Adhyaya 55
यज्ञसमापन-दक्षिणा-आवभृथस्नान-वर्णनम् (Completion of the Sacrifice, Gifts, and Avabhṛtha Bath)
এই খণ্ডত ৰাজসত্তমে বেদপাৰগ ঋত্বিক আৰু সদস্যসকলৰ সৈতে শাস্ত্ৰবিধি মতে সমৃদ্ধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰে। সুসজ্জিত বেদী, পাত্ৰাদি আৰু ক্ৰমবদ্ধ কৰ্মে যজ্ঞ শেষ হোৱাৰ পাছত তেওঁ ঋত্বিকসকলক দক্ষিণা দিয়ে, ব্ৰাহ্মণ আৰু যাচকসকলক আশা-অতিক্ৰমী ধন বিতৰণ কৰে আৰু জ্যেষ্ঠসকলৰ চৰণত সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি ক্ষমা আৰু আশীৰ্বাদ বিচাৰে। তাৰপিছত সূত‑মাগধ‑বন্দীৰ স্তৱ, বাদ্য, ছত্ৰ‑চামৰ আৰু নগৰসজ্জাসহ শোভাযাত্ৰা সৰযূ তীৰলৈ গৈ অবভৃথ স্নান সম্পন্ন কৰে। স্নানান্তে বেদমন্ত্ৰঘোষ আৰু মঙ্গলবাদ্যৰ সৈতে ৰজা নগৰলৈ উভতি আহে; যজ্ঞসমাপ্তি, দানবিতৰণ আৰু জনপ্ৰশংসাই ধৰ্ম আৰু ৰাজবৈধতাৰ প্ৰতিষ্ঠা প্ৰকাশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे कपिलाश्रमस्थाश्वानयनं नाम चतुष्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५४// äः अभिनन्द्याशिषात्यर्थं लालयन्प्रशशंस ह
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত, বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যমভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত ‘কপিলাশ্ৰমস্থিত অশ্ব-আনয়ন’ নামৰ পঞ্চপঞ্চাশত্তম অধ্যায়। তেতিয়া সি তাক অভিনন্দন কৰি, অতি অধিক আশীৰ্বাদ দি স্নেহভাৱে প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 2
अथ ऋत्विक्सदस्यैश्च सहितो राजसत्तमः / उपाक्रमत तं यज्ञे विधिवद्वेदपारगैः
তাৰ পাছত ৰাজসত্তমে ঋত্বিক আৰু সভাসদসকলৰ সৈতে, বেদপাৰগসকলৰ দ্বাৰা বিধিমতে সেই যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 3
ततः प्रववृते यज्ञः सर्वसंपद्गुणान्वितः / सम्यगौर्ववसिष्ठाद्यैर्मुनिभिः संप्रवर्त्तितः
তাৰ পিছত সকলো সম্পদ আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধ যজ্ঞ আৰম্ভ হ’ল; ঔৰ্ব, বশিষ্ঠ আদি মুনিসকলে তাক বিধিপূৰ্বক প্ৰৱৰ্তিত কৰিলে।
Verse 4
हिरण्मयमयी वेदिः पात्राण्युच्चावचानि च / सुसमृद्धं यथाशास्त्रं यज्ञे सर्वं बभूव ह
সোণালী বেদী আছিল আৰু উঁচ-নীচ নানা পাত্ৰো আছিল; শাস্ত্ৰ অনুসাৰে যজ্ঞত সকলো বস্তু অতি সমৃদ্ধভাৱে সজ্জিত আছিল।
Verse 5
एवं प्रवर्त्तितं यज्ञमृत्विजः सर्व एव ते / क्रमात्समापयामासुर्यजमानपुरस्सराः
এইদৰে প্ৰৱৰ্তিত যজ্ঞটো সকলো ঋত্বিজে যজমানক আগত ৰাখি ক্ৰমে সমাপ্ত কৰিলে।
Verse 6
समापयित्वा तं यज्ञं राजा विधिविदां वरः / यथावद्दक्षिणां चैव ऋत्विजां प्रददौ तदा
যজ্ঞ সমাপ্ত কৰি, বিধি-বিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰজাই তেতিয়া ঋত্বিজসকলক যথাযথ দক্ষিণা প্ৰদান কৰিলে।
Verse 7
अथ ऋत्विक्सदस्यानां ब्राह्मणानां तथार्थिनाम् / तत्काङ्क्षितादभ्यधिकं प्रददौ वसु सर्वशः
তাৰ পিছত ঋত্বিজ, সদস্য, ব্ৰাহ্মণ আৰু অৰ্থীসকলক তেওঁলোকৰ কামনাতকৈও অধিক, সকলো ধৰণৰ ধন-সম্পদ দান কৰিলে।
Verse 8
एवं संतर्प्य विप्रादीन्दक्षिणाभिर्यथाक्रमम् / क्षमापयामास गुरून्सदस्यान्प्रणिपत्य च
এইদৰে যথাক্ৰমে দক্ষিণা দি বিপ্ৰ আদি সকলক সন্তৰ্পণ কৰি, তেওঁ গুৰুসকল আৰু সভাসদসকলক প্ৰণাম কৰি ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 9
ब्राह्मणाद्यैस्ततो वर्णैरृत्विग्भिश्च समन्वितः / वारकीयाकदंबैश्च सूतमागधवन्दिभिः
তাৰ পাছত তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আদি বিভিন্ন বৰ্ণৰ লোক আৰু ঋত্বিজসকলৰ সৈতে, লগতে বাৰকীয় দলসমূহ আৰু সূত-মাগধ-ৱন্দিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আছিল।
Verse 10
अन्वीयमानः सस्त्रीकः श्वेतच्छत्रविराजितः / दोधूयमानचमरो वालव्यजनराजितः
তেওঁ স্ত্ৰীসহ অনুসৃত হৈছিল; শুভ্ৰ ছত্ৰে বিভূষিত, দোল খোৱা চামৰ আৰু বাল-ব্যজনৰ শোভাৰে উজ্জ্বল আছিল।
Verse 11
नानावादित्रनिर्घोषैर्बधिरीकृतदिङ्मुखः / स गत्वा सरयूतीरं यथाशाश्त्रं यथाविधि
বহু বাদ্যযন্ত্ৰৰ নিৰ্ঘোষে দিশসমূহ যেন বধিৰ হৈ উঠিল; তেওঁ শাস্ত্ৰানুসাৰে আৰু বিধিমতে সৰযূ-তীৰলৈ গ’ল।
Verse 12
चकारावभृथस्नानं मुदितः सहबन्धुभिः / एवं स्नात्वा सपत्नीकः सुहृद्भिर्ब्राह्मणैः सह
তেওঁ আনন্দিত হৈ বন্ধুসকলৰ সৈতে অৱভৃথ-স্নান সম্পন্ন কৰিলে; এইদৰে স্নান কৰি তেওঁ পত্নীসহ, সুহৃদ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে আছিল।
Verse 13
वीणावेणुमृदङ्गादिनानावादित्रनिःस्वनैः / मङ्गल्यैर्वेदघोषैश्च सह विप्रजनेरितैः
বীণা, বেণু, মৃদংগ আদি নানা বাদ্যৰ ধ্বনি আৰু বিপ্ৰসকলৰ উচ্চাৰিত মঙ্গলময় বেদঘোষৰ সৈতে।
Verse 14
संस्तूयमानः परितः सूतमागधबन्दिभिः / प्रविवेश पुरीं रम्यां हृष्टपुष्टजनायुतम्
সূত, মাগধ আৰু বন্দিসকলে চাৰিওফালে স্তৱ কৰি থাকোঁতে, তেওঁ হৰ্ষিত আৰু সমৃদ্ধ জনসমুদায়ে ভৰা সেই মনোৰম নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 15
श्वेतव्यजन सच्छत्रपताकाध्वजमालिनीम् / सिक्तसंमृष्टभूभागापणशोभासमन्विताम्
সেই নগৰী শুভ্ৰ চামৰ, সুন্দৰ ছত্ৰ, পতাকা আৰু ধ্বজমালাৰে সুশোভিত; ভূমিভাগ পানী ছিটাই মচি পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু বজাৰৰ শোভাৰে সমন্বিত আছিল।
Verse 16
कैलासाद्रिप्रकाशाभिरुज्ज्वलां सौधपङ्क्तिभिः / स तत्रागरुधूपोत्थगन्धामोदितदिङ्मुखम्
কৈলাস পৰ্বতৰ দৰে দীপ্তিমান সৌধশ্ৰেণীৰে নগৰী উজ্জ্বল আছিল; তাত আগৰু ধূপৰ সুবাসে দিশসমূহ আনন্দিত কৰি তুলিছিল।
Verse 17
विकीर्यमाणः परितः पौरनारीजनैर्मुहुः / लाजवर्षेण सानन्दं वीक्षमाणश्च नागरैः
নগৰৰ নাৰীসকলে বাৰে বাৰে চাৰিওফালে তেওঁৰ ওপৰত লাজৰ বৰষুণ ছটিয়াই দিছিল; আৰু নগৰবাসীয়ে আনন্দেৰে তেওঁক চাই আছিল।
Verse 18
उपदाभिरनेकाभिस्तत्रतत्र वणिग्जनैः / संभाव्यमानः शनकैर्जगम स्वपुरं प्रति
তেওঁ নানা উপহাৰেৰে তাত-তাতৰ বণিকসকলৰ দ্বাৰা সন্মানিত হৈ, ধীৰে ধীৰে নিজৰ নগৰলৈ গ’ল।
Verse 19
स प्रविश्य गृहं रम्यं सर्वमण्डलमण्डितम् / सम्यक्संभावयामास सुहृदो ब्राह्मणानपि
তেওঁ সকলো মণ্ডলেৰে সুশোভিত মনোৰম গৃহত প্ৰৱেশ কৰি, সুহৃদসকল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলকো যথাযথ সন্মান কৰিলে।
Verse 20
संसेव्यमानश्च तदा नानादेशेश्वरैर्नृपैः / सभायां राजशार्दूलो रेमे शक्र इवापरः
সেই সময়ত নানা দেশৰ অধিপতি ৰজাসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত হৈ, সেই ৰাজশাৰ্দূল সভাত যেন অন্য এক শক্ৰৰ দৰে আনন্দিত হ’ল।
Verse 21
एवं सुहृद्भिः सहितः पूरयित्वा मनोरथम् / सगरः सह भार्याभ्यां रेमे नृपवरोत्तमः
এইদৰে সুহৃদসকলৰ সৈতে থাকি মনোৰথ পূৰ্ণ কৰি, নৃপশ্ৰেষ্ঠ সগৰে নিজৰ দুজনী পত্নীৰ সৈতে আনন্দে বিহাৰ কৰিলে।
Verse 22
अंशुमन्तं ततः पौत्रं मुदा विनयशालिनम् / वसिष्ठानुमते राजा यौवराज्ये ऽभ्यषेचयत्
তাৰ পাছত ৰজাই বশিষ্ঠৰ অনুমতিত, আনন্দে বিনয়শীল পৌত্ৰ অংশুমন্তক যুবৰাজ্যত অভিষেক কৰিলে।
Verse 23
पौरजानपदानां तु बन्धूनां सुहृदामपि / स प्रियो ऽभवदत्यर्थमुदारैश्च गुणैर्नृपः
নগৰ আৰু জনপদৰ লোক, আত্মীয় আৰু সুহৃদসকলৰ বাবে সেই ৰজা নিজৰ উদাৰ গুণে অতিশয় প্ৰিয় হৈ উঠিল।
Verse 24
प्रजास्तमन्वरज्यन्त बालमप्यमितौजसम् / नवं च शुक्लपक्षादौशीतांशुमचिरोदितम्
অপৰিমেয় তেজস্বী সেই বালককো প্ৰজাই অনুসৰণ কৰি স্নেহ কৰিলে, যেন শুক্লপক্ষৰ আৰম্ভণিতে সদ্য উদিত নবচন্দ্ৰ।
Verse 25
स तेन सहितः श्रीमान्सुत्दृद्भिश्च नृपोत्तमः / भार्याभ्यामनुरूपाभ्यां रममाणो ऽवसच्चिरम्
সেই শ্ৰীমান শ্ৰেষ্ঠ ৰজা, তেওঁৰ সৈতে আৰু দৃঢ় পুত্ৰসকলসহ, উপযুক্ত দুজনী পত্নীৰ সৈতে আনন্দে দীৰ্ঘকাল বাস কৰিলে।
Verse 26
युवैव राजशार्दूलः साक्षाद्धर्म इवापरः / पालयामास वसुधां सशैलवनकाननाम्
যুৱাই হ’লেও সেই ৰাজসিংহ যেন সাক্ষাৎ ধৰ্মৰ অন্য ৰূপ; পৰ্বত, বন আৰু কাননসহ পৃথিৱী তেওঁ পালন কৰিলে।
Verse 27
एवं महानहिमदीधितिवंशमौलिरत्नाय यमानवपुरुत्तरकोसलेशः / पूर्णेन्दुवत्सकललोकमनो ऽभिरामः सार्द्ध प्रजाभिरखिलाभिरलं जहर्ष
এইদৰে যমানৱপুৰৰ উত্তৰকোসলাধিপতি, মহা-নহিম-দীধিতি বংশৰ মুকুটমণি, পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে সকলো লোকৰ মনোহৰ, সমগ্ৰ প্ৰজাসহ পৰম আনন্দে উল্লসিত হ’ল।
Frequently Asked Questions
In the provided verses, the emphasis is not a Vamsha catalogue but a ritual closure sequence (yajña → dakṣiṇā → avabhṛtha). Any lineage data would likely be contextual or in adjacent chapters rather than explicitly enumerated in this excerpt.
The chapter stresses vedapāragā officiants, a properly prepared vedi and vessels (pātrāṇi), orderly completion (kramāt samāpanam), prescribed dakṣiṇā to ṛtviks/sadasyas, and the avabhṛtha-snāna—together forming the canonical closure and validation of the sacrifice.
Sarayū anchors the rite in sacred geography, while the procession with bards, Vedic chants, and civic decoration externalizes ritual success into public order—encoding how dharma is made visible and politically operative after the sacrificial act.