Adhyaya 48

Verse 1

कर्मविपाकादिनिरूपणं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / ये मर्त्यलोके निवसन्ति मानवास्ते सर्वजातौ निधनं प्रयान्ति / काले स्वकीये निजपुण्यसंख्यया वदन्ति लाक कथस्व तन्मे

তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) ক’লে—মর্ত্যলোকে বাস কৰা সকলো মানুহ, যিকোনো জন্ম-অৱস্থাৰেই হওক, অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে মৃত্যুলৈ যায়। কিন্তু নিজৰ নিৰ্ধাৰিত সময়ত, নিজৰ পুণ্যৰ পৰিমাণ অনুসাৰে তেওঁলোকে নিজ নিজ লোক লাভ কৰে; সেয়া মোক কওক।

Verse 2

गच्छन्ति मार्गेण सुदुस्तरेण विधातृनिष्पादितवर्त्मनि स्थिताः / केनैव पुण्येन मुदं प्रयान्ति तिष्ठन्ति केनैव कुलं बलं वयः

তেওঁলোকে বিধাতাই নিৰ্মাণ কৰা পথত স্থিত হৈ অতি দুস্তৰ মাৰ্গেৰে আগবাঢ়ে। কোন পুণ্যত তেওঁলোকে স্বস্তি আৰু আনন্দ পায়? কোন পুণ্যত কুল, বল আৰু আয়ু স্থিৰ থাকে?

Verse 3

सूत उवाच / श्रुत्वाथ देवो गरुडं त्ववोचत् स्मृत्वा वपुः कर्मभयञ्च रूपम् / सृष्टा धरा येन चराचरं जगत्स येन शस्ता विहितो यमो विभुः

সূত ক’লে—গৰুড়ৰ কথা শুনি, দেহস্বভাৱ আৰু কৰ্মজনিত ভয় স্মৰণ কৰি ভগৱানে গৰুড়ক ক’লে। যাঁৰ দ্বাৰাই পৃথিৱী আৰু চৰাচৰ জগত সৃষ্ট হৈছে, সেই মহাবিভুৱেই যমক শাস্তা (দণ্ডদাতা) ৰূপে বিধান কৰিছে।

Verse 4

श्रीभगवानुवाच / धर्मार्थकामं चिरमोक्षसञ्चयमन्यं द्वितीयं यममार्गगामिनाम् / प्रविश्यचाङ्गुष्ठसमे स तत्र वै तं प्राप्य देहं स्वमन्दिरम्?

শ্ৰীভগৱানে ক’লে—যিসকলে যমমাৰ্গে গমন কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে ধৰ্ম-অৰ্থ-কামৰ সঞ্চিত ফল আৰু দীঘলীয়া মোক্ষ-বাসনাৰ সঞ্চয়ৰ পৰা আন এটা দ্বিতীয়, অঙ্গুষ্ঠ-প্ৰমাণ সূক্ষ্ম দেহ গঠিত হয়। তাত প্ৰৱেশ কৰি জীৱে সেই দেহক নিজৰ নিবাসৰূপে লাভ কৰে।

Verse 5

गृहीतपाशो रुदते पुनः पुनर्देशे सुपुण्ये द्विज देहसंस्थितः / देवेन्द्रपूजा पितृदेवतृप्तिदं मोहान्न चेष्टं न च पुत्त्रसन्ततिः

পাশে ধৰা পৰি সি পুনঃপুনঃ কান্দে; অতি পুণ্যস্থানত দ্বিজদেহত অৱস্থিত হ’লেও। মোহৰ বাবে ন যথোচিত চেষ্টা, ন পুত্ৰসন্ততি; সেয়ে দেৱেন্দ্ৰপূজা নাই, পিতৃ-দেৱতাৰ তৃপ্তিও নাই।

Verse 6

न मे ऽस्ति बन्धुर्यममार्गगामिनो मया न कृत्यं द्विजदेहलिप्सया / सम्प्राप्य विप्रत्वमतीव दुर्लभं नाधीतवान्वेदपुराणसंहिताः / प्राप्तं सुरत्नं करसंस्थितं गतं देहन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

যমমাৰ্গে যোৱা মোৰ কোনো সত্য বন্ধু নাই। দ্বিজদেহৰ সুখলালসাত মই কৰ্তব্য কৰ্ম নকৰিলোঁ। অতি দুৰ্লভ বিপ্ৰত্ব লাভ কৰিও বেদ-পুৰাণ সংহিতাসমূহ অধ্যয়ন নকৰিলোঁ। হাতলৈ অহা অমূল্য ৰত্ন যেন সৰি যায়, তেনেকৈ এই দেহো ক’লৈ গ’ল; ইয়াৰ দ্বাৰা তুমি কি নিস্তার সাধিলা?

Verse 7

यः क्षत्त्रियो बाहुबलेन संयुगे ललाटदेशाद्रुधिरं मुखे पपौ / तत्सोमपानं हि कृतं महामखे जीवन्मृतः सो ऽपि हि याति मुक्तिक्

যি ক্ষত্ৰীয়ে যুদ্ধত বাহুবলে প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ ললাটদেশৰ পৰা ৰক্ত মুখে পান কৰে, সেয়া মহামখত কৰা সোমপানৰ সমান বুলি গণ্য হয়। সি জীৱন্মৃত হ’লেও মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 8

स्थानान्यनेकानि कृतानि तानि पीतान्यनेकान्यपि गर्हितानि / शस्त्रं गृहीत्वा समरे रिपूणां यः संमुखं याति स मुक्तपापः

যদিও সি বহু ঠাইত বহু পাপ কৰিছে আৰু নিন্দিত (বৰ্জিত) মদ্যও বহু পান কৰিছে; তথাপি যি অস্ত্ৰ ধৰি সমৰত শত্রুৰ সন্মুখলৈ সোজাকৈ আগবাঢ়ে, সি পাপমুক্ত হয়।

Verse 9

क्षत्त्रान्वयो वापि विशोन्वयो वा शूद्रान्वयो वापि हि नीचवर्णः / संग्रामदेवद्विजबालघाती स्त्रीवृद्धहा दीनतपस्विहन्ता

সেই ব্যক্তি ক্ষত্ৰিয় বংশত জন্মিলেও, বৈশ্য বংশত বা শূদ্ৰ বংশত—যদি সি যুদ্ধত হত্যাকাৰী হয়, দেবভক্তসকলক, দ্বিজ আৰু শিশুক, নাৰী আৰু বৃদ্ধক, দীন আৰু তপস্বীক বধ কৰে, তেন্তে সি নীচাচাৰী বুলি গণ্য হয়।

Verse 10

उपद्रुतेष्वेषु पराङ्मुखो यः स्युस्तस्य देवाः सकलाः पराङ्मुखाः / तिलोदकं नैव पिबन्ति पूर्वे हुतं न गृह्णाति हुताशनोपि तत्

এই উপদ্ৰৱসমূহ উপস্থিত হ’লে যি ব্যক্তি ধৰ্মকৰ্তব্যৰ পৰা মুখ ঘূৰাই লয়, তাৰ প্ৰতি সকলো দেৱতাও পৰাংমুখ হয়। পিতৃসকলে তিলোদক পান নকৰে, আৰু হুতাশন অগ্নিয়েও সেই আহুতি গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 11

द्वेषाद्भयाद्वा समरे समागते शस्त्रं गृहीत्वा परसैन्यसंमुखः / न याति पक्षीन्द्र मृश्च पश्चात्क्षात्त्रं बलं तस्य गतं तथैव / द्विजाय दत्त्वा कनकं महीमिमां भूयः स पश्चाद्भवतीह लोके

হে পক্ষীন্দ্ৰ (গৰুড়)! যুদ্ধ উপস্থিত হ’লে যি ব্যক্তি দ্বেষ বা ভয়ত অস্ত্ৰ ধৰি শত্রুসেনাৰ সন্মুখত যায়, সি বীৰ্যৰ সত্য ফল নাপায়; পাছত তাৰ ক্ষাত্ৰবলও নষ্ট বুলি গণ্য হয়। কিন্তু যি দ্বিজক সোণ আৰু এই ভূমিও দান কৰে, সি পাছত এই লোকতে পুনৰ সমৃদ্ধ হয়।

Verse 12

दानं प्रदत्तं ग्रहणे द्विजेन्द्रे स्नानं कृतं तेन सदा सुतीर्थे / गत्वा गयायां पितृपिण्डदानं कृतं सदा यो म्रियते तु युद्धे

যি ব্যক্তিয়ে গ্ৰহণকালত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজক দান দিছে, সদায় সুতীৰ্থত স্নান কৰিছে, আৰু গয়া গৈ পিতৃসকললৈ বিধিপূৰ্বক পিণ্ডদান কৰিছে—সেই ব্যক্তি যদি যুদ্ধত মৰে, তেন্তে সি পৰম পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 13

यः क्षात्त्रदेहन्तु विहाय शोचते रणाङ्गणे स्वामिवधे च गोग्रहे / स्त्रीबालघाते पथि सार्थहेतवे मया स्वकोशं न हतं न पातितम्

যি যোদ্ধাৰ দেহ ত্যাগ কৰিও এইদৰে শোক কৰে—“ৰণাঙ্গণত, স্বামী-বধত, গোগ্ৰহত, নাৰী-শিশু বধত, বা পথত সাৰ্থ-লুটৰ বাবে—মোৰ নিজৰ দেহ ন হ’ল নিহত, ন হ’ল পতিত”—সি হিংসাকৰ্মৰ স্মৃতিত আবদ্ধ হৈ মোহত বিলাপ কৰে।

Verse 14

वैश्यः स्वकर्माणि विशोचते तदा गृहीतपाशो न मयापि सञ्चितम् / सत्यं न चोक्तं क्रय विक्रयेण मोहाद्विमूढेन कुटुम्बहेतवे

তেতিয়া বৈশ্য নিজৰ কৰ্মৰ বাবে শোক কৰে, যমৰ পাশত বন্দী—“পৰলোকৰ বাবে মই একোৱেই সঞ্চয় নকৰিলোঁ। কুটুম্ব-মোহত বিভ্ৰান্ত হৈ ক্ৰয়-বিক্ৰয়ত সত্য নক’লোঁ।”

Verse 15

शूद्रं वपुः प्राप्य यशस्करं सदा दानं द्विजेभ्यो न कृतं द्विजार्चनम् / च्दृदद्यत्दद्वड्ढ ढद्धदृथ्र् ददृध्ड्ढथ्र्डड्ढद्ध जलाशयो नैव कृतो धरातले असंस्कृतो विप्रवरो न संस्कृतः

শূদ্ৰদেহ লাভ কৰিও সি সদায় যশদায়ক কৰ্ম নকৰিলে; দ্বিজসকলক দান ন দিলে, দ্বিজাৰ্চনো নকৰিলে। পৃথিৱীত জলাশয়ো ন নিৰ্মাণ কৰালে। সেয়ে ‘বিপ্ৰবৰ’ বুলিলেও সি অসংস্কৃতেই ৰ’ল, ধৰ্মসংস্কাৰে সংস্কৃত নহ’ল।

Verse 16

त्यक्त्वा स्वकर्माणि मदेन सुस्थितं मया सुतीर्थे स्ववपुर्न चोज्झितम् / धर्मोर्जितो नैव न देवपूजनं कृतं मया चैव विमुक्तिहेतवे

“অহংকাৰৰ মদত মই মোৰ স্বধৰ্মকৰ্ম ত্যাগ কৰিলোঁ। সুস্থিত হৈও সুতীৰ্থত শুদ্ধাচাৰ-তপস্যাৰে দেহ সমৰ্পণ নকৰিলোঁ। ধৰ্ম সঞ্চয় নকৰিলোঁ, দেৱপূজাও নকৰিলোঁ; মুক্তিৰ হেতু হোৱা একো কৰ্মো নকৰিলোঁ।”

Verse 17

देहं समासाद्य तथैव पिण्डजं वर्णांस्तथैवान्त्यजम्लेच्छसंज्ञितान् / मरुन्मयं देहमिमे विशन्ति नैवेहमानाः पथि धर्मसंकुले

পিণ্ডজাত, নিজৰ বৰ্ণানুযায়ী—অথবা ‘অন্ত্যজ’ ‘ম্লেচ্ছ’ বুলি চিহ্নিত—এনেদৰে দেহ পাই এই প্ৰাণীবোৰ বায়ুময় সূক্ষ্মদেহত প্ৰৱেশ কৰে। ধৰ্মে জটিল সেই পথত আগবাঢ়ি গৈ তেওঁলোকে ইয়াত (পূৰ্ব সংসাৰাৱস্থাত) নাথাকে।

Verse 18

परस्परं धर्मकृन्तं स्वकीयं सम्पाद्य लक्ष्यं पथि सञ्चरन्त्स्वम् / पक्षीन्द्र वाक्यानि शृणुष्व तानि मनोरमाणि प्रवदन्ति यानि

তেওঁলোকে পৰস্পৰে ধৰ্ম ছিন্ন নকৰে; ধৰ্ম ধৰি নিজৰ লক্ষ্য সিদ্ধ কৰি পথত সঞ্চৰণ কৰে। হে পক্ষীন্দ্ৰ! তেওঁলোকে কোৱা মনোৰম আৰু শ্ৰৱণযোগ্য বাক্যসমূহ শুনা।

Verse 19

सारा हि लोकेषु भवेत्त्रिलोकी द्वीपेषु सर्वेषु च जम्बुकाख्यम् / देशेषु सर्वेष्वपि देवदेशः जीवेषु सर्वेषु मनुष्य एव

লোকসমূহৰ মাজত সাৰ ত্ৰিলোকী; দ্বীপসমূহৰ মাজত জম্বূদ্বীপ শ্ৰেষ্ঠ। দেশসমূহৰ মাজত দেবদেশ পৰম; আৰু সকলো জীৱৰ মাজত মানুহেই প্ৰধান।

Verse 20

वर्णाश्च चत्वार इह प्रशस्ताः वर्णेषु धर्मिष्ठनराः प्रशस्ताः / धर्मेण सौख्यं समुपैति सर्वं ज्ञानं समाप्नोति महापथे स्थितः

ইয়াত চাৰিও বৰ্ণ প্ৰশংসিত; আৰু বৰ্ণসমূহৰ মাজত ধৰ্মনিষ্ঠ নৰসকল বিশেষভাৱে প্ৰশংসাৰ যোগ্য। ধৰ্মেৰে সকলো সুখ-কল্যাণ লাভ হয়; মহাপথত স্থিত জনে সত্য জ্ঞান পায়।

Verse 21

देहं परित्यज्य यदा गतायुः पक्षिन् स्थितो ऽहं कृमिकीटसंस्थितः / सरीसृपो ऽहं मशको विनिर्मितश्चतुष्पदो ऽहं वनसूकरो ऽहम्

আয়ু পূৰ্ণ হৈ এই দেহ ত্যাগ কৰিলে মই পক্ষী হওঁ; কৃমি-কীটৰ মাজতো স্থাপিত হওঁ। মই সৰীসৃপ হওঁ, মশকৰ ৰূপতো গঢ় লওঁ; মই চতুষ্পদ পশু হওঁ, আৰু বনসূকৰো হওঁ।

Verse 22

सर्वं विजानाति हि गर्भसंस्थितो जातश्च सद्यस्तदिदञ्च विस्मरेत् / यच्चिन्तितं गर्भसमागतेन वै बालो युवा वृद्धवया बभूव

গৰ্ভত অৱস্থিত জীৱে সকলো জানে; কিন্তু জন্ম হোৱাৰ লগে লগে সেয়া তৎক্ষণাৎ পাহৰি যায়। গৰ্ভত প্ৰৱেশকালে যি চিন্তা কৰিছিল, জীৱনক্ৰমত সি ক্ৰমে শিশু, যুবক আৰু বৃদ্ধ হয়।

Verse 23

मोहाद्विनाष्टं यदि गर्भचिन्तितं स्मृतं पुनर्मृत्युगते चदेहे / तस्मिन्प्रनष्टे हृदि चिन्तितं गतं स्मृतं पुनर्गर्भगते च देहे

মোহৰ বাবে যদি গৰ্ভত কৰা চিন্তা নষ্ট হয়, তেন্তে মৃত্যুদশাত থকা দেহত সেয়া পুনৰ স্মৰণ হয়। আৰু সেয়াও লুপ্ত হলে, হৃদয়ত নিহিত পূৰ্বচিন্তা গৰ্ভগত দেহত পুনৰ স্মৰণ হৈ উঠে।

Verse 24

तस्मिन्प्रनष्टे हृदि चिन्तितं पुनर्मया स्वकोशे परवञ्चनं कृतम् / द्यूतैश्छलेनापि च चौर्यवृत्त्या धर्मं व्यतिक्रम्य शरीररक्षणे

যেতিয়া মোৰ হৃদয়ত সেই সম্যক্-বোধ নষ্ট হ’ল, তেতিয়া মই পুনৰ ভাবিলোঁ—নিজৰ কোষ ভৰাবলৈ মই আনক ঠগিলোঁ; জুৱা, ছল আৰু চৌৰ্যবৃত্তিৰে ধৰ্ম লঙ্ঘন কৰি কেৱল এই দেহ ৰক্ষা কৰিলোঁ।

Verse 25

कृच्छ्रेण लक्ष्मीः समुपार्जिता स्वयं मया न भुक्तं मनसेप्सितं धनम् / ताम्बूलमन्नं मधुरं सगोरसं दत्त्वाग्निदेवातिथिबन्धुवर्गे

অতি কষ্টে মই নিজেই ধন-লক্ষ্মী উপাৰ্জন কৰিলোঁ, কিন্তু মনঃপসন্দ ধন ভোগ নকৰিলোঁ। তাৰ পৰিৱৰ্তে তাম্বূল, অন্ন, মধুৰ বস্তু আৰু ঘৃতমিশ্ৰিত নিবেদন অগ্নিদেৱ, দেবগণ, অতিথি আৰু বন্ধুবৰ্গক দান কৰিলোঁ।

Verse 26

सोमग्रहे सूर्यसमागमेपि वा न सेवितं तीर्थवरिष्ठमुत्तमम् / कोशं स्वकीयं मलमूत्रपूरितं देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

চন্দ্ৰগ্ৰহণ বা সূৰ্যসমাগমৰ পুণ্যক্ষণতো মই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ সেৱা নকৰিলোঁ। হে দেহী! মল-মূত্ৰে পূৰ্ণ নিজৰ কোষ (দেহ) বহন কৰি তুমি ক’ত মুক্তি সাধিলাঁ?

Verse 27

मया न दृष्टा न नता न पूजिता त्रैविक्रमी मूर्तिरिह स्थिता भुवि / प्रभासनाथो न च भक्तिसंस्तुतो देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ভূমিত স্থিত ত্ৰৈবিক্ৰমী মূৰ্তিক মই নেদেখিলোঁ, ননমিলোঁ, নপূজা কৰিলোঁ। প্ৰভাসনাথকো ভক্তিৰে স্তুতি নকৰিলোঁ; হে দেহী, তেন্তে ক’ত নিস্তাৰ?

Verse 28

गत्वा वरिष्ठे भुवि तीर्थसन्निधौ धनं न दत्तं विदुषां करे मया / आप्लुत्य देहं विधिना द्विजे गुरौ दिहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

ভূমিৰ শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থসন্নিধিলৈ গৈও মই বিদ্বানসকলৰ হাতত ধন নিদিলোঁ। বিধিমতে স্নান কৰি দ্বিজ গুৰুক ওচৰলৈ গৈও, হে দেহী, ক’তেও প্ৰকৃত নিস্তাৰদায়ক কৰ্ম নকৰিলোঁ।

Verse 29

न मातृपूजा न च विष्णुशङ्करौ गणेशचणड्यौ न च भास्करो ऽपि वा / यञ्चोपचारैर्बलियुक्तचन्दनैर्देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

তুমি মাতৃদেৱীৰ পূজা কৰা নাই, বিষ্ণু আৰু শংকৰৰো নহয়, গণেশ আৰু চণ্ডীৰো নহয়, ভাস্কৰ সূৰ্যৰো নহয়। হে দেহধাৰী, উপচাৰ, বলি আৰু চন্দনাদি বিধিৰে যি কেতিয়াবা তৰণকাৰ্য হ’ব লাগিছিল, সেয়াও তুমি কৰা নাই।

Verse 30

लब्धा मया मानवदेवतोपमा मोहाद्गता सर्वमिदञ्च पार्थिव / गतिं न वीक्षेत स वै विमूढधीर्देहिन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्

মই দেৱতুল্য মানৱদেহ লাভ কৰিছিলোঁ; কিন্তু মোহত এই সকলো পাৰ্থিৱ লাভ নষ্ট কৰি পেলালোঁ। যাৰ বুদ্ধি সম্পূৰ্ণ বিভ্ৰান্ত, সেই দেহধাৰী সত্য গতি নেদেখে। হে দেহধাৰী, কেতিয়াবা যেন মুক্তি হয়—তোমাৰ কৃত কৰ্মৰ দ্বাৰা।

Verse 31

एतानि पक्षिन्मनसा विचिन्त्य वाक्यानि धर्मार्थयशस्कराणि / मुक्तिं समायान्ति मनुष्यलोके वसन्ति ये धर्मरताः सुदेशे

হে পক্ষী (গৰুড়), ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু যশ বৃদ্ধি কৰা এই বাক্যসমূহ মনতে বিচাৰ কৰা লোকসকলে মানৱলোকে সুধেশত ধৰ্মৰত হৈ বাস কৰি মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 32

हा दैव हा दैव इति स्मरन् वै धनं न दत्तं स्वयमर्जितं यत्

“হা দৈৱ! হা দৈৱ!” বুলি কান্দি সি স্মৰণ কৰে যে নিজে অৰ্জিত ধন সি দান কৰা নাছিল।

Verse 33

न भूमिदानं न च गोप्रदानं न वारिदानं न च वस्त्रदानम् / फलं सताम्बूलविलेपनं वा त्वया न दत्तं भुवि शोचसे कथम्

তুমি ভূমিদান কৰা নাই, গোদান কৰা নাই, জলদান কৰা নাই, বস্ত্ৰদান কৰা নাই; ফলও দিয়া নাই, সৎ তাম্বুল আৰু বিলেপন (অঙ্গৰাগ) অৰ্পণো কৰা নাই। পৃথিৱীত একো নেদি এতিয়া তুমি কেনেকৈ শোক কৰিছা?

Verse 34

पिता मृतस्ते च पितामहः सा यया धृतो वाप्युदरे स्वकीये / मृतो ऽप्यसौ बन्धुजनः समस्तो दृष्टं त्वया सर्वमिदं गतायः

তোমাৰ পিতা মৃত্যুবৰণ কৰিছে, পিতামহো গ’ল; আৰু যি জননীয়ে তোমাক নিজৰ গৰ্ভত ধাৰণ কৰিছিল, সেয়ো নাই। সকলো আত্মীয়-স্বজনো প্ৰয়াত। এই সকলো তুমি দেখিছা, তথাপি সংসাৰ-মোহত তুমি যেন একো নহ’ল বুলিয়েই আগবাঢ়ি গৈ আছা।

Verse 35

कोशं त्वदीयं ज्वलितञ्च वह्निना पुत्त्रैर्गृहीतो धनधान्य सञ्चयः / सुभाषितं धर्मचयं कृतञ्च यत्तदेव गच्छेत्तव पृष्ठसंस्थम्

তোমাৰ কোষাগাৰ অগ্নিত জ্বলি গ’ল, আৰু ধন-ধান্যৰ সঞ্চয় পুত্ৰসকলে দখল কৰিলে; কিন্তু তুমি কোৱা সুভাষিত বাক্য আৰু তুমি সঞ্চিত কৰা ধৰ্ম—সেইটোৱেই তোমাৰ পিছে পিছে চলে।

Verse 36

न दृश्यते को ऽपि मृतः समागतो राजा यतिर्वा द्विजपुङ्गवो ऽपि वा / यो वै मृतः साहसिकः स मर्त्यको नाशं यो ऽपि धरातले स्थितः

মৰা কোনো লোককেই পুনৰ আহি দেখা নাযায়—ৰাজা হওক, যতি হওক, বা দ্বিজশ্ৰেষ্ঠই হওক। যি মৰে সি মর্ত্যই; আৰু পৃথিৱীত থিয় হৈ থকা লোকো বিনাশৰ দিশেই আগবাঢ়ে।

Verse 37

एवं गणास्ते ब्रुवते सकिन्नरा धैर्यं समालम्ब्य विपादपूरितः / श्रुत्वा गणानां वचनं महाद्भुतं ब्रवीति पक्षीन्द्र मनुष्यतां गतः

এইদৰে কিন্নৰসকলৰ সৈতে সেই গণসকলে ক’লে। তেতিয়া পক্ষীৰাজ, দুখেৰে পূৰ্ণ হলেও ধৈৰ্য ধৰি, গণসকলৰ সেই মহাদ্ভুত বাক্য শুনি, মানৱভাব গ্ৰহণ কৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 38

दानप्रभावेण विमानसंस्थितो धर्मः पिता मातृदयानुरूपिणी / वाणी कलत्रं मधुरार्थभाषिणी स्नानं सुतीर्थे च सुबन्धवर्गः

দানৰ প্ৰভাৱত ধৰ্ম বিমানে অধিষ্ঠিত পিতাৰূপ হয়; মাতৃহৃদয়সম কৰুণা মাতাৰূপ হয়। মধুৰ আৰু অৰ্থবহ বাক্য পত্নীৰূপ হয়; সুতীৰ্থত স্নান তীৰ্থযাত্ৰা হয়; আৰু সৎ আত্মীয়বৰ্গেই সত্য বন্ধুমণ্ডলী।

Verse 39

करार्पितं यत्सुकृतं समस्तं स्वर्गस्तदा स्यात्तव किङ्करोपमः / यो धर्मवान् प्राप्स्यति सो ऽतिसौख्यं पापी समस्तं विविधञ्च दुःखम्

নিজ হাতে অৰ্পণ কৰা সমগ্ৰ সুকৃত সেই সময়ত দাসৰ দৰে স্বৰ্গ হৈ সহায় হয়। ধৰ্মৱান পৰম সুখ লাভ কৰে, আৰু পাপী নানাবিধ সমগ্ৰ দুখ ভোগ কৰে।

Verse 40

यो धर्मशीलो जितमानरोषो विद्याविनीतो न परोपतापी / स्वदारतुष्टः परदारदूरःस वै नरो नो भुवि वन्दनीयः

যি ধৰ্মশীল, যিয়ে অহংকাৰ আৰু ক্ৰোধ জয় কৰিছে, বিদ্যাৰে বিনীত, আনক কষ্ট নিদিয়ে; যি নিজৰ স্ত্ৰীত সন্তুষ্ট আৰু পৰস্ত্ৰীৰ পৰা দূৰত থাকে—সেই মানুহেই পৃথিৱীত বন্দনীয়।

Verse 41

मिष्टान्नदाता चरिताग्निहोत्रो वेदान्तविच्चन्द्रसहस्रजीवी / मासोपवासी च पतिव्रता चषड् जीवलोके मम वन्दनीयाः

জীৱলোকত মোৰ বাবে ছয়জন বন্দনীয়—মিষ্টান্ন দাতা, বিধিপূৰ্বক অগ্নিহোত্ৰ পালনকাৰী, বেদান্তজ্ঞ, সহস্ৰ চন্দ্ৰকালজীৱী দীঘলীয়া আয়ুসীয়া, মাসোপবাসী, আৰু পতিনিষ্ঠা পতিব্ৰতা স্ত্রী।

Verse 42

एवं समाचारयुतो नरो ऽपि वापीं सकूपां सजलं तडागम् / प्रपाशुभं हृद्गृहदेवमन्दिरं कृतं नरेणैव स धर्मौत्तमः

এইদৰে সদাচাৰযুক্ত সাধাৰণ মানুহেও—পকা কূপসহ বাপী, জলভৰা পুখুৰী, শুভ পানীয়শালা, সৰোবৰ, গৃহদেৱালয় আৰু দেৱমন্দিৰ নিজে নিৰ্মাণ কৰিলে—সেইজনেই নিশ্চয় ধৰ্মোত্তম।

Verse 43

वर्षाशनं वेदविदे च दत्तं कन्याविवाहस्त्वृणमोचनं द्विजे / भूमिः सुकृष्टापि तृषार्तिहेतोस्तदेवमेतं सुकृतत् समस्तम्

বৰ্ষাকালত বেদবিদক অন্নদান, কন্যাবিবাহ, আৰু দ্বিজৰ ঋণমোচন—আৰু যেনেকৈ ভালদৰে চাষ কৰা ভূমিও তৃষ্ণাজনিত কষ্টৰ কাৰণ হ’ব পাৰে—তেনেকৈ যথাবিধি কৰিলে এই সকলোকে সমগ্ৰ সুকৃত (পুণ্যকৰ্ম) বুলি জানিব লাগে।

Verse 44

अध्यायमेनं सुकृतस्य सारं शृणोति गायत्यपि भावशुद्ध्या / स वै कुलीनः स च धर्मयुक्तो विश्वालयं याति परं स नूनम्

যি ভাৱশুদ্ধিৰে এই অধ্যায়—সুকৃতৰ সাৰ—শুনে বা গাই/পাঠ কৰে, সেয়াই সত্যই কুলীন আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ হয়; সি নিশ্চয়েই পৰম বিশ্বালয় (পৰম ধাম) লাভ কৰে।