Adhyaya 9
Moksha Sadhana PrakaranaAdhyaya 927 Verses

Adhyaya 9

Ajāna Lineages, Divine Classes, Ṛṣi Catalogues, and the Merit of Śravaṇa-Smaraṇa

গৰুড়ৰ অনুৰোধৰ উত্তৰত শ্ৰীকৃষ্ণই ‘অজন্ম’ আৰু সংশ্লিষ্ট শ্ৰেণীবোৰৰ স্বৰূপ ব্যাখ্যা কৰে। অজানা/অজনজ দেৱতাসকলক কৰ্মৰ অধিষ্ঠাতা আৰু বংশ-বন্ধ নিয়ামক বুলি ক’ই গন্ধৰ্ব আদি সত্তাৰ প্ৰতিনিধি নামসমূহ তালিকাভুক্ত কৰে। তাৰ পিছত গন্ধৰ্ব, অপ্সৰা (অজ্ঞতাৰ ফলত অতি বিপুল সংখ্যক বুলি কোৱা), যক্ষ আদি শ্ৰেণীৰ স্তৰভেদ দেখুৱাই ঋষিসকলৰ বিশেষ মহিমা ঘোষণা কৰে—তেওঁলোক অজন্মসম আৰু কেৱল কৰ্মজ সত্তাতকৈ শ্ৰেষ্ঠ। বহু মুনিৰ দীঘলীয়া তালিকা দি কোৱা হয় যে তেওঁলোকৰ নাম শ্ৰৱণ কৰিলে হৰি প্ৰসন্ন হয়। পাছত অগ্নিৰ কন্যা ৰূপে নিজৰ পত্নীসকলৰ উল্লেখ, কাশেৰূৰ বিশেষত্ব, আৰু অজানাসকলৰ পৰা পিতৃসকলৰ উৎপত্তি তথা তেওঁলোকৰ অপাৰ সংখ্যা বৰ্ণনা কৰা হয়। শেষত দিব্য দূত আৰু দেৱ-গন্ধৰ্বসকলক পাৰ্থিৱ ৰজা-মানুহতকৈ ওপৰত স্থাপন কৰি শ্ৰৱণ-স্মৰণক শুদ্ধিকাৰক আৰু হৰিকৃপাদায়ক বুলি কোৱা হয়; অৱহেলা মায়াজনিত মোহ। দৈনন্দিন আচৰণৰ সৈতে স্মৰণ জুৰি দি পৰৱৰ্তী সদাচাৰ আৰু ফলভোগৰ উপদেশলৈ নৈতিক সেতু গঢ়া হয়।

Shlokas

Verse 1

अजानजस्वरूपं च ब्रूहि कृष्ण महामते / तदन्यांश्च क्रमेणेव वक्तुं कृष्ण त्वमर्हसि

হে কৃষ্ণ, মহামতে! অজান (অজন্মা)-ৰ স্বৰূপ কোৱা; তাৰ পাছত ক্ৰমে আন বিষয়সমূহো বৰ্ণনা কৰিবলৈ তুমি অৰ্হ, হে কৃষ্ণ।

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच / अजानाख्या देवतास्तु तत्तद्देवकुले भवाः / अजानदेवतास्ता हि तेभ्योग्याः कर्मदेवताः

শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—‘অজান’ নামে জনা দেৱতাসকল নিজ নিজ দেৱকুলত উদ্ভৱ হয়। সেই অজান-দেৱতাসকলেই সেই কুলসমূহৰ উপযুক্ত কৰ্মৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা।

Verse 3

विराधश्चारुदेष्णश्च तथा चित्ररथस्तथा / धृतराष्ट्रः किशोरश्च हूहूर्हाहास्तथैव च

বিৰাধ, আৰুদেষ্ণ আৰু চিত্ৰৰথ; ধৃতৰাষ্ট্ৰ আৰু কিশোৰ; তদ্ৰূপ হূহূ আৰু হাহাো।

Verse 4

विद्याधरश्चोग्रसेनो विश्वावसुपरावसू / चित्रसेनश्च गोपालो बलः पञ्चदश स्मृताः

বিদ্যাধৰ, উগ্ৰসেন, বিশ্বাৱসু আৰু পৰাৱসু; লগতে চিত্ৰসেন, গোপাল আৰু বল—ইয়াক পনৰজন বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 5

एवमाद्यश्च गन्धर्वाः शतसंख्याः खगेश्वर / अजानजसमा ज्ञेया मुक्तौ संसार एव च

হে খগেশ্বৰ গৰুড়! আদ্য গন্ধৰ্বসকল শতসংখ্যক বুলি জ্ঞেয়; মুক্তিতেও আৰু সংসাৰ অৱস্থাতেও তেওঁলোক অজানজসকলৰ সমান বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 6

अज्ञानजास्तु मे देवाः कर्मजेभ्यः शतावराः / घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा

কিন্তু মোৰ অজ্ঞানৰ পৰা উৎপন্ন দেৱগণ কৰ্মজসকলতকৈ শতগুণ অধিক—ঘৃতাচী, মেনকা, ৰম্ভা, উৰ্বশী আৰু তিলোত্তমা আদি।

Verse 7

सुकेतुः शबरी चैव मञ्जुघोषा च पिङ्गला / इत्यादिकं यक्षरत्नं सह संपरिकीर्तितम्

সুকেতু, শবৰী, মঞ্জুঘোষা আৰু পিঙ্গলা—ইত্যাদি—সকলোৱে ইয়াত যক্ষৰত্ন ৰূপে একেলগে কীৰ্তিত।

Verse 8

अजानजसमा ह्येते कर्मजेभ्यः शतावराः / विश्वामित्रो वसिष्ठश्च नारदश्च्यवनस्तथा

নিশ্চয়েই এঁলোক অজানজ (ব্ৰহ্মা) সমান; আৰু কেৱল কৰ্মজসকলতকৈ শতগুণ শ্ৰেষ্ঠ—বিশ্বামিত্ৰ, বশিষ্ঠ, নাৰদ আৰু চ্যৱন।

Verse 9

उतथ्यश्च मुनिश्चैतान्द्राजपित्वा खगेश्वर / ऋषयश्च महात्मानो ह्यजानजसमाः स्मृताः

হে খগেশ্বৰ! মুনি উৎথ্যই এই বিষয়সমূহ যথোচিতভাৱে বৰ্ণনা কৰি কৈছে; আৰু এই মহাত্মা ঋষিসকল অজানজসকলৰ সমান বুলি স্মৃত।

Verse 10

शतर्चिः कश्यपो ज्ञेयो मध्यमश्च पराशरः / पावमान्यः प्रगाथश्च क्षुद्रसूक्तश्च देवलः

শতর্চি ঋষিক কশ্যপ বুলিও জানিব লাগে; ‘মধ্যম’ হৈছে পৰাশৰ। পাৱমান্যক প্ৰগাথ কোৱা হয়, আৰু ক্ষুদ্ৰসূক্ত হৈছে দেৱল।

Verse 11

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः / उद्दालको ह्यृ शृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा

গৃত্সমদ, আসুৰি, ভৰদ্বাজ আৰু মুদ্গল; লগতে উদ্দালক, ঋষ্যশৃংগ, শঙ্খ আৰু সত্যব্ৰত—এঁৰাও পূজ্য ঋষি।

Verse 12

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः / धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा

সুয়জ্ঞ, বাব্ৰব্য, মাণ্ডূক আৰু বাষ্কল; লগতে ধৰ্মাচাৰ্য, অগস্ত্য, দাল্ভ্য আৰু দাৰ্ঢ্যচ্যুত—এঁৰাও উল্লেখিত।

Verse 13

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा / विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि

কবষ, হৰিত, কণ্ব, বিৰূপ আৰু মুসল; লগতে বিষ্ণুবৃদ্ধ, আত্রেয়, আৰু শ্ৰীবৎস ও বৎসল—এঁৰাও ঋষি।

Verse 14

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव / मण्ड्कश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च

ভাৰ্গৱ, আপ্নবান আৰু মাণ্ডূকেয়; লগতে মণ্ডক, জাবচলি আৰু বীতিহব্য—এঁৰাও (ঋষি)।

Verse 15

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः / एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा

গৃত্সমদ, শৌনক আদি ঋষিসকল পৰম্পৰাত স্মৰণীয়। তেওঁলোকৰ নামমাত্ৰ শ্ৰৱণ কৰিলেই হৰি (বিষ্ণু) সদায় প্ৰসন্ন হয়।

Verse 16

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः / अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः / अजानजसमा ह्येता (ते) नात्र कार्या विचारणा

মই কওঁ—শুনা, হে তাৰ্ক্ষ্য—মোৰ পত্নীসকল দুই হাজাৰ আঠাইশ। সেই দুই হাজাৰ আঠাইশ পত্নী মোৰ অগ্নিদেৱৰ কন্যা; তেওঁলোক অজনম-জনমসম শুদ্ধ, সেয়ে ইয়াত সন্দেহ-বিচাৰ নকৰিলেও হয়।

Verse 17

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका / तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक् खगेश्वर

ত্বষ্টৃৰ কন্যা কশেৰূ তেওঁলোকৰ মাজত গুণে শ্ৰেষ্ঠা। এতিয়া তেওঁলোকৰ পাছত জন্ম লোৱা সকলৰ বৰ্ণনা কৰিম—হে খগেশ্বৰ, মনোযোগে শুনা।

Verse 18

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः / तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम्

আজানসকলৰ পৰা পিতৃদেৱতা উৎপন্ন হয়; আৰু সেই সাত (বৰ্গ)ৰ পৰা আন পিতৃসকল শতাধিক। পিতৃসকল ইয়াতকৈও অধিক—এইয়াই বেদবিদসকলৰ মত।

Verse 19

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम / अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना

এতিয়া পৰৱৰ্তী ৰজাসকলৰ বৰ্ণনা কৰিম—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, শুনা। সেই আঠ (প্ৰধান)ক বাদ দি দেবগন্ধৰ্ব একশ আঠ বুলি স্মৃত।

Verse 20

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः / स्वमुकेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः

তেওঁলোকতকৈ শতগুণ অধিক আনন্দযুক্ত দেবপ্ৰেষ্যসকলেই মুখ্য; তেওঁলোকৰ গণসমূহ দেৱতাসকলৰ নিজ মুখৰ দৰে সৰ্বদা দেৱৰ আজ্ঞাত চলি থাকে।

Verse 21

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः / तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः

দেৱ-গন্ধৰ্বসকল উচ্চতৰ শ্ৰেণী বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; তেওঁলোকৰ তলত ‘শতাবৰ’ নামে জনা লোকসকল শতগুণে নীচ; আৰু তাৰো তলত পৃথিৱীৰ ৰজাসকল গুণত শতশত স্তৰে হীন বুলি জানিব লাগে।

Verse 22

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः / एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् / एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः

তেওঁলোকতকৈ মানুহৰ মাজত উত্তম গণসমূহ শতগুণ শ্ৰেষ্ঠ বুলি জানিব লাগে। এইদৰে প্ৰাসঙ্গিক কথা কৈ এতিয়া মই মূল বিষয় অনুসৰণ কৰোঁ। এই ৰীতিতেই ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল আৰু লক্ষ্মী আদি সকলো দেৱীসকলকো বুজিব লাগে।

Verse 23

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज

স্তৱ কৰি তেওঁলোক সকলোৱে কৰযোৰে নীৰৱ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল—হে দ্বিজ।

Verse 24

तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत्

তেওঁলোকক উপযুক্ত বাসস্থান দিবলৈ তেওঁ মনে মনে চিন্তা কৰিলে।

Verse 25

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् / हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम्

ই পদ্ধতি পৱিত্ৰ আৰু আৰোগ্যদায়ক; ই পুণ্যদায়ী আৰু পাপ নাশ কৰে। ই হৰিৰ প্ৰসাদ লাভ কৰায় আৰু স্ব-স্বরূপ-সুখৰ সাধন হয়।

Verse 26

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः / न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः

হে বিপ্ৰসকল! যিসকল মানুহে এই স্তৱন পঢ়ে নে আৰু নিত্য শুনেও নে, তেওঁলোক সকলেই মায়াত মোহিত।

Verse 27

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः / तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता

যিসকল নৰাধমে অন্তৰৰ অন্তৰ্যামীক নিত্য স্মৰণ নকৰাকৈ আহাৰ কৰে, পৰলোকে তেওঁলোকে সদায় শত শত কৃমিৰে ভৰা বিষ্ঠাই ভক্ষণ কৰে।

Frequently Asked Questions

They are described as arising within their respective divine lineages and serving as presiding powers connected to actions (karma), implying a governance of activity and its fruits through lineage-specific divine agency.

It uses repeated “hundredfold” comparisons to express relative excellence and happiness: divine emissaries are said to enjoy happiness far exceeding Gandharvas; Deva-Gandharvas are placed higher than other Gandharva classes; earthly kings are ranked below these, with the best humans described as superior to lower human groupings.