Adhyaya 14
Praise of Vṛṣotsarga (Bull-release), Worthy Dāna, and the Procedure for Kṣayāha & Ūrdhva-daihika Rites
গৰুড়ৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত কৃষ্ণই কয়—সুস্থ অৱস্থা, ৰোগাৱস্থা আৰু মৃত্যুকালত কৰা দানৰ ফল ভিন্ন। শান্তচিত্তে বিধিপূৰ্বক যোগ্য পাত্ৰক দিয়া দান বহু গুণ পুণ্য বৃদ্ধি কৰে; কিন্তু অপাত্ৰক বা ভুল দিশত দিয়া দান ভয়ংকৰ পতনৰ কাৰণ হয়। দান আৰু শ্রাদ্ধক পৰলোক-যাত্ৰাৰ ‘সম্ভাৰ’ বুলি ক’লো আৰু নিৰ্দিষ্ট কৰ্তব্য অৱহেলা কৰিলে পথত দুঃখ ভোগ কৰিব লাগিব বুলি সতৰ্ক কৰে। তাৰ পাছত বৃষোৎসৰ্গক সৰ্বোচ্চ যজ্ঞ বুলি মহিমা কৰি, অগ্নিহোত্ৰ আদি দানতকৈও শ্ৰেষ্ঠ গতি দান কৰে বুলি কয়। ক্ষয়াহ (বাৰ্ষিক শ্রাদ্ধ) আৰু দাহোত্তৰ ঊৰ্ধ্বদৈহিক ক্ৰিয়াৰ বাবে শুভ মাস-তিথি, মণ্ডপবিধান, যোগ্য ব্ৰাহ্মণ নিমন্ত্ৰণ, গ্ৰহস্থাপনসহ হোমক্ৰম, মাতৃপূজা, বসোধাৰা, শালগ্ৰামসহ বৈষ্ণৱ শ্রাদ্ধ আৰু নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰে বৃষক সন্মান কৰি মুক্ত কৰাৰ বিধি বৰ্ণিত। শেষত তিলপাত্ৰদান, গাই/বৃষদান, নাওকা/বৈতৰণী-সহায় দান আদি যথাবিধি কৰিলে গোবিন্দভক্তিৰে অক্ষয় পুণ্য আৰু নিৰ্ভয়তা লাভ হয়—এই আশ্বাসে গৰুড় আনন্দিত হৈ পুনৰ মানবকল্যাণৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰে।
Shlokas
Verse 1
वृषोत्सर्गदानधर्मपुत्रादिप्रशंसनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः गरुड उवाच / आर्तेन म्रियमाणेन यद्दत्तं तत्फलं वद / स्वस्थावस्थेन दत्तेन विधिहीनेन वा विभो
এইটো ত্ৰয়োদশ অধ্যায়—‘বৃষোৎসৰ্গ-দান, ধৰ্ম আৰু ধৰ্মপুত্ৰ আদি প্ৰশংসা’ নামে। গৰুড়ে ক’লে: হে বিভো! কষ্টত পীড়িত আৰু মৰণাসন্ন ব্যক্তিয়ে দিয়া দানৰ ফল কওক; আৰু সুস্থ অৱস্থাত দিয়া—বা বিধিহীনভাৱে দিয়া—দানৰ ফলও বৰ্ণনা কৰক।
Verse 2
श्रीकृष्ण उवाच / एका गौः स्वस्थचित्तस्य ह्यातुरस्य च गोशतम् / सहस्रं म्रियमाणस्य दत्तं वित्तविवर्जितम्
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে: সুস্থচিত্ত (আৰু সুস্থ) ব্যক্তিয়ে দিয়া এটা গাই, ৰোগীয়ে দিয়া এশটা গাইৰ সমান; আৰু মৰণাসন্ন ব্যক্তিয়ে দিয়া দান (এটা গাই) হাজাৰৰ তুল্য—সেয়া ধনবিহীন হলেও।
Verse 3
मृतस्यैव पुनर्लक्षं विधिपूतं च तत्समम् / तीर्थपात्रसमायोगादेका गौर्लक्षपुण्यदा
মৃত ব্যক্তিৰ বাবে এই পুণ্য পুনৰ লক্ষগুণ হয়; আৰু বিধিৰে পবিত্ৰ কৰা দানও তেনেই সমান ফলদায়ী। তীৰ্থ আৰু যোগ্য পাত্ৰৰ সংযোগে এটা গাইয়েও লক্ষ পুণ্য দান কৰে।
Verse 4
पात्रे दत्ते खगश्रेष्ठ अहन्यहनि वर्धते / दातुर्दानमपापाय ज्ञानिनां च प्रतिग्रहः
হে খগশ্ৰেষ্ঠ (গৰুড়)! যোগ্য পাত্ৰত দান দিলে সেয়া দিনে দিনে বৃদ্ধি পায়। দাতাৰ বাবে সেই দান পাপমুক্ত হয়, আৰু জ্ঞানীৰ বাবে তাক গ্ৰহণ কৰাও নিৰ্দোষ।
Verse 5
विषशीतापहो मन्त्रवह्निः किं दोषभाजनम् / दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः
মন্ত্ৰে সংস্কৃত যজ্ঞাগ্নি বিষ আৰু শীত নাশ কৰে—তেন্তে সি দোষৰ পাত্ৰ কেনেকৈ হ’ব? সেয়ে প্ৰতিদিন যোগ্য পাত্ৰত দান দিব লাগে, আৰু বিশেষ নিমিত্তত বিশেষকৈ।
Verse 6
नापात्रे विदुषा किञ्चिदात्मनः श्रेय इच्छता / अपात्रे जातु गौर्दत्ता दातारं नरकं नयेत्
নিজৰ পৰম মঙ্গল কামনা কৰা বিদ্বানে অপাত্ৰক কেতিয়াও একো দান নকৰিব। অপাত্ৰক যদি কেতিয়াবা গাই দান কৰা হয়, তেন্তে সি দাতাক নৰকলৈ নিয়ে যায়।
Verse 7
कुलैकविंशतियुतं ग्रहीतारं च पातयेत् / देहान्तरं परिप्राप्य स्वहस्तेन कृतं च यत्
অন্য দেহ লাভ কৰি, নিজৰ হাতে কৰা কৰ্মৰ ফলত, সি গ্ৰহীতাৰ সৈতে আৰু কুলৰ একুশ জনসহ পতিত হয়।
Verse 8
धनं भूमिगतं यद्वत्स्वहस्तेन निवेशितम् / तद्वत्फलमवाप्नोति ह्यहं वच्मि खगेश्वर
যেনেকৈ মাটিত পুঁতি থোৱা ধন তাক থোৱা সেই হাতেই উদ্ধাৰ হয়, তেনেকৈ কৰ্মফলও নিজেই লাভ কৰে—হে খগেশ্বৰ, মই তোমাক এই কথাই কওঁ।
Verse 9
अपुत्रो ऽपि विशेषेण क्रियां चैवान्ध्वदौहिकीम् / प्रकुर्यान्मोक्षकामश्च निर्धनश्च विशेषतः
পুত্ৰ নাথাকিলেও বিশেষকৈ পৰলোকযাত্ৰাপথ-সম্পৰ্কীয় ক্ৰিয়া আৰু পিতৃ-পিণ্ডদান কৰা উচিত। আৰু যি মোক্ষকামী—বিশেষত যি দৰিদ্ৰ—সেয়ে এইবোৰ শ্ৰদ্ধাৰে বিশেষ যত্নে কৰিব।
Verse 10
स्वल्पेनापि हि वित्तेन स्वयं हस्तेन यत्कृतम् / अक्षयं याति तत्सर्वं यथाज्यं च हुताशने
অল্প ধনেও নিজ হাতে যি কৰা হয়, সেই সকলো পুণ্য অক্ষয় হয়—যেন হুতাশনত অৰ্পিত ঘৃত কেতিয়াও নিষ্ফল নহয়।
Verse 11
एका चैकस्य दातव्या शय्या कन्या पयस्विनी / सा विक्रीता वा दहत्यासप्तमं कुलम्
এজনক একেটাই শয্যা দান কৰিব লাগে, লগতে দুধ দিয়া যুৱ গাভীও। সেই গাভী বিক্ৰী কৰিলে সপ্তম পুৰুষলৈকে কুল দহে বুলি কোৱা হয়।
Verse 12
तस्मात्सर्वं प्रकुर्वीत चञ्चले जीविते सति / गृहीतदानपाथेयः सुखं याति महाध्वनि
সেয়ে জীৱন চঞ্চল থাকোঁতেই সকলো ধৰ্মকৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে। দানক পাথেয় কৰি লোৱা জনে মহাযাত্ৰাত সুখে গমন কৰে।
Verse 13
अन्यथा क्लिश्यते जन्तुः पाथेयरहितः पथि / एवं ज्ञात्वा खगश्रेष्ठ वृषयज्ञं समाचरेत्
নচেৎ পাথেয়বিহীন যাত্ৰীৰ দৰে জীৱ পথত ক্লেশ পায়। এই কথা জানি, হে খগশ্ৰেষ্ঠ গৰুড়, বিধিপূৰ্বক বৃষযজ্ঞ আচৰণ কৰা উচিত।
Verse 14
अकृत्वा म्रियते यस्तु अपुत्रो नैव मुक्तिभाक् / अपुत्रो ऽपि हि यः कुर्यात्सुखं याति महापथे
যি প্ৰয়োজনীয় কৰ্তব্য নকৰাকৈ মৰে আৰু পুত্ৰহীন, সি মুক্তিৰ ভাগী নহয়। কিন্তু পুত্ৰহীন হৈও যি সেয়া কৰে, সি মহাপথে সুখে গমন কৰে।
Verse 15
अग्निहोत्राधिभिर्यज्ञैर्दानैश्च विविधैरपि / न तां गतिमवाप्नोति वृषोत्सर्गेण या गतिः
অগ্নিহোত্ৰ আদি যজ্ঞ আৰু নানা প্ৰকাৰ দান কৰিলেও, বৃষোৎসৰ্গ (ধৰ্মনন্দী-উৎসৰ্গ) যি গতি দিয়ে, সেই গতি লাভ নহয়।
Verse 16
यज्ञानां चैव सर्वेषां वृषयज्ञस्तथोत्तमः / तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वृषयज्ञं समाचरेत्
সকলো যজ্ঞৰ ভিতৰত বৃষযজ্ঞ (ধৰ্মযজ্ঞ) সৰ্বোত্তম; সেয়ে সৰ্বপ্ৰযত্নে বৃষযজ্ঞ আচৰণ কৰা উচিত।
Verse 17
गरुड उवाच / कथयस्व प्रसादेन क्षयाहं चौर्ध्वदैहिकम् / कस्मिन्काले तिथौ कस्यां विधिना केन तद्भवेत्
গৰুড়ে ক’লে—হে প্ৰভো! কৃপা কৰি ক্ষয়াহ (বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধ) আৰু ঊৰ্ধ্বদৈহিক ক্ৰিয়াৰ বিষয়ে কওক। কোন সময়ত, কোন তিথিত, আৰু কোন বিধিৰে সেয়া কৰিব লাগে?
Verse 18
कृत्वा किं फलमाप्नोति एतन्मे वद साम्प्रतम् / त्वत्प्रसादेन गोविन्द मुक्ते भवति मानवः
ইয়াক কৰিলে কি ফল পোৱা যায়—এতিয়া মোক কওক। হে গোবিন্দ! আপোনাৰ প্ৰসাদে মানুহ মুক্ত হয়।
Verse 19
श्रीकृष्ण उवाच / कार्तिकादिषु मासेषु याम्यायतगते रवौ / शुक्लपक्षे तथा पक्षिन्द्वादश्यादितिथौ शुभे
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—কাৰ্তিক আদি মাহসমূহত, সূৰ্য দক্ষিণায়নত প্ৰবেশ কৰিলে, আৰু শুক্লপক্ষত—হে পক্ষী!—দ্বাদশী আদি শুভ তিথিত।
Verse 20
शुभे लग्ने मुहूर्ते वा शुचौ देशे समाहितः / ब्राह्मणं तु समाहूय विधिज्ञं शुभलक्षणम्
শুভ লগ্ন বা উপযুক্ত মুহূৰ্তত, শুচি-পবিত্ৰ স্থানত মন সমাহিত কৰি, বিধি-জ্ঞ আৰু শুভ-লক্ষণযুক্ত ব্ৰাহ্মণক আহ্বান কৰা উচিত।
Verse 21
जपहोमैस्तथा दानैः कुर्याद्दहेस्य शोधनम् / पुण्ये ऽभिजित्सुनक्षत्रे ग्रहान्देवान्समर्चयेत्
জপ, হোম আৰু দানৰ দ্বাৰা দাহ-সংস্কাৰ-সম্পৰ্কীয় শোধন সম্পন্ন কৰা উচিত; আৰু পুণ্য কালে—অভিজিত্ আৰু সূৰ্য-নক্ষত্ৰ প্ৰবল থাকোঁতে—গ্ৰহ আৰু দেৱতাক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত।
Verse 22
होमं कुर्याद्यथाशक्ति मन्त्रैश्च विविधैरपि / ग्रहाणां स्थापनं कुर्यात्पूर्वं चैव खगेश्वर
যথাশক্তি বিভিন্ন মন্ত্ৰে হোম কৰা উচিত; আৰু হে খগেশ্বৰ (গৰুড়)! সৰ্বপ্ৰথম গ্ৰহসমূহৰ স্থাপন (আৱাহন)ো কৰা উচিত।
Verse 23
मातॄणां पूजनं कार्यं वसोर्धारां च पातयेत् / वह्निं संस्थाप्य तत्रैव पूर्णं होमं तु कारयेत्
মাতৃদেৱীসকলৰ পূজা কৰা উচিত আৰু বসোৰ্ধাৰা (অবিৰত ঘৃতধাৰা) ঢালিব লাগে। তাতেই অগ্নি স্থাপন কৰি পূৰ্ণ হোম সম্পন্ন কৰাব লাগে।
Verse 24
शालग्रामं च संस्थाप्य वैष्णवं श्राद्धमाचरेत् / वृषं सम्पूज्य तत्रैव वस्त्रालङ्कारभूषणैः
শালগ্ৰাম স্থাপন কৰি বৈষ্ণৱ শ্ৰাদ্ধ আচৰণ কৰা উচিত; আৰু তাতেই বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ভূষণেৰে বৃষভকো সম্যক পূজা কৰা উচিত।
Verse 25
चतस्रो वत्सतर्यश्च पूर्वं समधिवासयेत् / प्रदक्षिणं ततः कुर्याद्धोमान्ते च विसर्जनम्
প্ৰথমে চাৰিটা ‘ৱৎসতৰী’ নিবেদন বিধিপূৰ্বক অধিবাসন (প্ৰতিষ্ঠা) কৰিব। তাৰ পিছত প্ৰদক্ষিণা কৰিব; আৰু হোমান্তে নিৰ্দিষ্ট বিসৰ্জন সম্পন্ন কৰিব।
Verse 26
इमं मन्त्रं समुच्चार्य उत्तराभिमुखः स्थितः / धर्म त्वं वृषरूपेण ब्रह्मणा निर्मितः पुरा
উত্তৰমুখে স্থিত হৈ এই মন্ত্ৰ স্পষ্ট উচ্চাৰণ কৰিব— “হে ধৰ্ম! তুমি পূৰ্বে ব্ৰহ্মাৰ দ্বাৰা বৃষৰূপে নিৰ্মিত হৈছিলা।”
Verse 27
तवोत्सर्गप्रभावान्मामुद्धरस्वभवार्णावात् / अबिषिच्य शुभैर्मन्त्रैः पावनैर्विधिपूर्वकम्
তোমাৰ উৎসৰ্গৰ প্ৰভাৱত মোক এই ভব-সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা। শুভ আৰু পাৱন মন্ত্ৰে বিধিপূৰ্বক মোক অভিষিক্ত কৰা।
Verse 28
तनक्रीडन्तिमन्त्रेण वृषोत्सर्गं तु कारयेत् / अभिषिञ्चेत्ततो नीलं रुद्रकुम्भो दकेन तु
‘তনক্ৰীডন্তী’ নামৰ মন্ত্ৰে বৃষোৎসৰ্গ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব। তাৰ পিছত ৰুদ্ৰ-কুম্ভৰ জলে নীলবৰ্ণ (ৰুদ্ৰচিহ্ন) অভিষিক্ত কৰিব।
Verse 29
नाभिमूले समास्थाय तदम्बु मूर्धनि न्यसेत् / अन्न (आत्म) श्राद्धं ततः कुर्याद्दद्याद्दानं द्विजोत्तमे
নাভিমূলে স্থিত হৈ সেই জল মূৰ্ধাত স্থাপন কৰিব। তাৰ পিছত অন্ন-শ্ৰাদ্ধ কৰিব আৰু উত্তম দ্বিজক দান দিব।
Verse 30
उदकेचैव गन्तव्यं जलं तत्र प्रदापयेत् / यदिष्टं जीवतस्त्वासीत्तच्च दद्यात्स्वशक्तितः
জলৰ ওচৰলৈ গৈ তাত জল অৰ্পণ কৰিব লাগে। আৰু জীৱিত অৱস্থাত যি বস্তু প্ৰয়াতজনৰ প্ৰিয় আছিল, সেয়াও নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান কৰিব লাগে।
Verse 31
न्यूनं संपूर्णतां याति वृषोत्सर्गे कृते सति / सुतृप्तो दुस्तरे मार्गे मृतो याति न संशयः
বিধিপূৰ্বক বৃষোৎসৰ্গ সম্পন্ন হ’লে যি ঘাটতি থাকে সি পূৰ্ণতা লাভ কৰে। তৃপ্তচিত্তে মৃত ব্যক্তি দুস্তৰ পথেদি আগবাঢ়ে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 32
यमलोकं न पश्यन्ति सदा दानरता नराः / यावन्न दीयते जन्तोः श्राद्धं चैकादशाहिकम्
যিসকল লোক সদা দানত ৰত, তেওঁলোকে যমলোক নেদেখে—যেতিয়ালৈকে প্ৰয়াতজনৰ একাদশাহিক শ্ৰাদ্ধ দিয়া নহয়।
Verse 33
स्वदत्तं परदत्तं वा नेहामुत्रोपतिष्ठति / त्रयोदशा तथा सप्त पञ्च त्रीणी क्रमेण तु
নিজে দিয়া হওক বা আনৰ দ্বাৰা দিয়া হওক, যদি ক্ৰমে—তেৰ, তাৰপিছত সাত, তাৰপিছত পাঁচ, তাৰপিছত তিন—এদৰে নকৰা হয়, তেন্তে ইহলোক বা পৰলোকত সি ফলৰূপে স্থাপিত নহয়।
Verse 34
पददानानि कुर्वीत श्रद्धाभक्तिसमन्वितः / तिलपात्राणि कुर्वीत सप्त पञ्च यथाक्रमम्
শ্ৰদ্ধা-ভক্তিসহ পিতৃাৰ্থে পদদান আদি দান কৰিব লাগে। লগতে তিলভৰা পাত্ৰো ক্ৰমে—সাত আৰু পাঁচ—প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।
Verse 35
ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चादेकां गां च प्रदापयेत् / वृषं हि शन्नोदेवीति वेदोक्तविधिना ततः
তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই একখন গাই দান দিব লাগে। তাৰপিছত ‘শন্নো দেবী…’ আদি বৈদিক মন্ত্ৰ জপ কৰি বেদোক্ত বিধি অনুসাৰে এক বৃষ অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 36
चतसृभिर्वत्सतरीभिः परिणयनमाचरेत् / वामे चक्रं प्रदातव्यं त्रिशूलं दक्षिणे तथा
চাৰিখন বত্সতৰি (যুৱ গাই) লৈ ‘পৰিণয়ন’ কৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে। বাওঁফালে চক্ৰ দান দিব লাগে আৰু সোঁফালে তদ্ৰূপ ত্ৰিশূল।
Verse 37
मूल्यं दद्याद् वृषस्यापि तं वृषं च विसर्जयेत् / एकोद्दिष्टविधानेन स्वाहाकारेण वुद्धिमान्
বৃষৰো উচিত মূল্য দি তাৰপিছত সেই বৃষক মুক্ত কৰি দিব লাগে। বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে একোद्दিষ্ট বিধান অনুসাৰে ‘স্বাহা’ উচ্চাৰণসহ এই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 38
कुर्यादेकादशाहं च द्वादशाहं च यत्नतः / सपिण्डीकरणादर्वाक्कुर्याच्छ्राद्धानि षोडश
একাদশাহ আৰু দ্বাদশাহ কৰ্ম দুয়োটা যত্নসহকাৰে কৰিব লাগে। আৰু সপিণ্ডীকৰণৰ আগতে বিধিমতে ষোলটা শ্রাদ্ধ সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 39
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु पददानानि दापयेत् / कापोसोपरि संस्थाप्य ताम्रपात्रे तथाच्युतम्
ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই ‘পদদান’ (পাদুকা/পাদৰক্ষা দান) দিব লাগে। ওপৰত কপাহ ৰাখি, হে অচ্যুত, তাম্ৰপাত্ৰতো তদ্ৰূপ অৰ্পণ বস্তু স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 40
वस्त्रेणाच्छाद्य तत्रस्थमर्घं दद्याच्छुभैः फलैः / नावमिक्षुमयीं कृत्वा पट्टसूत्रेण वेष्टयेत्
তাত স্থাপিত অৰ্ঘ্যক বস্ত্ৰেৰে আচ্ছাদিত কৰি, শুভ ফলসহ অৰ্ঘ (সম্মান-জল) অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পিছত আখেৰে সৰু নাও সাজি, দৃঢ় সূতাৰে বান্ধিব।
Verse 41
कांस्यपात्रे घृतं स्थाप्य वैतरण्या निमित्ततः / नावारोहणं कुर्यात्पूजयेद्गरुडध्वजम्
বৈতৰণী পাৰ হোৱাৰ নিমিত্তে কাঁসাৰ পাত্ৰত ঘৃত স্থাপন কৰি নাও-আৰোহণৰ বিধি সম্পন্ন কৰিব। গৰুড়ধ্বজ ভগৱান (বিষ্ণু)ক পূজা কৰিব।
Verse 42
आत्मवित्तानुसारेण तच्च दानमनन्तकम् / भवसागरमग्नानां शोकतापार्तिदुः खिनाम्
নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে যি দান দিয়া হয়, সেই দানেই অনন্ত ফলদায়ক হয়—বিশেষকৈ ভবসাগৰত নিমগ্ন, শোক-তাপ, আৰ্তি আৰু দুঃখে ক্লিষ্ট লোকসকলৰ বাবে।
Verse 43
धर्मप्लवविहीनानां तारको हि जनार्दनः / तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा
ধৰ্মৰূপী ভেলা নথকাসকলৰ বাবে জনাৰ্দন (বিষ্ণু) নিশ্চয়েই তাৰক। (শ্ৰাদ্ধাদি কৰ্মত) তিল, লোহা, হিৰণ্য (সোণ), কাৰ্পাস (কপাহ) আৰু লৱণ আদি দানও বিধেয়।
Verse 44
सप्तधान्यं क्षितिर्गावो ह्येकैकं पावनं स्मृतम् / तिलपात्राणि कुर्वीत शय्यादानं च दापयेत्
সপ্তধান্য, ভূমি আৰু গাই—ইয়াৰ প্ৰতিটো একেকৈ দান কৰিলেও পাৱন বুলি স্মৃত। তিলভৰা পাত্ৰ সাজি, শয্যাদানও কৰাব।
Verse 45
दीनानाथविशिष्टेभ्यो दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम् / एवं यः कुरुते तार्क्ष्य पुत्रवानप्यपुत्रवान्
যি দীন-দুৰ্বলৰ ৰক্ষক ভক্তজনক নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দক্ষিণা দান কৰে, হে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়), সি পুত্ৰবান হৈও অপুত্ৰৰ ন্যায় ফলহীন হয়।
Verse 46
स सिद्धिं समवाप्नोति यथा ते ब्रह्मचारिणः / नित्यं नैमित्तिकं कुर्याद्यावज्जीवति मानवः
সি নিয়মশীল ব্ৰহ্মচাৰীসকলৰ দৰে সিদ্ধি লাভ কৰে। সেয়ে মানুহে জীৱনভৰ নিত্য আৰু নৈমিত্তিক বিধিকৰ্ম অবিৰত পালন কৰা উচিত।
Verse 47
यः कश्चित्क्रियते धर्मस्तत्फलं चाक्षयं भवेत् / तीर्थयात्राव्रतादीनां श्राद्धं संवत्सरस्य हि
যি কোনো ধৰ্মকর্ম কৰা হয়, তাৰ ফল অক্ষয় হয়। নিশ্চয়, সংৱৎসৰ-শ্ৰাদ্ধ তীৰ্থযাত্ৰা, ব্ৰত আদি ধৰ্মাচৰণৰ ফলস্বরূপ গণ্য।
Verse 48
देवतानां गुरूणां च मातापित्रोस्तथैव च / पुण्यं देयं प्रयत्नेन प्रत्यहं वर्धते खग
দেৱতা, গুৰু আৰু মাতাপিতাক যত্নসহ পুণ্য অৰ্পণ কৰা উচিত; হে খগ (গৰুড়), সেই পুণ্য প্ৰতিদিন বৃদ্ধি পায়।
Verse 49
अस्मिन्यज्ञेः हियः कश्चिद्भूरिदानं प्रयच्छति / तत्तस्य चाक्षयं सर्वं वेदिकायां यथा किल
এই যজ্ঞত যি কোনোবাই বহুদান প্ৰদান কৰে, তাৰ সেই সকলো অক্ষয় হয়—বেদিকাত পৰম্পৰাৰে কোৱা মতে।
Verse 50
यथा पूज्यतमा लोके यतयो ब्रह्मचारिणः / तथैव प्रतिपूज्यन्ते लोके सर्वे च नित्यशः
যেনেকৈ জগতত যতি আৰু ব্ৰহ্মচাৰীসকল সৰ্বাধিক পূজ্য বুলি গণ্য, তেনেকৈ এই লোকতো সকলো সৎগুণী ব্যক্তি নিত্যই যথোচিতভাৱে সন্মানিত আৰু পূজিত হয়।
Verse 51
वरदो ऽहं सदा तस्य चतुर्वक्त्रस्तथा हरः / ते यान्ति परमांल्लोकानिति सत्यं वचो मम
মই তেনে ব্যক্তিৰ প্ৰতি সদায় বৰদাতা; তদ্ৰূপ চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা আৰু হৰ (শিৱ)ও। তেওঁলোকে পৰম লোকসমূহ লাভ কৰে—এই মোৰ সত্য বাক্য।
Verse 52
उत्सृष्टो वृषभो यत्र पिबत्यपो जलाशये / शृङ्गेणालिखते वापि भूमिं नित्यं प्रहर्षितः
য’ত মুক্তকৈ এৰি দিয়া বৃষভে জলাশয়ত পানী খায় আৰু নিত্য হৰ্ষিত হৈ শিঙেৰে মাটিও আঁচৰে—এনে স্থান ইয়াত বৰ্ণিত।
Verse 53
पितॄणामन्नपानं च प्रभूतमुपतिष्ठति / पौर्णमास्याममायां वा तिलपात्राणि दापयेत्
পিতৃসকলৰ বাবে অন্ন-পানীয় প্ৰচুৰভাৱে উপলব্ধ হয়; সেয়ে পূৰ্ণিমা বা অমাৱস্যাৰ দিনা তিলৰ পাত্ৰ দান কৰাব লাগে।
Verse 54
संक्रान्तीनां सहस्राणि सूर्यपर्वशतानि च / दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तद्वै नीलविसर्जने
হাজাৰ সংক্রান্তি আৰু শত শত সূৰ্য-পৰ্বত দান দিলে যি ফল লাভ হয়, সেই একে পুণ্যই নীল-বিসর্জন কৰিলেই প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 55
वत्सतर्यः प्रदातव्या ब्राह्मणेभ्यः पदानि च / तिलपात्राणि देयानि शिवभक्तद्विजेषु च
বছৰীয়া বাছুৰ ব্রাহ্মণসকলক দান দিব লাগে, লগতে পাদুকাও। তিলভৰা পাত্ৰো দান কৰিব লাগে—বিশেষকৈ শিৱভক্ত দ্বিজ ব্রাহ্মণসকলক।
Verse 56
उमामहेश्वरं चैकं परिधाप्य प्रिदापयेत् / अतसीपुष्पसङ्काशं पीतवाससमच्युतम्
উমা-মহেশ্বৰ এক দেৱক বিধিপূৰ্বক বস্ত্ৰ পৰিধান কৰাই তৃপ্ত কৰিব লাগে। তাৰ পিছত অতসী ফুলৰ দৰে দীপ্ত, পীতবাসধাৰী অচ্যুত (বিষ্ণু)কো প্ৰসন্ন কৰিব লাগে।
Verse 57
ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् / प्रेतत्वान्मोक्षमिच्छन्तो ये करिष्यन्ति सत्क्रियाम्
যিসকলে গোবিন্দক নমস্কাৰ কৰে, তেওঁলোকৰ ভয় নাথাকে। আৰু যিসকলে প্ৰেতাৱস্থাতো মোক্ষ কামনা কৰি সত্ক্ৰিয়া (শ্ৰাদ্ধাদি) কৰে, তেওঁলোকে মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 58
यास्यन्ति ते परांल्लोकानिति सत्यं वचो मम / एतत्ते सर्वमाख्यातं मया चैवोर्ध्वदैहिकम्
তেওঁলোকে উচ্চতৰ লোকলৈ গমন কৰিব—এই মোৰ সত্য বাক্য। এইদৰে মই তোমাক সকলো কথা, লগতে মৃত্যুৰ পিছৰ কৰ্তব্য ঊৰ্ধ্বদৈহিকো বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 59
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः / श्रुत्वा महात्म्यमतुलं गरुडो हर्षमागतः / मानुषाणां हितार्थाय पुनः प्रपच्छकेशवम्
ইয়াক শুনিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। এই অতুল মহাত্ম্য শুনি গৰুড় আনন্দিত হ’ল আৰু মানৱৰ হিতাৰ্থে তেওঁ পুনৰ কেশৱক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Because the text treats dāna as a dharma-act whose efficacy depends on pātratā: when offered to a qualified recipient, merit increases “day by day” and remains blameless for both giver and receiver; when given to the unworthy—especially cows—merit is said to invert into bondage and suffering, implicating the donor due to one’s own deliberate action.
The chapter explicitly ranks vṛṣotsarga/vṛṣa-yajña as the highest among sacrifices, stating that even agnihotra and varied charities do not yield the same post-mortem attainment; the bull embodies Dharma, and its ritual release—performed with mantra, homa completion, and proper śrāddha context—is presented as a concentrated, dharma-saturating act that completes deficiencies in the departed’s passage.
Key elements include choosing auspicious months/tithis (from Kārtika; bright fortnight; Dvādaśī onward), selecting a clean sacred place and proper muhurta, inviting a rite-knowing brāhmaṇa, conducting mantra-japa and homa, establishing grahas, worshiping Mātṛs and offering vasordhārā, installing Śālagrāma for Vaiṣṇava śrāddha, honoring and releasing the bull with prescribed mantras, and completing gifts such as sesame vessels, cow/bed donations, and Vaitaraṇī-related offerings.
The text analogizes the after-death route to a hard journey: without dharma-provisions (śrāddha and dāna), the embodied being suffers like a traveler without supplies; acts done ‘with one’s own hand’ are said to be imperishable and reliably fructify, functioning as karmic supports that accompany the jīva beyond death.