Adhyaya 122
Māsopavāsa Vrata for Hari (From Āśvina Ekādaśī to Viṣṇu Utthāna): Saṅkalpa, Niyamas, and Pāraṇa
ব্ৰহ্মাই বিষ্ণু-প্ৰীতাৰ্থে এক উৎকৃষ্ট মাসোপবাস-ব্ৰতৰ উপদেশ দিয়ে। এই ব্ৰত বনপ্ৰস্থ, সন্ন্যাসী আৰু নাৰীয়েও পালন কৰিব পাৰে। আশ্বিন শুক্ল একাদশীত উপবাস কৰি ‘মই নিৰাহাৰ হৈ হৰিৰ পূজা কৰিম’—এই স্পষ্ট সংকল্প লৈ আৰম্ভ কৰি, বিষ্ণুৰ উত্ত্থানলৈকে ত্ৰিশ দিন নিয়মে পালন কৰা হয়। আশ্বিন আৰু কাৰ্তিকৰ শুক্ল দ্বাদশীত বিশেষ পূজা কৰা হয় আৰু ব্ৰত সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতে মৃত্যু হলেও যেন ভংগ বুলি গণ্য নহয়—এনে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। দৈনিক হৰিপূজা, ত্ৰিকাল স্নান, সুগন্ধি/ইত্ৰ বর্জন, আৰু মন্দিৰাচাৰ অনুসাৰে তেল-মৰ্দন আৰু সুগন্ধি লেপ নিষিদ্ধ। দ্বাদশীত শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰি ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাই পাৰণা কৰি ব্ৰত সমাপ্ত কৰা হয়। মাজতে অচেতন হলে দুধ আদি হালকা গ্ৰহণ অনুমোদিত; ব্ৰত নষ্ট নহয়—ইহাতে লৌকিক কল্যাণ আৰু মোক্ষ দুয়ো ফল কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
नामकावशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्रतं मासोपवासाख्यं सर्वोत्कृष्टं वदामिते / वानप्रस्थो यतिर्नारी कुर्यान्मासोपवासकम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—‘মাসোপবাস’ নামে ব্ৰতটো মই তোমাক কওঁ; ই সকলো ব্ৰতৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ। বনপ্ৰস্থ, যতি (সন্ন্যাসী) আৰু নাৰী—এ সকলোৱে মাসোপবাস ব্ৰত পালন কৰিব পাৰে।
Verse 2
आश्विनस्य सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः / व्रतमेतत्तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु
আশ্বিন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত উপবাস কৰি, এই ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি ত্ৰিশ দিনলৈকে বিধিপূৰ্বক পালন কৰিব।
Verse 3
अद्यप्रभृत्यहं विष्णो यावदुत्थानकं तव / अर्चयेत्वामनश्रंस्तु दिनानि त्रिंशदेव तु
হে বিষ্ণু! আজিৰ পৰা তোমাৰ উত্থান (জাগৰণ)লৈকে মই অনাহাৰে থাকি তোমাক আৰাধনা কৰিম—নিশ্চয় ত্ৰিশ দিন।
Verse 4
कार्तिकाश्विनयोर्विष्णो द्वादश्योः शुक्लयोरहम् / म्रियेयद्यन्तराले तु व्रतभङ्गो न मे भवेत्
হে বিষ্ণু! আশ্বিন আৰু কাৰ্তিক মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ দ্বাদশীত মই এই ব্ৰত পালন কৰোঁ; মাজতে মোৰ মৃত্যু হলেও মোৰ ব্ৰতভঙ্গ নোহওক।
Verse 5
हरिं यजोत्त्रिषवणस्नायी गन्धादिभिर्व्रती / गात्राभ्यङ्गं गन्धलेपं देवतायतने त्यजेत्
হৰিৰ পূজা কৰা ব্ৰতী, যি ত্ৰিকাল স্নান কৰে আৰু সুগন্ধ আদি বিষয়ত সংযমী, সি দেৱালয়ত দেহত তেল-মৰ্দন আৰু সুগন্ধ লেপ ত্যাগ কৰিব।
Verse 6
द्वादश्यामथ संपूज्य प्रदद्याद्द्विजभोजनम् / ततश्च पारणं कुर्याद्धरेर्मासोपवासकृत्
তাৰ পিছত দ্বাদশীত বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন দান কৰিব; তাৰপিছত হৰিৰ বাবে মাহজোৰা উপবাস কৰা জনে পাৰণ কৰিব।
Verse 7
दुग्धादिप्राशनं कुर्याद्व्रतस्थो मूर्छितो ऽन्तरा / दुग्धाद्यैर्न व्रतं नश्येद्भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्
ব্ৰত পালন কৰি থাকোঁতে মাজতে যদি কোনো মূৰ্ছিত হয়, তেন্তে সি দুধ আদি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। দুধাদি সেৱনে ব্ৰত নষ্ট নহয়; বৰং ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো লাভ হয়।
Frequently Asked Questions
The observance is undertaken after fasting on Āśvina-śukla Ekādaśī, followed by the saṅkalpa to worship Viṣṇu without eating for thirty days up to His Utthāna.
On Dvādaśī, after worship with due reverence, one should offer a meal to brāhmaṇas and then perform pāraṇa (the formal breaking of the fast) to complete the vrata.
The chapter includes a prayerful safeguard in the saṅkalpa: even if death occurs in the interval, the votary asks that there be no breach of the vow—emphasizing the primacy of intention and devotion.
It explicitly states the vow is not destroyed by taking milk and similar sustenance in such a condition; rather, the practitioner attains both worldly well-being and liberation-oriented fruit, indicating dharma’s accommodation for incapacity.