Adhyaya 141
Dynastic Enumeration and the Threefold Pralaya (वंशानुकीर्तनं—प्रलयत्रयवर्णनम्)
পুৰাণীয় পৰম্পৰা অনুসৰি হৰিয়ে ক্ৰমে ৰজাসকলক নামসহ গণনা কৰে—প্ৰথমে শাসকসকলৰ শৃংখলা, তাৰ পিছত ইক্ষ্বাকু বংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্যক্তি (বৃহদ্বল আৰু তেওঁৰ বংশধৰ), আৰু তাৰ পাছত সুমিত্ৰৰ উল্লেখৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা মাগধ/বাৰ্হদ্ৰথ বংশ-পরম্পৰা। এই ঐহিক ক্ষমতাৰ বিস্তাৰ স্থাপন কৰি নীতি-আধ্যাত্মিক সিদ্ধান্ত দিয়া হয়—পৰৱৰ্তী ৰজাসকল অধাৰ্মিক হ’ব, কিন্তু অবিনাশী নাৰায়ণেই সত্য কল্যাণ আৰু সমৃদ্ধি দান কৰে। তাৰ পিছত তিন প্ৰলয়—নৈমিত্তিক, প্ৰাকৃতিক, আত্যন্তিক—বৰ্ণিত; স্থূল তত্ত্ব আৰু সূক্ষ্ম নীতি ক্ৰমে লয় পাই শেষত জীৱ অব্যক্ত আৰু পৰমাত্মাত প্ৰৱেশ কৰে। উপসংহাৰ: ৰজা আৰু লোক নশ্বৰ; সেয়ে পাপ ত্যাগ কৰি ধৰ্মত দৃঢ় হৈ হৰিৰ শৰণ ল’ব লাগে।
Shlokas
Verse 1
नाम चत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः हरिरुवाच / शतानीको ह्यश्वमेधदत्तश्चाप्यधिसोमकः / कृष्णो ऽनिरुद्धश्चाप्युष्णस्ततश्चित्ररथो नृपः
একশ একচল্লিশতম অধ্যায়। হৰিয়ে ক’লে—শতানীক, অশ্বমেধদত্ত আৰু অধিসোমক; লগতে কৃষ্ণ, অনিরুদ্ধ আৰু উষ্ণ; তাৰ পাছত ৰজা চিত্ৰৰথ।
Verse 2
शुचिद्रथो वृष्णिमांश्च सुपेणश्च सुनीथकः / नृचक्षुश्च मुखाबाणः मेधावी च नृपञ्जयः
শুচিদ্ৰথ, বৃষ্ণিমান, সুপেণ, সুনীথক; নৃচক্ষু, মুখাবাণ, মেধাবী আৰু নৃপঞ্জয়—এই নামসমূহো উল্লিখিত।
Verse 3
पारिप्लवश्च मुनयो मेधावी च नृपञ्जयः / बृहद्रथो हरिस्तिग्मो शतानीकः सुदानकः
পাৰিপ্লৱ, মুনয়, মেধাবী আৰু নৃপঞ্জয়; লগতে বৃহদ্ৰথ, হৰিস্তিগ্ম, শতানীক আৰু সুদানক—এই নামসমূহো কোৱা হৈছে।
Verse 4
उदानो ऽह्निनरश्चैव दण्डपाणिर्निमित्तकः / क्षेमकश्च ततः शूद्रः पिता पूर्वस्ततः सुतः
উদান, অহ্নিনৰ; লগতে দণ্ডপাণি যাক ‘নিমিত্তক’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ পাছত ক্ষেমক; তাৰ পাছত শূদ্ৰ—আগতে পিতা, তাৰ পাছত পুত্ৰ।
Verse 5
बृहद्बलास्तु कथयन्ते नृपोश्चैक्ष्वाकुवंशजाः / बृहद्बलादुरुक्षयो वत्सव्यूहस्ततः परः
ইক্ষ্বাকুবংশত জন্ম লোৱা ৰজাসকলৰ মাজত বৃহদ্বল প্ৰসিদ্ধ। বৃহদ্বলৰ পৰা উৰুক্ষয়, আৰু তাৰ পিছত বৎসব্যূহ জন্মিল।
Verse 6
वत्सव्यूहात्ततः सूर्यः सहदेवस्तदात्मजः / बृहदश्वो भानुरथः प्रतीच्यश्च प्रतीतकः / मनुदेवः सुनक्षत्रः किन्नरश्चान्तरिक्षकः
বৎসব্যূহৰ পৰা সূৰ্য জন্মিল; তেওঁৰ পুত্ৰ সহদেৱ। তাৰ পিছত বৃহদশ্ব, ভানুৰথ, প্ৰতীচ্য, প্ৰতীতক; আৰু মনুদেৱ, সুনক্ষত্র, কিন্নৰ, অন্তৰিক্ষক ক্ৰমে জন্মিল।
Verse 7
सुपर्णः कृतजिच्चैव बृहद्भ्राजश्च धार्मिकः / कृतञ्जयो धनञ्जयः संजयः शाक्य एव च
সুপৰ্ণ, কৃতজিত আৰু বৃহদ্ভ্ৰাজ; তাৰ পিছত ধৰ্মনিষ্ঠ ‘ধাৰ্মিক’। তাৰপিছত কৃতঞ্জয়, ধনঞ্জয়, সংজয় আৰু শাক্য ক্ৰমে জন্মিল।
Verse 8
शुद्धोदनो बाहुलश्च सेनजित्क्षुद्रकस्तथा / सुमित्रः कुडवश्चातः सुमित्रान्मागधाञ्छणु
শুদ্ধোদন, বাহুল, সেনজিত আৰু ক্ষুদ্ৰক; লগতে সুমিত্ৰ আৰু কুডৱো হৈছিল। এতিয়া সুমিত্ৰৰ পৰা মাগধসকলৰ বিৱৰণ শুনা।
Verse 9
जरासन्धः सहदेवः सोमापिश्च श्रुतश्रवाः / अयुतायुर्निरमित्रः सुक्षत्रो बहुकर्मकः
জৰাসন্ধ, সহদেৱ, সোমাপি আৰু শ্ৰুতশ্ৰৱা; তাৰ পিছত অযুতায়ু, নিৰমিত্ৰ, সুক্ষত্র আৰু বহুকর্মক—এইসকল ক্ৰমে উল্লেখিত।
Verse 10
श्रुतञ्जयः सेनजिच्च भूरिश्चैव शुचिस्तथा / क्षेम्यश्च सुव्रतो धर्मः श्मश्रुलो दृढसेनकः
শ্ৰুতঞ্জয়, সেনজিত, ভূৰি আৰু শুচি; তদ্ৰূপ ক্ষেম্য, সুব্ৰত, ধৰ্ম, শ্মশ্ৰুল আৰু দৃঢ়সেনক—এই নামসমূহ ক্ৰমে উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 11
सुमतिः सुबलो नीतो सत्यजिद्विश्वजित्तथा / इषुञ्जयश्च इत्येते नृपा बार्हद्रथाः स्मृताः
সুমতি, সুবল, নীত, সত্যজিত, বিশ্বজিত আৰু ইষুঞ্জয়—এই ৰজাসকল বাৰ্হদ্ৰথ শাসক বুলি স্মৃত।
Verse 12
अधर्मिष्ठाश्च शूद्राश्च भविष्यन्ति नृपास्ततः / स्वर्गादिकृद्धि भगवान्साक्षान्नारायणो ऽव्ययः
তাৰ পাছত অতি অধাৰ্মিক আৰু শূদ্ৰ-স্বভাৱৰ ৰজাসকল হ’ব; তথাপি স্বৰ্গাদি সমৃদ্ধিৰ দাতা সাক্ষাৎ অব্যয় ভগৱান নাৰায়ণেই।
Verse 13
नैमित्तिकः प्राकृतिकस्तथैवात्यन्तिको लयः / याति भूः प्रलयं चाप्सु ह्यापस्तेजसि पावकः
প্ৰলয় তিন প্ৰকাৰ—নৈমিত্তিক, প্ৰাকৃতিক আৰু অত্যন্তিক। প্ৰলয়ত পৃথিৱী জলত লীন হয়, জল অগ্নিত, আৰু অগ্নি তেজত বিলীন হয়।
Verse 14
वायौ वायुश्च वियति त्वाकाशौ यात्यहङ्कृतौ / अहं बुद्धौ मतिर्जोवे जीवो ऽव्यक्ते तदात्मनि
বায়ু-তত্ত্ব বায়ুত, আৰু আকাশ-তত্ত্ব আকাশত লীন হয়; দুয়ো অহংকাৰলৈ ঘূৰি যায়। ‘অহং’ বুদ্ধিত, মতি জীৱ-প্ৰেৰণাত; আৰু জীৱ সেই অব্যক্ত পৰম আত্মাত প্ৰৱেশ কৰে।
Verse 15
आत्मा परेश्वरो विष्णुरेको नारायणो नरः / अविनाश्यपरं सर्वं जगत्स्वर्गादि नाशि हि
আত্মাই পৰমেশ্বৰ—একমাত্ৰ বিষ্ণু, নাৰায়ণ, শাশ্বত পুৰুষ। তেওঁ অবিনাশী পৰম তত্ত্ব; কিন্তু স্বৰ্গ আদি সহ সমগ্ৰ জগত নশ্বৰ।
Verse 16
नृपादयो गता नाशमतः पापं विवर्जयेत् / धर्मं कुर्यात्स्थिरं येन पापं हित्वा हरिं व्रजेत्
ৰাজা আদি সকলেই নাশলৈ গ’ল—এই কথা জানি পাপ ত্যাগ কৰা উচিত। পাপ এৰি হৰি (বিষ্ণু)ক প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ স্থিৰ ধৰ্ম আচৰণ কৰা উচিত।
Frequently Asked Questions
The chapter uses dynastic impermanence to teach detachment: since even kings are destroyed, one should give up pāpa (sin), establish oneself in dharma, and aim for Hari who alone is imperishable.
It indicates the withdrawal of individualized consciousness from manifest conditions into the unmanifest causal state; the text then identifies the ultimate ground as the Supreme Self—Vishnu/Narayana—beyond perishable worlds.