Adhyaya 14
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
এই অধ্যায়ত পুৰাণীয় সংলাপৰ ধাৰাত সূত মুনিয়ে সৃষ্টিতত্ত্ব আৰু বংশ-পরম্পৰাৰ জ্ঞান আগবঢ়াই নিয়ে। অতীত আৰু ভবিষ্যৎ কল্পত জীৱসমূহ সমধৰ্মী স্থিতিত পুনৰাবিৰ্ভূত হয় বুলি সাধাৰণ নীতি ক’লে, তাৰ পিছত স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰৰ আদিম বংশসমূহৰ তালিকা দিয়া হয়। তাৰ পাছত প্ৰিয়ব্ৰত-প্ৰসঙ্গ মুখ্য হয়—প্ৰিয়ব্ৰতৰ সন্তান-সন্ততি আৰু সপ্তদ্বীপত শাসকৰ প্ৰতিষ্ঠা। জম্বু, প্লক্ষ, শাল্মল, কুশ, ক্রৌঞ্চ, শাক আৰু পুষ্কৰ দ্বীপত নামোল্লিখিত ৰজাসকলক অধিকাৰ দিয়া হৈ বংশাৱলীক ভূ-ৰাজনৈতিক মানচিত্ৰৰ ৰূপ দিয়া হয়। এইদৰে মন্বন্তৰ/যুগ-আৱৰ্তনৰ কালতত্ত্ব আৰু দ্বীপবিভাগৰ স্থান-ব্যৱস্থা ধৰ্মসম্মত ৰাজধৰ্মৰ আদেশসহ বংশপরম্পৰাত সংযুক্ত হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे कालसद्भाववर्णनं नाम त्रयोदशोंऽध्याय सुत उवाच अथान्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे जायन्ते नामरूपतः
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত, বায়ুপ্ৰোক্ত পূৰ্বভাগৰ দ্বিতীয় অনুষঙ্গপাদত ‘কালসদ্ভাৱবৰ্ণন’ নাম ত্ৰয়োদশ অধ্যায়। সূত ক’লে—ইয়াত সকলো অন্তৰকালত, অতীত আৰু অনাগত কালতো, সকলোৱে নাম-ৰূপে সমান অভিমান লৈ জন্মে।
Verse 2
देवाश्चाष्टविधा ये च तस्मिन्मम्वन्तरे ऽधिपाः / ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः
সেই মন্বন্তৰত অধিপতি হোৱা আঠ প্ৰকাৰ দেৱতা, আৰু ঋষি আৰু মনুসকল—সকলোৱে একে উদ্দেশ্যধাৰী।
Verse 3
महर्षिसर्गः संक्रान्तो वंशं स्वायंभुवस्य तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च कीर्त्य मानं निबोधत
মহর্ষিসৃষ্টি আগবাঢ়ি আহিছে; এতিয়া স্বায়ম্ভুব মনুৰ বংশ বিস্তাৰে আৰু ক্ৰমে কীৰ্তিত হ’ব—সেয়া বুজি লোৱা।
Verse 4
मनोः स्वायंभूवस्यासन् दश पौत्रास्तु तत्समाः / यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना
স্বায়ম্ভুব মনুৰ দহজন পৌত্ৰ আছিল, যিসকল তেওঁৰ সমান; তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ পৃথিৱী—সপ্তদ্বীপ আৰু নগৰসহ—ব্যাপ্ত হৈছিল।
Verse 5
ससमुद्रा करवती प्रतिवर्षं निवेशिता / स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वमाद्ये त्रेतायुगे तथा
সাগৰেৰে বেষ্টিত সেই কৰাৱতী ভূমি প্ৰতি বছৰে স্থাপন কৰা হৈছিল; স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰৰ পূৰ্বে, আদ্য ত্ৰেতাযুগতো তেনেদৰেই হৈছিল।
Verse 6
प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौत्रैः स्वायंभुवस्य तु / प्रजा सत्त्वतपोयुक्तैस्तैरियं विनिवेशिता
প্ৰিয়ব্ৰতৰ সেই পুত্ৰসকল আৰু স্বায়ম্ভুৱৰ পৌত্ৰসকল—সত্ত্ব আৰু তপস্যাৰে যুক্ত—এই প্ৰজাক সুস্থিৰভাৱে স্থাপন কৰিলে।
Verse 7
प्रियव्रतात्प्रजोपेतान् वीरान्काम्यान्व्यजायत / कन्या सा तु महाभाग कर्दमस्य प्रजा पतेः
প্ৰিয়ব্ৰতৰ পৰা প্ৰজাসম্পন্ন, বীৰ আৰু কাম্য পুত্ৰসকল জন্মিল; আৰু হে মহাভাগ, প্ৰজাপতি কৰ্দমৰ সেই কন্যাও (জন্মিল)।
Verse 8
कन्ये द्वे दश पुत्राश्च सम्राट् कुक्षिश्च ते शुभे / तयोर्वै भ्रातरः शूराः प्रजापतिसमा दश
হে শুভে, সম্ৰাট আৰু কুক্ষি—এই দুজনৰ দুটা কন্যা আৰু দহটা পুত্ৰ হৈছিল; আৰু তেওঁলোকৰ দহজন ভ্ৰাতা শূৰ, প্ৰজাপতি-সমান আছিল।
Verse 9
आग्नीध्रश्चाग्निबा हुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः / ज्योतिष्मान् द्युतिमान्हव्यः सवनः सभ्र एव च
আগ্নীধ্ৰ, অগ্নিবাহু, মেধা, মেধাতিথি, বসু, জ্যোতিষ্মান, দ্যুতিমান, হব্য, সৱন আৰু সভ্ৰ—এইসকলেই তেওঁলোকৰ নাম।
Verse 10
प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चत्तान्सप्तसप्तसु पार्थिवान् / द्वीपेषु तेषु धर्मेण द्वीपान्ताश्च निबोधत
প্ৰিয়ব্ৰতে সেই সাত দ্বীপত সাত-সাতজন ভূ-পতিক ধৰ্মপূৰ্বক অভিষেক কৰিলে; এতিয়া সেই দ্বীপসমূহৰ সীমাও জানি লোৱা।
Verse 11
जंबूद्वीपेश्वरं चक्रे आग्नीध्रं सुमहाबलम् / प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः
তেওঁ জম্বূদ্বীপৰ অধিপতি হিচাপে মহাবলী আগ্নীধ্ৰক স্থাপন কৰিলে; আৰু প্লক্ষদ্বীপৰ অধিপতি হিচাপে মেধাতিথিক নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 12
शाल्मले तु वपुष्मन्तं राजानं सो ऽभिषिक्तवान् / ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्प्रभुः
শাল্মল দ্বীপত তেওঁ বপুষ্মন্তক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰিলে; আৰু কুশদ্বীপত প্ৰভুৱে জ্যোতিষ্মন্তক ৰজা কৰিলে।
Verse 13
द्युतिमन्तं च राजानं क्रैञ्चद्वीपे ऽभ्यषेचयत् / शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः
ক্রৈঞ্চদ্বীপত তেওঁ দ্যুতিমন্তক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰিলে; আৰু শাকদ্বীপৰ অধিপতি হিচাপে প্ৰিয়ব্ৰতে হব্যক স্থাপন কৰিলে।
Verse 14
पुष्कराधिपतिं चैव सवनं कृतवान्प्रभुः / पुष्करे सवनस्याथ महावीतः सुतो ऽभवत्
প্ৰভুৱে সৱনক পুষ্কৰৰ অধিপতি কৰিলে; আৰু পুষ্কৰত সৱনৰ পুত্ৰ মহাবীত জন্মিল।
Verse 15
धातकिश्चापि द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवता वरौ / महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः
ধাতকিও সেই শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰৱানৰ দুজন পুত্ৰ আছিল। সেই মহাত্মাৰ নাম অনুসাৰে ‘মহাবীত’ নামে এক বৰ্ষ প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 16
नाम्ना च धातकेश्चापि धातकीखण्ड उच्यते / हव्यो व्यजनयत्पुत्राञ् शाकद्वीपेश्वराञ् प्रभुः
ধাতকিৰ নাম অনুসাৰে তাক ‘ধাতকীখণ্ড’ বোলা হয়। প্ৰভু হব্যে শাকদ্বীপৰ অধিপতি পুত্ৰসকলক জন্ম দিলে।
Verse 17
जलदं च कुमारं च सुकुमारं मणीवकम् / कुसुमोत्तरमोदाकौ सप्तमं च महाद्रुगम्
জলদ, কুমাৰ, সুকুমাৰ, মণীৱক, কুসুমোত্তৰ, মোদাক আৰু সপ্তম মহাদ্ৰুগ—এইসকল (পুত্ৰ) আছিল।
Verse 18
जलदं जलदस्याथ प्रथमं वर्षमुच्यते / कुमारस्य तु कौमारं द्वितीयं परिकीर्तितम्
জলদৰ (দেশ) ‘জলদ’ প্ৰথম বৰ্ষ বুলি কোৱা হয়। কুমাৰৰ ‘কৌমাৰ’ দ্বিতীয় বৰ্ষ হিচাপে কীৰ্তিত।
Verse 19
सुकुमारं तृतीयं तु सुकुमारस्य तत्स्सतम् / मणीवस्य चतुर्थं तु मणीवकमिहोच्यते
সুকুমাৰৰ ‘সুকুমাৰ’ তৃতীয় বৰ্ষ বুলি স্মৃত। মণীৱৰ চতুৰ্থ বৰ্ষ ইয়াত ‘মণীৱক’ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 20
कुसुमोत्तरवर्षं यत्पञ्चमं कुसुमोत्तरम् / मोदकस्यापि मोदाकं षष्ठं वर्षं प्रकीर्त्तितम्
যি পঞ্চম বৰ্ষ ‘কুসুমোত্তৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ, সেয়াই কুসুমোত্তৰবৰ্ষ; আৰু ষষ্ঠ বৰ্ষ ‘মোদাক’ নামে প্ৰকীৰ্তিত, যি মোদকৰ দৰে আনন্দদায়ক।
Verse 21
महाद्रुमस्य नाम्ना च सप्तमं तन्महाद्रुमम् / तेषां तु नामभिस्तानि सप्त वर्षाणि तत्र वै
সপ্তম বৰ্ষ ‘মহাদ্ৰুম’ নামে প্ৰসিদ্ধ; আৰু তাত তেওঁলোকৰ নাম অনুসৰেই সেই সাতটা বৰ্ষ নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে।
Verse 22
क्रैञ्चद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रो द्युतिमतस्तु वै / कुशलो मनोनुगस्छोष्णः पावनश्चान्धकारकः
ক্রৈঞ্চদ্বীপৰ অধীশ্বৰ দ্যুতিমানৰ পুত্ৰসকল—কুশল, মনোনুগ, শোষ্ণ, পাৱন আৰু অন্ধকাৰক—বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 23
मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सुता द्युतिमतस्तु वै / तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रैञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः
দ্যুতিমানৰ পুত্ৰ মুনি আৰু দুন্দুভিও আছিল; আৰু তেওঁলোকৰ নিজ নিজ নামৰেই ক্রৈঞ্চদ্বীপত অৱস্থিত শুভ দেশসমূহ প্ৰসিদ্ধ হৈছিল।
Verse 24
कुशलस्य तु देशो ऽभूत कौशलो नाम विश्रुतः / देशो मनोनुगस्यापि मानोनुगे इते स्मृतः
কুশলৰ দেশ ‘কৌশল’ নামে বিখ্যাত হ’ল; আৰু মনোনুগৰ দেশো ‘মানোনুগ’ বুলি স্মৃত।
Verse 25
उष्णस्योष्णः स्मृतो देशः पावनस्यापि पावनः / अन्धकारस्य देशस्तु आन्धकारः प्रकीर्त्तितः
উষ্ণৰ দেশ উষ্ণ বুলিয়েই স্মৃত; পাৱনৰ দেশো পাৱন। আৰু অন্ধকাৰৰ দেশ ‘আন্ধকাৰ’ নামে প্ৰখ্যাত।
Verse 26
मुनेश्च मौनिदेशो वै दुन्दुभेर्दुन्दुभिः स्मृतः / एते जनपदाः सप्त क्रैञ्चद्वीपे तु भास्वराः
মুনিৰ দেশ ‘মৌনি-দেশ’ বুলিয়েই, আৰু দুন্দুভিৰ দেশ ‘দুন্দুভি’ বুলিয়েই স্মৃত। এই সাত জনপদ ক্রৈঞ্চদ্বীপত দীপ্তিমান।
Verse 27
ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन्महौजसः / उद्भिज्जो वेणुमांश्चैव वैरथो लवणो धृतिः
জ্যোতিষ্মান কুশদ্বীপত মহাতেজস্বী সাত জনপদ আছিল—উদ্ভিজ্জ, বেণুমান, বৈৰথ, লবণ, ধৃতি (আদি)।
Verse 28
षष्ठः प्रभाकरश्चा पि सप्तमः कपिलः स्मृतः / उद्भिज्जं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्
ষষ্ঠ ‘প্ৰভাকৰ’ আৰু সপ্তম ‘কপিল’ বুলিয়েই স্মৃত। প্ৰথম বৰ্ষ ‘উদ্ভিজ্জ’, দ্বিতীয় ‘বেণুমণ্ডল’।
Verse 29
तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं स्मृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्
তৃতীয় ‘ৰথাকাৰ’ আৰু চতুৰ্থ ‘লবণ’ বুলিয়েই স্মৃত। পঞ্চম বৰ্ষ ‘ধৃতিমৎ’ আৰু ষষ্ঠ বৰ্ষ ‘প্ৰভাকৰ’।
Verse 30
सप्तमं कपिलं नाम कपिलस्य प्रकीर्त्तितम् / तेषां देशाः कशद्वीपे तत्सनामान एव च
সপ্তম ‘কপিল’ নাম কপিলৰেই বুলি প্ৰখ্যাত। কশদ্বীপত তেওঁলোকৰ দেশসমূহো সেই একে নামেই পৰিচিত।
Verse 31
आश्रमाचारयुक्ताभिः प्रजाभिः समलङ्कृताः / शाल्मलस्येश्वराः सप्त सुतास्ते च वपुष्मतः
আশ্ৰমধৰ্মৰ আচাৰে যুক্ত প্ৰজাসকলৰ দ্বাৰা তেওঁলোক শোভিত আছিল। শাল্মলৰ সাতজন অধিপতি-পুত্ৰ আছিল, আৰু তেওঁলোক সকলো দীপ্তিমান আছিল।
Verse 32
श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा / वैद्युतो मानसश्चापि सुप्रभः सप्तमस्तथा
শ্বেত, হৰিত, জীমূত, ৰোহিত, বৈদ্যুত, মানস আৰু সপ্তম সুপ্ৰভ—এইসকল।
Verse 33
श्वेतस्तु देशः श्वेतस्य हरितस्य सुहारितः / जीमूतस्यापि जीमूतो रोहितस्यापि रोहितः
শ্বেতৰ দেশ ‘শ্বেত’; হৰিতৰ ‘সুহাৰিত’। জীমূতৰ দেশ ‘জীমূত’ আৰু ৰোহিতৰ দেশ ‘ৰোহিত’।
Verse 34
वैद्युतो वैद्युतस्यापि मानसस्य तु मानसः / सुप्रभः सुप्रभस्यापि सप्तैते देशपालकाः
বৈদ্যুতৰ দেশ ‘বৈদ্যুত’ আৰু মানসৰ দেশ ‘মানস’। সুপ্ৰভৰ দেশো ‘সুপ্ৰভ’—এই সাতজনেই দেশপালক।
Verse 35
प्लक्ष द्वीपं प्रवक्ष्यामि जंबूद्वीपादनन्तरम् / सप्त मेधातिथे पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरा नृपाः
এতিয়া মই জম্বুদ্বীপৰ পিছত থকা প্লক্ষদ্বীপৰ বৰ্ণনা কৰিম। মেধাতিথিৰ সাত পুত্ৰ প্লক্ষদ্বীপৰ অধীশ্বৰ ৰজা আছিল।
Verse 36
ज्येष्ठः शान्तभयो नाम द्वितीयः शिशिरः स्मृतः / सुखोदयस्तृतीयस्तु चतुर्थो नन्द उच्यते
তেওঁলোকৰ মাজত জ্যেষ্ঠজনৰ নাম শান্তভয়, দ্বিতীয়জন শিশিৰ বুলি স্মৃত। তৃতীয়জন সুখোদয় আৰু চতুৰ্থজন নন্দ বুলি কোৱা হয়।
Verse 37
शिवस्तु पेचमस्तेषां क्षेमकः षष्ठ उच्यते / ध्रुवस्तु सप्तमो ज्ञेयः पुत्रा मेधातिथेः स्मृताः
তেওঁলোকৰ মাজত পঞ্চমজন শিৱ, ষষ্ঠজন ক্ষেমক বুলি কোৱা হয়। সপ্তমজন ধ্ৰুৱ বুলি জানিব লাগে—এওঁলোক মেধাতিথিৰ পুত্ৰ বুলি স্মৃত।
Verse 38
सप्तानां नामभिस्तेषां तानि वर्षाणि सप्त वै / तस्माच्छान्तभयं चैव शिशिरं च सुखोदयम्
সেই সাতজনৰ নামৰেই তাত সাতটা বৰ্ষ (প্ৰদেশ) প্ৰসিদ্ধ। সেয়ে শান্তভয়, শিশিৰ আৰু সুখোদয় (নামে) বৰ্ষসমূহ।
Verse 39
आनन्दं च शिवं चैव क्षेमकं च ध्रुवं तथा / तानि तेषां समानानि सप्त वर्षाणि भागशः
তদ্ৰূপ আনন্দ, শিৱ, ক্ষেমক আৰু ধ্ৰুৱো (বৰ্ষৰ নাম)। সেই সাতটা বৰ্ষ তেওঁলোকৰ সমান ভাগে বিভক্ত।
Verse 40
निवेशितानि तैस्तानि पूर्वं स्वायंभूवेन्तरे / मेधा तिथेस्तु पुत्रैस्तैः प्लक्षद्वीपेश्वरैर्नृबैः
সেই সকলো পূৰ্বে স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই স্থাপিত হৈছিল; তিথিৰ পুত্ৰ মেধা আদি, যিসকল প্লক্ষদ্বীপৰ অধিপতি নৃপতি আছিল।
Verse 41
वर्णाश्रमाचारयुक्ताः प्लक्षद्वीपे प्रजाः कृताः / प्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु शाकद्वीपान्तिकेषु वै
প্লক্ষদ্বীপত প্ৰজাসকলক বৰ্ণাশ্ৰম-আচাৰযুক্ত কৰি গঢ়া হৈছিল; আৰু প্লক্ষদ্বীপ আদি এই দ্বীপসমূহ শাকদ্বীপৰ ওচৰত অৱস্থিত।
Verse 42
ज्ञेयः पञ्चसु धर्मो वै वर्णाश्रमविभाजकः / सुखमायुश्च रूपं च बलं धर्मश्च नित्यशः
এই পাঁচৰ মাজত বৰ্ণ-আশ্ৰম বিভাজনকাৰী ধৰ্মক জানিব লাগে; আৰু নিত্য সুখ, আয়ু, ৰূপ, বল আৰু ধৰ্ম (বৃদ্ধি পায়)।
Verse 43
पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधा रणं स्मृतम् / प्रक्षद्वीपः परिष्क्रान्तो जंबूद्वीपं निबोधत
এই পাঁচোটা দ্বীপত (এই বিধান) সৰ্বসাধাৰণ বুলি স্মৃত। প্লক্ষদ্বীপৰ বৰ্ণনা সম্পন্ন; এতিয়া জম্বুদ্বীপ শুনা।
Verse 44
आग्नीध्रं ज्येष्ठदायादं काम्यापुत्रं महाबलम् / प्रियव्रतो ऽभ्य षिञ्चत्तं जंबूद्वीपेश्वरं नृपम्
কাম্যাৰ পুত্ৰ, মহাবলী আৰু জ্যেষ্ঠ দায়াদ আগ্নীধ্ৰক প্ৰিয়ব্ৰতে অভিষেক কৰি জম্বুদ্বীপৰ অধিপতি নৃপতি কৰিলে।
Verse 45
तस्य पुत्रा बभूवुर्हि प्रजापतिसमा नव / ज्येष्ठो नाभिरिति ख्यातस्तस्य किंपुरुषो ऽनुजः
তেওঁৰ প্ৰজাপতি-সম নৱ পুত্ৰ জন্মিল। জ্যেষ্ঠজন ‘নাভি’ নামে খ্যাত, আৰু তেওঁৰ অনুজ ‘কিংপুৰুষ’।
Verse 46
हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो ऽभूदिलावृतः / रम्यस्तु पञ्चमः पुत्रो हिरण्वान् षष्ठ उच्यते
তৃতীয়জন হৰিবর্ষ, চতুৰ্থজন ইলাবৃত হ’ল। পঞ্চম পুত্ৰ ৰম্য, আৰু ষষ্ঠজন ‘হিৰণ্বান্’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 47
कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वश्चाष्टमः स्मृतः / नवमः केतुमालश्च तेषां देशान्निबोधत
তেওঁলোকৰ সপ্তমজন কুরু, অষ্টমজন ভদ্ৰাশ্ব বুলি স্মৃত। নবমজন কেতুমাল; এতিয়া তেওঁলোকৰ দেশসমূহ জানিবা।
Verse 48
नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाख्यं तु पिता ददौ / हेमकूटं तु यद्वर्षं ददौ किपुरुषाय तत्
পিতৃয়ে নাভিক দক্ষিণৰ ‘হিম’ নামৰ বৰ্ষ দিলে। আৰু ‘হেমকূট’ নামৰ বৰ্ষটো কিংপুৰুষক দিলে।
Verse 49
नैषधं यत्स्मृतं वर्षं हरिवर्षाय तं ददौ / मध्यमं यत्सुमेरोस्तु ददौ स तदिलावृतम्
‘নৈষধ’ বুলি স্মৃত বৰ্ষটো তেওঁ হৰিবর্ষক দিলে। আৰু সুমেৰুৰ মধ্যভাগৰ ভূমি ইলাবৃতক দিলে।
Verse 50
नीलं तु यत्स्मृतं वर्षं रम्यायैतप्तिता ददौ / श्वेतं यदुत्तरं तस्मात्पित्रा दत्तं हिरण्वते
যি ‘নীল’ নামে স্মৃত বৰ্ষ, তাক তপ্তিতা ৰম্যাক দান কৰিলে; আৰু তাৰ উত্তৰৰ ‘শ্বেত’ বৰ্ষ পিতাই হিৰণ্বতক প্ৰদান কৰিলে।
Verse 51
यदुत्तरे शृङ्गवतो वर्षं तत्कुरवे ददौ / साल्यवन्तं तथा वर्षं भद्राश्वाय न्यवेदयत्
তাৰ উত্তৰৰ ‘শৃংগৱৎ’ বৰ্ষ কুৰুক দিলে; আৰু ‘সাল্যৱন্ত’ বৰ্ষ ভদ্ৰাশ্বক নিবেদন কৰিলে।
Verse 52
गन्धमादनवर्षं तु केतुमाले न्यवेदयत् / इत्येतानि मयोक्तानि नव वर्षाणि भागशः
আৰু ‘গন্ধমাদন’ বৰ্ষ কেতুমালক নিবেদন কৰিলে। এইদৰে ভাগশঃ মই এই নৱ বৰ্ষ বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 53
आग्नी ध्रस्तेषु वर्षेषु पुत्रांस्तानभ्यषेचयत् / यथाक्रमं स धर्मात्मा ततस्तु तपसि स्थितः
সেই বৰ্ষসমূহত অগ্নিধ্ৰে পুত্ৰসকলক যথাক্ৰমে অভিষেক কৰিলে; আৰু সেই ধৰ্মাত্মা তাৰ পাছত তপস্যাত স্থিত হ’ল।
Verse 54
इत्येतौः सप्तभिः कृत्स्ना सप्तद्वीपा निवे शिताः / प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौतैः स्वायंभुवस्य च
এইদৰে প্ৰিয়ব্ৰতৰ সেই সাত পুত্ৰ—যিসকল স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ পৌত্ৰো—তেওঁলোকৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ সাত দ্বীপত স্থাপন (নিবেশ) সম্পন্ন হ’ল।
Verse 55
एवं वर्षेषु सर्वेषु सन्निवेशाः पुनः पुनः / क्रियन्ते प्रलये वृत्ते सप्त सप्तसु पार्थिवैः
এইদৰে সকলো বৰ্ষত প্ৰলয় ঘটাৰ পাছত সাতজন পাৰ্থিৱ ৰজাই সাত-সাত অঞ্চলত পুনঃ পুনঃ বসতি স্থাপন কৰে।
Verse 56
एवं स्वभावः कल्पानां द्वीपानां च निवेशने / यानि किंपुरुषाद्यानि वर्णाण्यष्टौ श्रुतानि तु
কল্পসমূহ আৰু দ্বীপসমূহৰ নিবেশনৰ স্বভাৱ এইদৰেই; কিম্পুৰুষ আদি বুলি কোৱা আটটা বৰ্ণ শ্ৰুতিতো শুনা গৈছে।
Verse 57
तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुखप्रायमयत्नतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च
তেওঁলোকৰ সিদ্ধি স্বভাৱতঃয়ে, অধিকাংশে সুখময় আৰু অযত্নতে; তেওঁলোকৰ মাজত বিপৰ্যয় নাই, জৰা-মৃত্যুৰ ভয়ো নাই।
Verse 58
धर्माधर्मौं न तेष्वास्ता नोत्तमाधममध्यमाः / न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टासु सर्वशः
তেওঁলোকৰ মাজত ধৰ্ম-অধৰ্ম নাই, উত্তম-মধ্যম-অধমৰ ভেদো নাই; আঠটা ক্ষেত্ৰত ক’তো যুগাৱস্থা নাই।
Verse 59
नाभेर्निसर्गं वक्ष्यामि हिमाह्वे ऽस्मिन्निबोधत / नाभिस्त्वज नयत्पुत्रं मेरुदेव्यां महाद्युतिम्
এতিয়া ‘হিম’ নামে এই দেশত নাভিৰ বংশবৃত্তান্ত ক’ম—শুনা। নাভিয়ে মেৰুদেৱীৰ গৰ্ভত মহাদ্যুতিমন্ত পুত্ৰ ‘অজ’ক জন্ম দিলে।
Verse 60
ऋषभं पार्थिवश्रेष्ठं सर्वक्षत्रस्य पूर्वजम् / ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः
ঋষভ আছিল পৃথিৱীৰ ৰজাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু সকলো ক্ষত্ৰিয়ৰ আদিপুৰুষ। ঋষভৰ পৰা বীৰ ভৰত জন্মিল, যি শত পুত্ৰৰ অগ্ৰজ।
Verse 61
सोभिषिच्यर्षभः पुत्रं महाप्रव्रज्यया स्थितः / हिमाह्वं दक्षिणं वर्षं भरताय न्यवेदयत्
ঋষভে পুত্ৰক অভিষেক কৰাই নিজে মহাপ্ৰব্ৰজ্যাত স্থিত হ’ল। ‘হিমাহ্ব’ নামৰ দক্ষিণ বৰ্ষ তেওঁ ভৰতক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 62
तस्मात्तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुर्बुधाः / भरतस्यात्मजो विद्वान्सुमतिर्नाम धार्मिकः
সেই কাৰণেই জ্ঞানীসকলে সেই দেশক তেওঁৰ নাম অনুসৰি ‘ভাৰতবৰ্ষ’ বুলি জানে। ভৰতৰ পুত্ৰ, বিদ্বান আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ, ‘সুমতি’ নামে খ্যাত হ’ল।
Verse 63
बभूव तस्मिन् राज्ये तंभरतस्त्वभ्यषेचयत् / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश सः
সেই ৰাজ্যত তেওঁ ৰজা হ’ল; ভৰতেই তেওঁক অভিষেক কৰালে। ৰাজ্যশ্ৰী পুত্ৰলৈ সঁপাই ৰজা নিজে বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 64
तेजसस्तत्सुतश्चापि प्रजापतिरमित्रजित् / तेजसस्यात्मजो विद्वानिन्द्रद्युम्न इति स्मृतः
তেজসৰ পুত্ৰও ‘অমিত্ৰজিত্’ নামৰ প্ৰজাপতি হ’ল। তেজসৰ বিদ্বান পুত্ৰ ‘ইন্দ্ৰদ্যুম্ন’ বুলি স্মৃত।
Verse 65
परमेष्ठी सुतश्चापि निधने तस्य चाप्यभूत् / प्रतीहारः कुलं तस्य नाम्ना जज्ञे तदन्वयः
পৰমেষ্ঠীৰ এজন পুত্ৰো জন্মিল; তেওঁৰ নিধনৰ পাছত তেওঁৰ বংশত ‘প্ৰতীহাৰ’ নামৰ এক কুল উদ্ভৱ হ’ল আৰু সেই অন্বয় চলি থাকিল।
Verse 66
प्रतिहर्तेति विख्यातो जज्ञे तस्यापि धीमतः / उन्नेता प्रतिहर्तुस्तु भूमा तस्य सुतः स्मृतः
সেই ধীমানৰ পুত্ৰ ‘প্ৰতিহৰ্তা’ নামে বিখ্যাত হৈ জন্মিল। প্ৰতিহৰ্তাৰ পুত্ৰ ‘উন্নেতা’, আৰু উন্নেতাৰ পুত্ৰ ‘ভূমা’ বুলি স্মৃত।
Verse 67
उद्गीथस्तस्य पुत्रो ऽभूतप्रस्ताविश्चापि तत्सुतः / प्रस्तावेस्तु विभुः पुत्रः पृथुस्तस्य सुतो ऽभवत्
ভূমাৰ পুত্ৰ ‘উদ্গীথ’ হৈছিল, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ‘প্ৰস্তাবী’। প্ৰস্তাবীৰ পুত্ৰ ‘বিভু’, আৰু বিভুৰ পুত্ৰ ‘পৃথু’ জন্মিল।
Verse 68
पृथोश्चापि सुतो नक्तो नक्तस्यापि गयः सुतः / गयस्यापि नरः पुत्रो नरस्यापि सुतो विराट्
পৃথুৰ পুত্ৰ ‘নক্ত’, নক্তৰ পুত্ৰ ‘গয়’। গয়ৰ পুত্ৰ ‘নৰ’, আৰু নৰৰ পুত্ৰ ‘বিৰাট’ জন্মিল।
Verse 69
विराट्सुतो महावीर्यो धीमांस्तस्य सुतो ऽभवत् / धीमतश्च महान्पुत्रो महतश्चापि भौवनः
বিৰাটৰ পুত্ৰ ‘মহাবীৰ্য’ হৈছিল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ‘ধীমান’ জন্মিল। ধীমানৰ পুত্ৰ ‘মহান’, আৰু মহানৰ পুত্ৰ ‘ভৌৱন’ো জন্মিল।
Verse 70
भौवनस्य सतस्त्वष्टा विरजास्तस्य चात्मजः / रजा विरजसः पुत्रः शतजिद्रजसस्तथा
ভৌৱন নামৰ সৎৰ পৰা ত্বষ্টা জন্মিল; তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল বিরজাঃ। বিরজাৰ পুত্ৰ ৰজা, আৰু ৰজাৰ পুত্ৰ শতজিত্।
Verse 71
तस्य पुत्रशतं त्वासीद्राजानः सर्व एव तु / विश्वज्योतिष्प्रधानास्ते यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः
তেওঁৰ শত পুত্ৰ আছিল; সকলোৱে ৰজা আছিল। বিশ্বজ্যোতিত প্ৰধান সেইসকলৰ দ্বাৰাই এই প্ৰজা বৃদ্ধি পালে।
Verse 72
तैरिदं भारतं वर्षं सप्तद्वीपमिहाङ्कितम् / तेषां वंशप्रसूतैस्तु भुक्तेयं भारती पुरा
তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই এই ভাৰতবৰ্ষ সপ্তদ্বীপসহ ইয়াত অংকিত আৰু স্থাপিত হ’ল। আৰু তেওঁলোকৰ বংশজাতসকলে প্ৰাচীনকালে এই ভাৰতী ভূমি ভোগ তথা শাসন কৰিলে।
Verse 73
कृतत्रेतादियुक्तास्तु युगाख्या ह्येकसप्ततिः / ये ऽतीतास्तैर्युगैः सार्धं राजानस्ते तदन्वयाः
কৃত, ত্ৰেতা আদি যুগসমেত ‘যুগ’ নামে একসপ্ততি (৭১) পৰ্ব অতীত হৈছে; সেই যুগসমূহৰ সৈতে তেওঁলোকৰ বংশৰ ৰজাসকলেও অতীত গ’ল।
Verse 74
स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / एवं स्वायं भुवः सर्गो येनेदं पूरितं जगत्
স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰৰ আগতে শতশঃ, তাৰ পিছত সহস্ৰশঃ (সৃষ্টি) হৈছিল। এইদৰে স্বায়ম্ভুৱৰ সৰ্গে এই জগত পূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 75
ऋषिभिर्दैवतैश्चापि पिर्तृगन्धवराक्षसैः / यक्षभूतपिशाचैश्च मनुष्यमृगपक्षिभिः / तेषां सृष्टिरियं प्रोक्ता युगैः सह विवर्त्तते
ঋষি, দেৱতা, পিতৃ, গন্ধৰ্ব, ৰাক্ষস, যক্ষ, ভূত, পিশাচ আৰু মানুহ, মৃগ, পক্ষী—ইহঁতৰ এই সৃষ্টি কোৱা হৈছে; ই যুগৰ সৈতে সৈতে পৰিৱর্তিত হৈ চলি থাকে।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the Svāyambhuva-era succession, highlighting Priyavrata’s line and associated descendants, and uses that lineage to explain how early rulers are positioned over the dvīpas.
It enumerates the seven dvīpas and explicitly assigns dvīpa-lordship: Agnīdhra (Jambū), Medhātithi (Plakṣa), Vapuṣmān (Śālmala), Jyotiṣmān (Kuśa), Dyutimān (Krauñca), Havya (Śāka), and Savana (Puṣkara), presenting geography through administrative distribution.
No. The supplied verses belong to the cosmology/genealogy stream (manvantara, vaṃśa, dvīpa-vibhāga). Lalitopākhyāna themes (Śākta vidyās, yantras, and the Bhaṇḍāsura cycle) occur in later portions of the Purāṇa, not in this chapter’s focus.