Shloka 20
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
शेषेभ्यो गुणातत्त्वेभ्यो महानिव तनुः स्मृतः / विभक्तिमानं मनुते विभागं मन्यते ऽपि वा
Transliteration
śeṣebhyo guṇātattvebhyo mahāniva tanuḥ smṛtaḥ / vibhaktimānaṃ manute vibhāgaṃ manyate 'pi vā
Translation
অন্য গুণ-তত্ত্বসমূহতকৈ ই মহৎ সদৃশ সূক্ষ্ম তনু বুলি স্মৃত; ই বিভাজনযুক্তক বুজে আৰু বিভাগকো মানে।
Word by Word
शेषेभ्यःfrom the remaining (others)
शेषेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन
गुणातत्त्वेभ्यःfrom the guṇa-principles
गुणातत्त्वेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन; तत्पुरुषः—“गुणानां तत्त्वानि” (principles of the guṇas)
महान्Mahān (the Great principle)
महान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्त्व-विशेष-नाम (Mahān)
इवas if; like
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
तनुःbody; subtle form
तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis considered; is remembered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावः—“is remembered/called”
विभक्तिमानम्possessing differentiation
विभक्तिमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविभक्ति (प्रातिपदिक) + मतुप् (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त—“possessing division/differentiation”
मनुतेthinks; conceives
मनुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विभागम्division; differentiation
विभागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मन्यतेconsiders; deems
मन्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चय-अव्यय (also/even)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle: or)