Shloka 45
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
सप्रमाणास्तु शीर्षण्यं मनश्चैवाष्टमं तथा / इन्द्रियाणि तथा देवा मनोस्तस्यान्तरे स्मृताः
Transliteration
sapramāṇāstu śīrṣaṇyaṃ manaścaivāṣṭamaṃ tathā / indriyāṇi tathā devā manostasyāntare smṛtāḥ
Translation
সপ্ৰমাণ (সাত) আৰু শীৰ্ষণ্য, আৰু অষ্টম মন—এইদৰে ইন্দ্ৰিয় আৰু দেৱগণ সেই মনুৰ অন্তৰকালত স্মৃত।
Word by Word
स-प्रमाणाःtogether with measures/authorities
स-प्रमाणाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formसह-तत्पुरुष (with/along-with): ‘प्रमाणैः सह’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषार्थक अव्यय (particle)
शीर्षण्यम्the head-principle / that which is foremost
शीर्षण्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशीर्षण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; संदर्भे ‘(तत्) शीर्षण्यम्’ इति नाम/विधेय
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
अष्टमम्eighth
अष्टमम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)
तथाthus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक अव्यय (adverb: thus/likewise)
इन्द्रियाणिsenses
इन्द्रियाणि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक अव्यय (adverb)
देवाःgods
देवाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मनोःof Manu
मनोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तस्यof that (Manu)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
अन्तरेin the interval/period
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन