Adhyaya 194
Vaiṣṇava-kavaca: Vishnu’s Protective Armor Against Fear, Disease, Poison, and Hostile Forces
এই অধ্যায়ত হৰিয়ে ‘শুভ বৈষ্ণৱ কবচ’ উপদেশ দিয়ে কয় যে দৈত্যসকলৰ সৈতে যুদ্ধত শম্ভুকো ৰক্ষা কৰিবলৈ ই পূৰ্বে ব্যৱহৃত হৈছিল—ইয়াৰ প্ৰামাণ্য আৰু প্ৰাচীনতা তাতে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। সাধকে প্ৰথমে ঈশান আৰু বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি কবচ ধাৰণ কৰে: বিষ্ণু/কৃষ্ণ/হৰি/জনাৰ্দনে আগ-পিছ, শিৰ আৰু হৃদয় ৰক্ষা কৰে; হৃষীকেশ-কেৱশে মন আৰু বাক্; বাসুদেৱ-সংকৰ্ষণে চকু-কাণ; প্ৰদ্যুম্ন-অনিরুদ্ধে ঘ্ৰাণ আৰু ত্বক ৰক্ষা কৰে। সুদৰ্শন, গদা, হাল, ধনু, খড়্গ, শঙ্খ, পদ্ম আদি আয়ুধ-চিহ্নে পাৰ্শ্ব, অংগ আৰু গতি পৰ্যন্ত সুৰক্ষা বিস্তাৰ কৰে; গৰুড়ে কাৰ্যসিদ্ধি দিয়ে। অৱতাৰসকলে জল, বন আৰু বিপদস্থানত ৰক্ষা কৰে; বিশ্বৰূপাদি ধন, দেহ-সমতা আৰু পাপশুদ্ধি প্ৰদান কৰে। মৃত্যুসদৃশ ভয়দৰ্শনত প্ৰেৰিত হৈ সাধকে পুণ্ডৰীকাক্ষ/অচ্যুতৰ শৰণ লয়; ‘দেৱদেৱ’ স্মৰণে প্ৰায় অজেয়তাৰ ফল কোৱা হৈছে। শেষত বিস্তৃত মন্ত্রপ্ৰয়োগ—হোম আৰু দিশা-আদেশে ভূত, জ্বৰ, বিষ, গ্ৰহপীড়া দূৰ কৰা হয়, আৰু চতুৰ্ব্যূহ আহ্বানে ৰোগনাশ; নিত্য ৰক্ষাপাঠ ৰূপে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ স্থিৰ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः हरिरुवाच / सर्वव्याधिहरं वक्ष्ये वैष्णवं कवचं शुभम् / येन रक्षा कृता शम्भोर्दैत्यान्क्षपयतः पुरा
হৰিয়ে ক’লে—মই সৰ্বব্যাধিহৰ শুভ বৈষ্ণৱ কবচ ক’ম; যাৰ দ্বাৰা পুৰাতনকালে দৈত্যসংহাৰৰ সময়ত শম্ভুৰ ৰক্ষা হৈছিল।
Verse 2
प्रणम्य देवमीशानमजं नित्यमनामयम् / देवं सर्वेश्वरं विष्णुं सर्वव्यापिनमव्ययम्
ঈশান, অজ, নিত্য আৰু নিৰাময় প্ৰভুক আৰু সৰ্বেশ্বৰ, সৰ্বব্যাপী, অব্যয় দেৱ বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি।
Verse 3
बध्नाम्यहं प्रतिसरं नमस्कृत्य जनार्दनम् / अमोघाप्रतिमं सर्वं सर्वदुः खनिवारणम्
জনাৰ্দনক নমস্কাৰ কৰি মই এই প্ৰতিসৰ বান্ধোঁ—যি অমোঘ, অতুলনীয়, সৰ্বব্যাপী আৰু সকলো দুখ নিবারণকাৰী।
Verse 4
विष्णुर्मामग्रतः पातु कृष्णो रक्षतु पृष्ठतः / हरिर्मे रक्षतु शिरो हृदयञ्च जनार्दनः
বিষ্ণুৱে মোক আগফালৰ পৰা ৰক্ষা কৰক; কৃষ্ণই মোক পাছফালৰ পৰা ৰক্ষা কৰক। হৰিয়ে মোৰ শিৰ ৰক্ষা কৰক আৰু জনাৰ্দনে মোৰ হৃদয়ো ৰক্ষা কৰক।
Verse 5
मनो मम हृषीकेशो जिह्वां रक्षतु केशवः / प्रातु नेत्रे वासुदेवः श्रोत्रे सङ्कर्षणो विभुः
হৃষীকেশে মোৰ মন ৰক্ষা কৰক; কেশৱে মোৰ জিভা ৰক্ষা কৰক। বাসুদেৱে মোৰ চকু ৰক্ষা কৰক আৰু সৰ্বব্যাপী সংকর্ষণে মোৰ কাণ ৰক্ষা কৰক।
Verse 6
प्रद्युम्नः पातु मे घ्राणमनिरुद्धस्तु चर्म च / वनमाली गलस्यान्तं श्रीवत्सो रक्षतामधः
প্ৰদ্যুম্নে মোৰ ঘ্ৰাণেন্দ্ৰিয় ৰক্ষা কৰক; অনিৰুদ্ধে মোৰ চর্ম ৰক্ষা কৰক। বনমালী প্ৰভুৱে মোৰ কণ্ঠ-প্ৰদেশ ৰক্ষা কৰক; শ্ৰীৱৎসে তলৰ অংশ ৰক্ষা কৰক।
Verse 7
पार्श्वं रक्षतु मे चक्रं वामं दैत्यनिवारणम् / दक्षिणन्तु गदा देवी सर्वासुरनिवारिणी
মোৰ পাৰ্শ্ব চক্রে ৰক্ষা কৰক—বাওঁফালে দানৱ-নিবাৰক। সোঁফালে দেৱী-স্বৰূপা গদাই মোক ৰক্ষা কৰক, যি সকলো অসুৰ-নিবাৰিণী।
Verse 8
उदरं मुसलं पातु पृष्ठं मे पातु लाङ्गलम् / ऊर्ध्वं रक्षतु मे शार्ङ्गं जङ्घे रक्षतु नन्दकः
মোৰ উদৰ মুসলে ৰক্ষা কৰক; মোৰ পিঠ লাঙলে ৰক্ষা কৰক। ওপৰৰ পৰা শাৰ্ঙ্গ ধনুৱে ৰক্ষা কৰক; মোৰ জঙ্ঘা নন্দক খড়্গে ৰক্ষা কৰক।
Verse 9
पार्ष्णो रक्षतु शङ्खश्च पद्मं मे चरणावुभौ / सर्वकार्यार्थसिद्ध्यर्थं पातु मां गरुडः सदा
মোৰ গোৰালি শঙ্খে ৰক্ষা কৰক, আৰু মোৰ দুয়োটা পা পদ্মে ৰক্ষা কৰক। সকলো কাৰ্য-অৰ্থ সিদ্ধিৰ বাবে গৰুড়ে সদা মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 10
वराहो रक्षतु जले विषमेषु च वामनः / अटव्यां नरसिंहश्च सर्वतः पातु केशवः
জলত বৰাহে মোক ৰক্ষা কৰক; আৰু বিষম অৱস্থাত বামনে। অৰণ্যত নৰসিংহে ৰক্ষা কৰক; আৰু সকলো দিশৰ পৰা কেশৱে মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 11
हिरण्यगर्भो भगवान्हिरण्यं मे प्रयच्छतु / सांख्याचार्यस्तु कपिलो धातुसाम्यं करोतु मे
ভগৱান হিৰণ্যগৰ্ভে মোক সোণ দান কৰক; আৰু সাংখ্যাচাৰ্য কপিলে মোৰ ধাতুবোৰত সাম্য আৰু সমতুল্যতা স্থাপন কৰক।
Verse 12
श्वेतद्वीपनिवासी च श्वेतद्वीपं नयत्वजः / सर्वान्सूदयतां शत्रून्मधुकैटभमर्दनः
হে অজ, শ্বেতদ্বীপ-নিবাসী প্ৰভু, আমাক শ্বেতদ্বীপলৈ নি যোৱা। হে মধু-কৈটভ-মৰ্দন, আমাৰ সকলো শত্ৰুক বিনাশ কৰা।
Verse 13
सदाकर्षतु विष्णुश्च किल्बिषं मम विग्रहात् / हंसो मत्स्यस्तथा कूर्मः पातु मां सर्वतोदिशम्
ভগৱান বিষ্ণু সদায় মোৰ দেহৰ পৰা পাপ টানি আঁতৰাই দিয়ক। হংস, মৎস্য আৰু কূৰ্ম অৱতাৰ সকলো দিশৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 14
त्रिविक्रमस्तु मे देवः सर्वपापानि कृन्ततु / तथा नारायणो देवो बुद्धिं पालयतां मम
মোৰ দেৱ ত্ৰিবিক্ৰমে মোৰ সকলো পাপ ছেদন কৰক। আৰু দেৱ নাৰায়ণে মোৰ বুদ্ধিক ৰক্ষা কৰি স্থিৰ কৰক।
Verse 15
शेषो मे निर्मलं ज्ञानं करोत्वज्ञाननाशनम् / वडवामुखो नाशयतां कल्मषं यत्कृतं मया
শেষনাগে মোক অজ্ঞাননাশক নিৰ্মল শুদ্ধ জ্ঞান দিওক। আৰু বডৱামুখে মোৰ দ্বাৰা কৃত কল্মষ দহি নাশ কৰক।
Verse 16
पद्भ्यां ददातु परमं सुखं मूर्ध्नि मम प्रभुः / दत्तात्रेयः प्रकुरुतां सपुत्रपशुबान्धवम्
মোৰ প্ৰভুৱে নিজৰ চৰণে মোৰ মূৰত পৰম সুখ দিওক। দত্তাত্ৰেয়ই মোক পুত্ৰ, পশু আৰু বান্ধৱসহ সমৃদ্ধি দিওক।
Verse 17
सर्वानरीन्नाशयतु रामः परशुना मम / रक्षोघ्नस्तु दशरथिः पातु नित्यं महाभुजः
ৰামে তেওঁৰ পৰশুৰে মোৰ সকলো শত্ৰুক বিনাশ কৰক; ৰাক্ষসঘ্ন মহাবাহু দশৰথনন্দন সদায় মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 18
शत्रीन्हलेन मे हन्याद्रामो यादवनन्दनः / प्रलम्बकेशिचाणूरपूतनाकंसनाशनः / कृष्णस्य यो बालभावः स मे कामान्प्रयच्छतु
যাদৱানন্দন ৰাম (বলৰাম) তেওঁৰ হালেৰে মোৰ শত্ৰুক বধ কৰক; প্ৰলম্ব, কেশী, চাণূৰ, পূতনা আৰু কংসনাশক শ্ৰীকৃষ্ণৰ সেই বালভাব মোৰ কাম্য সিদ্ধি দান কৰক।
Verse 19
अन्धकारतमोघोरं पुरुषं कृष्णषिङ्गलम् / पश्यामि भयसन्त्रस्तः पाशहस्तमिवान्तकम्
ভয়ত সন্ত্রস্ত হৈ মই দেখোঁ—ঘোৰ অন্ধকাৰৰ দৰে ক’লা, ক’লা শৃংখলাৰে আবদ্ধ, হাতত পাশ ধৰা—মৃত্যুৰ দৰে সেই ভয়ংকৰ পুৰুষক।
Verse 20
ततो ऽहं पुण्डरीकाक्षमच्युतं शरणं गतः / धन्यो ऽहं निर्भयो नित्यं यस्य मे भगवान्हरिः
সেয়ে মই পুণ্ডৰীকাক্ষ অচ্যুতৰ শৰণ লৈছোঁ; মই ধন্য, নিত্য নিৰ্ভয়, কিয়নো ভগৱান হৰি মোৰ ৰক্ষক।
Verse 21
ध्यात्वा नारायणं देवं सर्वोपद्रवनाशनम् / वैष्णवं कवचं बद्ध्वा विचरामि महीतले
সৰ্ব উপদ্ৰৱনাশক দেৱ নাৰায়ণক ধ্যান কৰি, বৈষ্ণৱ কবচ বেঁধি মই পৃথিৱীতলে বিচৰণ কৰোঁ।
Verse 22
अप्रधृष्यो ऽस्मि भूतानां सर्वदेवमयो ह्यहम् / स्मरणाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
মই সকলো ভূতৰ বাবে অপ্রধৃষ্য; কিয়নো মই সৰ্বদেৱময়—দেৱদেৱ, অমিত তেজস্বী বিষ্ণুৰ স্মৰণে।
Verse 23
सिद्धिर्भवतु मे नित्यं यथामन्त्रमुदाहृतम् / यो मां पश्यति चक्षुर्भ्यां यञ्चः पश्यामि चक्षुषा / सर्वेषां पापदुष्टानां विष्णुर्बध्नातु चक्षुषी
মন্ত্ৰ যিদৰে উচ্চাৰিত হৈছে, তেনেদৰেই মোৰ নিত্য সিদ্ধি হওক। যিয়ে মোক চকুৰে দেখে আৰু যাক মই দৃষ্টিৰে দেখি—সেই সকলো পাপী-দুষ্টৰ চকু বিষ্ণুৱে বঁধি দিয়ক।
Verse 24
वासुदेवस्य यच्चक्रं तस्य चक्रस्य ये त्वराः / ते हि च्छिन्दन्तु पापान्मे मम हिंसन्तु हिंसकान्
বাসুদেৱৰ যি চক্ৰ আৰু সেই চক্ৰৰ যি তীব্ৰ ত্বৰাই—সেইবোৰে মোৰ পাপ ছেদন কৰক আৰু মোক হিংসা কৰা হিংসকক দমন কৰক।
Verse 25
राक्षसेषु पिशाचेषु कान्तारेष्वटवीषु च / विवादे राजमार्गेषु द्यूतेषु कलहेषु च
ৰাক্ষস-পিশাচৰ মাজত, নিৰ্জন কান্তাৰ আৰু অটৱীত; বিবাদত, ৰাজমাৰ্গত, জুৱাত আৰু কলহতো।
Verse 26
नदीसन्तारणे घोरे संप्राप्ते प्राणसंशये / अग्निचौरनिपातेषु सर्वग्रहनिवारणे
ভয়ংকৰ নদী পাৰ হওঁতে, যেতিয়া প্ৰাণসংশয় উপস্থিত হয়; অগ্নি, চোৰ আৰু আকস্মিক বিপদত; আৰু সকলো গ্ৰহবাধা নিবারণৰ বাবে (ই ৰক্ষাসহায়)।
Verse 27
विद्युत्सर्पविषोद्वेगे रोगे वै विघ्नसङ्कटे / जप्यमेतज्जपेन्नित्यं शरीरे भयमागते
বিদ্যুৎ, সাপ বা বিষৰ আতংকত, ৰোগত আৰু বিপদসংকুল বাধা-বিঘ্নত—যেতিয়া দেহত ভয় আহে—তেতিয়া এই ৰক্ষামন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে আৰু নিত্য প্ৰতিদিন পুনঃপুন জপ কৰিব লাগে।
Verse 28
अयं भगवतो मन्त्रो मन्त्राणां परमो महान् / विख्यातं कवचं गुह्यं सर्पपापप्रणाशनम् / स्वमायाकृतिनिर्माणं कल्पान्तगहनं महत्
এইটো ভগৱানৰ মন্ত্ৰ—সকলো মন্ত্ৰৰ মাজত পৰম আৰু মহান। ই প্ৰসিদ্ধ গুহ্য কবচ, যিয়ে সাপ-সম্পৰ্কীয় পাপ নাশ কৰে। প্ৰভুৰ স্বমায়াশক্তিৰে নিৰ্মিত এই বিদ্যা কল্পান্তৰ দৰে অতি গহীন মহৎ ৰহস্য।
Verse 29
अनाद्यन्त ! जगद्बीज ! पद्मनाभ ! नमो ऽस्तु ते / ॐ कालाय स्वाहा / ॐ कालपुरुषाय स्वाहा / ॐ कृष्णाय स्वाहा / ॐ कृष्णरूपाय स्वाहा / ॐ चण्डाय स्वाहा / ॐ चण्डरूपाय स्वाहा / ॐ प्रचण्डाय स्वाहा / ॐ प्रचणरूपाय स्वाहा / ॐ सर्वाय स्वाहा / ॐ सर्वरूपाय स्वाहा / ॐ नमो भुवनेशाय त्रिलोकधात्रे इह विटि सिविटि सिविटि स्वाहा/ ॐ नमः अयोखेतये ये ये संज्ञापय दैत्यदानवयक्षराक्षसभूतपिशाचकूष्माण्डान्तापस्मारकच्छर्दनदुद्धर्राणामेकाहिकद्व्याहिकत्र्याहिकचातुर्थिकमौहूर्तिकदिनज्वररात्रिज्वरसन्ध्याज्वरसर्वज्वरादीनां लूताकीटकण्टकपूतनाभुजङ्गस्थावरजङ्गमविषादी नामिदं शरीरं मम पथ्यं त्वं कुरु स्फुट स्फुट स्फुट प्रकोट लफट विकटदंष्ट्र पूर्वतो रक्षतु ॐ है है है है दिनकरसहस्रकालसमाहतो जय पश्चिमतो रक्ष ॐ निवि निवि प्रदीप्तज्वलनज्वालाकार महाकपिल उत्तरतो रक्ष ॐ विलि विलि मिलि मिलि गरुडि गरुडि गौरीगान्धारीविषमोहविषमविषमां महोहयतु स्वाहा दक्षिणतो रक्ष मां पश्य सर्वभूतभयोपद्रवेभ्यो रक्ष रक्ष जय जय विजय तेन हीयते रिपुत्रासाहङ्कृतवाद्यतो भयनुदभयतो ऽभयं दिशतुच्युतं / तदुदरमखिलं विशन्तु युगपरिवर्तसहस्रसंख्येयो ऽस्तंहंसमिव प्रविशन्ति रश्मयः / वासुदेवसङ्कर्षणप्रद्युम्नाश्चानिरुद्धकः / सर्वज्वरान्ममघ्नन्तु विष्णुर्नारायणो हरिः
হে অনাদ্যন্ত! জগতৰ বীজ! পদ্মনাভ! তোমাক নমস্কাৰ। (আহুতি-মন্ত্ৰ:) ॐ কালায় স্বাহা; ॐ কালপুরুষায় স্বাহা; ॐ কৃষ্ণায় স্বাহা; ॐ কৃষ্ণৰূপায় স্বাহা; ॐ চণ্ডায় স্বাহা; ॐ চণ্ডৰূপায় স্বাহা; ॐ প্রচণ্ডায় স্বাহা; ॐ প্রচণ্ডৰূপায় স্বাহা; ॐ সৰ্বায় স্বাহা; ॐ সৰ্বৰূপায় স্বাহা। ॐ ভুৱনেশায় ত্ৰিলোকধাত্ৰে নমঃ—ইহ বিটি সিবিটি সিবিটি স্বাহা। ॐ অয়োখেতয়ে নমঃ—আজ্ঞা দে, আজ্ঞা দে; দৈত্য-দানৱ-যক্ষ-ৰাক্ষস-ভূত-পিশাচ-কূষ্মাণ্ড আদিজনিত তাপ, অপস্মাৰসদৃশ ব্যাধি, বমি আৰু দুৰ্ধৰ ৰোগ; একাহিক-দ্ব্যাহিক-ত্র্যাহিক-চাতুৰ্থিক, মৌহূর্তিক, দিনজ্বৰ, ৰাত্ৰিজ্বৰ, সন্ধ্যাজ্বৰ আৰু সৰ্বজ্বৰ; লগতে লূতা, কীট, কণ্টক, পূতনা-উপদ্ৰৱ, ভুজংগ আৰু স্থাৱৰ-জংগম বিষ—এই সকলো দূৰ কৰ; মোৰ এই দেহ পাথ্য আৰু সুস্থ কৰ। ‘স্ফুট স্ফুট স্ফুট—প্ৰকোট লফট!’ হে বিকটদন্ত, পূৰ্বত ৰক্ষা কৰ। ‘ॐ হৈ হৈ হৈ হৈ’—সহস্ৰ সূৰ্যসম তেজে জয়ী, পশ্চিমত ৰক্ষা কৰ। ‘ॐ নিবি নিবি’—প্ৰদীপ্ত অগ্নিজ্বালাৰূপ, হে মহাকপিল, উত্তৰত ৰক্ষা কৰ। ‘ॐ বিলি বিলি মিলি মিলি গৰুড়ি গৰুড়ি’—বিষমোহ আৰু সৰ্ববিষ মূলসহ নাশ হওক, স্বাহা; দক্ষিণত ৰক্ষা কৰ। মোক চাওক; সৰ্বভূতভয়-উপদ্ৰৱৰ পৰা ৰক্ষা ৰক্ষা—জয় জয় বিজয়। অচ্যুত ভয় নাশ কৰি অভয় দান কৰক; শত্রুৰ অহংকাৰ আৰু ৰণবাদ্যৰ পৰা উঠা ভয় দূৰ কৰক। যেনেকৈ ৰশ্মি অস্তসূৰ্যত হংসৰ দৰে প্ৰৱেশ কৰে, তেনেকৈ সকলো ৰোগ প্ৰৱেশ কৰি লীন হওক। বাসুদেৱ, সঙ্কর্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন, অনিরুদ্ধ—বিষ্ণু, নাৰায়ণ, হৰি—মোৰ সৰ্ব জ্বৰ নাশ কৰক।
Frequently Asked Questions
The chapter’s own language emphasizes “binding on” the kavaca (kavaca-bandhana) through recitation, limb/direction assignments, and continued remembrance. It also instructs that in fear, illness, poison, obstacles, or dangers (fire, thieves, river-crossing), one should recite it and repeat it daily as a protective aid.
This reflects apotropaic mantra-prayoga: protection is enacted through imperative speech (drive away, burst, strike) and directional sealing (east/west/north/south), aiming to surround the practitioner and expel specific classes of affliction—spirits, poisons, fevers, and hostile forces—while reaffirming Acyuta as the source of fearlessness.