Adhyaya 214
Snāna-Śauca Krama: Varuṇa–Āpaḥ Mantras, Aghamarṣaṇa, Sūrya-Upasthāna, and Sarva-Tarpaṇa
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই স্নান-শৌচৰ ক্ৰম বিধান কৰে। মৃৎ/মাটি, গোময়, তিল, দৰ্ভ, ফুল আদি শুদ্ধিদ্ৰব্য একান্ত ঠাইত সাজি, মাটি আৰু গোময় ভাগ কৰি, পা-হাত ধুই, যজ্ঞোপবীতৰ উপযুক্ত অৱস্থা ধৰি আচমন কৰা হয়। তাৰ পাছত ঋগ্বৈদিক মন্ত্ৰ (যেনে “উৰুং ৰাজন্…”) সহ জলকর্ম আৰম্ভ কৰি প্ৰদক্ষিণা, জল নেৰা, “যে তে…” (শতমিতি) আৰু বৰুণ-স্তুতিত বৰুণপাশৰ পৰা মুক্তিৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। “ইদং বিষ্ণুঃ”, “আপো অস্মান্…” আদি মন্ত্ৰে মাটি-লেপন, নিমজ্জন, পাত্ৰশুদ্ধি কৰি ক্ৰমে বৰুণমন্ত্ৰ আৰু অবভৃথ-প্ৰায় প্ৰাৰ্থনা সম্পন্ন হয়। তাৰ পাছত আপঃসূক্ত, পাৱমানী (যেনে “হিৰণ্যবৰ্ণাঃ”), অঘমর্ষণ আৰু দ্ৰুপদা পাঠ, আৰু বিকল্পে প্ৰণৱ/গায়ত্ৰী জপ বা বিষ্ণুধ্যানৰ দ্বাৰা জলক বিষ্ণুস্মৰণৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়। স্নানান্তে শুচিবস্ত্ৰ পিন্ধি সূৰ্যোপস্থান, সৌৰ-ৱৈদিক অনুবাকসহ জপযজ্ঞ, শ্ৰী-মেধা-ধৃতি আদি মঙ্গলদেৱীৰ আহ্বান, আৰু শেষত ত্ৰিশ অঞ্জলিৰে সৰ্বতৰ্পণ কৰি সকলো জীৱৰ তৃপ্তিৰ সংকল্প কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / मृद्गोमयतिलान्दर्भान्पुष्पाणि सुरभीणि च
ব্ৰহ্মাই ক’লে— মাটি, গোবৰ, তিল, দৰ্ভ ঘাঁহ আৰু সুগন্ধি ফুলো (অৰ্পণাৰ্থে) সংগ্ৰহ কৰিব।
Verse 2
आहरेत्स्नानकाले च स्नानार्थो प्रयतः शुचिः / गन्धोदकान्तं विविक्ते (धं) स्थापयेत्तान्यथ क्षितौ
স্নানকালত স্নানাৰ্থী নিয়মশীল আৰু শুচি হৈ প্ৰয়োজনীয় দ্ৰব্যসমূহ আনিব। নিৰ্জন ঠাইত সুগন্ধি জললৈকে বস্তুবোৰ স্থাপন কৰি, বাকীবোৰ বিধিমতে মাটিত সাজিব।
Verse 3
त्रिधा कृत्वा मृदं तां तु गोमयं च विचक्षणः / अद्भिर्मृद्भिश्च चरणौ प्रक्षाल्याथ करौ तथा
সেই মাটি তিন ভাগ কৰি আৰু গো-ময়ো তেনেদৰে ভাগ কৰি, বিচক্ষণ ব্যক্তিয়ে জল আৰু মাটিৰে প্ৰথমে ভৰি ধুই, তাৰ পাছত হাতো ধুব লাগে।
Verse 4
उपवीती बद्धशिखः सम्यगाचम्य वाग्यतः / उरुं राजेत्यृचा तोयमुपस्थाय प्रदक्षिणम्
যথাবিধি উপবীত ধৰি, শিখা বান্ধি, সম্যক আচমন কৰি আৰু বাক্সংযম ৰাখি, ‘উৰুঙ্ ৰাজন্…’ ঋচা পাঠ কৰি জলের ওচৰত থিয় হ’ব; তাৰ পাছত বিধিমতে প্ৰদক্ষিণা কৰিব।
Verse 5
आवर्तयेत्तदुदकं ये ते शतमितित्र्यृचा
‘য়ে তে…’ৰে আৰম্ভ হোৱা ‘শতমিতি’ নামৰ ত্ৰ্যৃচা জপ কৰি কৰি সেই জলক আবর্তিত (ঘূৰাই) কৰিব।
Verse 6
ॐ उरुं हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थानमन्वेत वा / प्रतिधाता च वक्तारस्ताहृदयाविपश्चित् / नमो ऽग्न्यरुणाया भिष्टुतोवरुणस्य पाशः / वरुणाय नमः
ॐ। বিস্তৃত মহান ৰজা বৰুণে সূৰ্যৰ অনুগমনাৰ্থে পথ নিৰ্মাণ কৰিলে। তেওঁ স্থাপক আৰু বিধানকাৰী—হৃদয়বিবেকীসকলে এনেদৰে কয়। অগ্নি আৰু অৰুণক নমস্কাৰ; বৰুণৰ পাশ স্তৱনীয়। বৰুণক নমঃ।
Verse 7
ॐ ये ते शतं वरुणये सहस्रं यज्ञियाः पाशा वितता महान्तः / तेभिर्नो अद्य सवितोत विष्णुर्विश्वे मुञ्चन्तु मरुतः स्वर्काः स्वाहा / सुमित्रियान इत्यबञ्जलिमाकृत्योत्तरेण तोयं पश्चाद्विराज्य चैव विनिः क्षिपेत् / ॐ सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु / दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु यो ऽस्मान्द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्मः
ॐ। হে বৰুণ! তোমাৰ সেই যজ্ঞীয়, মহান আৰু বিস্তৃত পাশ—শত আৰু সহস্ৰ—সেইবোৰৰ পৰা আজি সবিতা আৰু বিষ্ণু, আৰু স্বৰ্গদাতা সকলো মৰুত আমাক মুক্ত কৰক—স্বাহা। ‘সুমিত্ৰিয়া ন…’ বুলি অঞ্জলি কৰি, বিধিমতে জল উত্তৰ দিশে আৰু পিছফালে নিক্ষেপ কৰিব। ॐ। জল আৰু ঔষধিসমূহ আমাৰ প্ৰতি মিত্ৰভাবাপন্ন হওক; আৰু যি আমাক দ্বেষ কৰে আৰু যাক আমি দ্বেষ কৰোঁ, তাৰ প্ৰতি অমিত্ৰ হওক।
Verse 8
पादौ कटिं चैव पूर्वं मृद्भिस्त्रिभिस्त्रिभिः / प्रक्षाल्य हस्ता वाचम्य नमस्कृत्य जलं ततः
প্ৰথমে ভৰি আৰু কঁকাল মাটিৰে তিন-তিনবাৰ শুদ্ধ কৰিব; তাৰ পাছত হাত ধুই, আচমন কৰি, নমস্কাৰ জনাই, তাৰ পিছত শুদ্ধিৰ বাবে জল গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 9
ॐ इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निधे पदम् समूढमस्य पांसुरे / महाव्याहृतिभिः पश्चादाचामेत्प्रयतो ऽपि सन्
‘ওঁ ইদং বিষ্ণুৰ্বিচক্রমে… ত্ৰেধা নিধে পদম্… পাংসুৰে সমূঢ়ম্’ জপ কৰি, তাৰ পাছত মহাব্যাহৃতিসহ একাগ্ৰ আৰু শুদ্ধ হৈ আচমন কৰিব।
Verse 10
मार्जयेद्वै मृदाङ्गानि इदं विष्णुरिति त्वृचा / भास्कराभिमुखो मज्जेदापो अस्मानितित्यृचा
‘ইদং বিষ্ণুঃ’ ঋচা পাঠ কৰি মাটিৰে অঙ্গ মচি শুদ্ধ কৰিব; তাৰ পাছত সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰি ‘আপো অস্মান্…’ ঋচা পাঠ কৰি পানীত নিমজ্জন-উন্মজ্জন কৰিব।
Verse 11
ॐ आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतष्वः पुनन्तु / विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरापूत एमि
ওঁ, হে জলদেৱীসকল—আমাৰ মাতৃসমা—আমাক শুদ্ধ কৰক; ঘৃতস্বৰূপিণীসকল, ঘৃতৰে আমাক পবিত্ৰ কৰক। দেৱী জলসমূহে সকলো কলুষতা বোৱাই লৈ যায়; সিহঁতৰ পৰা মই উঠোঁ—শুচি আৰু সম্পূৰ্ণ পবিত্ৰ।
Verse 12
ततो ऽवृघृष्य पात्राणि निमज्योन्मज्य वै शनैः / गोमयेन विलिप्याथ मानस्तोक इत्यृचा
তাৰ পাছত ঘঁহা নকৰাকৈ পাত্ৰসমূহ ধীৰে ধীৰে বাৰে বাৰে ডুবাই উঠাব; তাৰ পিছত গোবৰৰে লেপন কৰি ‘মানস্তোক…’ ঋচা জপ কৰিব।
Verse 13
ॐ मानस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः / मा नो वीरान्रुद्रभामिनो ऽबधीर्हविष्मन्तः सदमित्वा हवामहे
ॐ আমাৰ সন্তান-সন্ততি, আয়ু, গৰু আৰু ঘোঁৰাত কোনো অনিষ্ট নাহওক। হে উগ্ৰ ৰুদ্ৰ, আমাৰ বীৰসকলক বধ নকৰিবা। হৱি অৰ্পণকাৰী আমি নিত্য আহুতি সহ ৰক্ষাৰ্থে তোমাক আহ্বান কৰোঁ।
Verse 14
ततो ऽभिषिञ्चेन्मन्त्रैस्तु वरुणैस्तु यथाक्रमम् / इमंमे वरुणे द्वाभ्यां त्वन्नः सत्वन्न इत्यपि
তাৰ পিছত ক্ৰম অনুসাৰে বৰুণ-মন্ত্ৰেৰে অভিষেক কৰিব লাগে—‘ইমং মে বৰুণে…’ৰে আৰম্ভ হোৱা দুটা মন্ত্ৰে, আৰু ‘ত্বং নঃ সত্বং নঃ…’ এই মন্ত্ৰেও।
Verse 15
आपो त्वन्तुमसीति च मुञ्चन्त्ववभृतेति च / ॐ इमंमे वरुण श्रुधीहवमद्या च मृडयत्वा मवस्युराचके
‘আপো ত্বন্তুমসি’ আৰু ‘মুঞ্চন্ত্ববভৃথে’—আৰু: ‘ॐ ইমং মে বৰুণ শ্রুধীহৱম্; অদ্য চ মৃডয়; ত্বামৱস্যুঃ আচকে’—হে বৰুণ, মোৰ আহ্বান শুনা; আজিো কৃপা কৰি মোক ৰক্ষা দিয়া; মই শৰণ বিচাৰোঁ।
Verse 16
ॐ तत्त्वयामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदाशास्ते यजमानो हविर्भिः / अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशं समान आयुः प्रमोषीः / ॐ त्वन्नो अग्ने वरुणस्य विद्वान्देवस्य हेडो अवयासिसीष्ठाः / यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषांसिप्रमुमुग्ध्यस्मत्स्वाहा / ॐ स त्वन्नो अग्नेवमो भवती नेदिष्ठो अस्या उषसोव्युष्टौ / अवयक्ष्वनो वरुणं रराणो वीहिमृडीकं सुहवो न एधि / ॐ आपो नौषधि हिंसार्धम्नो राजस्ततो वरुणो नोमुञ्चा यदाहरघ्न्या इति वरुणेति शपार्महे ततो वरुण नो मुञ्च / ॐ उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदवाधमं विमध्यमंश्रथाय / अथावयमादित्यव्रते तवानागसो अदितये स्याम / मुञ्चन्तुमामप्यथाद्वरुणस्य त्वत् / अहो यमस्य पत्नीमानः सर्वस्मादेव किल्बिषात् / अवभृथनिचं पुनर्विचेरुसि नित्यं प्रन्नः / अवदेवैर्देवकृता मनोयासि समवत्यै कृतं पुष्पाच्छा देवधीमल्पाही
ॐ ব্ৰহ্মশক্তিৰে বন্দনা কৰি যজমান হৱি দি প্ৰাৰ্থনা কৰে—হে বৰুণ, ইয়াত আমাক চিনি লোৱা; ক্ৰোধ নধৰি আমাৰ বিস্তৃত আৰু সমান আয়ু-ভাগ নাছিনিবা। ॐ হে অগ্নি, তুমি বৰুণক জনা; দেৱৰ ৰোষ শান্ত কৰা। হে যজিষ্ঠ, ৱহ্নিতম, জ্বলন্ত অগ্নি—আমাৰ পৰা সকলো দ্বেষ আঁতৰোৱা—স্বাহা। ॐ হে অগ্নি, এই উষাৰ উদয়ত আমাৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ ৰক্ষক হোৱা। বৰুণক প্ৰসন্ন কৰি তেওঁৰ কৃপা প্ৰকাশ কৰা; সুহৱ হৈ আমাক মৃডীক (অনুগ্ৰহ) দিয়া। ॐ হে জল আৰু ঔষধি—আমাৰ পৰিধি আৰু আচৰণৰ পৰা যি হিংসা-দোষ উঠিছে, তাৰ পৰা বৰুণে আমাক মুক্ত কৰক। ‘বৰুণ’ বুলি ক’ই কৰা শপথ-বন্ধনৰ পৰাো, হে বৰুণ, আমাক ছাড়ি দিয়া। ॐ হে বৰুণ, তোমাৰ পাশৰ উচ্চ, নিম্ন আৰু মধ্য—তিনিও বন্ধন আমাৰ পৰা শিথিল কৰা। তেতিয়া আদিত্য-ব্ৰত পালন কৰি আমি নিষ্পাপ হৈ অদিতিৰ মুক্তি লাভ কৰোঁ; আৰু মোকো তোমাৰ দ্বাৰা বৰুণ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰা। সৰ্ব দিশৰ কল্মষ-পাপ কাটি যাওক; অবভৃথ-স্নানে বাৰে বাৰে শুদ্ধি হওক; দেৱকৃত বা মানুহকৃত যি কিছু, মন একতাৰ দিশে যাওক; দেৱধী শুভ-মঙ্গলময় হওক।
Verse 17
अभिषिच्य तथात्मानं निमज्याचम्य वै पुनः / दर्भेण पाययेन्मन्त्रैरलिङ्गैः पावनैरिमैः
এইদৰে জলেৰে নিজকে অভিষিক্ত কৰি, তাৰ পিছত নিমজ্জন কৰি আৰু পুনৰ আচমন কৰি, দৰ্ভ-ঘাঁহেৰে এই পাৱন অলিংগ (অসংপ্ৰদায়িক) মন্ত্ৰেৰে কৰ্ম সিদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 18
आपोहिष्ठेति तिसृभिरिदमापो हविष्मतीः / देवीराप इति द्वाभ्यां आपोदेवा इति त्र्यृचा
'আপো হি ষ্ঠা' আদি তিনিটা ঋক, 'ইদমাপো হবিষ্মতীঃ' সূক্ত, 'দেৱীৰাপঃ' আদি দুটা মন্ত্ৰ আৰু 'আপো দেৱা' আদি তিনিটা ঋকৰ দ্বাৰা এই কৰ্ম কৰা উচিত।
Verse 19
द्रुपदादिव इति च शन्नो देवीरपां रसः / आपो देवो पावमान्यः पुनन्त्वाद्या ऋचो नव
'দ্ৰুপদাদিব' আৰু 'শন্নো দেৱীঃ' পাঠ কৰিব। দিব্য জলৰ ৰস আমাক পৱিত্ৰ কৰক; পাৱমান দেৱতাই আমাক শুদ্ধ কৰক। এইদৰে এই নটা ঋক কোৱা হৈছে।
Verse 20
चित्पतिर्मेति च शनैः प्लाव्यात्मनं समाहितः / हिरण्यवर्णा इति च पावमान्यस्तथा पराः
একা গ্ৰচিত্তে 'চিৎপতিৰ্মা' মন্ত্ৰৰ সৈতে লাহে লাহে ডুব মাৰিব। 'হিৰণ্যৱৰ্ণা' আদি পাৱমানী সূক্ত আৰু অন্যান্য পৱিত্ৰ মন্ত্ৰও পাঠ কৰিব।
Verse 21
तरत्सामा शुद्धवत्यः पवित्राणि च शक्तितः / वारुण्या बहवः पुण्याः शक्तितः संप्रयोजयेत्
নিজৰ শক্তি অনুসাৰে 'তৰৎসমা' আৰু 'শুদ্ধৱতী' মন্ত্ৰ তথা অন্যান্য পৱিত্ৰ স্তোত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিব। বাৰুণী মন্ত্ৰ আৰু অনেক পুণ্যদায়ক ঋকও যথাশক্তি পাঠ কৰিব।
Verse 22
ॐ कारेण व्याहृतिभिर्गायत्र्या च समन्वितः / आदावन्ते च कुर्वीत अभिषेकं यथाक्रमम्
ওঙ্কাৰ, ব্যাহৃতি আৰু গায়ত্ৰী মন্ত্ৰৰ সৈতে, যথাক্ৰমে আদি আৰু অন্তত অভিষেক সম্পন্ন কৰা উচিত।
Verse 23
जलमध्यस्थितस्यैव मार्जनं तु विधीयते / अन्तर्जले जपेन्मन्त्रं त्रिः कृत्वा चाघमर्षणम्
যি জলেৰ মাজত অৱস্থিত, তাৰ বাবে মাৰ্জন-বিধি বিধান কৰা হৈছে। জলেৰ ভিতৰতে থাকি মন্ত্ৰ জপ কৰি অঘমৰ্ষণ তিনিবাৰ কৰিব।
Verse 24
द्रुपदाद्यास्त्रिरावर्तेदयं गौरिति च त्र्यृचम् / अन्यांश्चैव तु मन्त्रान्वा स्मृतिदृष्टान्समाहितः
‘দ্ৰুপদ…’ৰে আৰম্ভ হোৱা স্তৱ তিনিবাৰ আবৃত্তি কৰিব, আৰু ‘অয়ং গৌঃ…’ৰে আৰম্ভ ত্ৰ্যৃচ মন্ত্ৰও। মন একাগ্ৰ কৰি স্মৃতিত দৰ্শিত অন্য মন্ত্ৰসমূহো জপ কৰিব।
Verse 25
सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं वा जपेद्बुधः आवर्तयेद्वा प्रणवं स्मरेद्वा विष्णमव्ययम्
বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে ব্যাহৃতি আৰু প্ৰণৱসহ গায়ত্ৰী জপ কৰিব; অথবা কেৱল প্ৰণৱ পুনঃপুনঃ আৱৰ্তন কৰিব; অথবা অব্যয় বিষ্ণুৰ ধ্যান-স্মৰণ কৰিব।
Verse 26
विष्णोरायतनं त्वापः स एवाप्पतिरुच्यते / तस्यैवं तनवस्त्वेतास्तस्मात्तं ह्यप्सु संस्मरेत्
জলেই বিষ্ণুৰ আয়তন (নিবাস); সেয়ে তেওঁ ‘আপ্পতি’—জলৰ অধিপতি—বুলি কোৱা হয়। এই জলসমূহ তেওঁৰেই প্ৰকাশিত তনু; সেয়ে জলেৰ ভিতৰতে তেওঁক স্মৰণ কৰিব।
Verse 27
तद्विष्णोरिति मन्त्रेण निमज्याप्सु पुनः पुनः / गायत्त्री वैष्णवी ह्येषा विष्णोः संस्मरणाय वै
‘তদ্বিষ্ণোঃ…’ এই মন্ত্ৰ জপি জলে পুনঃপুনঃ নিমজ্জিত হ’ব। এইয়েই বৈষ্ণৱী গায়ত্ৰী, বিষ্ণু-স্মৰণৰ বাবে।
Verse 28
ॐ इदमापप्रवहता स्वं मलं क्षाललोहितम् / यथात्वहोत्रामृतं यच्च शोफे अभीषणम्
ॐ। এই জলপ্ৰবাহত মোৰ নিজৰ মলিনতা ৰক্তসহ ধুই নাযাওক; আৰু হোম-অমৃত সদৃশ যি, সি ভয়ংকৰ ফোলাতো শান্তি আৰু মঙ্গল দিওক।
Verse 29
आपो मा तस्मादेनसः पावमानश्च मुञ्चतु इविष्मतो विमा आपोहविष्मान् आविरासति / हविष्मान् देव असुरो हविष्मान् अस्तु सूर्यः / देवीरापो अपा पत्न्या यश्च ऊर्मिर्हविष्यः इन्द्रियवान्मादित्यन्तनः तं देवेभ्यो देवता दाभुशुक्रलेभ्यस्तेषां भागकर्षिवसिसमुद्रस्य दक्षिण्याग्रयासिमेनापोग्रर्भिरश्मतमोधोः / आपो देवी मधुमतीरगृह्णन्तु ह्यन्नती राजस्वतिलाः / याभिर्मित्रावरुणस्य सिञ्चयाभिरिन्द्रमनयत्यन्न वाती वद्रुपदां शन्नो देवी अपामसृग्द्वयसंसूर्ये सन्तं समाहितं अपांरसस्य यो रस्य यो गृह्णास्युत्तमम् / आपो देवीरुपसूर्य मधुमतीवयस्याय प्रजाभ्यः तासा मास्थानात्वर्जिहतामोषधयः सपिप्पलाः / पुनन्तु मा पितरः सौम्यासः पुनन्त्वनापि पिता सहसाः पवित्रेण गतायुषा / पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः / पवित्रेण गतायुषा विश्वमायुर्व्यश्रवैः / अग्न आयूंषि परसत्माचरोर्जमिषञ्च त्वचे वावस्वत्वच्छूनाम् / पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः / पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः ! पुनीहि मा / पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् / अग्ने क्रत्वा क्रतूंरनु / यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा ब्रह्मा तेन पुनातु मा / पवमानः सुवर्जनः / पवित्रेण विचर्षणिः / यः पोता स पुनातु मा / उभाभ्यां देव सवितः / पवित्रेण सवेन च / इदं ब्रह्मपुनीमहे / वैश्वदेवीः पुनती देव्या गृभ्नास्यामिसावक्ष्यस्तान्नोवीत पूज्याः / तयामदन्तः सधमादेषु वयं स्याम पतयो रयीणाम् / चित्प तिर्मा पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः / तस्य ते पवित्रपूतस्य यत्कामः / प्रणितच्छकेयं देवो वाक्पतिर्मा सविता त्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः / तस्य ते पवित्रपते ! पवित्रपूतस्य चत्कामः / पुनस्तच्छकेयं द्युपतिं अयं गौः पृश्रिरक्रमीसदशशतं मातरं पुनः पितरञ्च प्रयस्मः / देवो मा सविता पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः / तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुनातच्छकेयम्? / ॐ तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः / दिवीव चक्षुराततम्
দিব্য আপঃ (জলদেৱী) আৰু পৱমান শুদ্ধ ধাৰাই মোক পাপ আৰু কলুষৰ পৰা মুক্ত কৰক। হৱিষ্য বহনযোগ্য জল উজ্জ্বল হওক; দেৱতাত বা প্ৰতিপক্ষ শক্তিত গণ্য হ’লেও সূৰ্য হোমাৰ্পণৰ বাবে মঙ্গলময় হওক। ঋতৰ পত্নী জলদেৱীসকল, হব্যৰূপ ঢৌৰ সৈতে ইন্দ্ৰিয়ক বল দিয়ক, আদিত্যসন্ততিক পোষণ কৰক; তেজস্বী অজেয় দেৱগণে নিজ নিজ ভাগ নিৰ্ধাৰণ কৰি আমাক ৰক্ষা কৰক। মধুৰ, মধুবাহিনী, অন্নদাত্রী আৰু ৰাজসমৃদ্ধিদাত্রী জলদেৱীসকল, মোক গ্ৰহণ কৰি শুদ্ধ কৰক; যি জলে মিত্ৰ-বৰুণ তৃপ্ত হয় আৰু যি জলে ইন্দ্ৰ বল পায়, সেই জলে আমাৰ মঙ্গল হওক; জলের পৰম ৰস আমাৰ ভিতৰত স্থিত হওক। সূৰ্যসন্নিহিত মধুময় জলধাৰা প্ৰজাৰ হিতৰ বাবে জীৱনদায়িনী হওক; তাসঁৰ স্থানৰ পৰা পিপ্পলসহ ঔষধি উদ্ভৱ হওক। সৌম্য পিতৃসকল—পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহ—দীৰ্ঘায়ু দানকাৰী পৱিত্ৰেৰে মোক শুদ্ধ কৰক। হে অগ্নি, আয়ু, শক্তি আৰু পোষণ বৃদ্ধি কৰা; দেৱসমূহ, মন আৰু বুদ্ধি শুদ্ধ হওক; সকলো ভূত মোক শুদ্ধ কৰক। হে জাতবেদ, দীপ্ত পৱিত্ৰেৰে মোক শুদ্ধ কৰা। হে অগ্নি, তোমাৰ শিখাত বিস্তৃত পৱিত্ৰেৰে ব্ৰহ্মাই মোক পৱিত্ৰ কৰক; পৱমান, সুজন-উদ্ধাৰক, স্পষ্টদৰ্শী পোতৃ মোক শুদ্ধ কৰক। হে সবিতা, পৱিত্ৰ আৰু তাৰ প্ৰেৰণাৰে আমি এই ব্ৰহ্মবাণী শুদ্ধ কৰোঁ; বৈশ্বদেৱী শুদ্ধিসকল পূজ্য—তাসঁৰ সঙ্গতিত আমি সমৃদ্ধিৰ অধিপতি হওঁ। বাক্পতি আৰু সবিতা সূৰ্যকিৰণৰ নিৰ্দোষ পৱিত্ৰেৰে মোক শুদ্ধ কৰক, যাতে পৱিত্ৰ-শুদ্ধৰ পুণ্য কামনা সিদ্ধ হয়; পুনঃ পুনঃ সবিতাই শুদ্ধ কৰক, যাতে উদ্দেশ্য পূৰ্ণ হয়। শেষত আমি বিষ্ণুৰ পৰম পদ সদা দৰ্শন কৰোঁ, যাক জ্ঞানীয়ে আকাশত ব্যাপ্ত চকুৰ দৰে দেখে।
Verse 30
स्नात्वैवं वाससी धौते अच्छिन्ने परिधाय च / प्रक्षाल्य च मृदाद्भिश्च हस्तौ प्रक्षाल्य वै तदा
এইদৰে স্নান কৰি দুটা ধোৱা, নফটা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব। তাৰ পিছত মাটি আৰু পানীৰে শুদ্ধি কৰি সেই সময় দুয়োটা হাত ভালদৰে ধুব।
Verse 31
आचान्ते पुनाराचामेन्मन्त्रेण स्नानभोजने / द्रुपदां च त्रिरावर्त्य तथा चैवाघमर्षणम्
আচমন কৰাৰ পিছত স্নান আৰু ভোজনৰ সময়ত মন্ত্রসহ পুনৰ আচমন কৰিব। ‘দ্ৰুপদা’ তিনিবাৰ আবৃত্তি কৰি, তেনেদৰে অঘমৰ্ষণ (পাপনাশ) কৰিব।
Verse 32
आचम्याप्लाव्य चात्मानं त्रिराचम्यशनेरसून् / अथोपतिष्टेदादित्यं मूर्ध्नि पुष्पान्विताञ्जलिः
আচমন কৰি দেহক জলেৰে শুদ্ধ কৰি, তাৰ পিছত প্ৰাণ ধীৰে ধীৰে স্থিৰ কৰি তিনিবাৰ আচমন কৰিব। তাৰপিছত মূৰত পুষ্প ৰাখি, পুষ্পসহ অঞ্জলি জোৰি আদিত্য (সূৰ্য)ৰ সন্মুখত ভক্তিভাৱে থিয় হ’ব।
Verse 33
प्रक्षिप्योदकमद्धूय उदुत्यं चित्रमित्यपि / तच्चक्षुर्देव इति च हंसः शुचिषदित्यपि
জল নিক্ষেপ কৰি পাছত তাক ছিটাই (অথবা ঝাৰি) দি, “উদুত্যং চিত্ৰম্…”, “তৎ চক্ষুৰ্দেৱঃ…”, আৰু “হংসঃ শুচিষদ্…”—এই মন্ত্ৰসমূহো জপ কৰিব।
Verse 34
एताञ्जपेदूर्ध्वबाहुः सूर्यमीक्ष्य समाहितः / गायत्त्रीं च तथा शक्त्या उपस्थाय दिवाकरम्
বাহু দুটা ঊৰ্ধ্বলৈ তুলি, মন একাগ্ৰ কৰি সূৰ্যলৈ চাই, এই মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰিব। তদ্ৰূপ শক্তি-ভক্তিৰে দিবাকৰৰ সন্মুখত থিয় হৈ গায়ত্ৰী জপ কৰিব।
Verse 35
विभ्राडित्यनुवाकेन सूक्तेन पुरुषस्य च / शिवसङ्कल्पेन च तथा मण्डलब्राह्मणेन च
“বিভ্ৰাডিতি” অনুবাক, পুৰুষসূক্ত, শিৱসঙ্কল্প আৰু মণ্ডলব্ৰাহ্মণ—এইবোৰৰ দ্বাৰাও (পাঠ/জপ) কৰা উচিত।
Verse 36
दिवाकीर्त्या तथा चान्यैः सौरैर्मन्त्रैश्च शक्तितः / जपयज्ञस्तु कर्तव्यः सर्वदेवप्रणीतकैः
দিবাকীৰ্তি নামৰ স্তুতি আৰু অন্য সৌৰ মন্ত্ৰসমূহেৰে—যথাশক্তি—জপযজ্ঞ কৰা উচিত; আৰু সেয়া সৰ্বদেৱপ্ৰণীত, দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা অনুমোদিত মন্ত্ৰেৰে কৰিব লাগে।
Verse 37
अध्यात्मविद्यां विधिवज्जपेद्वा जपसिद्धये / सव्यं कृत्वा त्रिराचम्य श्रियं मेधां धृतिं क्षितिम्
জপসিদ্ধিৰ বাবে বিধিমতে অধ্যাত্মবিদ্যা-মন্ত্ৰ জপ কৰিব। তাৰ পাছত নিয়মানুসাৰে সব্যভাব কৰি ত্ৰিবাৰ আচমন কৰি, শ্ৰী, মেধা, ধৃতি আৰু ক্ষিতিক আহ্বান কৰিব।
Verse 38
वाचं वागीश्वरीं पुष्टिं तुष्टिञ्च परितर्पयेत् / उमामरुन्धतीं चैव शचीं मातरमेव च
বাণী (বাচ্), বাগীশ্বৰী, পুষ্টি আৰু তুষ্টিক বিধিপূৰ্বক তৰ্পণ কৰিব লাগে; তদ্ৰূপ উমা, অৰুন্ধতী, শচী আৰু দিব্য মাতাকো তৃপ্ত কৰিব লাগে।
Verse 39
जयां च विजयां चैव सावित्रीं शान्तिमेव च / स्वाहां स्वधां धृतिं चैव तथैवादितिमुत्तमाम्
জয়া আৰু বিজয়া, সাবিত্ৰী আৰু শান্তিক আহ্বান কৰিব লাগে; তদ্ৰূপ স্বাহা, স্বধা, ধৃতি আৰু পৰম আদিতিকো তৰ্পণে তৃপ্ত কৰিব লাগে।
Verse 40
ऋषिपत्नीश्च कन्याश्च तर्पयेत्काम्यदेवताः / सर्वमङ्गलकामस्तु तर्पयेत्सर्वमङ्गलाम्
ঋষিপত্নীসকল আৰু কন্যা-দেৱীসকলক কাম্য দেৱতা বুলি ধৰি তৰ্পণ কৰিব লাগে; আৰু যি সৰ্বমঙ্গল কামনা কৰে, সি সৰ্বমঙ্গলা দেৱীক তৃপ্ত কৰিব লাগে।
Verse 41
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विदं ब्रुवन् / क्षिपेदपो ऽञ्जलींस्त्रींश्च कुर्वन्काङ्क्षेत तर्पणम्
“ব্ৰহ্মাৰ পৰা তৃণৰ আগলৈকে এই সমগ্ৰ জগত তৃপ্ত হওক”—এ বুলি কৈ জল-তৰ্পণ কৰিব লাগে; ত্ৰিশ অঞ্জলি জল অৰ্পণ কৰি সৰ্বসত্তাৰ তৃপ্তিৰ উদ্দেশ্যে তৰ্পণ কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
Earth/clay (mṛd) and cow-dung (gomaya) function as traditional cleansing agents; sesame, darbha, and flowers support ritual purity and offering-intent. The list signals that śauca is both practical (cleaning) and sacramental (yajña-oriented).
Both. Physical cleansing (clay-rubbing, washing) is paired with Varuṇa prayers about vows, faults, and the loosening of pāśas, indicating ethical and karmic dimensions of impurity addressed through mantra and consecrated water.
It is used during repeated immersions as a Vaiṣṇava Gāyatrī-like remembrance, grounding the act of bathing in Viṣṇu-smaraṇa because waters are identified as Viṣṇu’s abode/manifestation.
Bathing establishes eligibility (adhikāra) for Vedic recitation and japa; Sūrya-upasthāna aligns the purified practitioner with the cosmic witness (Āditya). Tarpaṇa expands the benefit outward, ritually satisfying deities and beings, completing purification as a socially and cosmically integrative act.