Adhyaya 53
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
এই অধ্যায়ত জৈমিনিৰ বৰ্ণনা অনুসাৰে ৰাজাশ্বমেধ যজ্ঞত বিঘ্ন ঘটে। বাসৱ/ইন্দ্ৰৰ প্ৰেৰণা মতে বায়ুৱে যজ্ঞাশ্বক হঠাতে উঠাই ৰসাতললৈ লৈ যায়। সাগৰৰ পুত্ৰসকলে পৰ্বত, অৰণ্য আৰু জনপদসমূহত সৰ্বত্ৰ বিচাৰি চায়, কিন্তু অশ্ব নাপায়। তেওঁলোকে অযোধ্যালৈ উভতি আহি পিতৃক জনোৱাত ৰজা ক্ৰুদ্ধ হৈ ‘পিছলৈ নুঘূৰি পুনৰ যাওক’ বুলি আদেশ দিয়ে, কিয়নো যজ্ঞ অসম্পূৰ্ণ থাকিব নোৱাৰে। তেতিয়া ৰাজকুমাৰসকলে সমুদ্ৰতীৰৰ পৰা পৃথিৱী বিদীৰ্ণ কৰি পাতাললৈকে খনন কৰে; পৃথিৱী কঁপে আৰু প্ৰাণীসকলে আৰ্তনাদ কৰে। শেষত পাতালত অশ্ব চলন্ত দেখা যায় আৰু কপিল মুনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ঘটনাৰ ভূমিকা গঢ় লয়; বংশইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ মোড় হিচাপে ই উল্লেখিত।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धातपादे सगरवरिते ऽश्वमोचनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५२// जैमिनिरुवाच तेषु तत्र निविष्टेषु वासवेन प्रचोदितः / जहारं तुरगं वायुस्तत्क्षणेन रसातलम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যমভাগত সগৰচৰিতৰ ‘অশ্বমোচন’ নামৰ দ্বিপঞ্চাশতম অধ্যায়। জৈমিনিয়ে ক’লে—তেওঁলোক তাত বহি থাকোঁতেই, বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ৰ প্ৰেৰণাত বায়ুৱে ক্ষণতে অশ্ব হৰণ কৰি ৰসাতললৈ লৈ গ’ল।
Verse 2
अदृष्टमश्वं तैः सर्वैरपहृत्य सदागतिः / अनयत्तत्पथा राजन्कपिलस्यान्तिकं मुनेः
সকলোৰে অদৃষ্ট হোৱা অশ্ব হৰণ কৰি সদা বেগৱান বায়ুৱে, হে ৰাজন, সেই পথেই মুনি কপিলৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল।
Verse 3
ततः समाकुलाः सर्वे विनष्टे ऽश्वे नृपात्मजाः / परीत्य वसुधां सर्वां प्रमार्गन्तस्तुरगमम्
তাৰ পাছত অশ্ব নষ্ট হোৱাত সকলো ৰাজপুত্ৰ ব্যাকুল হ’ল; তেওঁলোকে সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিভ্ৰমণ কৰি ঘোঁৰাটোক বিচাৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 4
विचित्य पृथिवीं ते तु स पुराचलकाननाम् / अपश्यन्तो यज्ञपशुं दुःखं महदवाप्नुवन्
তেওঁলোকে নগৰ, পৰ্বত আৰু অৰণ্যসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী বিচাৰি চালে; কিন্তু যজ্ঞপশু নেদেখি তেওঁলোকে মহাদুখ লাভ কৰিলে।
Verse 5
ततो ऽयोध्यां समासाद्य ऋषिभिः परिवारिताम् / दृष्ट्वा प्रणम्य पितरं तस्मै सर्वं न्यवेदयन्
তাৰ পাছত তেওঁলোকে ঋষিসকলৰ পৰিবেষ্টিত অযোধ্যালৈ গৈ, পিতাক দেখি প্ৰণাম কৰি সকলো বৃত্তান্ত তেওঁক নিবেদন কৰিলে।
Verse 6
परीत्य पृथ्वीमस्माभिर्निविष्टे वरुणालये / रक्ष्यमाणो ऽपि पश्यद्भिः केनापि तुरगो हृतः
আমি সকলোৱে পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰি বৰুণালয়ত প্ৰৱেশ কৰিছিলোঁ; চকুৰ সন্মুখতে, ৰক্ষিত থাকিলেও, কোনোবাই অশ্বটো হৰণ কৰিলে।
Verse 7
इत्युक्तस्तै रुषाविष्टस्तानुवाच नृपोत्तमः / प्रयास्यध्वमधर्मिष्ठाः सर्वे ऽनावृत्तये पुनः
এই কথা শুনি ক্ৰোধে আবিষ্ট শ্ৰেষ্ঠ ৰজাই তেওঁলোকক ক’লে—হে অধৰ্মিষ্ঠসকল, তোমালোক সকলোৱে পুনৰ নুফুৰিবলৈ প্ৰস্থান কৰা।
Verse 8
कथं भवद्भिर्जीवद्भिर्विनष्टो वै दरात्मभिः / तुरगेण विना सत्यं नेहाग मनमस्ति वः
তোমালোক জীয়াই থাকোঁতে, হে ভীৰুচিত্তসকল, সি কেনেকৈ বিনষ্ট হ’ল? সত্য কওঁ—অশ্ব নোহোৱাকৈ তোমালোকৰ ইয়ালৈ আগমন নাই।
Verse 9
ततः समेत्य तस्मात्ते सप्रयाताः परस्परम् / ऊचुर्न दृश्यते ऽद्यापि तुरगः किं प्रकुमह
তাৰ পাছত তেওঁলোকে তাতৰ পৰা ঘূৰি আহি পৰস্পৰে মিলি ক’লে—আজিও অশ্বটো দেখা নাযায়; এতিয়া আমি কি কৰিম?
Verse 10
वसुधा विचितास्माभिः सशैलवनकानना / न चापि दृश्यते वाजी तद्वार्त्तापि न कुत्रचित्
পৰ্বত, বন আৰু কাননসহ সমগ্ৰ বসুধা আমি বিচাৰি চাওঁতে লাগিলোঁ; তথাপি অশ্বটো দেখা নগ’ল, তাৰ বাৰ্তাও ক’তো নাই।
Verse 11
तस्मादब्धेः समारभ्य पातालावधि मेदिनीम् / विभज्य रवात्वा पातालं विविशाम तुरङ्गमम्
তেতিয়া তেওঁলোকে সাগৰৰ পৰা পাতাল-সীমালৈকে পৃথিৱী বিভাজন কৰি, পাতালত প্ৰৱেশ কৰি সেই অশ্বৰ সন্ধান কৰিলে।
Verse 12
इति कृत्वा मतिं सर्वे सागराः क्रूरनिश्चयाः / निचख्नुर्भूमिमंबोधेस्तटा दारभ्य सर्वतः
এনেদৰে মত স্থিৰ কৰি, ক্ৰূৰ নिश्चয়ধাৰী তেওঁলোকে সাগৰৰ তীৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চাৰিওফালে ভূমি খনন কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 13
तैः खन्यमाना वसुधा ररास भृशविह्वला / चुक्रुशुश्चापि भूतानि दृष्ट्वा तेषां विचेष्टितम्
তেওঁলোকে খনন কৰোঁতে পৃথিৱী অতিশয় ব্যাকুল হৈ কাতৰ ধ্বনি কৰিলে; আৰু জীৱসমূহে তেওঁলোকৰ এই কাণ্ড দেখি আৰ্তনাদ কৰিলে।
Verse 14
ततस्ते भारतं खण्डं खात्वा संक्षिब्य भूतले / भूमेर्योजनसाहस्रं योजयामासुरंबुधौ
তাৰ পিছত তেওঁলোকে ভাৰতখণ্ড খনন কৰি ভূমিৰ পৰা উখলাই, পৃথিৱীৰ সহস্ৰ যোজন পৰিমাণ অংশ সাগৰত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 15
आपातालतलं ते तु खनन्तो मेदिनीतलम् / चरन्तमश्वं पाताले ददृशुर्नृपनन्दनाः
সেই নৃপনন্দনসকলে পৃথিৱী খনন কৰি কৰি পাতালতললৈকে গৈ, পাতালত বিচৰণ কৰা সেই অশ্বক দেখিলে।
Verse 16
संप्रहृष्टास्ततः सर्वे समेत्य च समन्ततः / संतोषाज्जहसुः केचिन्ननृतुश्च मुदान्विताः
তেতিয়া সকলোৱে চাৰিওফালৰ পৰা একেলগে গোট খাই পৰম আনন্দিত হ’ল; সন্তোষত কিছুমানে হাঁহিলে, কিছুমানে আনন্দে নাচিলে।
Verse 17
ददृशुश्च महात्मानं कपिलं दीप्ततेजसम् / वृद्धं पद्मासनासीनं नासाग्रन्यस्तलोचनम्
তেওঁলোকে মহাত্মা কপিলক দেখিলে—দীপ্ত তেজস্বী, বৃদ্ধ, পদ্মাসনত উপবিষ্ট, নাসাগ্ৰত দৃষ্টি স্থিৰ।
Verse 18
ऋज्वायतशिरोग्रीवं पुरोविष्टब्धवक्षसम् / स्वतेजसाभिसरता परिबूर्णेन सर्वतः
তাঁৰ মূৰ আৰু গ্ৰীৱা ঋজু আৰু দীঘল, বক্ষদেশ আগলৈ দৃঢ়; নিজ তেজে চাৰিওফালে পৰিপূৰ্ণ হৈ দীপ্তিমান আছিল।
Verse 19
प्रकाश्यमानं परितो निवातस्थप्रदीपवत् / स्वान्तप्रकाशिताशेषविज्ञानमयविग्रहम्
তেওঁ চাৰিওফালে বতাহবিহীন ঠাইৰ প্ৰদীপৰ দৰে দীপ্তিমান আছিল; তেওঁৰ দেহ স্বান্তত প্ৰকাশিত সমগ্ৰ জ্ঞানময় স্বৰূপ।
Verse 20
समाधिगतचित्तन्तु निभृतांभोधिसन्निभम् / आरूढयोगं विधिवद्ध्येयसंलीनमानसम्
তাঁৰ চিত্ত সমাধিত স্থিত, শান্ত সাগৰৰ দৰে; তেওঁ যোগত আৰূঢ়, বিধিমতে ধ্যেয়ত মন সম্পূৰ্ণ লীন।
Verse 21
च्दृदद्यत्दद्वड्ढ द्यदृ डद्धठ्ठण्थ्र्ठ्ठदड्डठ्ठ-थ्र्ठ्ठड्डण्न्र्ठ्ठडण्ठ्ठग्ठ्ठ योगीन्द्रप्रवरं शान्तं ज्वालामाल मिवानलम् / विलोक्य तत्र तिष्ठन्तं विमृशन्तः परस्परम्
যোগীন্দ্ৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, শান্ত, জ্বালামালাৰ দৰে অগ্নিসদৃশ দীপ্ত সেই মুনিক তাত স্থিত দেখি তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 22
मुहूर्त्तमिव ते राजन्साध्वसं परमं गताः / ततो ऽयमश्वहर्त्तेति सागरा कालचोदिताः
হে ৰাজন, তেওঁলোকে এক মুহূৰ্তৰ দৰে পৰম ভয়ত পৰিল; তাৰ পাছত কালৰ প্ৰেৰণাত ক’লে—“এইজনেই অশ্বহৰ্তা।”
Verse 23
परिवव्रुर्दुरात्मानः कपिलं मुनिसत्तमम् / ततस्तं परिवार्योचुश्वोरो ऽयं नात्र संशयः
দুৰ্মতি লোকসকলে মুনিশ্ৰেষ্ঠ কপিলক ঘেৰিলে; তাৰ পাছত চাৰিওফালে বেষ্টন কৰি ক’লে—“এইজন চোৰ, সন্দেহ নাই।”
Verse 24
अश्वहर्त्ता ततो ऽह्येष वध्यो ऽस्माभिर्दुराशयः / तं प्राकृतवदासीनं ते सर्वे हतवुद्धयः
“এইজনেই অশ্বহৰ্তা; দুষ্টাশয় এইজন আমাৰ দ্বাৰা বধযোগ্য।” এইদৰে কৈ, সাধাৰণৰ দৰে বহি থকা সেই মুনিক তেওঁলোকে বুদ্ধিহীন হৈ চালে।
Verse 25
आसन्नमरणाश्चक्रुर्धर्षितं मुनिमञ्जसा / जैमिनिरुवाच ततो मुनिरदीनात्मा ध्यानभङ्गप्रधर्षितः
তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ সেই মুনিক আঘাত কৰি মৃত্যুৰ ওচৰলৈ নিলে। জৈমিনি ক’লে—তেতিয়া ধ্যানভঙ্গৰ আঘাতে ক্ষুব্ধ হলেও অদীনচিত্ত মুনি (এইদৰে ক’লে)।
Verse 26
क्रोधेन महताऽविष्टश्चुक्षुभे कपिलस्तदा / प्रचचाल दुराधर्षो धर्षितस्तैर् दुरात्मभिः
মহা ক্ৰোধে আৱিষ্ট কপিল তেতিয়া ক্ষুব্ধ হৈ উঠিল; সেই দুঃআত্মাসকলে ধর্ষণ কৰাত অদম্যও কঁপি উঠিল।
Verse 27
व्यजृंभत च कल्पान्ते मरुद्भिरिव चानलः / तस्य चार्णवगंभीराद्वपुषः कोपपावकः
কল্পান্তত বতাহে উন্মত্ত অগ্নিৰ দৰে সি বিস্তাৰিত হৈ জ্বলি উঠিল; সাগৰ-গম্ভীৰ দেহৰ পৰা তাৰ ক্ৰোধ-পাৱক প্ৰকাশ পালে।
Verse 28
दिधक्षुरिव पातालांल्लोकान्सांकर्षणो ऽनलः / शुशुभे धर्षणक्रोधपरामर्शविदीपितः
পাতাললোক দহিবলৈ উদ্যত সংকৰ্ষণ-অগ্নিৰ দৰে; ধর্ষণজনিত ক্ৰোধৰ স্পৰ্শে দীপ্ত হৈ সি উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 29
उन्मीलयत्तदा नेत्रे वह्निचक्रसमद्युतिः / तदाक्षिणी क्षणं राजन्राजेतां सुभृशारुणे
অগ্নিচক্ৰসম দীপ্তিমান সি তেতিয়া নয়ন মেলিলে; হে ৰাজন, তাৰ দুয়োটা চকু ক্ষণমাত্ৰে অতিশয় অৰুণ হৈ জ্বলি উঠিল।
Verse 30
पूर्वसंव्यासमुदितौ पुष्पवन्ताविवांबरे / ततो ऽप्युद्वर्त्तमानाभ्यां नेत्राभ्यां नृपनन्दनान्
যেন পূৰ্বসন্ধ্যাত উদিত পুষ্পবন্ত পৰ্বতযুগল আকাশত; তথাপি ওপৰলৈ উঠা সেই নয়নে সি নৃপনন্দনসকলক দেখিলে।
Verse 31
अवैक्षत च गंभीरः कृतान्तः कालपर्यये / क्रुद्धस्य तस्यनेत्राभ्यां सहसा पावकार्चिषः
কালৰ পৰ্যায়ত গম্ভীৰ কৃতান্ত ক্ৰুদ্ধ হৈ চালে; তেওঁৰ নয়নদ্বয়ৰ পৰা হঠাতে অগ্নিৰ জ্বালা ওলাই আহিল।
Verse 32
निश्चेरुरभिलोदिक्षु कालाग्नेरिव संतताः / सधूमकवलोदग्राः स्फुलिङ्गौघमुचो मुहुः
সেইবোৰ কালাগ্নিৰ অবিৰত ধাৰাৰ দৰে সকলো দিশলৈ ওলাই গ’ল; ধোঁৱাৰ গুচ্ছসহ বাৰে বাৰে স্ফুলিঙ্গৰ ঢল মুকলি কৰিলে।
Verse 33
मुनिक्रोधानलज्वालाः समन्ताव्द्यानशुर्दिशः / व्यालोदरौग्रकुहरा ज्वाला स्तन्नेत्रनिर्गताः
মুনিৰ ক্ৰোধাগ্নিৰ জ্বালাবোৰ চাৰিওফালে দিশসমূহ দহিবলৈ ধৰিলে; সাপৰ উদৰৰ দৰে ভয়ংকৰ গুহাযুক্ত সেই জ্বালাবোৰ তেওঁৰ নয়নৰ পৰা ওলাই আহিল।
Verse 34
विरेजुर्निभृतांभोधेर्वडवाग्नेरिवार्चिषः / क्रोधाग्निः सुमहाराज ज्वालावव्याप्तदिगन्तरः
হে সুমহারাজ, সিহঁত নীৰৱ সাগৰত বডবানলৰ শিখাৰ দৰে উজ্জ্বল হ’ল; ক্ৰোধাগ্নিৰ জ্বালাই দিগন্তসমূহ সম্পূৰ্ণকৈ ব্যাপি পেলালে।
Verse 35
दग्धांश्चकार तान्सर्वानावृण्वानो नभस्तलम्
আকাশতল ঢাকি তেওঁ সিহঁত সকলোকে দগ্ধ কৰি ভস্ম কৰিলে।
Verse 36
सशब्दमुद्भ्रान्तमरुत्प्रकोपविवर्त्तमानानलधूमजालैः / महीरजोभिश्च नितान्तमुद्धतैः समावृतं लोक मभूद्भृशातुरम्
শব্দময় উন্মত্ত বায়ুৰ প্ৰকোপে ঘূৰ্ণায়মান অগ্নি-ধোঁৱাৰ জাল আৰু অত্যন্ত উৰা ধূলিৰে সমগ্ৰ লোক আৱৃত হ’ল, আৰু অতি ব্যাকুল হৈ উঠিল।
Verse 37
ततः स वह्निर्विलिखन्निवाभितः समीरवेगाभिहताभिरंबरम् / शिखाभिरुर्वीशसुतानशेषतो ददाह सद्यः सुर विद्विषस्तान्
তাৰ পাছত সেই অগ্নি যেন চাৰিওফালে আকাশক খুঁচি দিছে, বায়ুৰ বেগে আঘাতপ্ৰাপ্ত শিখাৰে দেৱদ্বেষী উৰ্বীশ-পুত্ৰসকলক মুহূর্ততে নিঃশেষে দগ্ধ কৰিলে।
Verse 38
मिषतः सर्वलोकस्य क्तोधाग्निस्तमृते हयम् / सागरांस्तानशेषेण भस्मसादकरोत्स तान्
সকলো লোক চাই থাকোঁতেই, সেই ঘোঁৰাটোক বাদ দি, ক্ৰোধাগ্নিয়ে সাগৰ-পুত্ৰসকলক নিঃশেষে ভস্ম কৰি পেলালে।
Verse 39
एवं क्रोधाग्निना तेन सागराः पापचेतसः / जज्वलुः सहसा दावे तरवो नीरसा इव
এইদৰে সেই ক্ৰোধাগ্নিয়ে পাপচেতা সাগৰ-পুত্ৰসকল হঠাৎ দাৱানলত নীৰস গছ যেন জ্বলি উঠিল।
Verse 40
दृष्ट्वा तेषां तु निधनं सागराणान्दुरात्मनाम् / अन्योन्यमबुवन्देवा विस्मिता ऋषिभिः सह
সেই দুৰাত্মা সাগৰ-পুত্ৰসকলৰ বিনাশ দেখি, ঋষিসকলৰ সৈতে দেৱতাসকল বিস্মিত হৈ পৰস্পৰে কথা ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 41
अहोदारुणपापानां विपाको न चिरायितः / दुरन्तः खलु लोके ऽस्मिन्नराणामसदात्मनाम्
আহা, ভয়ংকৰ পাপীৰ ফল বিলম্ব নহয়; এই লোকত অসৎচিত্ত নৰৰ অন্ত সত্যই দুৰন্ত।
Verse 42
यदि मे पर्वताकारा नृशंसाः क्रूरवुद्धयः / युगपद्विलयं प्राप्ताः सहसैव तृणाग्निवत्
যদি সেই পৰ্বতসম, নিৰ্দয় আৰু ক্ৰূৰবুদ্ধিৰা একেলগে তৃণত লাগা জুইৰ দৰে হঠাৎ লয়প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 43
उद्वेजनीया भूतानां सद्भिरत्यन्तगर्हिताः / आजीवान्तमिमे हर्तु दिष्ट्या संक्षयमागताः
ইহঁতে সকলো জীৱক ভয় দেখোৱা, সজ্জনে অত্যন্ত নিন্দা কৰা; জীৱনান্তলৈ উপদ্ৰৱ কৰা ইহঁতে দেৱবিধিত ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 44
परोपतापि नितरां सर्वलोकजुगुप्सितम् / इह कृत्वाशुभं कर्म कःपुमान्विन्दते सुखम्
পৰক পীড়া দিয়া, যি সৰ্বলোকে ঘৃণিত—ইয়াত অশুভ কৰ্ম কৰি কোন মানুহে সুখ পায়?
Verse 45
विक्रोश्य सर्वभूतानि संप्रयाताः स्वकर्मभिः / ब्रह्मदण्डहताः पापा निरयं शाश्वतीः समाः
সকলো জীৱক ক্ৰন্দন কৰাই তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্মৰ টানতে গ’ল; ব্ৰহ্মদণ্ডে দণ্ডিত সেই পাপীসকল শাশ্বত বছৰধৰি নৰকলৈ গ’ল।
Verse 46
तस्मात्सदैव कर्त्तव्यं कर्म पुंसां मनीपिणाम् / दुरतश्च परित्याज्यमितरल्लोकनिन्दितम्
সেয়ে জ্ঞানী পুৰুষসকলে সদায় সৎকৰ্ম কৰিব লাগে; লোকনিন্দিত আন সকলো দূৰৰ পৰা পৰিত্যাগ্য।
Verse 47
कर्त्तव्यः श्रेयसे यत्नो यावज्जीवं विजानता / नाचरेत्कस्यचिद्द्रोहमनित्यं जीवनं यतः
যি জানে যে জীৱন থাকোঁতে শ্ৰেয়ৰ বাবে চেষ্টা কৰাটো কৰ্তব্য, সি চেষ্টা কৰক; জীৱন অনিত্য, সেয়ে কাৰো প্ৰতি দ্ৰোহ নকৰিব।
Verse 48
अनित्यो ऽयं सदा देहःसपदश्चातिचञ्चलाः / संसारश्चातिनिस्सारस्तत्कथं विश्वसेद्बुधः
এই দেহ সদায় অনিত্য, আৰু পদক্ষেপ অতি চঞ্চল; সংসাৰো অতি নিস্সাৰ—তেন্তে বুদ্ধিমান কেনেকৈ বিশ্বাস কৰিব?
Verse 49
एवं सुरमुनीन्द्रेषु कथयत्सु परस्परम् / मुनिक्रोधेन्धनीभूता विनेशुः सगरात्मजाः
এইদৰে দেৱ আৰু মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে পৰস্পৰে কথা পাতোঁতে, মুনিৰ ক্ৰোধৰ ইন্ধন হৈ সগৰৰ পুত্ৰসকল বিনষ্ট হ’ল।
Verse 50
निर्दगधदेहाः सहसा भुवं विष्टभ्य भस्मना / अवापुर्निरयं सद्यः सागरास्ते स्वकमभिः
তেওঁলোকৰ দেহ হঠাতে দগ্ধ হৈ ভস্ম হ’ল; ভস্মে ভূমি ঢাকি, সগৰৰ পুত্ৰসকল নিজ কৰ্মফলত তৎক্ষণাৎ নৰকলৈ গ’ল।
Verse 51
सागरांस्तानशेषेण दग्धवातत्क्रोधजो ऽनलः / क्षणेन लोकानखिलानुद्यतो दग्धुमञ्जसा
ক্ৰোধজাত সেই অগ্নিয়ে অবশিষ্ট নৰখাকৈ সকলো সাগৰ দগ্ধ কৰিলে, আৰু ক্ষণতে সকলো লোক সহজে দগ্ধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 52
भयभीतास्ततो देवाः समेत्य दिवि संस्थिताः / तुष्टुवुस्ते महात्मानं क्रोधाग्निशमनार्थिनः
তাৰ পাছত ভয়ভীত দেৱতাসকল স্বৰ্গত একত্ৰিত হৈ, ক্ৰোধাগ্নি শমনৰ কামনাৰে সেই মহাত্মাৰ স্তৱ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The disruption of an aśvamedha: the sacrificial horse (yajña-paśu) is stolen/removed and carried to Rasātala, forcing a royal search to preserve the rite’s completion and legitimacy.
Rasātala and Pātāla are named as the destination and search-depth of the horse; they mark a bhuvana-kośa transition from the surface earth into netherworld strata, showing how ritual history is narrated through cosmographic space.
It belongs to the Sagara-cycle within Solar/Ikṣvāku-associated royal memory: the king’s sons (Sāgaras) undertake the search and excavation, leading toward the Kapila encounter that becomes consequential for later dynastic remembrance.