অনুচৰসকল তৃপ্ত হয়; চতুৰ্থ ভাগে প্ৰেত নিজেও জীৱন-আধাৰ পায়।
Verse 33
अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् / शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा
নৱ অহোৰাত্ৰত সূক্ষ্ম দেহ গঠন সম্পূৰ্ণ হয়; আৰু প্ৰথম পিণ্ডদানে প্ৰেতৰ শিৰ (মস্তক) গঢ়া হয়।
Verse 34
द्वितीयेन तु कर्णाक्षिनासिकं तु समासतः / गलांसभुजवक्षश्च तृतीयेन तथा क्रमात्
দ্বিতীয় পিণ্ডে সংক্ষেপে কান, চকু আৰু নাসিকা গঢ় লয়; তৃতীয় পিণ্ডে ক্ৰমে গলা, কান্ধ, বাহু আৰু বক্ষ গঠিত হয়।
Verse 35
चतुर्थेन च पिण्डेन नाभिलिङ्गगुदं तथा / जानुजङ्घं तथा पादौ पञ्चमेन तु सर्वदा
চতুৰ্থ পিণ্ডে নাভি, লিঙ্গ আৰু গুদ গঢ় লয়; পঞ্চম পিণ্ডে সদায় হাঁটু, জঙ্ঘা (পিণ্ডলি) আৰু পা গঠিত হয়।
Verse 36
सर्वमर्माणि षष्ठेन सप्तमेन तु नाडयः / दन्तलोमान्यष्टमेन वीर्यन्तु नवमेन च
ষষ্ঠত সকলো মর্মস্থান গঢ় লয়; সপ্তমত নাড়ীসমূহ উদ্ভৱ হয়; অষ্টমত দাঁত আৰু লোম প্ৰকাশ পায়; নবমত বীৰ্য প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Verse 37
दशमेन तु पूर्णत्वं तृप्तता क्षुद्विपर्ययः / मध्यमां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व मे
দশম কৰ্মে পূৰ্ণতা লাভ হয়; তৃপ্তি হয় আৰু ক্ষুধাৰ বিপৰ্যয় (নিবাৰণ) ঘটে। এতিয়া মই মধ্যৱৰ্তী ষোড়শ বিধি ক’ম; হে বৈনতেয়, মোৰ কথা শুনা।
Verse 38
विष्णवादिविष्णुपर्यन्तान्येकादश तथा खग / श्राद्धानि पञ्च देवानामित्येषां मध्यषीडशी
হে খগ (গৰুড়), বিষ্ণুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিষ্ণুতেই শেষ—এনে এগাৰটা শ্রাদ্ধ আছে; আৰু দেৱতাসকলৰ বাবে পাঁচটা শ্রাদ্ধ-অৰ্পণ আছে—এইদৰে মধ্যত মুঠ ষোড়শ হয়।
Verse 39
निमित्तं दुर्मतिं कृत्वा यदि नारायणो बलिः / एकादशाहे कर्तव्यो वृषोत्सर्गो ऽपि तत्र वै
নিমিত্তত ভুল বুদ্ধি কৰি যদি নাৰায়ণলৈ বলি-অৰ্পণ কৰা হয়, তেন্তে সেই প্ৰসঙ্গতে একাদশ দিনত বৃষোৎসৰ্গ ক্ৰিয়াও নিশ্চয়কৈ কৰিব লাগে।
Verse 40
एकादशाहे प्रेतस्य यस्यात्सृज्येत नो वृषः / प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि
একাদশ দিনত যি প্ৰেতৰ বাবে ‘বৃষ’ (বৃষোৎসৰ্গ) কৰা নহয়, তাৰ প্ৰেতত্ব দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হয়; পাছত শত শত শ্রাদ্ধ দিলেও সেয়া সহজে নাহে।
Verse 41
अकृत्वा यद्वृषोत्सर्गं कृतं वै पिण्डपातनम् / निष्फलं सकलं विद्यात्प्रमीताय न तद्भवेत्
বৃষোৎসৰ্গ নকৰাকৈ যদি পিণ্ডদান (পিণ্ডপাতন) কৰা হয়, তেন্তে সেয়া সম্পূৰ্ণ নিষ্ফল বুলি জানিবা; তাতে মৃতজনৰ সত্য উপকাৰ নহয়।
Verse 42
वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले / पुत्रः पत्न्यथ दौहित्रः पिता वा दुहिताथ वा
এই পৃথিৱীত বৃষোৎসৰ্গৰ বাহিৰে আন একো কৰ্ম ইমান ফলদায়ক নহয়—পুত্ৰে কৰক, পত্নীয়ে কৰক, দৌহিত্ৰে কৰক, পিতাই কৰক বা কন্যাই কৰক।
Verse 43
मृतादनन्तरं तस्य ध्रुवं कार्यो वृषोत्सवः / चतुर्वत्सतरीयुक्तो यस्योत्सृज्येत वा वृषः
মৃত্যুৰ তৎক্ষণাত্ পিছতেই নিশ্চয় ‘বৃষোৎসৱ’ কৰা উচিত; চাৰি বছৰীয়া বৃষ (ষাঁড়) মৃতজনৰ নামে মুক্ত কৰি দিব লাগে।
Verse 44
अलङ्कृतो विधानेन प्रेतत्वं तस्य नो भवेत् / एकादशे ऽह्नि सम्प्राप्ते वृषालाभो भवेद्यदि
বিধি অনুসাৰে যথাযথ সন্মানিত হলে সি প্ৰেতত্বত নপৰে। আৰু একাদশ দিন আহিলে যদি বৃষ (ষাঁড়) লাভ হয়, তেন্তে সেই দিশে ক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হয়।
Verse 45
दर्भैः पिष्टैस्तु सम्पाद्य तं वृषं मोचयेद्वुधः / वृषोत्सर्जनवेलायां वृषाभाव (लाभ) कथञ्चन
দৰ্ভ আৰু বিধিসিদ্ধ লেপেৰে সাজু কৰি জ্ঞানীজনে সেই বৃষক মুক্ত কৰিব। বৃষোৎসৰ্জনৰ সময়ত বৃষৰ অভাৱ কেতিয়াও নহ’ব—যিকোনোভাবে লভ্য কৰিব লাগে।
Verse 46
मृत्तिकाभिस्तु दर्भैर्वा वृषं कृत्वा विमोचयेत् / यदिष्टं जीवतस्तस्य दद्यादेकादशे ऽहनि
মাটিৰ গুটি বা দৰ্ভেৰে বৃষৰ আকাৰ কৰি তাক মুক্ত কৰিব লাগে। আৰু জীৱিত অৱস্থাত যি বস্তু তাৰ প্ৰিয় আছিল, সেয়া একাদশ দিনত দান দিব লাগে।
Verse 47
मृतमुद्दिश्य दातव्यं शय्याधेन्वादिकं तथा / विप्रान्बहून् भोजयीत प्रेतस्य क्षुद्विशान्तये
মৃতকক স্মৰণ কৰি শয্যা, ধেনু আদি দান দিব লাগে; প্ৰেতৰ ক্ষুধা-শান্তিৰ বাবে বহু ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 48
तृतीयां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व ताम् / द्वादश प्रतिमास्यानि आद्यं षाण्मासिकं तथा
হে বৈনতেয় (গৰুড়), শুনা—এতিয়া মই ‘তৃতীয়া’ অৰ্থাৎ ষোড়শী (ষোড়শ দিনৰ) বিধি বৰ্ণনা কৰিম; তাৰ পিছত ষাণ্মাসিকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বাৰটা মাসিক আচাৰ পালনীয়।
Verse 49
सपिण्डीकरणं चैव तृतीया षोडशी मता / द्वादशाहे त्रिपक्षे च षण्मासे मासिके ऽब्दिके
সপিণ্ডীকৰণ শ্ৰাদ্ধো তৃতীয়া বা ষোড়শী দিনত বিধেয়; ই দ্বাদশাহে, পক্ষান্তৰে, ষাণ্মাসে, মাসিকে বা আব্দিকোও কৰিব পাৰি।
Verse 50
तृतीयां षोडशीमेनां वदन्ति मतभेदतः / यस्यैता नि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश
মতভেদৰ বাবে কিছুমানে একে ‘তৃতীয়া’ আৰু কিছুমানে ‘ষোড়শী’ বুলি কয়; যিজনে প্ৰেতাৰ্থ এই ষোলটা শ্ৰাদ্ধ অৰ্পণ কৰা নাই, তাৰ কৰ্তব্য অপূৰ্ণ থাকে।
Verse 51
पिशाचत्वं स्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि / एकादशे द्वादशे वा दिने आद्यं प्रकीर्तितम्
তাৰ বাবে শত শত শ্ৰাদ্ধ দিলেও তাৰ পিশাচত্ব স্থিৰেই থাকে; প্ৰথম বিধি/পদ একাদশ বা দ্বাদশ দিনত বুলি কীৰ্তিত।
Verse 52
मासादौ प्रतिमासञ्च शुद्धं मृततिथौ खग / एकेनाह्ना त्रिभिर्वापि हीनेषु विनतासुत
হে খগ (গৰুড়)! মাহৰ আৰম্ভণিতে আৰু প্ৰতিমাহে মৃত-তিথিৰ দিন শুচি হৈ শ্রাদ্ধকর্ম কৰা উচিত। হে বিনতা-সুত! বিধিত ঘাটতি থাকিলে এক দিনতে, নহ’লে অধিকতম তিন দিনত সম্পন্ন কৰিব পাৰি।
Verse 53
मासषण्मासवर्षेषु त्रिपक्षेषु भवन्ति हि / श्राद्धान्यथस्यात्सापिण्ड्यं पूर्णे वर्षे तदर्धके
মাসিক, ষাণ্মাসিক, বাৰ্ষিক আৰু ত্ৰিপক্ষ (তিন পক্ষ) অন্তৰতো শ্রাদ্ধকর্ম হয়। তাৰ পিছত সাপিণ্ডীকৰণ—পিতৃপংক্তিত সংযোগৰ বিধি—পূৰ্ণ এক বছৰ শেষত বা তাৰ অর্ধসময়ত কৰা উচিত।
Verse 54
त्रिपक्षे ऽभ्युदये वापि द्वादशाहे ऽथ वा नृणाम् / आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात्
মানুহৰ বাবে (এই কৰ্ম) ত্ৰিপক্ষকালত, বা কোনো শুভ উপলক্ষে, অথবা দ্বাদশাহতেও কৰিব পাৰি; কিয়নো কুলধৰ্ম অনন্ত, আৰু মানুহৰ আয়ুও ক্ষয়মান।
Verse 55
अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यते / सपिण्डीकरणेष्वेवं विधिं पक्षीन्द्र मे शृणु
শৰীৰৰ অস্থিৰতাৰ বাবে দ্বাদশাহ কালক প্রশস্ত বুলি মানা হয়। সেয়ে, হে পক্ষীন্দ্ৰ (গৰুড়)! সাপিণ্ডীকৰণ সম্পৰ্কীয় এই বিধি মোৰ পৰা শুনা।
Verse 56
एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तदपि काश्यप / तिलगन्धोदकैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्
হে কাশ্যপ! সেই কৰ্মো একোद्दিষ্ট বিধান অনুসাৰে কৰা উচিত। তিল আৰু সুগন্ধিযুক্ত জলে সংযুক্ত চাৰিটা পাত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।
Verse 57
पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पित्र्यं पात्रत्रयं तथा / सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं खग त्रिषु
তাত প্ৰেতৰ বাবে এটা পাত্ৰ আৰু পিতৃসকলৰ বাবে তিনিটা পাত্ৰ স্থাপন কৰিব লাগে। হে খগ (গৰুড়)! প্ৰেত-পাত্ৰৰ পৰা পিতৃ-পাত্ৰ তিনিটালৈ অৰ্ঘ্য/জল ঢালিব।
Verse 58
चतुरो निर्वपेत्पिण्डान्पूर्वन्तेषु समापयेत् / ततः प्रभृति वै प्रेतः पितृसामान्यमश्नुते
চাৰিটা পিণ্ড নিবেদন কৰি, পূৰ্বোক্ত সমাপ্তিস্থানত ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব লাগে। তাৰপিছৰ পৰা প্ৰেত পিতৃসকলৰ সমান সাধাৰণ অৱস্থা লাভ কৰে।
Verse 59
ततः पितृत्वमापन्ने तस्मिन्प्रेते खगेश्वर / श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत्पितॄन्
তাৰপিছত, হে খগেশ্বৰ (গৰুড়)! যেতিয়া সেই প্ৰেত পিতৃত্ব লাভ কৰে, তেতিয়া শ্রাদ্ধধৰ্মৰ সকলো বিধি একো নাছাড়ি পালন কৰি, তাৰ পূৰ্বৱৰ্তী পিতৃসকলক আৰাধনা-সম্মান কৰিব লাগে।
Verse 60
एकचित्यारोहणे च एकाह्नि मरणे तथा / सापिण्ड्यन्तु स्त्रिया नास्ति मृते भर्तुः स्त्रियो भवेत्
স্ত্ৰী স্বামীৰ সৈতে একে চিতাত আৰোহণ কৰিলে বা একে দিনৰ ভিতৰতে মৃত্যুবৰণ কৰিলে, তেন্তে তাইৰ সাপিণ্ডীকৰণ নাই; স্বামী মৰণ পালে তাইক তেওঁৰ স্ত্ৰীসকলৰ মাজত (গৃহ/বংশ গণনাত) ধৰা হয়।
Verse 61
पाकैक्यमथ कालैक्यं कर्त्रैक्यञ्च भवेत्खग / श्राद्धादौ सह दाहे च पतिपत्न्योर्न संशयः
হে খগ (গৰুড়)! পাকত একতা, কালত একতা আৰু কৰ্তাত একতা থাকিব লাগে। শ্রাদ্ধাদি আৰু দাহসংস্কাৰত পতি-পত্নী সংযুক্ত বুলি গণ্য—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 62
भर्तुर्मृततिथेरन्यतिथौ चितिमथारुहेत् / तांमृताहनि तु सम्प्राप्ते पृथक् पिण्डेन योजयेत्
যদি পত্নীয়ে স্বামীৰ মৃত্যুতিথিৰ বাহিৰে অন্য তিথিত চিতাত আৰোহণ কৰে, তেন্তে স্বামীৰ মৃত্যাহ্নি আহিলে পৃথক পিণ্ডদান কৰি বিধিমতে তাক স্বামীৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিব লাগে।
Verse 63
प्रत्यब्दञ्च युगपत्तु समापयेत्
আৰু প্ৰত্যাব্দ (বাৰ্ষিক) কৰ্মো একেলগে সম্পন্ন কৰিব লাগে; বিলম্ব নকৰি শীঘ্ৰে সমাপ্ত কৰিব লাগে।
Verse 64
यस्य संवत्सरादर्वाक् सपिण्डीकरणं भवेत् / मासिकञ्चोदकुम्भञ्च देयं तस्यापि वत्सरम्
যাৰ সপিণ্ডীকৰণ এক বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই হয়, তাৰ বাবেও মাসিক শ্রাদ্ধদান আৰু উদকুম্ভ (জলকলশ) দান সম্পূৰ্ণ বছৰজুৰি দিব লাগে।
Verse 65
नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यपि च षोडश / एकेनैव तु कार्याणि संविभक्तधनेष्वपि
নৱ শ্রাদ্ধ, সপিণ্ডীকৰণ আৰু আন ষোলটা শ্রাদ্ধকৰ্ম—ধন বিভক্ত হলেও—এজনেই এককভাবে সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 66
पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह / उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः
পিতামহীসকলৰ সৈতে সপিণ্ড-সম্পৰ্ক আৰু মাতামহসকলৰ সৈতেো তদ্ৰূপ সপিণ্ড-সম্পৰ্ক কোৱা হৈছে; আৰু স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত তাৰ গৃহস্থ/অৱস্থাভেদ অনুসাৰে স্বামীৰ সৈতেো সপিণ্ড-সম্পৰ্ক শাস্ত্ৰে উপদেশিত।
Verse 67
नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप / मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत्
হে কাশ্যপ, নব-শ্ৰাদ্ধৰ যথাযথ কাল মই কওঁ—শুনা। মৃত্যুৰ দিনতেই, যি ঠাইত মৃত্যু ঘটিছে, তাতে হে পক্ষিৰাজ, বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত।
Verse 68
द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः / ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते
তাৰ পাছত পথত য’ত বিশ্ৰামৰ ঠাই ব্যৱস্থা কৰা হৈছে, তাতে দ্বিতীয় শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত। তাৰ পিছত সঞ্চয়নস্থানত (অস্থি-সংগ্ৰহস্থলত) যি কৰা হয়, তাক তৃতীয় শ্ৰাদ্ধ বুলি কোৱা হয়।
Verse 69
पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा / दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग
পঞ্চম আৰু সপ্তম দিনত, তদ্ৰূপ অষ্টম আৰু নবম দিনত, আৰু দশম আৰু একাদশ দিনতো—হে খগ, এইদৰে নটা শ্ৰাদ্ধ হয়।
Verse 70
श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता / एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा
এইবোৰেই নটা শ্ৰাদ্ধ; তৃতীয়া আৰু ষোড়শীও স্মৃতিত বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে। মানুহে এইবোৰ একোद्दিষ্ট বিধান অনুসাৰে (এজন প্ৰেতৰ উদ্দেশ্যে) সম্পন্ন কৰা উচিত।
Verse 71
प्रथमे ऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा / नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम्
প্ৰথম দিনত, অথবা তৃতীয়, পঞ্চম, সপ্তম দিনত, তদ্ৰূপ নবম আৰু একাদশ দিনত—এইবোৰকেই নব-শ্ৰাদ্ধ বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে।
Verse 72
उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः / उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः
ইয়াত এইবোৰ ছয় বুলি কোৱা হৈছে; কিন্তু যাগবিধি অনুসাৰে এইবোৰ নৱো হ’ব পাৰে। ঋষিসকলৰ মতভেদ অনুসৰি মই তোমাক এইবোৰ বুজাই দিলোঁ।
Verse 73
रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते / आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम्
ৰূঢ়ি (পৰম্পৰাগত) পক্ষ মোৰ অভীষ্ট; এই যোগ-শাসন কিছুমানে ইয়াত মানে। প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় কৰ্মত দান দিব লাগে; লগতে এটা কুশ-পবিত্ৰকো দিব লাগে।
Verse 74
प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु / प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना
ভোজন কৰি তৃপ্ত হোৱা দ্বিজসকলৰ উপস্থিতিত প্ৰেতৰ বাবে পিণ্ড দান কৰিব লাগে। তাৰ পিছত দ্বিজ যজমানে ‘প্ৰশ্ৰস্তত্ৰাভিৰণ্যেতি’ এই মঙ্গলবাক্য উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 75
अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा / एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम्
সমাপ্তি কৰ্মতো ‘অমুকৰ বাবে ই অক্ষয় হওক’ বুলি ক’ব লাগে। এতিয়া মোৰ পৰা একোद्दিষ্ট শুনা; এইদৰে বাৰ্ষিক (আৱৎসৰ) শ্রাদ্ধ স্মৃত।
Verse 76
सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश / एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते
সপিণ্ডীকৰণৰ পাছত যি ষোলটা শ্রাদ্ধ আছে, সেয়া পাৰ্বণ বিধি বাদ দি একোद्दিষ্ট বিধান অনুসাৰে পালন কৰিব লাগে।
Verse 77
प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि / एकादशे द्वादशे ऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम्
যি মানুহে প্ৰতি বছৰে যিদৰে বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধকর্ম কৰে, সেইদৰেই তাৰ অৰ্পণ প্ৰেতলৈ পৌঁছে। একাদশ আৰু দ্বাদশ দিনত প্ৰেত দুদিন সেই ভোগ গ্ৰহণ কৰে।
Verse 78
योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् / सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते
নাৰীয়েও পুৰুষৰ উদ্দেশে ‘প্ৰেত’ বুলি কৈ পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব। কিন্তু তাৰ সাপিণ্ড্যকর্ম সম্পন্ন হ’লে ‘প্ৰেত’ শব্দৰ প্ৰয়োগ নাথাকে।
Verse 79
दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः / अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत्
দীপদান নিশ্চয় কৰিব লাগে আৰু দীপটো ঘৰ বাহিৰত ৰাতিভৰ জ্বলি থাকিব পৰাকৈ ৰাখিব লাগে। অন্ন, দীপ, জল, বস্ত্ৰ আৰু যি অন্য উপযুক্ত, সেয়াও দান কৰিব লাগে।
Verse 80
तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि / अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत
হে বিনতাসুত! ‘প্ৰেত’ বুলি কোৱা জনৰ তৃপ্তিদায়ক বাৰ্ষিক কৰ্ম (অব্দকৃত্য) সাপিণ্ডীকৰণলৈকে মই সংক্ষেপে তোমাক কৈ দিলোঁ।
Verse 81
वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः / त्रयोदशे ऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः
মোৰ পৰা বুজা, বৈৱস্বত (যম)ৰ গৃহলৈ যাত্ৰা কেনেকৈ হয়। ত্ৰয়োদশ দিনত শ্ৰৱণকর্ম সম্পন্ন হোৱাৰ লগে লগে সি (প্ৰেত) আগলৈ অগ্ৰসর হয়।
Verse 82
त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः / तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः
হে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)! যমৰ কিঙ্কৰসকলে তাক ধৰি পেলায়; সি সেই পথত একেলগে যায়—চামৰ ধৰি টনা সাপৰ দৰে টানি নিয়া হয়, আৰু ধৰা বান্দৰৰ দৰে আবদ্ধ।
Verse 83
वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते / तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम्
সি অগ্ৰবায়ুৰ দৰে দ্ৰুত, সূক্ষ্মৰূপ অন্য দেহ ধাৰণ কৰে। এটা দেহ পিণ্ডদানৰ পৰা জন্মি আগলৈ নিয়াৰ বাবে, আৰু আনটো দেহ পিতৃসকলৰ পৰা উদ্ভৱ হয়।
Verse 84
तत्प्रमाणवयो ऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा / षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः
তাত প্ৰমাণ, বয়স, অৱস্থা আৰু আকাৰ যিদৰে ক্ৰমে ক্ৰমে উদ্ভৱ হয়, তেনেদৰে জানিব লাগে; সেই লোকৰ বিস্তাৰ প্ৰমাণ মতে ছিয়াশি হাজাৰ যোজন বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 85
अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः / साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम्
যমলোক আৰু মানৱলোকৰ মাজৰ পথৰ অন্তৰ জানিবা—সেয়া দুশ যোজন, আৰু তাৰ সৈতে অর্ধ ক্ৰোশ অধিক।
Verse 86
चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः / अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति
তাত সি প্ৰতিদিন সাতচল্লিশ যোজন অতিক্ৰম কৰে; এইদৰে আটত্রিশ দিনত যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ হয়।
Verse 87
वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः / एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत्
যমদূতৰ দ্বাৰা টানি নিয়া পাপী বৈৱস্বত পুৰলৈ গমন কৰে। পাপত আসক্ত লোকসকলে এই পথ ক্ৰমান্বয়ে অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া হয়।
Verse 88
जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज / त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः
হে অৰুণানুজ (গৰুড়)! সেই বিৱৰণ শুনা। ত্ৰয়োদশ দিনত অত্যন্ত ভয়ংকৰ জৰীৰে বান্ধি তাক সমৰ্পণ কৰা হয়।
Verse 89
यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः / दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम्
হাতত অঙ্কুশ লোৱা, ভ্ৰুকুটিযুক্ত কুটিল মুখৰ যমদূতে দণ্ডৰ আঘাতত বিহ্বল হোৱা সেই জীৱক দক্ষিণ দিশলৈ টানি নিয়ে।
Verse 90
कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे / तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे
সেই পথ কুশ বন, কাইট, উঁইহাফলু, শংকু আৰু শিলৰ বাবে অতি দুৰ্গম; ক’ৰবাত প্ৰজ্বলিত জুই, আকৌ ক’ৰবাত শ শ গাতৰ বাবে ভয়ংকৰ।
Verse 91
प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके / कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः
প্ৰখৰ সূৰ্যৰ তাপত দগ্ধ সেই ঠাইত জীৱই কামোৰা প্ৰাণীৰ দ্বাৰা পীড়ন সহ্য কৰে আৰু শিয়ালৰ দৰে ভয়ংকৰ শব্দ কৰা যমদূতৰ দ্বাৰা টানি নিয়া হয়।
Verse 92
प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये / कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति
পাপকর্ম কৰা জন ভয়ংকৰ পথেদি যমালয়লৈ গমন কৰে; আৰু দেহ দহি থাকোঁতে সি মহা বিনাশ আৰু দুখত পতিত হয়।
Verse 93
भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम् / छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते
যেতিয়া তাৰ অঙ্গ ভক্ষণ কৰা হয়, নিৰ্মমভাৱে বিদীৰ্ণ কৰা হয়, আৰু দীঘলীয়া সময় ধৰি কাটি-ছিঁড়ি পেলোৱা হয়, তেতিয়া জীৱে অতি তীব্ৰ দুখ পায়।
Verse 94
स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतो ऽपि सन् / पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु
নিজ কৰ্মবিপাকৰ ফলত অন্য দেহলৈ গ’লেও, এই পৰলোক-পথত ষোলটা ‘পুরাণি’ (বিধি/উপচাৰ) নিৰ্ধাৰিত আছে; সেয়া মোৰ পৰা শুনা।
Verse 95
याम्यं सौरिपुरं नगेद्वभवनं गन्धर्वशैलागमौ क्रौञ्चं क्रूरपुरं विचित्रभवनं बह्वापदं दुः खदम् / नानाक्रन्दपुरं सुतप्तभवनं रौद्रं पयोवर्षणं शीताढ्यं बहुभीतिषोडशपुराण्येतान्यदृष्टनि ते
যাম্য, সৌৰিপুৰ, নগেদ্বভবন, গন্ধৰ্বশৈল, আগম, ক্রৌঞ্চ, ক্ৰূৰপুৰ, বিচিত্ৰভবন, বহ্বাপদ, দুঃখদ, নানাক্ৰন্দপুৰ, সুতপ্তভবন, ৰৌদ্ৰ, পয়োবৰ্ষণ, শীতাঢ্য আৰু বহুভীতি—এই ষোলটা নগৰ (লোক) তুমি দেখা নাই।
Verse 96
तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन् / हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन्
তাতে যাম্যপুৰলৈ গৈ থাকোঁতে সি ‘পুত্ৰ! পৌত্ৰ!’ বুলি মাতি থাকে; আৰু নিজৰ কৃত দুষ্কৰ্ম স্মৰি ‘হায়! হায়!’ বুলি নিত্য ক্ৰন্দন কৰে।
Verse 97
अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ / पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः
হে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)! অষ্টাদশ দিনত সি সেই নগৰলৈ উপস্থিত হয়। তাত পুষ্পভদ্ৰা নদী আৰু মনোৰম বটগছ আছে।
Verse 98
विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः / क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा
ইয়াত সি বিশ্ৰাম কৰিব খুজিলেও সেই ভট (পহৰাদাৰ) সকলে বিশ্ৰাম কৰিবলৈ নিদিয়ে। পৃথিৱীত পুত্ৰসকলে স্নেহে বা দয়াৰে যি দান কৰিছে, সেয়াই তাত তাৰ ভোগ্য হয়।
Verse 99
मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् / व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः
সি মাসিক পিণ্ডভোগ গ্ৰহণ কৰি তাৰ পাছত সৌৰিপুৰলৈ যায়। যাত্ৰাপথত মুদ্গৰৰ আঘাতে পীড়িত হৈ এইদৰে বিলাপ কৰে।
Verse 100
जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय / गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
সেই জীৱনত মই মানুহৰ তৃপ্তিৰ বাবে বা পশু-পক্ষীৰ তৃপ্তিৰ বাবে কোনো জলাশয় নকৰিলোঁ। গোৰ তৃপ্তিৰ বাবে গোচৰ (চৰণভূমি)ও নকৰিলোঁ। হে দেহ! পাৰ কৰ; তই কি পুণ্য কৰিছিলি?
Verse 101
तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् / भयात् तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः
তাত ‘জংগম’ নামৰ এজন ৰজা আছে, যি ইচ্ছামতে যিকোনো ৰূপ ধাৰণ কৰিব পাৰে। তাক দেখি ভয় জন্মে; সেয়ে সি শঙ্কিত হৈ পিণ্ডভোগ গ্ৰহণ কৰে।
Verse 102
त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् / व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः
তিনিটা পক্ষ পাৰ হ’লে জলসহ ভূমিত বিধিপূৰ্বক দান কৰি তাৰ পিছত যাত্ৰা কৰিব লাগে। যাত্ৰাৰ সময়ত সি যেন তৰোৱালৰ আঘাতে পীড়িত, দুখে এইদৰে বিলাপ কৰে।
Verse 103
न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः / पुराणदृष्टो न हि सेवितो ऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
মই নিত্যদান কৰা নাই, গোমাতাৰ সন্মান-সহ নিত্যকর্মও কৰা নাই; পুথি-দান নাই, বেদ-শাস্ত্ৰ অধ্যয়নো নাই। পুরাণে দেখুওৱা পথো সেৱা কৰা নাই। হে শৰীৰ, এতিয়া মোক পাৰ কৰ—ৰক্ষাৰ বাবে তুমি কি কৰিলা?
Verse 104
नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम् / मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत्
নাগেন্দ্ৰ-নগৰলৈ গৈ তেনেকুৱা অন্ন ভক্ষণ কৰি, দ্বিতীয় মাহত বান্ধৱসকলে দিয়া অৰ্পণে পুষ্ট হোৱা প্ৰেত তাৰ পিছত আগবাঢ়ে।
Verse 105
व्रजन्नेवं प्रलपते कृपाणत्सरुताडितः / पराधानमभूत्सर्वंमम मूर्खशिरोमणेः
এদৰে আগলৈ হেঁচা মাৰি নিয়া হয়, তৰোৱাল আৰু দণ্ডৰ আঘাতে তাড়িত হৈ সি বিলাপ কৰে—“সকলো মোৰেই দোষ হ’ল; হায়, মই মূৰ্খৰ শিৰোমণি!”
Verse 106
महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम् / तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम्
মহৎ পুণ্যযোগে মই মানৱ অৱস্থা লাভ কৰিলোঁ; তৃতীয় মাহ আহিলে মই শুভ গন্ধৰ্ব-নগৰত উপনীত হ’লোঁ।
Verse 107
तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ / व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि
তাত তৃতীয় মাহৰ পিণ্ড ভক্ষণ কৰি সেই জীৱ আগলৈ গতি কৰে। পথত আগত থকা সকলৰ আঘাতে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ সি এইদৰে বিলাপ কৰে।
Verse 108
मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे / न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
মই দান দিয়া নাছিলোঁ, হুতাশনত হোমো নকৰিলোঁ; হিমশৈলৰ গুহাত তপস্যা নকৰিলোঁ। পূজ্য গঙ্গাৰ মহাজলৰো আশ্ৰয় নল’লোঁ। হে শৰীৰ, যি কিছু কৰা হ’ল সেয়া তোমাৰ দ্বাৰাই—এতিয়া তুমিয়েই মোক পাৰ কৰোৱা।
Verse 109
तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम् / तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम्
চতুৰ্থ মাহত সি শৈলপ্ৰদেশত উপস্থিত হয়; তাত যন্ত্রণাদায়ক বৰ্ষণ ভোগ কৰে। হে পক্ষী (গৰুড়)! তাৰ ওপৰত পাথৰৰ নিৰন্তৰ বৰ্ষা পৰি থাকে।
Verse 110
चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति / स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः
চতুৰ্থ মাহৰ শ্ৰাদ্ধভোজ গ্ৰহণ কৰি সি তাত ইজৰি আগবাঢ়ে। পাথৰ আদি বস্তুৰ অতিশয় পীড়াত বাৰে বাৰে পৰি বিলাপ কৰে।
Verse 111
न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः / न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
মই জ্ঞানমাৰ্গো নধৰিলোঁ, যোগমাৰ্গো নহয়; কৰ্মমাৰ্গো নহয়, ভক্তিমাৰ্গোও নহয়। সাধুসঙ্গৰ পৰা একোৱে নুশুনিলোঁ। হে শৰীৰ, তোমাৰ দ্বাৰাই যি কিছু হ’ল সেয়াই ভৰসা—তুমিয়েই মোক পাৰ কৰোৱা।
Verse 112
ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप / भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत्
তেতিয়া, হে কাশ্যপ (গৰুড়), পঞ্চম মাহত প্ৰেতাত্মা ক্ৰূৰপুৰলৈ যায়। ভূলোকে দিয়া পিণ্ড আৰু জল-তৰ্পণ গ্ৰহণ কৰি সি ক্ৰূৰপুৰৰ দিশে আগবাঢ়ে।
Verse 113
व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि / हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः
এনেদৰে গৈ থাকোঁতে সি বিলাপ কৰে, আৰু পথত তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰৰ আঘাতত ঢলি পৰে। সি চিঞৰে—“হা মা! হা দেউতা! ভ্ৰাতা! পুত্ৰ! হা হা—মোৰ স্ত্ৰী!”—বেদনাৰে কান্দে।
Verse 114
युष्माभिर्नोपदिष्टो ऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम् / एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि
“তোমালোকে মোক উপদেশ দিয়া নাছিলা, সেয়েহে মই এনেকুৱা অৱস্থালৈ আহিলোঁ।” এনেদৰে বিলাপ কৰোঁতে যমদূতসকলে সঁচাকৈয়ে তাক কয়।
Verse 115
क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् / स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि
হে মূঢ়! এতিয়া তোৰ মা ক’ত, তোৰ দেউতা ক’ত? তোৰ স্ত্ৰী ক’ত, তোৰ পুত্ৰ ক’ত, তোৰ সুহৃদ ক’ত? হে মূৰ্খ, তই দীঘল পথত ওলাইছ; এতিয়া নিজৰ কৰ্মে অৰ্জিত ফলেই ভোগ কৰ।
Verse 116
जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नो ऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै / गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत् क्रयविक्रयो ऽपि
তই জানিস যে পথিকৰ ব’ল হৈছে পৰ্যাপ্ত শম্বল (যাত্ৰাৰ ৰসদ); তথাপি শম্বল নথকা লোকেও পৰলোকগতিৰ বাবে চেষ্টা কৰে। তোকো নিশ্চিত সেই পথেই যাব লাগিব—য’ত ক্ৰয়-বিক্ৰয়ো নাই।
Verse 117
ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् / घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत्
ঊন-ষাণ্মাসিক ক্ৰিয়াৰ সৈতে যুক্ত ‘ক্ৰৌঞ্চ’ স্থানত সোদক পিণ্ড ভক্ষণ কৰি, এক ঘটি মাত্ৰ বিশ্ৰাম লৈ পাছত ‘বিচিত্ৰনগৰ’লৈ গমন কৰে।
Verse 118
व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः
এদৰে আগবাঢ়ি গৈ থাকোঁতে সি বিলাপ কৰে—শূলৰ তীক্ষ্ণ অগ্ৰে বিদাৰিত দেহ লৈ।
Verse 119
कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै / इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति
“মই ক’লৈ যাম? মই জীৱনলৈ উভতি নাযাওঁ। হায়! যি মৰিল, তাৰ পুনৰ দ্বিতীয় মৰণ নাই।” এইদৰে বিলাপ কৰি, যাতনাৰ যোগ্য দেহ ধৰি সি আগবাঢ়ে।
Verse 120
विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः / तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः
সেই ‘বিচিত্ৰনগৰ’ত ‘বিচিত্ৰ’ নামৰ এজন ৰজা বাস কৰে। ষাণ্মাসিক পিণ্ডে তৃপ্ত হৈ সেই জীৱ আগৰ পথত আগবাঢ়ে।
Verse 121
व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः
এদৰে আগবাঢ়ি গৈ থাকোঁতে সি বিলাপ কৰে—তীক্ষ্ণ অগ্ৰে পীড়িত আৰু চাপে নত।
Verse 122
माता भ्राता पिता पुत्रः को ऽपि मे वर्तते न वा / यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे
মাতা, ভ্ৰাতা, পিতা বা পুত্ৰ থাকক বা নাথাকক—মই পাপী দুঃখসাগৰত পতিত; কোনে মোক উদ্ধাৰ কৰিব?
Verse 123
व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा / शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला
সেই পথে আগবাঢ়িলে তাতে বৈতৰণী নামৰ নদী দেখা যায়—ই শত যোজন বিস্তৃত, পুঁজ আৰু ৰক্তে ভৰপূৰ।
Verse 124
आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः / ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया / नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम्
তাত আহিলে নাওঁচালক আৰু মাছমৰা আদি দেখা যায়। সিহঁতে কয়—“যদি তুমি গৌদান কৰিছা, তেন্তে তোমাৰ বাবে বৈতৰণী সজোৱা; এই নাওঁত উঠি সুখে নদী পাৰ হও।”
Verse 125
तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् / अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः
তাত যিয়ে গৌদান কৰিছে সি সেই (ভয়ংকৰ) নদী সুখে পাৰ হয়; কিন্তু যিয়ে দান নকৰিলে, নাওঁচালকে হাত ধৰি টানি কষ্ট দিয়ে নিজৰ শুল্ক আদায় কৰে।
Verse 126
उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते / मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग
তীক্ষ্ণ ঠোঁটৰ কাক, বক আৰু পেঁচাই তাক ঠুকি ছিঁড়ে পেলায়। হে খগ (গৰুড়)! মানুহৰ বাবে অন্তে—বৈতৰণী পাৰাপাৰত—দানেই পৰম হিতকৰ।
Verse 127
दत्ता पापं दहेत् सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् / मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः
বিধিপূৰ্বকে দিয়া দান সকলো পাপ দগ্ধ কৰে আৰু দাতাক মোৰ লোকলৈ নেয়। কিন্তু সপ্তম মাহ উপস্থিত হ’লে মৃতক বহু আপদভৰা নগৰলৈ লৈ যোৱা হয়।
Verse 128
व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् / व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः
সপ্তম মাহৰ পিণ্ড জলসহ ভক্ষণ কৰি সি আগবাঢ়ে; আৰু যাত্ৰাপথত গদাৰ আঘাতে পীড়িত হৈ এইদৰে বিলাপ কৰে।
Verse 129
न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् / यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम्
তুমি দান দিয়া নাই, হোম কৰা নাই, তপস্যা কৰা নাই, স্নান কৰি শুদ্ধ হোৱা নাই, কোনো হিতকৰ কৰ্মও কৰা নাই। হে মূঢ় আত্মা! যেনে কৰ্ম কৰিছা, তেনে ফল এতিয়া ভোগ কৰা।
Verse 130
मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् / पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः
অষ্টম মাহত দুঃখদ লোক ভোগ কৰি সি জলসহ পিণ্ড ভক্ষণ কৰে। তাৰপিছত, হে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)! সি ‘নানাক্ৰন্দপুৰ’—বহু কান্দোনৰ নগৰ—লৈ আগবাঢ়ে।
Verse 131
प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः / क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम
প্ৰয়াণকালতোও, গদাৰ আঘাতে পীড়িত যেন হৈ, সি চিঞৰি কয়—“ক’ত মোৰ চঞ্চলা জায়া? যিয়ে আগতে চতুৰ মিঠা চাটুবচনেৰে মোক ৰঞ্জাইছিল।”
Verse 132
भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् / नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः
ক’ত অন্নদান, আৰু ক’ত মুছল আৰু গদাৰে হত্যা? তাৰ পাছত নবম মাহত দিয়া দান নিশ্চয়েই ‘নানাক্ৰন্দ’ (বহু ক্ৰন্দনৰ) নগৰত লাভ হয়।
Verse 133
पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि / दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः
সি কৰুণ দুখে পিণ্ড-অৰ্পণ ভোগ কৰে আৰু নানা ধৰণে ক্ৰন্দনো কৰে। দশম মাহত দিয়া দানৰ পাছত সি সুতপ্ত (সান্ত্বনাদায়ক উষ্ণ) গৃহ লাভ কৰে।
Verse 134
सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि / क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम
সি পথত টলমলকৈ গৈ, দুখৰূপ হালাহল বিষে আঘাতপ্ৰাপ্ত যেন হৈ বিলাপ কৰে— “এতিয়া ক’ত মোৰ পুত্ৰসকলৰ কোমল হাতে মোৰ পাদ-সংবাহন?”
Verse 135
क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम् / दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति
বজ্ৰসদৃশ বলৱান যমদূতে মোৰ পাদ টানি নিয়া ক’ত? দশম মাহত তাত পিণ্ডাদি ভোগ কৰি, তাৰ পাছত সি ইজৰি আগবাঢ়ে।
Verse 136
मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति / गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः
একাদশ মাহ পূৰ্ণ হ’লে সি ‘ৰৌদ্ৰ’ নামৰ ভয়ংকৰ নগৰলৈ যায়। গৈ থাকোঁতেই সি এনেদৰে বিলাপ কৰে, যেন তাৰ পিঠি চেপি চুৰমাৰ কৰা হৈছে।
Verse 137
क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे / भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः
ক’ত মই যিয়ে কোমল শিমলু তুলাৰ বিচনাত ক্ষণে ক্ষণে বাগৰ সলাইছিলো, আৰু ক’ত এতিয়া যমদূতৰ লাঠিৰ কোবত মোৰ পিঠি জৰ্জৰিত হৈছে?
Verse 138
क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् / पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज
হে গৰুড়! পৃথিৱীত দিয়া পিণ্ড আদি ভোজন কৰি, সেই জীৱাত্মাই তাৰ পৰা 'পয়োবৰ্ষণ' নামৰ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰে।
Verse 139
व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः / क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम्
কুঠাৰৰ আঘাতত মূৰত কোব খাই সি বিলাপ কৰি কয়: 'ক’ত গ’ল ভৃত্যৰ কোমল হাতেৰে সনা সেই সুগন্ধি তেলৰ মালিচ?'
Verse 140
क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा / ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः
যমদূতৰ ক্ৰোধত কুঠাৰৰ আঘাতত মূৰত হোৱা যন্ত্ৰণা ক’ত! তাত সি অত্যন্ত দুখিত হৈ 'ঊনাব্দিক' শ্ৰাদ্ধৰ অন্ন ভোজন কৰে।
Verse 141
संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् / गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति
বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’লে সি 'শীতঢ্য' (প্ৰচণ্ড শীতপ্ৰধান) নগৰলৈ যায়। এইদৰে গৈ থাকোঁতে কটাৰীৰে জিভা কটা যোৱাত সি কান্দি থাকে।
Verse 142
प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम् / उक्तमात्रे ऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि
ক’ত স্নেহ-মধুৰ বাক্যৰ বৰ্ণনা, আৰু ক’ত কেৱল উচ্চাৰণমাত্ৰতেই অসিপত্ৰাদি খড়্গধাৰে জিভা ছেদন—ফলৰ কিমান মহা বৈষম্য।
Verse 143
वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति / बहुभीतिकरं तत्तत् पिण्डजं देवमास्थितः
বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধত পিণ্ডদান আদি ভোগ কৰি সি তাত বিচৰণ কৰে; পিণ্ডজাত সেই দিব্য আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰি নানা ভীতিজনক অৱস্থাৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে।
Verse 144
प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति / योषिदप्येवमेतस्मिन् मार्गे वै परिदेवति
সেই পথত সি নিজৰ পাপ প্ৰকাশ কৰি নিজেকেই নিন্দা কৰে; তেনেদৰে নাৰীও সেই মাৰ্গত কৰুণ বিলাপ কৰে।
Verse 145
ततो याम्यं नातिदूरे नगरं स हि गच्छति / चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानिविस्तृतम्
তাৰপিছত সি অতি দূৰ নহয়, যমৰ নগৰলৈ যায়; সেয়া চল্লিশ যোজন বিস্তৃত আৰু চাৰিটা সুসংবদ্ধ বিভাগে বিন্যস্ত।
Verse 146
त्रयोदश प्रतीहाराः श्रवणा नाम तत्र वै / श्रवणाकर्मतस्तुष्यन्त्यन्यथा क्रोधमाप्नुयुः
তাত ‘শ্ৰৱণ’ নামৰ তেৰজন দ্বাৰপাল আছে; বিধিমতে ‘শ্ৰৱণ’ কৰ্ম সম্পন্ন হ’লে তেওঁলোক সন্তুষ্ট হয়, নচেৎ ক্ৰোধ পায়।
Verse 147
ततस्तत्राशु रक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयोपमम् / मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्
তেতিয়া সি সেই লোকত শীঘ্ৰে ৰক্তনয়ন, চূৰ্ণ অঞ্জনৰ ঢিপৰ দৰে, মৃত্যু, কাল, অন্তক আদি ভয়ংকৰ শক্তিসকলৰ মাজত স্থিত যমক দেখে।
Verse 148
दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीदारुणाकृतिम् / विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्
সি মৃত্যুৰ প্ৰভুক দেখে—দংশট্ৰাৰে বিকৰাল মুখ, ভ্ৰূকুটীৰ কঠোৰতাত দাৰুণ আকৃতি; বিকৃত ভয়ংকৰ মুখবিশিষ্ট অনুচৰসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃত আৰু শত শত ব্যাধিৰে বেষ্টিত।
Verse 149
दण्डासक्तमहाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् / तन्निर्दिष्टां ततो जन्तुर्गतिं याति शुभाशुभाम्
দণ্ডধাৰী মহাবাহু, হাতে পাশ ধৰা অতিভয়ংকৰ যমক দেখি, তাৰ পিছত জীৱে তাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট শুভ বা অশুভ গতি লাভ কৰে।
Verse 150
पापी पापां गतिं याति यथा ते कथितं पुरा / छत्रोपानहदातारो ये च वेश्मप्रदायकाः
পাপী পাপময় গতি লাভ কৰে, যেনেকৈ মই আগতে তোমাক কৈছিলোঁ; কিন্তু যিসকলে ছাতা আৰু পাদুকা দান কৰে আৰু যিসকলে গৃহ প্ৰদান কৰে, তেওঁলোকে পুণ্যজাত গতি পায়।
Verse 151
ये तु पुण्यकृतस्तत्र ते पश्यन्ति यमं तदा / सौम्याकृतिं कुण्डलिनं मौलिमन्तं धृतश्रियम्
কিন্তু যিসকলে তাত পুণ্যকর্ম কৰিছে, তেওঁলোকে সেই সময়ত যমক সৌম্যৰূপে দেখে—কুণ্ডলধাৰী, মৌলি/মুকুটযুক্ত, আৰু মঙ্গলশ্ৰীৰে দীপ্ত।
Verse 152
एकादशे द्वादशे हि षण्मासे आब्दिके तथा / विप्रान् बहून् भोजयेत् तत्र यन्महती क्षुधा
একাদশী, দ্বাদশী, ষাণ্মাসিক আৰু বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধত বহু ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব লাগে; কিয়নো সেই সময়ত প্ৰেতৰ মহা ক্ষুধা হয়।
Verse 153
जीवन् पुत्रकलत्रादिप्रदिष्टमितरैः खग / यो न साधयति स्वार्थमेवं पश्चाद्धिखिद्यते
হে খগ (গৰুড়)! যি ব্যক্তি জীৱিত অৱস্থাত পুত্ৰ, পত্নী আদি লোকৰ উপদেশ থাকিলেও নিজৰ সত্য উদ্দেশ্য সাধন নকৰে, সি পিছত নিশ্চয় অনুতাপ আৰু শোকত ভুগে।
Verse 154
एतत् ते सर्वमाख्यातं संयमिन्यां यथागति / प्रोक्तमावर्षकृत्यं ते किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
সংযমিনী (যমলোক) বিষয়ে যথাক্ৰমে সকলো কথা তোমাক ক’লোঁ। বছৰৰ সকলো কৃত্যও বৰ্ণনা কৰিলোঁ; এতিয়া আৰু কি শুনিব খুজিছা?
Frequently Asked Questions
For sapiṇḍa relatives, the chapter prescribes a ten-night impurity for death and likewise for birth when seeking precise purification. It also records shorter purifications in specific cases (e.g., three nights for certain commensal/household relations, and one-night variants in early childhood stages), presenting a graded system rather than a single uniform rule.
The text states that across nine day-night periods a subtle body is formed, with specific bodily components attributed to successive piṇḍas; by the tenth observance completeness and relief (including reversal of hunger) are attained. This frames piṇḍa not merely as memorial food but as transitional support shaping post-death embodiment.
It asserts that without vṛṣotsarga on/around the eleventh day, the preta-state can become firmly fixed, and subsequent śrāddhas may not easily undo it; moreover, piṇḍa offerings done without first doing vṛṣotsarga are said to become fruitless. The theological logic presented is that this rite is uniquely efficacious in stabilizing the deceased’s transition.
Sāpiṇḍīkaraṇa is performed by the ekoddiṣṭa method using four vessels (one for the preta and three for the Pitṛs) and a transfer of offering from the preta-vessel to the Pitṛ vessels; after completion, the departed is said to attain the common status of the Pitṛs, and the label ‘preta’ ceases.
The chapter repeatedly links the preta’s provisions to what relatives give on earth and highlights go-dāna at the Vaitaraṇī: those who gave a cow cross comfortably, while those who did not are tormented. It also recommends feeding brāhmaṇas on key days (11th, 12th, six-month, annual) due to the departed’s intense hunger at those junctures.