Adhyaya 83
Gayā-kṣetra and Phalgu Tīrtha: Sites, Rites, and the Liberation of the Pitṛs
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই পবিত্ৰ ভূগোলৰ জৰিয়তে ধৰ্ম নিৰ্দেশ কৰি গয়াক পিতৃকাৰ্যৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ক্ষেত্ৰ বুলি ঘোষণা কৰে। তেওঁ মুন্ডপৃষ্ঠ, গয়া-ক্ষেত্ৰ আৰু গয়া-শিৰ/ফল্গু তীৰ্থৰ পৰিসীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি জনাৰ্দন, সূৰ্য আৰু মুখ্য লিঙ্গ/দেৱতাৰ দৰ্শন, গায়ত্ৰী/সাবিত্ৰীসহ সন্ধ্যা, স্নান-তৰ্পণ, শ্ৰাদ্ধ আৰু পিণ্ডদানক ঋণ-পাপমোচন আৰু পিতৃসকলৰ বাবে ব্ৰহ্মলোক/মোক্ষপ্ৰাপ্তিৰ উপায় বুলি কয়। কূপ, সৰোবৰ, বন, আশ্ৰম, পদচিহ্ন আদি তীৰ্থৰ তালিকা যাত্ৰাপথৰ দৰে দিয়া হৈছে, য’ত ২১ জন/২১ পুৰুষৰ উদ্ধাৰ, অক্ষয় পুণ্য আৰু পুনর্জন্মমুক্তিৰ ফল উল্লেখ আছে। যোগ্য ব্ৰাহ্মণভোজন, বৃষোৎসৰ্গ আৰু অল্প সামগ্ৰীতেও পিণ্ডাৰ্পণ—এই বিধিমাপক স্থিৰ কৰা হয়। শেষত সাধকক বহু গয়া-তীৰ্থত পিতৃতাৰণ অব্যাহত ৰাখিবলৈ ক’ই পৰৱৰ্তী বিধিবিস্তাৰৰ বাবে ভূমিকা তৈয়াৰ কৰে।
Shlokas
Verse 1
द्व्यशीतितमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / कीकटेषु गया पुण्या पुण्यं राजगृहं वनम् / विषयश्चारणः पुण्यो नदीनां च पुनः पुना
ব্ৰহ্মাই ক’লে— কীকট দেশত গয়া পুণ্য; ৰাজগৃহৰ বনো পবিত্ৰ। চাৰণ নামৰ অঞ্চলটোও পুণ্য, আৰু নদীসমূহৰ মাজত পুনঃপুনা নদীও পবিত্ৰ বুলি কোৱা হয়।
Verse 2
मुण्डपृष्ठं तु पूर्वस्मिन्पश्चिमे दक्षिणोत्तरे / सार्धक्रोशद्वयं मानं गयायां परिकीर्तितम्
গয়াত ‘মুণ্ডপৃষ্ঠ’ নামৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰটো পূব-পশ্চিম আৰু দক্ষিণ-উত্তৰ দিশলৈ বিস্তৃত বুলি বৰ্ণিত। তাৰ পৰিমাণ সাড়ে দুই ক্রোশ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 3
पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः / तत्र पिण्डप्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती
গয়া-ক্ষেত্ৰ পাঁচ ক্রোশলৈ বিস্তৃত, আৰু গয়া-শিৰ এক ক্রোশ পৰিমাণ। তাত পিণ্ডদান কৰিলে পিতৃগণৰ শাশ্বত তৃপ্তি হয়।
Verse 4
नगाज्जनार्दनाच्चैव कूपाच्चोत्तरमानसात् / एतद्गयाशिरः प्रोक्तं फल्गुतीर्थं तदुच्यते
পৰ্বতৰ পৰা, জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ৰ পৰা, কূপৰ পৰা আৰু উত্তৰ মানস সৰোবৰৰ পৰা— এই সীমাক ‘গয়া-শিৰ’ বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াক ‘ফল্গু-তীৰ্থ’ বুলিও জনা যায়।
Verse 5
तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणा परमा गतिः / गयागमनमात्रेण पितॄणामनृणो भवेत्
তাত পিণ্ডদান কৰিলে পিতৃগণৰ পৰম গতি সিদ্ধ হয়। কেৱল গয়ালৈ গ’লেই মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা অনৃণ হয়।
Verse 6
गयायां पितृरूपेण देवदेवो जनार्दनः / तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते वै ऋणत्रयात्
গয়াত দেৱদেৱ জনাৰ্দন পিতৃৰূপে অৱস্থিত। সেই পদ্মনয়ন প্ৰভুৰ দৰ্শনে মানুহ নিশ্চিতভাৱে ত্ৰিবিধ ঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 7
रथमार्गं गयतीर्थे दृष्ट्वा रुद्रपदादिके / कालेश्वरं च केदारं पितॄणामनृणो भवेत्
গয়া-তীৰ্থত ৰথমাৰ্গ, ৰুদ্ৰপদ আদি, আৰু কালেশ্বৰ আৰু কেদাৰ দৰ্শন কৰিলে মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা অনৃণ হয়।
Verse 8
दृष्ट्वा पितामहं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते / लोकं त्वनामयं याति दृष्ट्वा च प्रपितामहम्
পিতামহ দেৱ (ব্ৰহ্মা) দৰ্শনে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়; আৰু প্ৰপিতামহ দৰ্শনে মানুহ নিৰাময় লোক লাভ কৰে।
Verse 9
तथा गदाधरं देवं माधवं पुरुषोत्तमम् / तं प्रणम्य प्रयत्नेन न भूयो जायते नरः
তদ্ৰূপ গদাধাৰী দেৱ—মাধৱ, পুৰুষোত্তম—তাঁক যত্নে প্ৰণাম কৰিলে মানুহ পুনৰ জন্ম নাপায়।
Verse 10
मौनादित्यं महात्मानं कनकार्कं विशेषतः / दृष्ट्वा मौनेन विप्रर्षे पितॄणामनृणो भवेत्
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ ঋষি! মৌনে মহাত্মা আদিত্যক—বিশেষকৈ সোণালী কিৰণযুক্ত সূৰ্যক—দৰ্শন কৰিলে মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা অনৃণ হয়।
Verse 11
ब्रह्माणं पूजयित्वा च ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् / गायत्त्रीं प्रतरुत्थाय यस्तु पश्यति मानवः
যি ব্ৰহ্মাৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰে, সি ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে। আৰু যি মানুহ প্ৰভাতে উঠি গায়ত্ৰীক দৰ্শন/জপ কৰে, সিও সেই পৰম গতি পায়।
Verse 12
सन्ध्यां कृत्वा प्रयत्नेन सर्ववेदफलं लभेत् / सावित्रीं चैव मध्याह्ने दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्
যি যত্নসহ সन्ध্যা-উপাসনা কৰে, সি সকলো বেদৰ ফলসম পুণ্য লাভ কৰে। আৰু যি মধ্যাহ্নে সাবিত্ৰীক দৰ্শন/জপ কৰে, সি যজ্ঞফল পায়।
Verse 13
सरस्वतीं च सायाह्ने दृष्ट्वा दानफलं लभेत् / नगस्थमीश्वरं दृष्ट्वा पितॄणामनृणो भवेत्
সায়াহ্নে সৰস্বতীক দৰ্শন কৰিলে দানফল লাভ হয়। আৰু পৰ্বতস্থ ঈশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 14
धर्मारण्यं धर्ममीशं दृष्ट्वा स्यादृणनाशनम् / देवं गृध्रेश्वरं दृष्ट्वा को न मुच्येत बन्धनात्
ধৰ্মাৰণ্য আৰু ধৰ্মমীশক দৰ্শন কৰিলে ঋণ নাশ হয়। আৰু দেৱ গৃধ্ৰেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে কোনে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত নহ’ব?
Verse 15
धेनुं दृष्ट्वा धेनुवने ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् / प्रभासेशं प्रभासे च दृष्ट्वा याति परां गतिम्
ধেনুবনত পবিত্ৰ ধেনু (গাই)ক দৰ্শন কৰিলে পিতৃসকল ব্ৰহ্মলোকলৈ নীত হয়। আৰু প্ৰভাসত প্ৰভাসেশক দৰ্শন কৰিলে পৰম গতি লাভ হয়।
Verse 16
कोटीश्वरं चाश्वमेधं दृष्ट्वा स्यादृणनाशनम् / स्वर्गद्वारेश्वरं दृष्ट्वा मुच्यते भवबन्धनात्
কোটীশ্বৰ আৰু অশ্বমেধৰ দৰ্শনে ঋণ নাশ হয়। স্বৰ্গদ্বাৰেশ্বৰৰ দৰ্শনে জীৱ ভৱবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 17
रामेश्वरं गदालोलं दृष्ट्वा स्वर्गमवाप्नुयात् / ब्रह्मेश्वरं तथा दृष्ट्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया
গদা ক্ৰীড়াভাৱে দোলাই থকা ৰামেশ্বৰৰ দৰ্শনে স্বৰ্গ লাভ হয়। তদ্ৰূপ ব্ৰহ্মেশ্বৰৰ দৰ্শনে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি মেলে।
Verse 18
मुण्डपृष्ठे महाचण्डीं दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् / फल्ग्वीशं फल्गुचण्डीं च गौरीं दृष्ट्वा च मङ्गलाम्
মুণ্ডপৃষ্ঠত মহাচণ্ডীৰ দৰ্শনে ইচ্ছিত কামনা সিদ্ধ হয়। ফল্গ্বীশ, ফল্গুচণ্ডী আৰু গৌৰীৰ দৰ্শনে মঙ্গল তথা শুভতা লাভ হয়।
Verse 19
गोमकं गोपतिं देवं पितॄणामनृणो भवेत् / अङ्गारेशं च सिद्धेशं गयादित्यं गजं तथा
গোমক আৰু গোপতি দেৱৰ স্মৰণ/পূজাত পিতৃঋণৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। তদ্ৰূপ অঙ্গাৰেশ, সিদ্ধেশ, গয়াদিত্য আৰু গজকো ভক্তিভাৱে স্মৰণ কৰা উচিত।
Verse 20
मार्कण्डेयेश्वरं दृष्ट्वा पितॄणामनृणो भवेत् / फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्
মাৰ্কণ্ডেয়েশ্বৰৰ দৰ্শনে পিতৃঋণৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। ফল্গু তীৰ্থত স্নান কৰি গদাধৰ ভগৱানৰ দৰ্শনে সেই একে শুদ্ধিদায়ক পুণ্য লাভ হয়।
Verse 21
एतेन किं न पर्याप्तं नॄणां सुकृतकारिणाम् / ब्रह्मलोकं प्रयान्तीह पुरुषा एकविंशतिः
পুণ্যকৰ্ম কৰা মানুহৰ বাবে ইয়াতকৈ অধিক আৰু কি প্ৰয়োজন? ইয়াত এনে একুশজন পুৰুষ ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 22
पृथिव्यां यानि तीर्थानी ये समुद्राः सरांसि च / फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारमेकं दिनेदिने
পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থ, লগতে সাগৰ আৰু সৰোবৰ—সকলোয়ে প্ৰতিদিন একবাৰ ফল্গু তীৰ্থলৈ গমন কৰে।
Verse 23
पृथिव्यां च गया पुण्या गयायां च गयाशिरः / श्रेष्ठं तथा फल्गुतीर्थं तन्मुखं च सुरस्य हि
পৃথিৱীত গয়া পুণ্য, আৰু গয়াৰ ভিতৰত গয়াশিৰ শ্ৰেষ্ঠ। তেনেদৰে ফল্গু তীৰ্থ সৰ্বোত্তম—ইয়াক দেৱতাৰ ‘মুখ’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 24
उदीचि कनकानद्यो नाभितीर्थं तु मध्यतः / पुण्यं ब्रह्मसदस्तीर्थं स्नानात्स्याद्ब्रह्मलोकदम्
উত্তৰত কনকা নামৰ নদীবোৰ আছে, আৰু মাজত নাভি তীৰ্থ। ব্ৰহ্মসদস নামৰ তীৰ্থ মহাপুণ্য—তাত স্নান কৰিলে ব্ৰহ্মলোক লাভ হয়।
Verse 25
कूपे पिण्डादिकं कृत्वा पितॄणामनृणो भवेम् / तथाक्षयवटे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्
কূপত পিণ্ডাদি অৰ্পণ কৰিলে মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়। তেনেদৰে অক্ষয়বটত শ্রাদ্ধ কৰা জনে পিতৃসকলক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়।
Verse 26
हंसतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते / कोटितीथ गयालोले वैतरण्यां च गोमके
হংসতীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; তদ্ৰূপ কোটিতীৰ্থ, গয়াৰ পবিত্ৰ জল, বৈতৰণী আৰু গোমকত স্নান কৰিলেও পাপক্ষয় হয়।
Verse 27
ब्रह्मलोकं नयेच्छ्राद्धी पुरुषानेकविंशतिम् / ब्रह्मतीर्थे रामतीर्थे आग्नेये सोमतीर्थके
ব্ৰহ্মতীৰ্থ, ৰামতীৰ্থ, আগ্নেয়তীৰ্থ আৰু সোমতীৰ্থত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে একুশ জনক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়—এনে কোৱা হয়।
Verse 28
श्राद्धी रामह्रदे ब्रह्मलोकं पितृकुलं नयेत् / उत्तरे मानसे श्राद्धी न भूयो जायते नरः
ৰামহ্ৰদত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে পিতৃকুলক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়; আৰু উত্তৰ মানস সৰোবৰতে শ্ৰাদ্ধ কৰিলে মানুহ পুনৰ মানৱজন্ম নাপায়।
Verse 29
दक्षिणे मानसे श्राद्धी ब्रह्मलोकं पितॄन्नयेत् / स्वगद्वारे नरः श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् / भीष्मतर्पणकृत्तस्य कूटे तारयते पितॄन् / गृध्रेश्वरे तथा श्राद्धी पितॄणामनृणो भवेत्
দক্ষিণ মানসত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে পিতৃসকলক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়; স্বৰ্গদ্বাৰত শ্ৰাদ্ধ কৰিলেও পিতৃসকল ব্ৰহ্মলোক প্ৰাপ্য হয়। কূটত ভীষ্ম-তৰ্পণ কৰা জনে পিতৃসকলক তাৰে; আৰু গৃধ্ৰেশ্বৰত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে পিতৃঋণৰ পৰা মুক্তি হয়।
Verse 30
श्राद्धी च धेनुकारण्ये ब्रिह्मलोकं पितॄन्नयेत् / तिलधेनुप्रदः स्नात्वा दृष्ट्वा धेनुं न संशयः
ধেনুকাৰণ্যত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে পিতৃসকলক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়; আৰু তিলধেনু দান কৰা জনে স্নান কৰি গৰুৰ দর্শন কৰিলে ফল লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 31
ऐन्द्रे वा नरतीर्थे च वासवे वैष्णवे तथा / महानद्यां कृतश्राद्धो ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्
ঐন্দ্ৰ তীৰ্থ, নৰ-তীৰ্থ, বাসৱ আৰু বৈষ্ণৱ তীৰ্থত, অথবা মহানদীৰ তীৰত কৰা শ্ৰাদ্ধে পিতৃসকলক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়।
Verse 32
गायत्त्रे चैव सावित्रे तीर्थे सारस्वते तथा / स्नानस न्ध्यातर्पणकृच्छ्राद्धी चैकोत्तरं शतम्
গায়ত্ৰী আৰু সাবিত্ৰী তীৰ্থত, লগতে পবিত্ৰ সাৰস্বত তীৰ্থত স্নান, সন্ধ্যা-কর্ম, তৰ্পণ, কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু শ্ৰাদ্ধ—এই সকলো মিলাই একশ এক অনুষ্ঠান কৰা উচিত।
Verse 33
पितॄणां तु कुलं ब्रह्मलोकं नयति मानवः / ब्रह्मयोनिं विनिर्गच्छेत्प्रयतः पितृमानसः
পিতৃভক্তিত স্থিৰ মানুহে পিতৃকুলক ব্ৰহ্মলোকৰ দিশে নি যায়; সংযমী হৈ পিতৃচিন্তনত নিবিষ্ট থাকি সি ব্ৰহ্মযোনি (ব্ৰহ্মাৰ উৎস) লাভ কৰে।
Verse 34
तर्पयित्वा पितॄन्देवान्न विशेद्योनिसङ्कटे / तर्पणे काकजङ्घार्या पितॄणां तृप्तिरक्षया
তৰ্পণৰ দ্বাৰা পিতৃসকল আৰু দেৱসকলক তৃপ্ত কৰিলে মানুহ যোনিসংকট (পুনর্জন্মৰ ভয়)ত নপৰে। তৰ্পণত ‘কাকজঙ্ঘা’ পৰিমাণ অলপ অৰ্ঘ্যও পিতৃসকলক অক্ষয় তৃপ্তি দিয়ে।
Verse 35
धर्मारण्ये मतङ्गस्य वाप्यां श्राद्धाद्दिवं व्रजेत् / धर्मयूपे च कूपे त पितॄणामनृणो भवेत्
ধৰ্মাৰণ্যত মতঙ্গৰ বাপী (পুখুৰী)ৰ কাষত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে মানুহ স্বৰ্গলৈ যায়; আৰু ধৰ্মযূপৰ কূপ (কুঁৱা)ৰ কাষত কৰিলে সি পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 36
प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाश्च साक्षिणः / मयागत्य मतङ्गे ऽस्मिन्पितॄणां निष्कृतिः कृता
দেৱতাসকলেই প্ৰমাণ হওক, লোকপালসকল সাক্ষী হওক। মই এই পবিত্ৰ মতঙ্গ-তীৰ্থলৈ আহি পিতৃসকলৰ নিষ্কৃতি (প্ৰায়শ্চিত্ত-উদ্ধাৰ) সম্পন্ন কৰিলোঁ।
Verse 37
रामतीर्थे नराः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रभासके / शिलायां प्रेतभावात्स्युर्मुक्ताः पितृगणाः किल
ৰামতীৰ্থত স্নান কৰি আৰু প্ৰভাসত শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে, শিলা-স্থানত প্ৰেতভাবত থকা পিতৃগণো নাকি নিশ্চিতভাৱে মুক্ত হয়।
Verse 38
श्राद्धकृच्छ स्वपुष्टायां त्रिः सफ्तकुंलमुद्धरेत् / श्राद्धकृन्मुण्डपृष्ठादौ ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्
স্বপুষ্টাত শ্ৰাদ্ধ কৰা জনে তিনিবাৰকৈ সাত কুলৰ উদ্ধাৰ কৰে। মুণ্ডপৃষ্ঠ আদি তীৰ্থত শ্ৰাদ্ধ কৰা জনে পিতৃসকলক ব্রহ্মলোকলৈ নি যায়।
Verse 39
गयायां न हि तत्स्थानं यत्र तीर्थं न विद्यते / पञ्चक्रोशे गयाक्षेत्रे यत्र तत्र तु पिण्डदः
গয়াত তীৰ্থ নথকা ঠাই একো নাই। গয়া-ক্ষেত্ৰৰ পাঁচ ক্রোশ সীমাৰ ভিতৰত য’তে-ত’তে পিণ্ডদান কৰিব পাৰি।
Verse 40
अक्षयं फलमाप्नोति ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् / जनार्दनस्य हस्ते तु पिण्डं दद्यात्स्वकं नरः
সেয়ে অক্ষয় ফল লাভ কৰে আৰু পিতৃসকলক ব্রহ্মলোকলৈ নি যায়। সেয়ে মানুহে জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ৰ হাতত নিজৰ পিণ্ড অৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 41
एष पिण्डे मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन ! / परलोकं गते मोक्षमक्षय्यमुपतिष्ठताम्
হে জনাৰ্দন! এই পিণ্ড মই তোমাৰ হাতত অৰ্পণ কৰিলোঁ। যি পৰলোকলৈ গ’ল, সি যেন অক্ষয় মোক্ষ লাভ কৰে।
Verse 42
ब्रह्मलोकमवाप्नोति पितृभिः सह निश्चितम् / गयायां धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणस्तथा
সি নিশ্চিতভাৱে পিতৃসকলৰ সৈতে ব্রহ্মলোক লাভ কৰে—ই স্থিৰ—গয়াত, ধৰ্মপৃষ্ঠত আৰু ব্রহ্মাৰ পবিত্ৰ সৰোবৰতো (ক্ৰিয়া কৰিলে)।
Verse 43
गयाशीर्षे ऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् / धर्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च
গয়াশীৰ্ষৰ অক্ষয়বটত পিতৃসকললৈ দিয়া দান অক্ষয় হয়। তদ্ৰূপ ধৰ্মাৰণ্য, ধৰ্মপৃষ্ঠ আৰু ধেনুকাৰণ্যও পুণ্যস্থান।
Verse 44
दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्यवंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् / ब्रह्मारण्यं महानद्याः पश्चिमो भाग उच्यते
এই পিতৃসকল আৰু আৰ্যবংশীয় শ্ৰেষ্ঠসকলক দৰ্শন কৰিলে (শ্ৰাদ্ধকাৰী) বিশজন (পূৰ্বজ)ক উদ্ধাৰ কৰে। ব্রহ্মাৰণ্যক মহানদীৰ পশ্চিম অংশ বোলা হয়।
Verse 45
पूर्वो ब्रह्मसदो भागो नागाद्रिर्भरताश्रमः / भरतस्याश्रमे श्राद्धी मतङ्गस्य पदे भवेत्
পূব দিশে ব্রহ্মসদন নামৰ অঞ্চল; তাত নাগাদ্ৰি আৰু ভৰতৰ আশ্ৰম আছে। ভৰতাশ্ৰমত শ্ৰাদ্ধ কৰা জনে মতঙ্গৰ পদ (লোক) লাভ কৰে।
Verse 46
गयाशीर्षाद्दक्षिणतो महानद्याश्च पश्चिमे / तत्स्मृतं चम्पकवनं तत्र पाण्डुशिलास्ति हि
গয়াশীৰ্ষৰ দক্ষিণে আৰু মহানদীৰ পশ্চিমে যি স্থান, সেয়া ‘চম্পকবন’ বুলি স্মৃত; তাত পাণ্ডুশিলা (শ্বেত পবিত্ৰ শিলা) অৱস্থিত।
Verse 47
श्राद्धी तत्र तृतीयायां निश्चिरायाश्च मण्डले / महाह्रदे च कौशिक्यामक्षयं फलमाप्नुयात्
যি ব্যক্তি তাত তৃতীয়া তিথিত নিশ্চিৰাৰ মণ্ডলত আৰু কৌশিকীৰ মহাহ্ৰদত শ্রাদ্ধ কৰে, সি অক্ষয় ফল (অবিনাশী পুণ্য) লাভ কৰে।
Verse 48
वैतरण्या श्चोत्तरतस्तृतीयाख्यो जलाशयः / पदानि तत्र क्रौञ्चस्य श्राद्धी स्वर्गं नयेत्पितॄन्
বৈতৰণীৰ উত্তৰে ‘তৃতীয়া’ নামৰ এক জলাশয় আছে। তাত ক্রৌঞ্চৰ পদচিহ্ন আছে; সেই স্থানত শ্রাদ্ধ কৰিলে পিতৃগণ স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।
Verse 49
क्रौञ्चपादादुत्तरतो निश्चिराख्यो जलाशयः / सकृद्यत्राभिगमनं सकृत्पिंण्डप्रपातनम्
ক্রৌঞ্চপাদৰ উত্তৰে ‘নিশ্চিৰা’ নামৰ এক জলাশয় আছে। তাত একবাৰেই গমন কৰিব লাগে আৰু একবাৰেই পিণ্ড-প্ৰদান কৰিব লাগে।
Verse 50
दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः / महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः
যদি এইটোও দুৰ্লভ হয়, তেন্তে ইয়াত নিত্য স্থিৰ হৈ থকা আৰু কিমান কঠিন! সেয়ে মহানদীত স্নান কৰি পিতৃদেৱতাসকলক তৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 51
अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चापि समुद्धरेत् / सावित्रे पठ्यते सन्ध्या कृता स्याद्द्वादशाब्दिकी
যি অক্ষয় লোক লাভ কৰে, সি নিজৰ কুলকো উদ্ধাৰ কৰে। সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) জপসহ কৰা সন্ধ্যা-উপাসনাক দ্বাদশ বছৰৰ সন্ধ্যা-কৃত পুণ্যৰ সমফলদায়ী বুলি কোৱা হয়।
Verse 52
शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्र संशयः
যি নৰ গয়াত শুক্ল আৰু কৃষ্ণ—উভয় পক্ষতে বাস কৰে, সি নিজৰ কুলক সপ্তম পুৰুষলৈকে পবিত্ৰ কৰে; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 53
गयायां मुणाडपृष्ठं च अरविन्दं च पर्वतम् / तृतीयं क्रैञ्चपादं च दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
গয়াত মুণাডপৃষ্ঠ, অৰবিন্দ পৰ্বত আৰু তৃতীয় ক্রৈঞ্চপাদ—এইসকলৰ দৰ্শনে মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 54
मकरे वर्तमाने च ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / दुर्लभं त्रिषु लोकेषु गयायां पिण्डपातनम्
সূৰ্য মকৰত থাকোঁতে আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত, গয়াত পিণ্ডদান ত্ৰিলোকতো দুষ্প্ৰাপ্য—অত্যন্ত কঠিন—বুলি কোৱা হয়।
Verse 55
महाह्रदे च कौशिक्यां मूलक्षेत्रे विशेषतः / गुहायां गृध्रकूटस्य श्राद्धं दत्तं (सप्त) महाफलम्
মহাহ্ৰদত, কৌশিকী নদীৰ তীৰত বিশেষকৈ মূলক্ষেত্ৰত, আৰু গৃধ্ৰকূটৰ গুহাত দিয়া শ্ৰাদ্ধ মহাফলদায়ী হয়।
Verse 56
यत्र माहेश्वरी धारा श्राद्धी तत्रानृणो भवेत् / पुण्यां विशालामासाद्य नदीं त्रैलोक्य विश्रुताम्
য’ত মাহেশ্বৰী নামৰ পবিত্ৰ ধাৰা বয়, তাত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়। ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ পুণ্যময় বিশালা নদীত উপনীত হৈ…
Verse 57
अग्निष्टोममवाप्नोति श्राद्धी प्रायाद्दिवं नरः / श्राद्धी मासपदे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्
শ্ৰাদ্ধ কৰা নৰে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে আৰু শ্ৰাদ্ধৰ দ্বাৰাই স্বৰ্গলৈ গমন কৰে। শ্ৰাদ্ধকৰ্তা মাসপদত স্নান কৰি বাজপেয় যজ্ঞৰ ফল পায়।
Verse 58
रविपादे पिण्डदानात्पतितोद्धारणं भवेत् / गयास्थो यो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः
ৰবিপাদত পিণ্ডদান কৰিলে পতিতসকলৰ উদ্ধাৰ হয়। আৰু যি গয়াত থাকি অন্নদান কৰে, তাৰ দ্বাৰা পিতৃসকল যেন পুত্ৰবান হৈ তৃপ্ত হয়।
Verse 59
काङ्क्षन्ते पितरः पुत्रान्नरकाद्भयभीरवः / गयां यास्यति यः कश्चित्सो ऽस्मान्सन्तरयिष्यति
নৰকৰ ভয়ত ভীত পিতৃসকলে পুত্ৰ কামনা কৰে—“আমাৰ মাজৰ যি কোনো গয়ালৈ যাব, সিয়েই আমাক পাৰ কৰাব।”
Verse 60
गयाप्राप्तं सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत् / पभ्द्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किल दास्यति
গয়ালৈ অহা পুত্ৰক দেখি পিতৃসকলৰ উৎসৱ হয়—“সি হাতেদি পানী স্পৰ্শ কৰিলেও নিশ্চয়েই আমালৈ তৰ্পণ দিব।”
Verse 61
आत्मजो वा तथान्यो वा गयाकूपे यदा तदा / यन्नाम्ना पातयेत्पिण्डं तं नयेद्ब्रह्म शाश्वतम्
নিজৰ পুত্ৰ হওক বা আন কোনো, যেতিয়াই গয়া-কূপত পৰলোকগতাৰ নামত পিণ্ড অৰ্পণ কৰা হয়, সেই পিণ্ডে তাক শাশ্বত ব্ৰহ্ম (মোক্ষ)লৈ লৈ যায়।
Verse 62
पुण्डरीकं विष्णुलोकं प्राप्नुयात्कोटितीर्थगः / या सा वैतरणी नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुता
কোটি তীৰ্থত স্নান কৰা জনে পুণ্ডৰীক নামৰ বিষ্ণুলোক লাভ কৰে। ‘বৈতৰণী’ নামৰ সেই নদী ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ।
Verse 63
सावतीर्णा गयाक्षेत्रे पितॄणां तारणाय हि / श्राद्धदः पिण्डदस्तत्र गोप्रदानं करोतियः
পিতৃসকলৰ তৰণৰ বাবে গয়া-ক্ষেত্ৰলৈ আহি যি তাত শ্রাদ্ধ কৰে, পিণ্ড দান কৰে আৰু গোদান কৰে, সি পিতৃসকলৰ মুক্তিৰ হেতু হয়।
Verse 64
एकविंशतिवंश्यान्स तारयेन्नात्र संशयः / यदि पुत्रो गयां गच्छेत्कदाचित्कालपर्यये
যদি পুত্ৰ কেতিয়াবা সময়-পরিস্থিতি অনুকূল হ’লে গয়ালৈ যায়, তেন্তে সি নিঃসন্দেহে একুশ বংশক তাৰে।
Verse 65
तानेव भोजयेद्विप्रान्ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः / तेषां ब्रह्मसदः स्थानं सोमपानं तथैव च
শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে ব্ৰহ্মাই যিসকল বিপ্ৰক নিযুক্ত কৰিছে, তেওঁলোককেই ভোজন কৰাব লাগে; তেওঁলোকৰ বাবে ব্ৰহ্মসভাত আসন আৰু সোমপানৰ অধিকাৰো আছে।
Verse 66
ब्रह्मप्रकल्पितं स्थानं विप्रा ब्रह्मप्रकल्पपिताः / पूजितैः पूजिताः सर्वे पितृभिः सह देवताः
হে বিপ্ৰসকল! এই স্থান ব্ৰহ্মাই নিৰ্ধাৰিত কৰিছে, আৰু পিতৃগণো ব্ৰহ্মাৰ বিধান অনুসাৰে স্থাপিত। পিতৃসকলক পূজা কৰিলে পিতৃসহ সকলো দেৱতাও পূজিত হয়।
Verse 67
तर्पयेत्तु गयाविप्रान्हव्यकव्यैर्विधानतः / स्थानं देहपरित्यागे गयायां तु विधीयते
বিধি অনুসাৰে গয়াৰ বিপ্ৰসকলক হব্য আৰু কব্য—দেৱকাৰ্য আৰু পিতৃকাৰ্যৰ অৰ্ঘ্য-অৰ্পণে তৰ্পণ কৰিব লাগে। দেহ পৰিত্যাগৰ সময়ৰ বাবে গয়াতেই পুণ্যস্থান বিধান কৰা হৈছে।
Verse 68
यः करोति वृषोत्सर्गं गयाक्षेत्रे ह्यनुत्तमे / अग्निष्टोमशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः
যি কোনো ব্যক্তি অনুত্তম গয়া-ক্ষেত্ৰত বৃষোৎসৰ্গ কৰে, সি শত অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 69
आत्मनो ऽपि महाबुद्धिर्गयायां तु तिलैर्विना / पिण्डनिर्वापणं कुर्यादन्येषामपि मानवः
মহাবুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে গয়াত নিজৰ বাবেও পিণ্ড-নিৰ্বাপণ কৰিব লাগে; আৰু তিল নাথাকিলেও বিধি অনুসাৰে আনৰ বাবেও পিণ্ডদান কৰিব লাগে।
Verse 70
यावन्तो ज्ञातयः पित्र्या बान्धवाः सुहृदस्तथा / तेभ्यो व्यासगयाभूमौ पिण्डो देयो विधानतः
পিতৃপক্ষৰ যিমান জ্ঞাতি, বান্ধৱ আৰু সুহৃদ আছে, তেওঁলোক সকলোলৈ ব্যাস-গয়া পুণ্যভূমিত বিধি অনুসাৰে পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 71
रामतीर्थे नरः स्नात्वा गोशतस्याप्नुयात्फलम् / मतङ्गवाप्यां स्नात्वा च गोसहस्रफलं लभेत्
ৰামতীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে শত গো-দানৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে; আৰু মতঙ্গৰ পবিত্ৰ বাপীত স্নান কৰিলে সহস্ৰ গো-দানৰ তুল্য ফল পায়।
Verse 72
निश्चिरासंगमे स्नात्वा ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् / वसिष्ठस्याश्रमे स्नात्वा वाजपेयं च विन्दति
নিশ্চিৰা-সঙ্গমত স্নান কৰিলে শ্রাদ্ধকাৰীয়ে পিতৃসকলক ব্রহ্মলোকলৈ নি যায়; আৰু বশিষ্ঠৰ আশ্ৰমত স্নান কৰিলে বাজপেয় যজ্ঞৰ পুণ্যফলও লাভ হয়।
Verse 73
महाकौश्यां समावासादश्वमेधफलं लभेत् / पितामहस्य सरसः प्रसृता लोकपावनी
মহাকৌশ্যাত বাস কৰিলে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়; আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ সৰোবৰৰ পৰা লোক-পাৱনী পবিত্ৰ ধাৰা ওলাই আহে।
Verse 74
समीपे त्वग्निधारेति विश्रुता कपिला हि सा / अग्निष्टोमफलं श्राद्धी स्नात्वात्र कृतकृत्यता
ওচৰত অগ্নিধাৰা নামে প্ৰসিদ্ধ—সেই কাপিলা—নদী আছে; তাত স্নান কৰি শ্রাদ্ধকাৰীয়ে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰি কৃতকৃত্য হয়।
Verse 75
श्राद्धी कुमारधारायामश्वमेधफलं लभेत् / कुमारमभिगम्याथ नत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्
কুমাৰধাৰাত শ্রাদ্ধ কৰা মানুহে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে; তাৰ পিছত কুমাৰৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰি মোক্ষ পায়।
Verse 76
सोमकुण्डे नरः स्नात्वा सोमलोकं च गच्छति / संवर्तस्य नरो वाप्यां सुभगः स्यात्तु पिण्डदः
সোমকুণ্ডত স্নান কৰিলে মানুহে সোমলোক লাভ কৰে। আৰু সংৱৰ্তৰ বাপীত পিণ্ডদান কৰা জন শুভ আৰু সৌভাগ্যবান হয়।
Verse 77
धौतपापो नरो याति प्रेतकुण्डे च पिण्डदः / देवनद्यां लेलिहाने मथने जानुगर्तके
পাপ ধুই যোৱা মানুহ আগলৈ যায়; আৰু পিণ্ডদানকাৰী প্ৰেতকুণ্ড অতিক্ৰম কৰে—দেৱনদী, লেলিহান, মথন আৰু হাঁটু-সম গৰ্ত জানুগর্তকো পাৰ হয়।
Verse 78
एवमादिषु तीर्थेषु पिण्डदस्तारयेत्पितॄन् / नत्वा देवान्वसिष्ठेशप्रभृतीनृणसंक्षयम्
এনেধৰণৰ তীৰ্থত পিণ্ডদান কৰি পিতৃসকলক তৰাব লাগে; আৰু বসিষ্ঠ আদি দেবতুল্য পূজ্যসকলক প্ৰণাম কৰি নিজৰ ঋণক্ষয় (দায়মুক্তি) সাধন কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
The text explicitly states that at Gayāśiras and Akṣaya-vaṭa, offerings to the Pitṛs become imperishable. This ‘akṣaya’ framing is reinforced by the claim that Gayā is saturated with tīrthas within the five-krośa region, so the rite—when performed with proper intent and prescribed observances—yields enduring satisfaction for Pitṛs and lasting spiritual merit for the performer.
Janārdana is described as abiding at Gayā in the form of the Pitṛs themselves. Therefore, darśana of the lotus-eyed Lord and the act of placing one’s piṇḍa into His hand are presented as directly effecting Pitṛ-satisfaction and liberation, while also releasing the performer from ancestral indebtedness.
Adhyāya 83 integrates daily Vedic discipline with ancestral rites: Sandhyā performed earnestly is equated with the merit of all the Vedas; Sāvitrī at midday is linked to yajña-fruit; and Sandhyā with Sāvitrī is said to yield the merit of twelve years of Sandhyā. This positions Gayā practice as both Pitṛ-oriented and Veda-aligned, strengthening the claim of debt-release and akṣaya merit.