Shloka 142
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
पक्षाणां शुक्लपक्षश्च तिथीनां प्रतिपत्तथा / अहोरात्रविभागानामहश्चापि प्रकीर्तितम्
Transliteration
pakṣāṇāṃ śuklapakṣaśca tithīnāṃ pratipattathā / ahorātravibhāgānāmahaścāpi prakīrtitam
Translation
পক্ষসমূহৰ মাজত শুক্লপক্ষ, তিথিসমূহৰ মাজত প্ৰতিপদা, আৰু অহোৰাত্ৰ-বিভাগসমূহৰ মাজত ‘অহঃ’ (দিন) বুলিও প্ৰকীৰ্তিত।
Word by Word
पक्षाणाम्of the fortnights
पक्षाणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
शुक्लपक्षःthe bright fortnight
शुक्लपक्षः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशुक्ल + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तिथीनाम्of the lunar days (tithis)
तिथीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतिथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; Genitive plural
प्रतिपत्the first lunar day (Pratipat)
प्रतिपत्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रतिपद्/प्रतिपत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: 'thus/likewise')
अहोरात्रविभागानाम्of the divisions of day and night
अहोरात्रविभागानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअहोरात्र + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; Genitive plural; समासः—अहोरात्रस्य विभागाः (genitive tatpuruṣa)
अहःday (the daytime)
अहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अप्यर्थक/समुच्चय-न्यूनाधिक्यसूचक (particle: 'also/even')
प्रकीर्तितम्is proclaimed/declared
प्रकीर्तितम्:
कर्म (Karma/कर्म; predicate of what is proclaimed)
TypeVerb
Rootप्र + कीर्त् (धातु)
Formकृदन्त (भूतकर्मणि/कर्मणि-भूतकालिक), क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; PPP: 'has been proclaimed'