Adhyaya 27
Explanation of the Sapiṇḍana Rite; Causes of Pretahood; Viṣṇu Worship and Preta-ghaṭa Dāna
প্ৰেত-कल्पৰ ধাৰাবাহিকতাত গৰুড়ে বিষ্ণুক সোধে—প্ৰেতসকল কেনেকৈ থাকে, কিয় কিছুমান ভয়ংকৰ প্ৰেত বা পিশাচ হয়, আৰু কোন দান-কৰ্মে প্ৰেতত্বৰ পৰা মুক্তি দিয়ে। বিষ্ণুৱে গূঢ় উপদেশ দি ত্ৰেতাযুগৰ কাহিনী কয়: শিকাৰত ক্লান্ত ৰজা বভ্ৰুবাহনে জলস্ৰোতৰ ওচৰত গৈ বটগছৰ তলত বিশ্ৰাম লয়; তাত বহু প্ৰেতৰ মাজত এটা ভয়াল প্ৰেতৰ সাক্ষাৎ পায়। প্ৰেতটোৱে ৰজাৰ শুভ সঙ্গৰ প্ৰশংসা কৰি নিজৰ পতনৰ কাৰণ কয়—সুদেৱ নামৰ ধৰ্মনিষ্ঠ বৈশ্য হৈ দেৱ-পিতৃ-ব্ৰাহ্মণক পূজা-দানৰে তৃপ্ত কৰিছিল; কিন্তু সন্তান/আত্মীয় নথকাৰ বাবে ষোড়শ শ্রাদ্ধ আৰু ঊৰ্ধ্বদেহ ক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ নহ’ল, সেয়ে প্ৰেতত্ব স্থিৰ হ’ল। সি প্ৰেতত্বৰ কাৰণ হিচাপে দেৱদ্ৰব্য বা অসহায়ৰ ধন চুৰি, কামদোষ, বিশ্বাসঘাত, নিত্যকৰ্ম অৱহেলা, তীৰ্থযাত্ৰাৰ দোষ আদি উল্লেখ কৰে। উপায়স্বৰূপে বিষ্ণুকেন্দ্ৰিক অনুশাসন—শাস্ত্ৰশ্ৰৱণ, বিষ্ণুপূজা, সৎসঙ্গ; নাৰায়ণ প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা, দিশানুসাৰে বিষ্ণুৰূপ পূজা, ব্ৰহ্মা-শিৱ পূজা, হোম, ঊৰ্ধ্বদেহ ক্ৰিয়া, ব্ৰাহ্মণ দান আৰু নিৰ্ণায়ক প্ৰেত-ঘট দান—এই বিধিক্ৰম শিকায়। প্ৰেতটোৱে মণি দি অন্তৰ্ধান হয়; ৰজাই বিধি সম্পন্ন কৰি তাক স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি কৰায়—অন্যৰ শ্রাদ্ধেও উদ্ধাৰ সম্ভৱ, কিন্তু পুত্ৰৰ শ্রাদ্ধ বিশেষ ফলদায়ক বুলি অধ্যায়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Shlokas
Verse 1
प्रेतकल्पे सपिण्डननिरूपणं नाम षड्विंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / कथं प्रेता वसन्त्यत्र कीदृग्रूपा भवन्ति ते / महाप्रेताः पिशाचाश्च कैःकैः कर्मफलैर्विभो / सर्वेषामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन
প্ৰেতকল্পত ‘সপিণ্ডন-নিৰূপণ’ নামৰ ষড়বিংশ অধ্যায়। তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) ক’লে—হে প্ৰভো! ইয়াত প্ৰেতসকল কেনেকৈ বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ ৰূপ কেনেকুৱা? আৰু কোন কোন কৰ্মফলৰ দ্বাৰা, হে বিভো, কোনো মহাপ্ৰেত আৰু কোনো পিশাচ হয়? সকলো প্ৰাণীৰ অনুকম্পাৰ্থে মোক কওক, হে মধুসূদন।
Verse 2
प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन च शुभे न च / तन्मे कथय देवेश मम चेदिच्छसि प्रियम्
হে দেৱেশ! যি দানে প্ৰেতত্বৰ পৰা মুক্তি হয়—সেয়া শুভ হওক বা অশুভ—সেই কথা মোক কওক; যদি মোৰ প্ৰিয় কৰিব খোজে।
Verse 3
श्रीकृष्ण उवाच / साधु पृष्टं त्वया तार्क्ष्य मानुषाणां हिताय वै / शृणुचावहितो भूत्वा यद्वच्मि प्रेतलक्षणम्
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—হে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)! তুমি উত্তম প্ৰশ্ন কৰিছা, সঁচাকৈ মানুহৰ হিতৰ বাবে। সেয়ে মনোযোগী হৈ শুনা; মই প্ৰেতৰ লক্ষণ ক’ম।
Verse 4
गुह्यद्गुह्यतरं ह्येतन्नाख्येयं यस्य कस्यचित् / भक्तस्त्वं हि महाबाहो तेन ते कथयाम्यहम्
এই উপদেশ গোপনৰো অধিক গোপন; যিকোনোকে ক’ব নালাগে। কিন্তু হে মহাবাহো! তুমি ভক্ত, সেয়ে তোমাক মই কওঁ।
Verse 5
पुरा त्रेतायुगे तात राजासीद्बभ्रुवाहनः / महोदयपुरे रम्ये धर्मनिष्ठो महाबलः
পুৰণি ত্ৰেতাযুগত, হে তাত! বভ্ৰুবাহন নামৰ এজন ৰজা আছিল। ৰমণীয় মহোদয়পুৰত তেওঁ ৰাজ্য কৰিছিল—ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু মহাবলী।
Verse 6
यज्वा दानपतिः श्रीमान्ब्रह्मण्यः साधुसंमतः / शीलाचारगुणोपेतो दयादाक्षिण्यसंयुतः
তেওঁ যজ্ঞকাৰী, দানৰ অধিপতি আৰু শ্ৰীসমৃদ্ধ আছিল; ব্ৰাহ্মণ-ধৰ্মভক্ত, সাধুজনে মান্য; শীল-আচাৰ-গুণে ভূষিত, আৰু দয়া-উদাৰতাৰে সংযুক্ত।
Verse 7
प्रजाः पालयते नित्यं पुत्रानिव महाबलः / क्षत्त्रधर्मरतो नित्यं स दण्ड्यान्दण्डयन्नृपः
সেই মহাবলী ৰজাই প্ৰজাসকলক নিত্য নিজৰ পুত্ৰসম পালন-ৰক্ষা কৰে। ক্ষত্ৰিয়ধৰ্মত সদা ৰত হৈ দণ্ড্যসকলক তেওঁ যথোচিত দণ্ড দিয়ে।
Verse 8
स कदाचिन्महाबाहुः ससैन्योमृगयां गतः / वनं विवेश गहनं नानावृक्षसमन्वितम्
এবাৰ সেই মহাবাহু ৰজাই সৈন্যসহ মৃগয়ালৈ গ’ল আৰু নানাবিধ গছ-গছনিয়ে ভৰা ঘন অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 9
शार्दूलशतसंजुष्टं नानापक्षिनिनादितम् / वनमध्ये तदा राजा मृगं दूरादपश्यत
শত শত বাঘে ভৰা আৰু নানাবিধ পক্ষীৰ নিনাদে মুখৰ সেই অৰণ্যৰ মাজত ৰজাই তেতিয়া দূৰৰ পৰা এটা মৃগ দেখিলে।
Verse 10
तेन विद्धो मृगो ऽतीव बाणेन सुदृढेन च / बाणमादाय तं तस्य स वने ऽदर्शनं ययौ
অতি দৃঢ় সেই বাণে মৃগটো ভীষণভাৱে বিদ্ধ হ’ল; আৰু সেই বাণটো লৈ অৰণ্যত অদৃশ্য হৈ গ’ল।
Verse 11
कक्षे तच्छोणितस्त्रावात्स राजानुजगाम तम् / ततो मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश सः
কক্ষদেশৰ পৰা তেজ ওলোৱাৰ বাবে ৰজাই তাক অনুসৰণ কৰিলে। তাৰ পাছত মৃগ-প্ৰসঙ্গৰ কাৰণে তেওঁ আন এটা অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 12
क्षुत्क्षामकण्ठो नृपतिः श्रमसन्तापमूर्छितः / जलस्थानं समासाद्य साश्व एवावगाहत
ক্ষুধা-তৃষ্ণাত কণ্ঠ শুকাই, শ্ৰম আৰু তাপত মূৰ্ছিত ৰজাই জলস্থানত উপনীত হৈ অশ্বসহ তৎক্ষণাৎ পানীত অৱগাহন কৰিলে।
Verse 13
पीत्वा तदु दकं शीतं पद्मगन्धाधिवासितम् / तत उत्तीर्य सलिलाद्विमलाद्बभ्रुवाहनः
পদ্মগন্ধে সুবাসিত সেই শীতল জল পান কৰি, বভ্ৰুবাহন তাৰ পাছত বিমল, কলুষহীন জলৰ পৰা উঠি বাহিৰলৈ আহিল।
Verse 14
न्यग्रोधवृक्षमासाद्य शीतच्छायं मनोहरम् / महाविटपिनं हृद्यं पक्षिसङ्घातनादितम्
সেই ন্যগ্ৰোধ (বট) গছৰ ওচৰলৈ তেওঁ আহিল—শীতল ছাঁয়াৰে মনোহৰ, বিশাল ডাল-পাতৰ মহাবিটপী, হৃদয়প্ৰিয়, আৰু পক্ষীৰ ঝাঁকৰ কলৰৱে নাদিত।
Verse 15
वनस्य तस्य सर्वस्य केतुभूतमिवोच्छ्रितम् / तं महातरुमासाद्य निषसाद महीपतिः
সেই সমগ্ৰ বনখনত কেতু (ধ্বজ) যেন উচ্ছ্ৰিত হৈ থকা সেই মহাতৰুৰ ওচৰলৈ গৈ, মহীপতিয়ে তাৰ তলত বহিল।
Verse 16
उत्कचं मलिनं कुब्जं (रूक्षं) निर्मांसं भीमदर्शनम्
সেয়া টকলা, মলিন, কুঁজো, ৰূক্ষ-কৰ্কশ, মাংসহীন আৰু দৰ্শনত ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 17
स्नायुबद्धास्थिचरणं धावमानमितस्ततः / अन्यैश्च बहुभिः प्रेतैः समन्तात्परिवारितम्
স্নায়ুৰে বাঁধা অস্থিময় ভৰি লৈ সেই প্ৰেত ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰে, আৰু বহু অন্য প্ৰেতে তাক চাৰিওফালে ঘেৰি ৰাখে।
Verse 18
तं दृष्ट्वा विकृतं घोरं विस्मितो बभ्रुवाहनः / प्रेतो ऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नृपम्
তাক বিকৃত আৰু ভয়ংকৰ দেখি বভ্ৰুবাহন বিস্মিত হ’ল; আৰু সেই প্ৰেতো সেই ভয়াবহ অৰণ্য আৰু তাত অহা ৰজাক দেখি ভয়-বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 19
तदा हृष्टमना भूत्वा तस्यान्तिकमुपागतः / अब्रवीत्स तदा तार्क्ष्य प्रेतराजो नृपं वचः
তেতিয়া হৃষ্টচিত্ত হৈ সি তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল; হে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়), সেই সময়ত প্ৰেতৰাজে ৰজাক উদ্দেশ কৰি কথা ক’লে।
Verse 20
प्रेतभावो मया त्यक्तः प्राप्तो ऽस्मि परमां गतिम् / त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्तिधन्यतरो मम
মই প্ৰেতভাব ত্যাগ কৰি পৰম গতি লাভ কৰিছোঁ। হে মহাবাহো, তোমাৰ সঙ্গৰ ফলত মোৰতকৈ অধিক ধন্য কোনো নাই।
Verse 21
नृपतिरुवाच / कृष्णवर्णः करालास्यस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे / कथयस्व मम प्रीत्या यथैवं चासि तत्त्वतः
ৰজাই ক’লে—তুমি কৃষ্ণবৰ্ণ আৰু ভয়ংকৰ মুখবিশিষ্ট; প্ৰেতৰ দৰে দেখা যায়। মোক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কোৱা—তুমি প্ৰকৃততে কিয় এনেকুৱা? তত্ত্বতঃ সত্য কোৱা।
Verse 22
तथा पृष्टः स वै राज्ञा प्रोवाच सकलं स्वकम्
ৰজাই এইদৰে সোধাত, সি নিজৰ সমগ্ৰ বৃত্তান্ত সম্পূৰ্ণ আৰু সত্যভাৱে কৈ দিলে।
Verse 23
प्रेत उवाच / कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव / प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुं ममार्हसि
প্ৰেত ক’লে—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! মই আৰম্ভণিৰ পৰা সকলো কথা আপোনাক ক’ম। মোৰ প্ৰেতত্বৰ কাৰণ শুনি মোৰ ওপৰত দয়া কৰা আপোনাৰ উচিত।
Verse 24
वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्समन्वितम् / नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् / नानापुण्यसमायुक्तं नानावृक्षसमाकुलम्
‘বৈদিশ’ নামৰ এক নগৰ আছে, যি সকলো ধৰণৰ সমৃদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ—বহু জনপদৰ লোকৰে ভৰা, নানাৰত্নে সমাকুল, বহু পুণ্যৰে সমন্বিত আৰু নানাবিধ বৃক্ষে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 25
तत्राहं न्यवसं भूयो देवार्चनरतः सदा / वैश्यो जात्या सुदेवो ऽहं नाम्ना विदितमस्तु ते
সেই ঠাইতে মই পুনৰ বাস কৰিছিলোঁ আৰু সদায় দেৱাৰ্চনত ৰত আছিলোঁ। জন্মতে মই বৈশ্য; মোৰ নাম সুদেৱ—ই কথা তোমাৰ বিদিত হওক।
Verse 26
हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरस्तथा / विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया
হব্য অৰ্পণে দেৱতাসকল তৃপ্ত হ’ল, কব্য অৰ্পণে পিতৃসকলো; আৰু বিভিন্ন দান-যোগে বিপ্ৰসকলকো মই সন্তুষ্ট কৰিলোঁ।
Verse 27
आवाहाश्च विवाहाश्च मया वै सुनिवेशिताः / दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा
মই বিধিপূৰ্বক নিমন্ত্ৰণ আৰু বিবাহৰ ব্যৱস্থা কৰিছিলোঁ; আৰু নানা ধৰণে দান দিছিলোঁ—বিশেষকৈ দীন আৰু অনাথ-নিৰাশ্ৰিতসকলক।
Verse 28
तत्सर्वं विफलं तात मम दैवादुपागतम् / यथा मे निष्फलं जातं सुकृतं तद्वदामि ते
হে তাত, দেৱবশত যি মোৰ ওপৰত আহি পৰিল, তাৰ ফলত সেয়া সকলো মোৰ বাবে নিষ্ফল হ’ল। মোৰ সুকৃত কেনেকৈ বৃথা হ’ল—সেয়া মই তোমাক ক’ম।
Verse 29
न मे ऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवः / न च मित्रं हि मे तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्
হে তাত, মোৰ কোনো সন্তান নাই; ন সুহৃদ, ন আত্মীয়। আৰু মোৰ ঔৰ্ধ্বদৈহিক কৰ্ম (মৰণোত্তৰ ক্ৰিয়া) কৰিব পৰা তেনেকুৱা বন্ধুয়ো নাই।
Verse 30
प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम / एकादशं त्रिपक्षं च षाण्मासिकमथाब्दिकम् / प्रतिमास्यानि चान्यानि एवं श्राद्धानि षोडश
হে নৃপোত্তম, সেই কাৰণেই মোৰ প্ৰেতত্ব দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হ’ল। সেয়ে একাদশাহ, ত্ৰিপক্ষ, ষাণ্মাসিক, আব্দিক আৰু প্ৰতিমাসাদি—এইদৰে ষোলটা শ্রাদ্ধ আছে।
Verse 31
यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते / प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि
হে ভূপতে, যাৰ বাবে এই প্ৰেত-শ্ৰাদ্ধসমূহ দিয়া নহয়, তাৰ প্ৰেতত্ব দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হয়—পিছত শত শত শ্ৰাদ্ধ দিলেও।
Verse 32
एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम् / वर्णानां चापि सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते
হে মহাৰাজ, এই কথা জানি মোক প্ৰেতত্বৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰক। এই লোকত সকলো বৰ্ণৰ বাবে ৰজাকেই আত্মীয় বুলি কোৱা হয়।
Verse 33
तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते / यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम
সেয়ে হে ৰাজেন্দ্ৰ, মোক উদ্ধাৰ কৰক; মই আপোনাক মণিৰত্ন দিম, হে নৃপবৰোত্তম, যাতে মোৰ শুভপ্ৰাপ্তি হয়।
Verse 34
तथा कार्यं महाबाहो कृपा यदि मयीष्यते / आत्मनश्च कुरु क्षिप्रं सर्वमेवौर्ध्वेदैहिकम्
হে মহাবাহো, যদি মোৰ ওপৰত কৃপা কৰিব খোজা, তেন্তে আপোনাৰ পক্ষৰ পৰা শীঘ্ৰে সকলো ঊৰ্ধ্বদৈহিক ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰক।
Verse 35
नृपतिरुवाच / कथं प्रेता भवन्तीह कृतैरप्यौर्ध्वदैहिकैः / पिशाचाश्च भवन्तीह कर्मभिः कैश्च तद्वद
ৰজাই ক’লে—ইয়াত ঊৰ্ধ্বদৈহিক ক্ৰিয়া কৰা সত্ত্বেও কেনেকৈ প্ৰেত হয়? আৰু তদ্ৰূপ কোন কোন কৰ্মে ইয়াত পিশাচ হয়?
Verse 36
प्रेत उवाच / देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं स्त्रीबालधनसञ्चयम् / ये हरन्ति नृपश्रेष्ठ प्रेतयोनिं व्रजन्ति ते
প্ৰেতে ক’লে—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, যিসকলে দেবদ্ৰব্য, ব্ৰাহ্মণৰ ধন (ব্ৰহ্মস্ব) আৰু নাৰী-বালকৰ সঞ্চিত ধন হৰণ কৰে, তেওঁলোকে প্ৰেতযোনিলৈ যায়।
Verse 37
तापसीं च सगोत्रां च अगम्यां ये भजन्ति हि / भवन्ति ते महाप्रेता अम्बुजानि हरन्ति ये
যি তপস্বিনী নাৰী, স্বগোত্ৰীয়া নাৰী বা নিষিদ্ধ (অগম্য) নাৰীৰ সৈতে গমন কৰে, সি নিশ্চয় মহাপ্ৰেত হয়; আৰু যিসকলে পদ্ম (কমল) হৰণ কৰে, সিহঁতেও মহাপ্ৰেত হয়।
Verse 38
प्रवालवज्रहर्तारो ये च वस्त्रापहारकाः / तथा हिरण्यहर्तारः संयुगे ऽसन्मुखागताः
যিসকলে প্ৰৱাল আৰু হীৰা চুৰি কৰে, যিসকলে বস্ত্ৰ ছিনাই লয়, আৰু যিসকলে সোণ হৰণ কৰে—সিহঁতে যুদ্ধত শত্রুক মুখামুখি নোহোৱাকৈ, পিঠ দেখাই (অপকীৰ্তিত) মৃত্যু বরণ কৰে।
Verse 39
कृतघ्ना नास्तिका रौद्रास्तथा साहसिका नराः / पञ्चयज्ञविनिर्मुक्ता महादानरताश्च ये
কৃতঘ্ন, নাস্তিক, নিষ্ঠুৰ আৰু দুঃসাহসী/হিংস্ৰ স্বভাৱৰ লোক; লগতে পঞ্চযজ্ঞ (পাঁচ নিত্য কৰ্তব্য) ত্যাগ কৰা, যদিও মহাদানত ৰত—সিহঁত সকলোকে নিন্দনীয় বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 40
स्वामिद्रोहकरा मित्रब्राह्मद्रोहकराश्च ये / तीर्थपापकरा राजञ्जायन्ते प्रेतयोनयः / एवमाद्या महाराज जायन्ते प्रेतयोनयः
হে ৰাজন, যিসকলে স্বামীৰ প্ৰতি দ্ৰোহ কৰে, যিসকলে মিত্ৰ বা ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰতি দ্ৰোহ কৰে, আৰু যিসকলে তীৰ্থস্থান-সম্পৰ্কীয় পাপ কৰে—সিহঁতে প্ৰেতযোনিত জন্ম লয়। হে মহাৰাজ, এইদৰে আৰু সমান অপৰাধীসকল প্ৰেতযোনি লাভ কৰে।
Verse 41
राजोवाच / कथं मुक्ता भवन्तीह प्रेतत्वात्त्वं च ते ऽपि च / कथं चापि मया कार्यमौर्ध्वदैहिकमात्मनः / विधिना केन तत्कार्यं सर्वमेतद्वदस्व मे
ৰাজাই ক’লে—ইয়াত প্ৰেতত্বৰ পৰা সিহঁতে কেনেকৈ মুক্ত হয়—আপুনি আৰু সেই অন্যসকলেও? আৰু মোৰ নিজৰ বাবে ঔর্ধ্বদৈহিক (মৰণোত্তৰ) কৰ্ম মই কেনেকৈ কৰিম? কোন বিধি অনুসাৰে সেয়া কৰা উচিত? এই সকলো কথা মোক কওক।
Verse 42
प्रेत उवाच / शृणु राजेन्द्र संक्षेपाद्विधिं नारायणात्मकम् / सच्छास्त्रश्रवणं विष्णोः पूजा सज्जनसंगतिः
প্ৰেত ক’লে—হে ৰাজেন্দ্ৰ! সংক্ষেপে নাৰায়ণাত্মক বিধি শুনা—সৎশাস্ত্ৰ শ্ৰৱণ, শ্ৰী বিষ্ণুৰ পূজা আৰু সজ্জনৰ সংগ।
Verse 43
प्रेतयोनिविनाशाय भवन्तीति मया श्रुतम् / अतो वक्ष्यामि ते विष्णुपूजां प्रेतत्वनाशिनीम्
মই শুনিছোঁ যে এই কৰ্মসমূহে প্ৰেতযোনিৰ বিনাশ হয়। সেয়ে এতিয়া মই তোমাক প্ৰেতত্ব নাশিনী শ্ৰী বিষ্ণুপূজাৰ বিধান ক’ম।
Verse 44
सुवर्णद्वयमाहृत्य मूर्तिं भूप प्रकल्पयेत् / नारायणस्य देवस्य सर्वाभरणभूषिताम्
হে ভূপ! দুটা পৰিমাণ সোণ আনি, সকলো অলংকাৰৰে ভূষিত শ্ৰী নাৰায়ণদেৱৰ মূৰ্তি প্ৰস্তুত কৰাবা।
Verse 45
पीतवस्त्रयुगाच्छन्नां चन्दनागुरुचर्चिताम् / स्नापयेद्विविधैस्तोयैरधिवास्य यजेत्ततः
তাক পীতবস্ত্ৰৰ যুগলেৰে আচ্ছাদিত কৰি, চন্দন আৰু আগৰু লেপন কৰিবা। তাৰপিছত বিভিন্ন জলেৰে স্নান কৰাই, অধিবাসন কৰি, পাছত পূজা কৰিবা।
Verse 46
पूर्वे तु श्रीधरं देवं दक्षिणे मधुसूदनम् / पश्चिमे वानमं देवमुत्तरे च गदाधरम्
পূবত শ্ৰীধৰ দেৱক, দক্ষিণত মধুসূদনক, পশ্চিমত বামন দেৱক আৰু উত্তৰত গদাধৰক স্থাপন (আহ্বান) কৰিবা।
Verse 47
मध्ये पितामहं पूज्य तथा देवं महेश्वरम् / पूजयेच्च विधानेन गन्धपुष्पादिभिः पृथक्
মধ্যত পিতামহ ব্ৰহ্মা আৰু দেৱ মহেশ্বৰ (শিৱ)ক পূজা কৰিব; আৰু বিধি অনুসাৰে গন্ধ‑পুষ্প আদি অৰ্পণ কৰি প্ৰত্যেকক পৃথক পৃথকভাৱে আৰাধনা কৰিব।
Verse 48
ततः प्रदक्षिणीकृत्य अग्नौ सन्तर्प्य देवताः / घृतेन दध्ना क्षीरेण विश्वान्देवांस्तथा नृप
তাৰপিছত প্ৰদক্ষিণা কৰি অগ্নিত দেৱতাসকলক সন্তৰ্পিত কৰিব; ঘৃত, দধি আৰু ক্ষীৰ আহুতি দি, হে ৰাজন, সকলো দেৱতাক পুষ্ট কৰিব।
Verse 49
ततः स्नातो विनीतात्मा यजमानः समाहितः / नारायणाग्रे विधिवत्स्वक्रियामौर्ध्वदैहिकीम्
তাৰপিছত স্নান কৰি, বিনীতচিত্ত আৰু সমাহিত যজমান নাৰায়ণৰ সন্মুখত বিধিপূৰ্বক নিজৰ ঊৰ্ধ্বদৈহিক (উত্তৰকৰ্ম) ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব।
Verse 50
आरभेत विनीतात्मा क्रोधलोभविवर्जितः / श्राद्धानि कुर्यात्सर्वाणि वृषस्योत्सर्जनं तथा
বিনীতচিত্তে, ক্ৰোধ আৰু লোভ ত্যাগ কৰি, এই কৰ্তব্য আৰম্ভ কৰিব; আৰু সকলো শ্ৰাদ্ধকর্মৰ সৈতে বৃষোৎসৰ্জন (বৃষ মুক্তিদান)ও সম্পন্ন কৰিব।
Verse 51
त्रयोदशानां विप्राणां वस्त्रच्छत्राण्युपानहौ / अङ्गुलीयकमुक्तानि भाजनासनभोजनैः
তেৰজন বিপ্ৰক বস্ত্ৰ, ছত্ৰ আৰু পাদুকা; লগতে আঙুঠি আৰু মুক্তা, আৰু পাত্ৰ, আসন আৰু ভোজনো দান কৰিব।
Verse 52
सान्नाश्च सोदका देया घटाः प्रेतहिताय वै / शय्यादानमथो दत्त्वा घटं प्रेतस्य निर्वपेत्
প্ৰেতৰ মঙ্গলৰ বাবে ৰন্ধা অন্ন আৰু পানীৰে ভৰা ঘট দান কৰিব লাগে। শয্যা-দান দি পাছত প্ৰেতৰ উদ্দেশে এটা ঘট অৰ্পণ কৰিব।
Verse 53
नारायणेति सन्नाम संपुटस्थं समर्चयेत् / एवं कृत्वाथ विधिवच्छुभाशुभफलं लभेत्
‘নাৰায়ণ’ এই সত্য নাম উচ্চাৰণ কৰি সম্পুটস্থিত অৰ্ঘ্য/অৰ্পণক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। এইদৰে কৰিলে বিধিমতে শুভ-অশুভ ফল লাভ হয়।
Verse 54
राजोवाच / कथं प्रेतघटं कुर्याद्दद्यात्केन विधानतः / ब्रूहि सर्वानुकम्पार्थं घटं प्रेतविमुक्तिदम्
ৰাজাই ক’লে— প্ৰেতঘট কেনেকৈ সাজিব লাগে, আৰু কোন বিধি অনুসাৰে দান দিব লাগে? সকলোলৈ অনুকম্পা কৰি কওক—এই ঘট যি প্ৰেতক মুক্তি দিয়ে।
Verse 55
प्रेत उवाच / साधु पृष्टं महाराज कथयामि निबोध ते / प्रेतत्वं न भवेद्येन दानेन सुदृढेन च
প্ৰেতে ক’লে— হে মহাৰাজ, আপুনি উত্তম প্ৰশ্ন কৰিছে; মই কওঁ, মন দি শুনক। যি দৃঢ় দানৰ দ্বাৰা প্ৰেতত্ব নহয়, সেয়া মই বুজাই দিম।
Verse 56
दानं प्रेतघटं नाम सर्वाशुभविनाशनम् / दुर्लभं सर्वलोकानां दुर्गतिक्षयकारकम्
‘প্ৰেতঘট’ নামৰ এই দান সকলো অশুভ নাশ কৰে। ই সকলো লোকত দুর্লভ আৰু দুৰ্গতি ক্ষয়কাৰী।
Verse 57
सन्तप्तहाटकमयं तु घटं विधाय ब्रह्मोशकेशवयुतं सह लोकपालैः / क्षीराज्यपूर्णविवरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः
তপ্ত সোণৰ এটা ঘট সাজি, তাত ব্ৰহ্মা, শিৱ আৰু কেশৱক লোকপালসকলৰ সৈতে অলংকৃত কৰা। মুখত গাখীৰ আৰু ঘিউ ভৰি ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি সেই ঘট ব্ৰাহ্মণক দান দিয়া—তোমাৰ আন শ শ দানৰ কি প্ৰয়োজন?
Verse 58
ब्रह्मा मध्ये तथा विष्णुः शङ्करः शङ्करो ऽव्ययः / प्राच्यादिषु च तत्कण्ठे लोकपालान्क्रमेण तु
মাজত ব্ৰহ্মা, তেনেদৰে বিষ্ণু আৰু অব্যয় শংকৰ থাকে। আৰু তাৰ কণ্ঠভাগত পূৰ্ব আদি দিশসমূহত ক্ৰমে লোকপালসকল স্থাপন কৰা হয়।
Verse 59
सम्पूज्य विधिवद्राजन्धूपैः कुसुमचन्दनैः / ततो दुग्धाज्यसहितं घटं देयं हिरण्मयम्
হে ৰাজন, ধূপ, ফুল আৰু চন্দনেৰে বিধিপূৰ্বক পূজা সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত গাখীৰ আৰু ঘিউসহ স্বৰ্ণঘট দান দিব লাগে।
Verse 60
सर्वदानाधिकञ्चैतन्महापातकनाशनम् / कर्तव्यं श्रद्धया राजन्प्रेतत्वविनिवृत्तये
এই দান সকলো দানতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আৰু মহাপাতক নাশক। সেয়ে, হে ৰাজন, প্ৰেতত্বৰ নিবৃত্তিৰ বাবে ইয়াক শ্ৰদ্ধাৰে কৰা উচিত।
Verse 61
श्रीभागवानुवाच / एवं संजल्षतस्तस्य प्रेतेन नियतात्मनः / सेनाजगामानुपदं हस्त्यश्वरथसंकुला
শ্ৰীভগৱানে ক’লে—সেই নিয়তচিত্ত ব্যক্তি প্ৰেতৰ সৈতে এইদৰে কথা পাতি থাকোঁতেই, হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথেৰে ভৰপূৰ এটা সেনাদল তাৰ পিছে পিছে ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 62
ततो बले समायाते दत्त्वा राज्ञे महामणिम् / नमस्कृत्य पुनः प्रार्थ्य प्रेतो ऽदर्शनमीयिवान्
তাৰ পিছত ৰাজবাহিনী আহি পোৱাত, সি ৰজাক মহামণি দান কৰিলে; পুনৰ নমস্কাৰ কৰি প্ৰাৰ্থনা জনাই সেই প্ৰেত দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল।
Verse 63
तस्माद्वनाद्विनिष्क्रम्य राजापि स्वपुरं ययौ / स्वपुरं स समासाद्य सर्वं तत्प्रेतभाषितम्
সেয়ে সেই বনৰ পৰা ওলাই ৰজাও নিজৰ নগৰলৈ গ’ল; নগৰত পৌঁছি সেই প্ৰেতৰ কোৱা সকলো কথা বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 64
चकार विधिवत्पक्षिन्नौर्ध्वदेहादिकं विधिम् / तस्य पुण्यप्रदानेन प्रेतो मुक्तो दिवं ययौ
হে পক্ষী (গৰুড়)! তেওঁ বিধিপূৰ্বক ঊৰ্ধ্বদেহ আদি ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে; সেই পুণ্যপ্ৰদানে প্ৰেত মুক্ত হৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল।
Verse 65
श्राद्धेन परदत्तेन गतः प्रेतो ऽपि सद्गतिम् / किं पुनः पुत्रदत्तेन पिता यातीति चात्भुतम्
অন্যে দিয়া কৰা শ্ৰাদ্ধেও প্ৰেত সৎগতি লাভ কৰে; তেন্তে পুত্ৰে দিয়া শ্ৰাদ্ধে পিতা নিশ্চিতভাৱে উত্তম গতি পায়—ই কিমান আশ্চৰ্য!
Verse 66
न तौ प्रेतत्वमायातः पापाचारयुतावपि
পাপাচাৰত যুক্ত থাকিলেও সেই দুজন প্ৰেতত্বলৈ নাযায়; পুণ্যপ্ৰভাৱত তেওঁলোকৰ প্ৰেতভাব নঘটিল।
Frequently Asked Questions
This chapter’s narrative emphasizes that social-religious merit can be rendered ineffective for post-mortem transition if the prescribed ūrdhva-deha rites and the sequence of śrāddhas are not performed (especially due to absence of offspring/kinsmen), resulting in a fixed preta-condition.
The text lists theft of property belonging to gods and brāhmaṇas, theft of women’s/children’s wealth, sexual relations with forbidden partners (including an ascetic woman, same-lineage, or otherwise prohibited), betrayal of master/friend/brāhmaṇa, neglect of the five daily sacred duties, and sins connected to pilgrimage places as causes leading to pretahood (with some described as producing “great pretas”).
It is described as a superior dāna: a (golden) pot adorned with Brahmā, Śiva, and Keśava along with the Lokapālas, worshipped with incense/flowers/sandalwood, filled with milk and ghee, and then gifted to a brāhmaṇa—said to end inauspicious post-mortem destiny and destroy grave sins.
The chapter frames Viṣṇu-centered discipline—hearing true scripture, worship of Viṣṇu/Nārāyaṇa, and keeping company of the virtuous—as a direct remover of the preta-state, and embeds the śrāddha/ūrdhva-deha program within Nārāyaṇa’s presence and name-recitation.