Adhyaya 46
Bhārgava’s Resolve after His Father’s Slaying (Parashurama’s Vow against the Kshatriyas)
এই অধ্যায়ত ভাৰ্গৱে (পৰশুৰাম) তেওঁৰ পিতৃৰ হত্যা আৰু মাতৃৰ মৃত্যুৰ সংবাদ শুনি বিলাপ কৰে। অকৃতব্ৰণই তেওঁক সান্ত্বনা দিয়ে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ভাতৃসকলক লগ পায় আৰু পিতৃৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে। ক্ৰোধিত হৈ তেওঁ ক্ষত্ৰিয় বংশ ধ্বংস কৰাৰ আৰু তেওঁলোকৰ তেজেৰে তৰ্পণ কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে। মাহিষ্মতীলৈ গৈ তেওঁ দিব্য ৰথ আৰু অস্ত্ৰ লাভ কৰে আৰু যুদ্ধৰ বাবে শংখনাদ কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चचत्वारिंशत्तमोध्यायः // ४५// वसिष्ठ उवाच सगच्छन्पथि शुश्राव मुनिभ्यस्त त्त्वमादितः / राजपुत्रव्यवसितं पित्रौः स्वर्गतिमेव च
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যমভাগত, সগৰোপাখ্যানৰ ভাৰ্গৱচৰিতত পঁয়তাল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত। বসিষ্ঠ ক’লে— সি পথত গৈ থাকোঁতে মুনিসকলৰ পৰা আদিৰ পৰা সকলো বৃত্তান্ত শুনিলে; ৰাজপুত্ৰৰ সংকল্প আৰু পিতৃ-মাতৃৰ স্বৰ্গগতিো।
Verse 2
पितुस्तु जीवहरणं शिरोहरणमेव च / तन्मृतेरेव मरणं श्रुत्वा मातुश्च केवलम्
পিতাৰ প্ৰাণহৰণ আৰু শিৰচ্ছেদ, লগতে তেওঁৰ মৃত্যুসংবাদ—মাতৃয়ে কেৱল শুনিয়েই শোকাকুল হ’ল।
Verse 3
विललाप महाबाहुर्दुःखशोकसमन्वितः / तमथाश्वासयामास तुल्यदुःखो ऽकृतव्रणः
মহাবাহু দুখ-শোকে ভৰি বিলাপ কৰিলে; তেতিয়া সমদুখী কিন্তু অঘাতৰহিত জনে তাক সান্ত্বনা দিলে।
Verse 4
हेतुभिः शास्त्रनिर्दिष्टैर् वीर्यसामर्थ्यसूचकैः / युक्तिलौकिकदृष्टान्तैस्तच्छोकं संव्यशामयत्
শাস্ত্ৰনির্দেশিত হেতু, বীৰ্য-সামৰ্থ্য সূচক যুক্তি আৰু লোকদৃষ্টান্তেৰে সি সেই শোক প্রশমিত কৰিলে।
Verse 5
सांत्वितस्तेन मैधावी धृतिमालंब्य भार्गवः / प्रययौ सहितः सख्या भ्रातॄणां तु दिदृक्षया
তেওঁৰ সান্ত্বনাত মেধাৱী ভাৰ্গৱে ধৈৰ্য ধৰি, সখাৰ সৈতে ভ্ৰাতৃসকলক চাবলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 6
स तान्दृष्ट्वाभिवाद्यैतान्दुःखितान्दुःखकर्शितः / शोकामषयुतस्तैश्च सह त्स्थौ दिनत्रयम्
তেওঁলোকক দেখি প্ৰণাম কৰি, নিজেও দুখে কাতৰ হৈ, শোক আৰু আমৰ্শসহ তেওঁলোকৰ সৈতে তিনিদিন থাকিল।
Verse 7
ततो ऽस्य सुमाहान्क्रोधः स्मरतो निधनं पितुः / बभूव सहसा सर्वलोकसंहरणक्षमः
তেতিয়া পিতৃৰ মৃত্যুৰ কথা স্মৰণ কৰি তেওঁৰ মনত হঠাত এনে প্ৰচণ্ড ক্ৰোধৰ সৃষ্টি হ’ল যি সমস্ত লোকক সংহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।
Verse 8
मातुरर्थे कृतां पूर्वं प्रतिज्ञां सत्यसंगरः / दृढीचकार हृदये सर्वक्षत्रवधोद्यतः
সত্যবাদী পৰশুৰামে মাতৃৰ বাবে পূৰ্বতে কৰা প্ৰতিজ্ঞা হৃদয়ত দৃঢ় কৰিলে আৰু সমস্ত ক্ষত্ৰিয়ক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 9
क्षत्रवंश्यानशेषेण हत्वा तद्देहलोहितैः / करिष्ये तर्पणं पित्रोरिति निश्चित्य भार्गवः
ভাৰ্গৱে সিদ্ধান্ত ললে: 'ক্ষত্ৰিয় বংশক নিশেষকৈ হত্যা কৰি, তেওঁলোকৰ দেহৰ তেজেৰে মই মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ তৰ্পণ কৰিম।'
Verse 10
भ्रातॄणां चैव सर्वेषामाख्यायात्मसमीहितम् / प्रययौ तदनुज्ञातः कृत्वा संस्थांपितुः क्रियाम्
নিজৰ সকলো ভাতৃক নিজৰ উদ্দেশ্য জনাই আৰু তেওঁলোকৰ অনুমতি লৈ, পিতৃৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি তেওঁ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 11
अकृतव्रणसंयुक्तः प्राप्य माहिष्मतीं ततः / तद्बाह्योपवने स्थित्वा सस्मार स महोदरम्
অকৃতব্ৰণৰ সৈতে মাহিষ্মতী নগৰত উপস্থিত হৈ, তাৰ বাহিৰৰ উপবনত অৱস্থান কৰি তেওঁ মহোদৰক স্মৰণ কৰিলে।
Verse 12
स तस्मै रथचापाद्यं सहसाश्वसमन्वितम् / प्रेषयामास रामाय सर्वसंहननानि च
তেওঁ ৰামলৈ ৰথ, ধনু আদি আৰু সহস্ৰ অশ্বসহ সকলো যুদ্ধ-সামগ্ৰী তৎক্ষণাৎ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 13
रामो ऽपि रथमारुह्य सन्नद्धः सशरं धनुः / गृहीत्वापूरयच्छङ्खं रुद्रदत्तममित्रजित्
অমিত্ৰজিত ৰামো ৰথত উঠি, সন্নদ্ধ হৈ, বাণসহ ধনু ধৰি, ৰুদ্ৰদত্ত শঙ্খ হাতত লৈ জোৰেৰে বাজালে।
Verse 14
ज्याघोषं च चकारोच्चै रोदसी कंपयन्निव / सहसाहोथ सारथ्यं चक्रे सारथिनां वरः
তেওঁ ধনুৰ জ্যাৰ উচ্চ ঘোঁষ তুলিলে, যেন ভূ-আকাশ কঁপি উঠিল; আৰু তৎক্ষণাৎ সাৰথিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠই সাৰথ্য গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 15
रथज्याशङ्खनादैस्तु वधात्पित्रोरमर्षिणः / तस्याभून्नगरी सर्वा संक्षुब्धाश्च नरद्विपाः
ৰথধ্বনি, জ্যাঘোষ আৰু শঙ্খনাদে—পিতৃবধত ক্ৰুদ্ধ তাৰ প্ৰভাৱত—সমগ্ৰ নগৰী অস্থিৰ হ’ল, আৰু বীৰসকলো ক্ষুব্ধ হ’ল।
Verse 16
रामं त्वागतमाज्ञाय सर्वक्षत्रकुलान्तकम् / संक्षुब्धाश्चक्रुरुद्योगं संग्रामाय नृपात्मजाः
সৰ্ব ক্ষত্ৰিয়কুলান্তক ৰাম আহিল বুলি জানি, ৰাজপুত্ৰসকল ক্ষুব্ধ হৈ যুদ্ধৰ বাবে উদ্যোগী হ’ল।
Verse 17
अथ पञ्चरथाः शुराः शूरसेनादयो नृप / रामेण योद्धुं सहिता राजभिश्च क्रुरुद्यमम्
তেতিয়া শূৰসেন আদি বীৰ ৰজাসকল, পাঁচ ৰথসহ, কঠোৰ সংকল্প লৈ আন ৰজাসকলৰ সৈতে ৰামৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ একত্ৰ হ’ল।
Verse 18
चतुरङ्गवलोपेतास्ततस्ते क्षत्रियर्षभाः / राममासादयामासुः पतङ्गा इव पावकम्
তেতিয়া সেই ক্ষত্ৰিয়শ্ৰেষ্ঠসকল চতুৰঙ্গিনী সেনাসহ, যেন পতংগ আগুনলৈ ধাৱিত হয়, তেনেকৈ ৰামৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 19
निवार्य तानापततो रथेनैकेन भार्गवः / युयुधे पार्थिवैः सर्वैः समरे ऽमितविक्रमः
তেওঁলোকৰ ধাৱন একেটা ৰথেৰে বাধা দি, অমিতবিক্ৰম ভাৰ্গৱ ৰামে সমৰত সকলো ৰজাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 20
ततः पुनरभूद्युद्धं रामस्य सह राजभिः / जघान यत्र संक्रुद्धो राज्ञां शतमुदारधीः
তাৰ পাছত ৰামৰ সৈতে ৰজাসকলৰ পুনৰ যুদ্ধ হ’ল; তাত ক্ৰুদ্ধ হৈ উদাৰবুদ্ধি ৰামে ৰজাসকলৰ শতজনক বধ কৰিলে।
Verse 21
ततः स शूरसेनादीन्हत्वा सबलवाहनान् / त्रणेन पातयामास क्षितौ क्षत्रियमण्डलम्
তাৰ পাছত তেওঁ শূৰসেন আদি সকলক তেওঁলোকৰ সৈন্য-वाहনসহ বধ কৰি, সমগ্ৰ ক্ষত্ৰিয়মণ্ডলক তৃণৰ দৰে মাটিত পেলাই দিলে।
Verse 22
ततस्ते भग्नसंकल्पा हतस्वबलवाहनाः / हतशिष्टा नृपतयो दुद्रुवुः सर्वतोदिशम्
তেতিয়া যিসকলৰ সংকল্প ভাঙি গৈছিল আৰু যিসকলৰ সৈন্যবল আৰু বাহন নষ্ট হৈছিল, সেই অৱশিষ্ট ৰজাসকল সকলো দিশলৈ দৌৰি পলাই গ’ল।
Verse 23
एवं विद्राव्य सैन्यानि हत्वा जित्वाथ संयुगे / जघान शतशो राज्ञः शूराञ्छरवराग्निना
এইদৰে সৈন্যদলক ছত্ৰভংগ কৰি, যুদ্ধত বধ কৰি আৰু জয় লাভ কৰি, তেওঁ শৰবৃষ্টিৰ অগ্নিৰে শত শত বীৰ ৰজাক নিধন কৰিলে।
Verse 24
ततः क्रोधपरीतात्मा दग्धुकामो ऽखिलां पुरीम् / उदैरयद्भार्गवो ऽस्त्रं कालाग्निसदृशप्रभम्
তাৰ পিছত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন মন লৈ, সমগ্ৰ নগৰী দগ্ধ কৰাৰ ইচ্ছাৰে, ভাৰ্গৱে কালাগ্নিৰ সদৃশ দীপ্তিমান অস্ত্ৰ উদ্দীপিত কৰিলে।
Verse 25
ज्वालाकवलिताशेषपुरप्राकारमालिनीम् / पुरीं सहस्त्यश्वनरां स ददाहास्त्रपावकः
জ্বালাই গ্ৰাস কৰা, নগৰৰ প্ৰাচীৰৰ শাৰী-শোভিত, হাতী-ঘোঁৰা আৰু জনসমেত সেই নগৰীক অস্ত্ৰৰূপ পাৱকে দগ্ধ কৰিলে।
Verse 26
दह्यमानां पुरीं दृष्ट्वा प्राणत्राणपरायणः / जीवनाय जगामाशु वीतिहोत्रो भयातुरः
দগ্ধমান নগৰী দেখি, প্ৰাণৰক্ষাত পৰায়ণ, ভয়াকুল বীতিহোত্ৰ জীৱন বচাবলৈ শীঘ্ৰে আঁতৰি গ’ল।
Verse 27
अस्त्राग्निना पुरीं सर्वां दग्ध्वा हत्वा च शात्रवान् / प्राशयानो ऽखिलान् लोकान् साक्षात्काल इवान्तकः
অস্ত্ৰাগ্নিৰে সি সমগ্ৰ নগৰী দগ্ধ কৰি শত্রুসকলক বধ কৰিলে; সাক্ষাৎ কালৰূপ অন্তকৰ দৰে সি যেন সকলো লোকক গ্ৰাস কৰিছিল।
Verse 28
अकृतव्रणसंयुक्तः सहसाहेन चान्वितः / जगामरथघोषेण कंपयन्निव मेदिनीम्
সি আঘাতবিহীন, অদম্য সাহসে যুক্ত হৈ, ৰথৰ ঘোষে যেন পৃথিৱী কঁপাই আগবাঢ়িল।
Verse 29
विनिघ्नन् क्षत्रियान्सर्वान् संशाम्य पृथिवीतले / महेन्द्राद्रिं ययौ रामस्तपसे धतमानसः
পৃথিৱীতলত সকলো ক্ষত্ৰিয়ক নিধন কৰি শমিত কৰি, তপস্যাৰ বাবে মন স্থিৰ কৰি ৰাম মহেন্দ্ৰ পৰ্বতলৈ গ’ল।
Verse 30
तस्मिन्नष्टचतुष्कं च यावत्क्षत्रसमुद्गमम् / प्रत्येत्य भूयस्तद्धत्यै बद्धदीक्षो धृतव्रतः
ক্ষত্ৰৰ পুনৰুদ্গম হোৱালৈকে অষ্টচতুষ্ক (বত্ৰিশ) বছৰ অতিবাহিত হ’ল; তাৰ পাছত সি পুনৰ ঘূৰি আহি তেওঁলোকৰ নিধনৰ বাবে দীক্ষাবদ্ধ আৰু ব্ৰতধাৰী হ’ল।
Verse 31
क्षत्रक्षेत्रेषु भूयश्च क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / निजघान पुनर्भूमौ राज्ञ शतसहस्रशः
ক্ষত্ৰক্ষেত্ৰত দ্বিজসকলে পুনৰ ক্ষত্ৰ উৎপন্ন কৰিলে; তেতিয়া সি পুনৰ পৃথিৱীত শতসহস্ৰ সংখ্যক ৰজাক নিধন কৰিলে।
Verse 32
वर्षद्वयेन भूयो ऽपि कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् / षट्चतुष्टयवर्षान्तं तपस्तेपे पुनश्च सः
দুই বছৰত সি পুনৰ পৃথিৱীক ক্ষত্ৰিয়শূন্য কৰিলে; তাৰ পিছত ছয়-চতুষ্টয় বছৰলৈকে সি পুনৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 33
भूयो ऽपि राजन् संबुद्धं क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / जघान भूमौ निःशेषं साक्षात्काल इवान्तकः
হে ৰাজন, দ্বিজসকলে পুনৰ জাগ্ৰত কৰি উৎপন্ন কৰা ক্ষত্ৰিয়বৰ্গক সি পৃথিৱীত নিঃশেষে সংহাৰ কৰিলে—যেন সাক্ষাৎ কালৰূপ অন্তক।
Verse 34
कालेन तावता भूयः समुत्पन्नं नृपात्त्वयम् / निघ्नंश्चचार पृथिवीं वर्षद्वयमनारतम्
এতিয়া সময়ৰ ভিতৰত, হে নৃপ, তোমাৰ দ্বাৰা পুনৰ উদ্ভৱ হোৱা (ক্ষত্ৰিয়) সকলক নিধন কৰি কৰি সি দুবছৰ অবিৰত পৃথিৱীজুৰি বিচৰণ কৰিলে।
Verse 35
अलं रामेण राजेन्द्र स्मरता निधनं पितुः / त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता
হে ৰাজেন্দ্ৰ, পিতৃনিধনৰ স্মৰণে ৰামে যথেষ্ট কৰিলে; তেওঁ একুশবাৰ পৃথিৱীক ক্ষত্ৰিয়শূন্য কৰিলে।
Verse 36
त्रिःसप्तकृत्वस्तन्माता यदुरः स्वमताडयत् / तावद्रामेण तस्मात्तु क्षत्रमुत्सादितं भुवि
তেওঁৰ মাতৃয়ে শোকত যিমানবাৰ নিজৰ বুকু পিটিলে—একুশবাৰ—সিমানবাৰেই ৰামে সেই কাৰণতে পৃথিৱীত ক্ষত্ৰিয়বৰ্গক উচ্ছেদ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the kṣatriya lineages as a collective dynastic target and frames Paraśurāma’s vow as a lineage-shaping event—an episode that explains later disruptions and reconfigurations in royal genealogies.
Māhiṣmatī is the key geographic node; Bhārgava waits in its outer grove, invokes Mahodara for equipment, then mounts a chariot with bow, arrows, and horses, sounding Rudra’s conch—an explicit ‘campaign launch’ marker in the itinerary.
No. The sampled verses place it in the Sagaropākhyāna/Bhārgava-carita context, not the Lalitopākhyāna; its focus is on vow, rites, and dynastic conflict rather than Śākta vidyā/yantra exposition.