Shloka 27

Vīrya, Māyā/Prakṛti, Śrī’s Inseparability, Paramāṇu, and Hari’s Infinitude

तस्याभिमानः श्रीरिति वेदितव्यो वीर्याधानं तत्र तेषां च मेलः / कार्योन्मुखं मेलनं चाहुरार्या इतो रूपं नाहुराय्याश्च विष्णोः

tasyābhimānaḥ śrīriti veditavyo vīryādhānaṃ tatra teṣāṃ ca melaḥ / kāryonmukhaṃ melanaṃ cāhurāryā ito rūpaṃ nāhurāyyāśca viṣṇoḥ

তাৰ (প্ৰকৃতিৰ) অধিষ্ঠিত ‘অহংভাৱ’কেই শ্ৰী (লক্ষ্মী) বুলি জানিব লাগে। তাতেই বীৰ্যাধান আৰু তত্ত্বসমূহৰ মেল ঘটে। আৰ্যসকলে সেই মেলক ‘কাৰ্যোন্মুখ’ বুলে; আৰু ইয়াৰ পৰাই বিষ্ণুৰ ৰূপো প্ৰকাশ পায় বুলি কয়।

tasyaof that
tasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Puṃliṅga/napuṃsaka (contextual), Ṣaṣṭhī-vibhakti (Genitive/षष्ठी), Ekavacana
abhimānaḥego / self-sense
abhimānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootabhimāna (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
śrīḥŚrī (prosperity/Lakṣmī)
śrīḥ:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
itithus
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (iti-nipāta)
veditavyaḥshould be known
veditavyaḥ:
Vidheyārtha (विधेय)
TypeVerb
Rootvid (धातु)
FormKṛtya (gerundive/कृत्य), -tavya; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; bhāva/vidhi sense: ‘to be known’
vīrya-ādhānamimplanting of potency/seed
vīrya-ādhānam:
Karta/ Karma (contextual)
TypeNoun
Rootvīrya (प्रातिपदिक) + ādhāna (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (neut/नपुंसक), Prathamā/ Dvitīyā (Nom/Acc) Ekavacana; tatpuruṣa (vīryasya ādhānam)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormDeśa-avyaya (locative adverb)
teṣāmof them
teṣām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (possessor)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Ṣaṣṭhī (Genitive), Bahuvacana
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (samuccaya)
melaḥunion/meeting
melaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmela (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
kārya-unmukhamoriented toward effect/action
kārya-unmukham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkārya (प्रातिपदिक) + unmukha (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā/ Dvitīyā, Ekavacana; tatpuruṣa: kārye unmukham (inclined toward action/result)
melanamjoining/combination
melanam:
Karma/Predicative (contextual)
TypeNoun
Rootmelana (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā/ Dvitīyā, Ekavacana
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
āhuḥ(they) say
āhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धातु)
FormLiṭ-lakāra (Perfect), Parasmaipada, Prathama-puruṣa, Bahuvacana
āryāḥthe noble ones
āryāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootārya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana
itaḥfrom this / hence
itaḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootitaḥ (अव्यय)
FormDeśa-avyaya; ablative adverb (from here/thereupon)
rūpamform
rūpam:
Karma/Topic (contextual)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā/ Dvitīyā, Ekavacana
nanot
na:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle
āhuḥ(they) say
āhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धातु)
FormLiṭ-lakāra (Perfect), Parasmaipada, Prathama-puruṣa, Bahuvacana
āryāḥthe noble ones
āryāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootārya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (possessor)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (Genitive), Ekavacana

Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra)

Concept: Śrī is identified with the presiding ‘I-sense’ (abhimāna) within prakṛti/māyā; through vīryādhāna and conjunction of principles arises a kāryonmukha (action-facing) state, from which the form of Viṣṇu is also spoken of.

Vedantic Theme: Interplay of consciousness, śakti, and manifestation; theistic Sāṅkhya/Vedānta synthesis where prakṛti becomes action-oriented under divine potency.

Application: Use the teaching to refine self-inquiry: observe how ‘I-sense’ appropriates experience; redirect abhimāna toward service of Viṣṇu rather than egoic ownership.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 3.3.25-26 (Śrī as śakti; māyā as prakṛti); Garuda Purana 3.3.28 (prakṛti’s reality in vyavahāra)

V
Vishnu
S
Shri (Lakshmi)

FAQs

This verse presents Śrī as the presiding identification/power through which a principle becomes experientially ‘owned’ and effective—linking auspicious potency with manifest agency.

It describes manifestation as arising from a purposeful union (mela/melana) and the ‘implantation of potency’ (vīryādhāna), culminating in the declared form of Viṣṇu.

Treat power and prosperity (śrī) as meaningful only when joined to right purpose and action (kāryonmukha)—use resources ethically in service of dharma.