Shloka 26
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
आद्यन्तं वै प्रवत्स्यन्ते क्षेत्रमज्ञाम्वु सर्वशः / संसिद्धकार्यकरणा उत्पद्यन्ते ऽभिमानिनः
Transliteration
ādyantaṃ vai pravatsyante kṣetramajñāmvu sarvaśaḥ / saṃsiddhakāryakaraṇā utpadyante 'bhimāninaḥ
Translation
তেওঁলোকে আদিৰ পৰা অন্তলৈকে সৰ্বত্র অজ্ঞানৰূপ ক্ষেত্ৰত প্ৰবাহিত হয়; সিদ্ধ কাৰ্য-কাৰণসহ ‘অভিমানী’ তত্ত্বসমূহ উৎপন্ন হয়।
Word by Word
आद्यन्तम्from beginning to end
आद्यन्तम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआदि + अन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः; द्वन्द्वसमासः (आदि च अन्तश्च) → ‘from beginning to end’ अर्थे क्रियाविशेषणम्
वैindeed
वै:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
प्रवत्स्यन्तेthey will proceed/flow forth
प्रवत्स्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वत्स्/वृत् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
क्षेत्रम्field, domain
क्षेत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अज्ञाम्बुthe water of ignorance (ignorance as water)
अज्ञाम्बु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअज्ञ + अम्बु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (अज्ञानम् अम्बु इव/अज्ञानस्य अम्बु)
सर्वशःin every way, entirely
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकार/व्याप्त्यर्थे (in every way, wholly)
संसिद्धकार्यकरणाःwhose instruments/actions are fully accomplished
संसिद्धकार्यकरणाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + सिद्ध + कार्य + करण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषसमासः (संसिद्धं कार्यं करणं येषाम्)
उत्पद्यन्तेthey arise, are produced
उत्पद्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत् + पद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
अभिमानिनःthe self-conceited / ego-possessed ones
अभिमानिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन