Shloka 74
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
तीर्णानां सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयात् / तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः
Transliteration
tīrṇānāṃ sukṛteneha sukṛtānte grahāśrayāt / tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ
Translation
ইয়াত সুকৃতৰ দ্বাৰা পাৰ হোৱা লোকসকলে সুকৃতান্তত গ্ৰহাশ্ৰয় লাভ কৰে; তৰণ কৰায় সিহঁত ‘তাৰকা’, আৰু শুভ্ৰ দীপ্তিৰ বাবেও ‘তাৰকা’ বোলা হয়।
Word by Word
तीर्णानाम्of those who have crossed over
तीर्णानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्ण (कृदन्त; √तॄ)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; ‘तरितृ’ अर्थे (of those who have crossed)
सुकृतेनby merit
सुकृतेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
इहhere
इह:
Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb: here/in this world)
सुकृत-अन्तेat the end of merit
सुकृत-अन्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: सुकृतस्य अन्ते; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
ग्रह-आश्रयात्from dependence on planets
ग्रह-आश्रयात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: ग्रहस्य आश्रयः; पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन
तारणात्because of saving/carrying across
तारणात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतारण (प्रातिपदिक; √तॄ-णिच् भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; हेत्वर्थे (as cause)
तारकाःstars
तारकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; for/because/indeed)
एताःthese (f.)
एताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन
शुक्लत्वात्because of whiteness/brightness
शुक्लत्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootशुक्लत्व (प्रातिपदिक; -त्व भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; हेत्वर्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle: just/indeed)
तारकाःstars
तारकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (पुनरुक्ति-निरुक्त्यर्थम्)