Adhyaya 2

Verse 1

ब्रह्मादीनाङ्गतिवर्णनम् व्यास उवाच यत्त्वया च महाबाहो पृष्टोऽहं कुरुसत्तम । तान्प्रश्नान्नारदः प्राह मया पृष्टो मुनीश्वरः

ব্যাসে ক’লে: হে মহাবাহু কুৰুশ্ৰেষ্ঠ! আপুনি মোক যি প্ৰশ্ন সুধিছে, মই আগতে মুনিবৰ নাৰদক সেই একেই প্ৰশ্ন সুধিছিলোঁ আৰু তেওঁ তাৰ উত্তৰ দিছিল।

Verse 2

नारद उवाच व्यास किं ते ब्रवीम्यद्य पुराऽयं संशयो मम । उत्पन्नो हृदयेऽत्यर्थं संदेहासारपीडितः

নাৰদে ক’লে: হে ব্যাস, আজি মই আপোনাক কি ক’ম? আগতে মোৰ হৃদয়তো এই একেই তীব্ৰ সংশয় উপজিছিল আৰু মই সংশয়ৰ ধাৰাসাৰ বৰষুণত অতিশয় পীড়িত হৈছিলোঁ।

Verse 3

गत्वाऽहं पितरं स्थाने ब्रह्माणममितौजसम् । अपृच्छं यत्त्वया पृष्टं व्यासाद्य प्रश्नमुत्तमम्

মই মোৰ পিতৃ অপৰিসীম শক্তিৰ অধিকাৰী ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈছিলোঁ আৰু তেওঁক সেই একেই উত্তম প্ৰশ্নটো সুধিছিলোঁ যিটো আপুনি আজি মোক সুধিছে।

Verse 4

पितः कुतः समुत्पन्नं ब्रह्माण्डमखिलं विभो । भवत्कृतेन वा सम्यक् किं वा विष्णुकृतं त्विदम्

হে পিতৃ, হে সৰ্বব্যাপী প্ৰভু! এই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ জন্ম ক’ৰ পৰা হৈছে? ই আপোনাৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হৈছে নে বিষ্ণুৰ দ্বাৰা?

Verse 5

रुद्रकृतं वा विश्वात्मन् ब्रूहि सत्यं जगत्पते । आराधनीयः कः कामं सर्वोत्कृष्टश्च कः प्रभुः

নে ই ৰুদ্ৰৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হৈছে? হে বিশ্বাত্মা, হে জগতপতি, মোক সত্যটো কওক। কামনা পূৰণৰ বাবে প্ৰকৃততে কাৰ আৰাধনা কৰিব লাগে আৰু সকলোৰে সৰ্বোচ্চ প্ৰভু কোন?

Verse 6

तत्सर्वं वद मे ब्रह्मन्सन्देहांश्छिन्धि चानघ । निमग्नो ह्यस्मि संसारे दुःखरूपेऽनृतोपमे

হে নিষ্পাপ ব্ৰহ্মা, এই সকলোবোৰ মোক কওক আৰু মোৰ সংশয় দূৰ কৰক। মই এই সংসাৰত গভীৰভাৱে নিমজ্জিত হৈ আছোঁ, যিটো দুখেৰে ভৰা আৰু এটা মায়াৰ দৰে।

Verse 7

सन्देहान्दोलितं चेतो न प्रशाम्यति कुत्रचित् । न तीर्थेषु न देवेषु साधनेष्वितरेषु च

মোৰ মনটো সন্দেহৰ দোলাত দুলি আছে আৰু ক’তো শান্তি পোৱা নাই—ন তীৰ্থত, ন দেৱতাসকলৰ মাজত, ন আন কোনো আধ্যাত্মিক সাধনাত।

Verse 8

अविज्ञाय परं तत्त्वं कुतः शान्तिः परन्तप । विकीर्णं बहुधा चित्तं नैकत्र स्थिरतां व्रजेत्

হে শত্ৰুদমনকাৰী, পৰম তত্ত্বক নজনাকৈ শান্তি ক’ৰ পৰা আহিব? বহু দিশত বিক্ষিপ্ত হৈ থকা মনটোৱে ক’তো স্থিৰতা লাভ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 9

कं स्मरामि यजे कं वा कं व्रजाम्यर्चयामि कम् । स्तौ‌मि कं नाभिजानामि देव सर्वेश्वरेश्वरम्

মই কাক স্মৰণ কৰিম? কাক পূজা কৰিম? মই কাৰ আশ্ৰয় ল’ম? মই কাৰ স্তুতি কৰিম? হে দেৱ, মই নাজানো সকলোৰে ঈশ্বৰ (সৰ্বেশ্বৰেশ্বৰম) কোন।

Verse 10

ततो मां प्रत्युवाचेदं ब्रह्मा लोकपितामहः । मया सत्यवतीसूनो कृते प्रश्ने सुदुस्तरे

(নাৰদে ব্যাসক ক’লে:) হে সত্যৱতীৰ পুত্ৰ! যেতিয়া মই এই অতি কঠিন প্ৰশ্নটো সুধিছিলো, তেতিয়া জগতৰ পিতামহ ব্ৰহ্মাই মোক এইদৰে উত্তৰ দিছিল।

Verse 11

ब्रह्मोवाच किं ब्रवीमि सुताद्याहं दुर्बोधं प्रश्नमुत्तमम् । त्वयाशक्यं महाभाग विष्णोरपि सुनिश्चयात्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে পুত্ৰ, এই উৎকৃষ্ট অথচ দুৰ্বোধ্য প্ৰশ্নটোৰ সন্দৰ্ভত আজি মই কি ক’ম? হে মহাভাগ্যৱান, আনকি ভগৱান বিষ্ণুৰ বাবেও ইয়াৰ উত্তৰ সম্পূৰ্ণ নিশ্চিতভাৱে দিয়াটো অসম্ভৱ।

Verse 12

रागी को‍ऽपि न जानाति संसारेऽस्मिन्महामते । विरक्तश्च विजानाति निरीहो यो विमत्सरः

হে মহমতি, এই সংসাৰত জাগতিক কামনা-বাসনাত আসক্ত (ৰাগী) কোনো ব্যক্তিয়ে এই সত্য নাজানে। কেৱল যিজন নিৰাসক্ত (বিৰক্ত), যাৰ কোনো কামনা নাই আৰু যি ঈৰ্ষামুক্ত, তেওঁহে ইয়াক প্ৰকৃততে বুজি পায়।

Verse 13

एकार्णवे पुरा जाते नष्टे स्थावरजङ्गमे भूतमात्रे समुत्पन्ने सञ्जज्ञे कमलादहम्

পূৰ্বতে যেতিয়া বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড এক মহাসমুদ্ৰ (একৰ্ণৱ) হৈ পৰিছিল আৰু সকলো স্থাৱৰ-জংগম ধ্বংস হৈছিল, আৰু কেৱল সূক্ষ্ম উপাদানবোৰহে বাকী আছিল, তেতিয়া মই পদুমৰ পৰা জন্মগ্ৰহণ কৰিছিলো।

Verse 14

नापश्यं तरणिं सोमं न वृक्षान्न च पर्वतान् । कर्णिकायां समाविष्टश्चिन्तामकरवं तदा

মই সূৰ্য্য, চন্দ্ৰ, গছ বা পৰ্বত একোৱেই দেখা নাছিলো। সেই পদুমৰ কৰ্ণিকাত বহি মই তেতিয়া চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলো।

Verse 15

कस्मादहं समुद्‌भूतः सलिलेऽस्मिन्महार्णवे । को मे त्राता प्रभुः कर्ता संहर्ता वा युगात्यये

(মই ভাবিলোঁ:) এই মহাসমুদ্ৰৰ পানীত মোৰ জন্ম ক’ৰ পৰা হ’ল? এই যুগৰ শেষত মোৰ ৰক্ষক, মোৰ প্ৰভু, মোৰ স্ৰষ্টা বা মোৰ সংহাৰক কোন?

Verse 16

न च भूर्विद्यते स्पष्टा यदाधारं जलं त्विदम् । पङ्कजं कथमुत्पन्नं प्रसिद्धं रूढियोगयोः

এই পানীৰ আধাৰ হ’বলৈ কোনো দৃশ্যমান পৃথিৱী নাই। তেন্তে এই পদুমটো—যাৰ নাম (পঙ্কজ)ৰ অৰ্থই হ’ল ‘বোকাৰ পৰা জন্ম হোৱা’—কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল?

Verse 17

पश्याम्यद्यास्य पङ्कं तं मूलं वै पङ्कजस्य च । भविष्यति धरा तत्र मूलं नास्त्यत्र संशयः

(ব্ৰহ্মাই ক’লে:) মই এতিয়া এই পদুমৰ বোকা আৰু শিপা চাবলৈ যাম। ইয়াৰ শিপা হিচাপে নিশ্চয় তাত পৃথিৱী থাকিব; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 18

उत्तरन्सलिले तत्र यावद्वर्षसहस्रकम् । अन्वेषमाणो धरणीं नावाप तां यदा तदा

পানীত নামি মই সম্পূৰ্ণ এহেজাৰ বছৰ ধৰি পৃথিৱীখন বিচাৰিছিলোঁ। যেতিয়া মই এতিয়াও ইয়াক বিচাৰি পোৱা নাছিলোঁ...

Verse 19

तपस्तपेति चाकाशे वागभूदशरीरिणी । ततो मया तपस्तप्तं पद्‌मे वर्षसहस्रकम्

তেতিয়া আকাশত এক অশৰীৰী বাণী শুনা গ’ল: 'তপ, তপ' (তপস্যা কৰা!)। তাৰ পিছত মই পদুমৰ ওপৰত বহি আৰু এহেজাৰ বছৰ ধৰি ঘোৰ তপস্যা কৰিলোঁ।

Verse 20

सृजेति पुनरुद्‌भूता वाणी तत्र श्रुता मया । विमूढोऽहं तदाकर्ण्य कं सृजामि करोमि किम्

তাৰ পিছত আকৌ এটা বাণী শুনা পালোঁ, 'সৃজ' (সৃষ্টি কৰা!)। এই কথা শুনি মই সম্পূৰ্ণ বিভ্ৰান্ত হৈ পৰিলোঁ, ভাবিলোঁ, 'মই কাক সৃষ্টি কৰিম? মই কি কৰা উচিত?'

Verse 21

तदा दैत्यावपि प्राप्तौ दारुणौ मधुकैटभौ । ताभ्यां विभीषितश्चाहं युद्धाय मकरालये

সেই সময়তে মধু আৰু কৈটভ নামৰ দুজন ভয়ংকৰ দানৱ আহি পালে। সেই সাগৰত তেওঁলোকে মোক যুদ্ধৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাত মই অতিশয় ভয় খাইছিলোঁ।

Verse 22

ततोऽहं नालमालम्ब्य वारिमध्यमवातरम् । तदा तत्र मया दृष्टः पुरुषः परमाद्‌भुतः

ভয় খাই মই পদুমৰ ঠাৰিডালত ধৰি পানীৰ মাজলৈ নামি গ’লোঁ। তাত মই এজন পৰম আচৰিত পুৰুষক (পৰম সত্তা) দেখিবলৈ পালোঁ।

Verse 23

मेघश्यामशरीरस्तु पीतवासाश्चतुर्भुजः । शेषशायी जगन्नाथो वनमालाविभूषितः

তেওঁৰ শৰীৰ মেঘৰ দৰে ক’লা আছিল, তেওঁ হালধীয়া বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল, চাৰিখন হাত আছিল আৰু তেওঁ বিশ্বৰ অধিপতি (জগন্নাথ) আছিল। তেওঁ শেষনাগৰ ওপৰত শয়ন কৰি আছিল আৰু বনফুলৰ মালাই তেওঁক বিভূষিত কৰিছিল।

Verse 24

शङ्खचक्रगदापद्माद्यायुधैः सुविराजितः । तमद्राक्षं महाविष्णुं शेषपर्यङ्कशायिनम्

শংখ, চক্ৰ, গদা আৰু পদুম আদি অস্ত্ৰৰে তেওঁ সুশোভিত হৈ আছিল। মই সেই মহাবিষ্ণুক শেষনাগৰ শয্যাত শয়ন কৰি থকা দেখিলোঁ।

Verse 25

योगनिद्रासमाक्रान्तमविस्पन्दिनमच्युतम् । शयानं तं समालोक्य भोगिभोगोपरि स्थितम्

তেওঁ (অচ্যুত) সম্পূৰ্ণৰূপে যোগনিদ্ৰাৰ দ্বাৰা আচ্ছন্ন আছিল, নিশ্চল আৰু পলকহীন আছিল। তেওঁক সাপৰ ফণাৰ ওপৰত শুই থকা দেখি...

Verse 26

चिन्ता ममाद्‌भुता जाता किं करोमीति नारद । मया स्मृता तदा देवी स्तुता निद्रास्वरूपिणी

হে নাৰদ, মোৰ মনত এক আচৰিত চিন্তাৰ উদয় হ’ল: 'মই এতিয়া কি কৰিম?' তেতিয়া মই সেই নিদ্ৰাৰূপী পৰম দেৱীক স্মৰণ কৰিলোঁ আৰু স্তুতি কৰিলোঁ।

Verse 27

देहान्निर्गत्य सा देवी गगने संस्थिता शिवा । अवितर्क्यशरीरा सा दिव्याभरणमण्डिता

বিষ্ণুৰ দেহৰ পৰা ওলাই সেই মংগলময়ী দেৱী আকাশত অৱস্থান কৰিলে। তেওঁৰ শৰীৰ আছিল অচিন্তনীয় আৰু তেওঁ দিব্য অলংকাৰেৰে বিভূষিত আছিল।

Verse 28

विष्णोर्देहं विहायाशु विरराज नभःस्थिता । उदतिष्ठदमेयात्मा तया मुक्तो जनार्दनः

বিষ্ণুৰ দেহ ত্যাগ কৰি তেওঁ আকাশত উজ্জ্বল হৈ পৰিল। সেই অপৰিমেয় আত্মা জনাৰ্দন তেওঁৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ সাৰ পালে আৰু থিয় হ’ল।

Verse 29

पंचवर्षसहस्राणि कृतवान् युद्धमुत्तमम् । तदा विलोकितौ दैत्यौ हरिणा विनिपातितौ

তেওঁ পাঁচ হাজাৰ বছৰ ধৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে এক উত্তম যুদ্ধ কৰিছিল। তাৰ পিছত হৰিয়ে সুযোগ দেখি সেই দুই অসুৰক নিধন কৰিলে।

Verse 30

उत्सङ्गं विमलं कृत्वा तत्रैव निहतौ च तौ । रुद्रस्तत्रैव सम्प्राप्तो यत्रावां संस्थितावुभौ

নিজৰ কোলাখন (পানীৰ পৰা) মুক্ত কৰি তেওঁ তাতেই তেওঁলোকক বধ কৰিলে। সেই মুহূৰ্ততে ৰুদ্ৰও সেই ঠাইতে উপস্থিত হ’ল য’ত আমি দুয়ো আছিলো।

Verse 31

त्रिभिः संवीक्षितास्मामिः स्वस्था देवी मनोहरा । संस्तुता परमा शक्तिरुवाचास्मानवस्थितान्

আমি তিনিও সেই মনোমোহিনী দেৱীক দৰ্শন কৰিলোঁ, যি নিজৰ স্বৰূপত সুপ্রতিষ্ঠিত আছিল। আমাৰ দ্বাৰা স্তুতি কৰা পৰমা শক্তিয়ে আমাক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 32

कृपावलोकनैः कृत्वा पावनैर्मुदितानथ । देव्युवाच काजेशाः स्वानि कार्याणि कुरुध्वं समतन्द्रिताः

তেওঁৰ কৰুণাময় দৃষ্টিৰে আমাক আনন্দিত আৰু পবিত্ৰ কৰি দেৱীয়ে ক’লে: 'হে সৃষ্টিৰ অধিপতিসকল! কোনো এলাহ নকৰাকৈ নিজ নিজ কৰ্তব্য পালন কৰা।'

Verse 33

सृष्टिस्थितिविशिष्टानि हतावेतौ महासुरौ । कृत्वा स्वानि निकेतानि वसध्वं विगतज्वराः

'এই দুই মহাসুৰ নিহত হ’ল। এতিয়া সৃষ্টি, স্থিতি (আৰু লয়)ৰ দ্বাৰা বিশিষ্ট হৈ নিজৰ বাসস্থান নিৰ্মাণ কৰা আৰু দুশ্চিন্তামুক্ত হৈ বাস কৰা।'

Verse 34

प्रजाश्चतुर्विधाः सर्वाः सृजध्वं स्वविभूतिभिः । ब्रह्मोवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः पेशलं सुखदं मृदु

'তোমালোকৰ নিজৰ শক্তিৰে চাৰি প্ৰকাৰৰ জীৱ সৃষ্টি কৰা।' ব্ৰহ্মাই ক’লে: তেওঁৰ সেই মধুৰ, সুখদায়ক আৰু কোমল কথা শুনি...

Verse 35

अब्रूम तामशक्तिः स्मः कथं कुर्मस्त्विमाः प्रजाः । न मही वितता मातः सर्वत्र विततं जलम्

...আমি তেওঁক ক’লোঁ: 'আমি শক্তিহীন। আমি কেনেকৈ এই জীৱবোৰ সৃষ্টি কৰিম? হে মাতৃ, পৃথিৱী বিস্তৃত হৈ থকা নাই; সকলোতে পানী বিয়পি আছে।'

Verse 36

न भूतानि गुणाश्चापि तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । तदाकर्ण्य वचोऽस्माकं शिवा जाता स्मितानना

'তাত কোনো স্থূল উপাদান (ভূত), গুণ, সূক্ষ্ম উপাদান (তন্মাত্ৰ) বা ইন্দ্ৰিয় নাই।' আমাৰ এই কথা শুনি মংগলময়ী দেৱীয়ে হাঁহিলে।

Verse 37

झटित्येवागतं तत्र विमानं गगनाच्छुभम् । सोवाचास्मिन्सुराः कामं विशध्वं गतसाध्वसाः

হঠাতে আকাশৰ পৰা এখন শুভ বিমান নামি আহিল। দেৱীয়ে ক’লে: 'হে দেৱগণ! কোনো ভয় নোহোৱাকৈ আপোনালোকৰ ইচ্ছা অনুসৰি এই বিমানত প্ৰৱেশ কৰক।'

Verse 38

विमाने ब्रह्मविष्ण्वीशा दर्शयाम्यद्य चाद्‌भुतम् । तन्निशम्य वचस्तस्या ओमित्युक्त्वा पुनर्वयम्

'হে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ঈশ! মই আজি এই বিমানত আপোনালোকক আচৰিত বস্তু দেখুৱাম।' তেওঁৰ কথা শুনি আমি 'ওঁ' বুলি ক’লোঁ আৰু তাৰ পিছত...

Verse 39

समारुह्योपविष्टाः स्मो विमाने रत्‍नमण्डिते । मुक्तादामसुसंवीते किङ्‌किणीजालशब्दिते

...আমি সেই ৰত্নখচিত বিমানখনত উঠি বহিলোঁ, যিখন মুকুতাৰ মালেৰে সুশোভিত আছিল আৰু সৰু সৰু ঘণ্টাৰ শব্দৰে নিনাদিত হৈ আছিল।

Verse 40

सुरसद्मनिभे रम्ये त्रयस्तत्राविशङ्‌किताः । सोपविष्टांस्ततो दृष्ट्वा देव्यस्मान्विजितेन्द्रियान्

স্বৰ্গীয় আবাসৰ দৰে সেই সুন্দৰ বিমানখনত আমি তিনিজনে নিৰ্ভয়ে বহিলোঁ। ইন্দ্ৰিয় জয় কৰা আমাক তাত বহি থকা দেখি দেৱীয়ে...

Verse 41

स्वशक्त्या तद्विमानं वै नोदयामास चाम्बरे

...নিজৰ দিব্য শক্তিৰে সেই বিমানখন আকাশলৈ চলাই লৈ গ’ল।

Verse 999

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे ब्रह्मादीनाङ्गतिवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

এইদৰে ১৮,০০০ শ্লোকযুক্ত শ্ৰীমদ্দেৱীভাগৱত মহাপুৰাণৰ তৃতীয় স্কন্ধৰ 'ব্ৰহ্মাদিৰ গতি বৰ্ণন' নামৰ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।