Adhyaya 17
Śravaṇa-Mahātmya: The Śravaṇas, Cosmic Testimony, and the Paths of the Puruṣārthas
প্ৰেতকল্পত যমসভা আৰু কৰ্মবিচাৰৰ আলোচনা চলি থাকোঁতে গৰুড়ে শ্ৰীকৃষ্ণক সোধে—শ্ৰৱণসকল কোন, আৰু পৰলোকত মানুহৰ কৰ্ম কেনেকৈ জনা যায়? শ্ৰীকৃষ্ণে সৃষ্টিক্ৰমৰ আধাৰত কয় যে যম আৰু চিত্ৰগুপ্ত স্থাপন হোৱাৰ পাছত দেবতাসকলৰ প্ৰেৰণা অনুসৰি ব্ৰহ্মাই বাৰজন দীপ্তিমান সাক্ষী সৃষ্টি কৰিলে। এই শ্ৰৱণসকলে দূৰৰ পৰা শুভ-অশুভ বাক্য শুনে, আকাশত অৱস্থিত হৈও কৰ্ম দেখে, আৰু মৃত্যুৰ সময়ত সকলো কথা ধৰ্মৰাজক নিবেদন কৰে। তাৰ পাছত তেওঁলোকে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ—এই চাৰি পুৰুষাৰ্থৰ উপদেশ দি ধৰ্মক শ্ৰেষ্ঠ পথ বুলি প্ৰশংসা কৰে। পুণ্য অনুসাৰে পৰলোকগতি—কিছুমান দিৱ্য যানত যায়, কিছুমান কঠোৰ পথত দুখ ভোগে। শেষত শ্ৰৱণপূজা আৰু ব্ৰাহ্মণভোজনক পাপশুদ্ধিকাৰী, সুখদায়ক আৰু স্বৰ্গসম্মানৰ জৰিয়তে বিষ্ণুধামৰ নিকটলৈ লৈ যোৱা সাধনা বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
प्रेतयात्रादिनिरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः गरुड उवाच / एको मे संशयो देव हृदये सम्प्रबाधते / श्रमणाः कस्य पुत्राश्च कथं यमपुरे स्थिताः
প্ৰেতযাত্ৰা আদি নিৰূপণ—ষোড়শ অধ্যায়। গৰুড়ে ক’লে—হে দেৱ! মোৰ হৃদয়ত এটা সংশয় গভীৰভাৱে পীড়া দিয়ে: এই শ্ৰমণসকল কাৰ পুত্ৰ, আৰু যমপুৰীত কেনেকৈ অৱস্থিত?
Verse 2
मानुषैश्च कृतं कर्म कस्माज्जानन्ति ते प्रभो / कथं शृण्वन्ति ते सर्वे कस्माज्ज्ञानं समागतम्
হে প্ৰভো! মানুহে কৰা কৰ্ম তেওঁলোকে কেনেকৈ জানে? তেওঁলোকে সকলোৱে সেয়া কেনেকৈ শুনে? এই জ্ঞান তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ ক’ৰ পৰা আহিছে?
Verse 3
कुत्र भुञ्जन्ति देवेश क्रथयस्व प्रसादतः / पक्षिराजवचः श्रुत्वा भगवान्वाक्यमब्रवीत्
হে দেৱেশ! তেওঁলোকে ক’ত ভোগ-প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰে? কৃপা কৰি কওক। পক্ষিৰাজ গৰুড়ৰ বাক্য শুনি ভগৱানে উত্তৰ দিলে।
Verse 4
श्रीकृष्ण उवाच / शृणुष्व वचनं सत्यं सर्वेषां सौख्यदायकम् / तदहं कथयिष्यामि श्रवणानां विचेष्टितम्
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—শুনা, এই সত্যবচন সকলোৰে মঙ্গল-সুখদায়ক। এতিয়া মই পবিত্ৰ শ্রৱণৰ বিধি আৰু নিয়ম বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 5
एकीभूतं यदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् / क्षीरोदसागरे पूर्वं मयि सुप्ते जगत्पतौ
যেতিয়া স্থাৱৰ-জঙ্গমসহ সমগ্ৰ জগত একৰূপ হৈ লীন হৈছিল, তেতিয়া পূৰ্বে ক্ষীৰসাগৰত মই, জগত্পতি, যোগনিদ্ৰাত শয়ন কৰিছিলোঁ।
Verse 6
नाभिस्थोजस्तपस्तेपे वर्षाणि सुबहून्यपि / एकीभूतं जगत्सृष्टं भूतग्रामचतुर्विधम्
নাভি-প্ৰদেশত অৱস্থিত তেজে বহু বহু বছৰ তপস্যা কৰিলে। তাৰপাছত একীভূত জগতৰ পৰা চতুৰ্বিধ ভূতসমূহসহ সৃষ্টি প্ৰকাশ পালে।
Verse 7
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं विष्णुना पालितं तदा / रुद्रः संहारमूर्तिश्च निर्मितो ब्रह्मणा ततः
প্ৰথমে ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰিলে; তেতিয়া বিষ্ণুৱে তাক পালন কৰিলে। তাৰপাছত ব্ৰহ্মাই সংহাৰমূর্তি ৰুদ্ৰকো উৎপন্ন কৰিলে।
Verse 8
वायुः सर्वगतः सृष्टः सूर्यस्तेजोभिवृद्धिमान् / धर्मराजस्ततः सृष्टश्चित्रगुप्तेन संयुत)
তেতিয়া সৰ্বব্যাপী বায়ু সৃষ্টি হ’ল; আৰু ক্রমে বঢ়া তেজে দীপ্ত সূৰ্য উৎপন্ন হ’ল। তাৰ পিছত ধৰ্মৰাজ যম, কৰ্মলেখক চিত্ৰগুপ্তসহ সৃষ্টি হ’ল।
Verse 9
सृष्ट्वैतदादिकं सर्वं तपस्तेपे तु पद्मजः / गतानि बहुवर्षाणि ब्रह्मणो नाभिपङ्कजे
আদি তত্ত্ব আদি কৰি এই সকলো সৃষ্টি কৰি পদ্মজ ব্ৰহ্মাই তপস্যা কৰিলে। বিষ্ণুৰ নাভিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পদ্মত অধিষ্ঠিত ব্ৰহ্মাৰ বহু বছৰ অতিবাহিত হ’ল।
Verse 10
योयो हि निर्मितः पूर्वं तत्तत्कर्म समाचरेत् / कस्मिंश्चित्समये तत्र ब्रह्मा लोकसमन्वितः
যি যি আগতেই যেনেকৈ নিৰ্মিত, সি স্বভাৱতে তেনেকুৱা কৰ্মেই কৰে। আৰু এক বিশেষ সময়ত তাত ব্ৰহ্মা সকলো লোকসহ সমন্বিত হৈ উপস্থিত/অৱস্থিত হয়।
Verse 11
रुद्रो विष्णुस्तथा धर्मः शासयन्ति वसुन्धराम् / न जानीमो वयं किञ्चिल्लोककृत्यमिहोच्यताम्
ৰুদ্ৰ, বিষ্ণু আৰু ধৰ্মে পৃথিৱী শাসন কৰে। আমি একো নাজানো; সেয়ে ইয়াত লোকধৰ্ম আৰু আচাৰ ব্যাখ্যা কৰা হওক।
Verse 12
संचिन्त्य ब्रह्मणो मन्त्रं विबुधैः प्रेरितस्तदा
তেতিয়া দেবজ্ঞানীসকলৰ প্ৰেৰণা পাই তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ পবিত্ৰ মন্ত্ৰ গভীৰভাৱে মনন-চিন্তা কৰিলে।
Verse 13
गृहीत्वा पुष्पपत्राणि सोसृजद्द्वादशात्मजान् / तेजोराशीन्विशालाक्षान्ब्रह्मणो वचनात्तु ते
পুষ্পপত্ৰ হাতে লৈ তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ আদেশ অনুসাৰে তেজোৰাশি, বিশালনয়ন বাৰোজন পুত্ৰ সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 14
योयं वदति लोकेस्मिञ्छुभं वा यदि वाशुभम् / प्रापयन्ति ततः शीघ्रं ब्रह्मणः कर्णगोचरम्
এই জগতত মানুহে যি কয়—শুভ হওক বা অশুভ—সেয়া তাত্ক্ষণিকভাৱে ব্ৰহ্মাৰ কৰ্ণগোচৰলৈ পঠোৱা হয়।
Verse 15
दूराच्छ्रवणविज्ञानं दूराद्दर्शनगोचरम् / सर्वे शृण्वन्ति यत्पक्षिंस्तेनैव श्रवणा मताः
দূৰৰ পৰা শুনাৰ দ্বাৰাই তাৰ জ্ঞান হয়, আৰু ওচৰলৈ আহিলে তেতিয়াহে দৰ্শনগোচৰ হয়। যিহেতু সকলোৱে সেই পক্ষীক শুনে, সেয়ে তেওঁলোক ‘শ্ৰৱণা’ বুলি গণ্য।
Verse 16
स्थित्वा चैव तथाकाशे जन्तूनां चेष्टितं च यत् / तज्ज्ञात्वा धर्मराजाग्रे मृत्युकाले वदन्ति च
তেওঁলোকে আকাশত অৱস্থান কৰি জীৱসমূহৰ সকলো কৰ্মচেষ্টা লক্ষ্য কৰে; সেয়া জানি মৃত্যুকালে ধৰ্মৰাজৰ আগত বৰ্ণনা কৰে।
Verse 17
धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च कथयन्ति ते / एको हि धर्ममार्गश्च द्वितीयश्चार्थमार्गकः
তেওঁলোকে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—এই চাৰিপুৰুষাৰ্থ বৰ্ণনা কৰে। নিশ্চয় এক ‘ধৰ্মমাৰ্গ’ আৰু দ্বিতীয় ‘অৰ্থমাৰ্গ’ বুলি জনা যায়।
Verse 18
अपरः काममार्गश्च मोक्षमार्गश्चतुर्थकः / उत्तमा धममार्गेण वैनतेय प्रयान्ति हि
আন এটা কামৰ পথ, আৰু চতুৰ্থটো মোক্ষৰ পথ। কিন্তু হে বৈনতেয়, উত্তম জন নিশ্চয় ধৰ্মমাৰ্গেই আগবাঢ়ে।
Verse 19
अर्थदाता विमानैस्तु अश्वैः कामप्रदायकः / हंसयुक्तविमानैश्च मोक्षाकाङ्क्षी विसर्पति
যি ধন দান কৰে, সি দিব্য বিমানত গমন কৰে; যি অশ্ব দান কৰে, সি কামনা পূৰণকাৰী হয়। আৰু যি মোক্ষৰ আকাঙ্ক্ষী, সি হংস-যুক্ত বিমানত আগবাঢ়ে।
Verse 20
इतरः पादचारेण त्वसिपत्रवनानि च / पाषाणैः कण्टकैः क्लिष्टः पाशबद्धो ऽथ याति वै
আনজন পায়ে হেঁটে যায় আৰু তলোৱাৰ-সদৃশ পাতাৰ বন অতিক্ৰম কৰে। শিল আৰু কাঁটাৰে ক্লিষ্ট, পাশত বাঁধ খাই সি তাৰপিছত আগবাঢ়ে।
Verse 21
यः कश्चिन्मानुषे लोके श्रवणान्पूजयेदिह / वर्धन्या जलपात्रेम पक्वान्नपरिपूर्णया
মানৱলোকে যি কোনোবাই ইয়াত শ্রৱণ (নক্ষত্ৰ/শ্ৰৱণ) পূজা কৰে—পক্ব অন্নে পৰিপূৰ্ণ জলপাত্ৰ অৰ্পণ কৰি—সি সেই বিধিৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 22
श्रवणान्पूजयेत्तत्र मया सह खगेश्वर / तस्याहं तत्प्रदास्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम्
হে খগেশ্বৰ (গৰুড়), যি তাত মোৰ সৈতে ভক্তিভাৱে শ্রৱণ-সহ পূজা কৰে, তাক মই সেই বৰ দিম যি দেৱতাসকলৰো দুৰ্লভ।
Verse 23
संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या त्वेकादश शुभाञ्छुचीन् / द्वादशं सकलत्रं च मम प्रीत्यै प्रपूजयेत्
এগাৰজন শুভ আৰু শুচি ব্ৰাহ্মণক ভক্তিভাৱে সন্মানসহ ভোজন কৰাই, দ্বাদশ ব্ৰাহ্মণক তেওঁৰ পৰিয়ালসহ মোৰ প্ৰীতিৰ বাবে বিধিমতে পূজা কৰিব।
Verse 24
देवैः सर्वैश्च संपूज्य स्वर्गं यान्ति सुखेप्सया / तैः पूजितैरह तुष्टश्चित्रगुप्तेन धर्मराट्
সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা যথাবিধি পূজিত হৈ তেওঁলোকে সুখৰ আকাঙ্ক্ষাৰে স্বৰ্গলৈ যায়। ‘তেওঁলোকৰ পূজাত মই ধৰ্মৰাজ, চিত্ৰগুপ্তসহ সন্তুষ্ট’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 25
तैस्तुष्टैर्मत्पुरं यान्ति लोका धर्मपारायणाः / श्रवणानां च माहात्म्यमुत्पत्तिं चेष्टितं शुभम्
সেই (পুণ্যকৰ্মে) সন্তুষ্ট হৈ ধৰ্মপৰায়ণ লোকসকল মোৰ ধামলৈ যায়। লগতে শ্রৱণ-ধৰ্মৰ শুভ মাহাত্ম্য, তাৰ উৎপত্তি আৰু যথাযথ আচৰণো বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 26
शृणोति पक्षिशार्दूल स च पापैर्न लिप्यते / इह लोके सुखं भुक्त्वा स्वर्गलोके महीयते
হে পক্ষিশাৰ্দূল গৰুড়! যিয়ে (এই উপদেশ) শ্ৰৱণ কৰে, সি পাপত লিপ্ত নহয়। ইহলোকে সুখ ভোগ কৰি সি স্বৰ্গলোকে মহিমান্বিত হয়।
Frequently Asked Questions
It establishes a doctrinal basis for impartial judgment: deeds and speech are witnessed independently and presented in Yama’s court, integrating moral causality (karma) with a formal adjudicatory process overseen by Yama and documented by Citragupta.
Śravaṇa is portrayed as both practice and purifier: listening with devotion aligns the listener with dharma, removes sin’s taint, and—when paired with honoring rites (hospitality, offerings, Brāhmaṇa-feeding)—yields happiness here and honor in heaven, culminating in movement toward Viṣṇu’s abode.