Adhyaya 4

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्वयंभूत्रैगुण्यस्वरूपवर्णनं नाम तृतीयो ऽध्यायः सूत उवाच ब्रह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वन्तरेष्विह

এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত ‘স্বয়ম্ভূৰ ত্ৰিগুণস্বৰূপবৰ্ণন’ নামৰ তৃতীয় অধ্যায়। সূত ক’লে— প্ৰজা কামনাৰে ব্ৰহ্মাৰ মুখৰ পৰা ‘জয়া’ নামৰ দেৱসকল সৃষ্ট হ’ল। তেওঁলোক সকলেই মন্ত্র-শৰীৰধাৰী বুলি স্মৃত, আৰু ইয়াত মন্বন্তৰসমূহত উল্লেখিত।

Verse 2

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहत्साम रथन्तरम् / चितिश्च सुचितिश्चैव ह्याकूतिः कूतिरेव च

দৰ্শ আৰু পৌৰ্ণমাস, বৃহৎসাম আৰু ৰথন্তৰ; চিতি আৰু সুচিতি, লগতে আকূতি আৰু কূতিও।

Verse 3

विज्ञातश्चैव विज्ञाता मना यज्ञश्च द्वादशः / दाराग्निहोत्रसंबन्धं वितत्य यजतेति च

বিজ্ঞাত আৰু বিজ্ঞাতা, মনা আৰু দ্বাদশ ‘যজ্ঞ’; আৰু কোৱা হয়— দাৰা (পত্নী) আৰু অগ্নিহোত্ৰৰ সম্বন্ধ বিস্তাৰ কৰি তেওঁ যজন কৰে।

Verse 4

एवमुक्त्वा तु तान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधात्प्रभुः / ततस्ते नाभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं परमेष्ठिनः

এইদৰে কৈ প্ৰভু ব্ৰহ্মা তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁলোকে পৰমেষ্ঠীৰ সেই বাক্য আনন্দেৰে গ্ৰহণ নকৰিলে।

Verse 5

संन्यस्येह च कर्माणि वासनाः कर्मजाश्च वै / यमेष्वंवावन्तिष्ठन्ते दोषं दृष्ट्वा तु कर्मसु

ইয়াত কৰ্ম ত্যাগ কৰি, কৰ্মজাত বাসনাও পৰিত্যাগ কৰিলে; কৰ্মত দোষ দেখি তেওঁলোকে যম-নিয়মত স্থিৰ হ’ল।

Verse 6

क्षयाति शययुक्तं च ते दृष्ट्वा कर्मणां फलम् / जुगुप्संतः प्रसूतिं च निःसत्त्वा निर्ममाभवन्

কৰ্মফল ক্ষয় আৰু অতিশয়যুক্ত বুলি দেখি, জন্মধাৰাক ঘৃণা কৰি তেওঁলোকে নিৰাসক্ত আৰু নিৰ্মম অৱস্থা লাভ কৰিলে।

Verse 7

अजन्म काङ्क्षमाणास्ते निर्मुक्ता दोषदर्शिनः / अर्थं धर्मं च कामं च हित्वा ते वै व्यवस्थिताः

অজন্ম কামনা কৰা, দোষদৰ্শী আৰু মুক্ত তেওঁলোকে; অৰ্থ, ধৰ্ম আৰু কাম ত্যাগ কৰি স্থিৰ হ’ল।

Verse 8

परमं ज्ञानमास्थाय तत्संक्षिप्य सुसंस्थिताः / तेषां तु तमभिप्रायं ज्ञात्वा ब्रह्मा तु कोपितः

পৰম জ্ঞান আশ্ৰয় কৰি, তাক সংক্ষিপ্তভাবে ধৰি তেওঁলোকে সুস্থিৰ হ’ল; তেওঁলোকৰ সেই অভিপ্ৰায় জানি ব্ৰহ্মা ক্ৰুদ্ধ হ’ল।

Verse 9

तानब्रवीत्ततो ब्रह्मा निरुत्साहान्सुरानथ / प्रजार्थमिह यूयं वै मया सृष्टाः स्थ नान्यथा

তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই সেই নিৰুৎসাহী দেৱসকলক ক’লে—‘প্ৰজাৰ্থে ইয়াত তোমালোকক মই সৃষ্টি কৰিছোঁ; অন্যথা নহয়।’

Verse 10

प्रसूयध्वं यजध्वं चेत्युक्तवानस्मि वः पुरा / यस्माद्वाक्यमनादृत्य मम वैराग्यमास्थिताः

মই আগতে তোমালোকক কৈছিলোঁ—সন্তান উৎপন্ন কৰা আৰু যজ্ঞ কৰা। কিন্তু মোৰ বাক্য অমান্য কৰি তোমালোক বৈৰাগ্য অৱলম্বন কৰিলা।

Verse 11

जुगुप्समानाः स्वं जन्म संततिं नाभ्यनन्दत / कर्मणां न कृतो ऽभ्यासो ह्यमृतत्वाभिकाङ्क्षया

নিজৰ জন্ম আৰু সন্ততিক ঘৃণা কৰি তেওঁলোকে তাত আনন্দ নকৰিলে। অমৃতত্বৰ আকাঙ্ক্ষা থাকিলেও কৰ্মৰ অভ্যাস তেওঁলোকে নকৰিলে।

Verse 12

तस्माद्यूयमिहावृत्तिं सप्तकृत्वो ह्यवाप्स्यथ / ते शप्ता ब्रह्मणा देवा जयास्तं वै प्रसादयन्

সেয়ে তোমালোক ইয়াত সাতবাৰ আৱৰ্ত্তি, অৰ্থাৎ পুনর্জন্ম, লাভ কৰিবা। ব্ৰহ্মাৰ শাপপ্ৰাপ্ত ‘জয়’ দেৱসকলে তেওঁক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 13

क्षमास्माकं महादेव यदज्ञानात्मकं प्रभो / प्रणतान्वै सानुनयं ब्रह्मा तानब्रवीत्पुनः

হে মহাদেৱ, হে প্ৰভু! অজ্ঞানবশত আমি যি কৰিলোঁ, সেয়া ক্ষমা কৰক। প্ৰণত আৰু বিনীত তেওঁলোকক ব্ৰহ্মাই পুনৰ ক’লে।

Verse 14

लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति / मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम

লোকতোও যিদৰে ভোগ হয়, ইয়াতোও তেনেকুৱাই; ইয়াত স্বাতন্ত্ৰ্যৰ যোগ্য কোন? সকলোতো মোৰ পৰাই আহিছে; তেন্তে মোৰ ইচ্ছা নথাকিলে কেনেকৈ হ’ব?

Verse 15

प्रतिपत्स्यन्ति भूतानि शुभं वा यदि वोत्तरम् / लोके यदपि किञ्चिद्वैशं वा शं वा व्यवस्थितम्

প্ৰাণীবোৰে শুভ হওক বা অশুভ—যি ফল নিৰ্ধাৰিত, সেইটোহে লাভ কৰিব; জগতত মঙ্গল বা অমঙ্গল যি স্থিৰ, সেয়াই ঘটে।

Verse 16

बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत् / भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम्

মই বুদ্ধিৰূপ আত্মা হৈ সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত; জগতত মোক কোনে অতিক্ৰম কৰিব? প্ৰাণীৰ ইচ্ছা আৰু তেওঁলোকে মনে যি যি চিন্তা কৰে—সকলো।

Verse 17

तथोपचरितं यच्च तत्सर्वं विदितं मम / मया बद्धमिदं सर्वं चजगत्स्थावरजङ्गमम्

আৰু যি যি আচৰণত সম্পন্ন হয়, সেয়া সকলো মোৰ বিদিত; এই সমগ্ৰ জগত—স্থাবৰ আৰু জংগম—মোৰ দ্বাৰাই আবদ্ধ।

Verse 18

आशामयेन बन्धेन कस्तं छेत्तुमिहोत्सहेत् / यस्माद्वहति दृप्तो वै सर्वार्थमिह नान्यथा

আশাময় বন্ধনক ইয়াত কোনে ছিন্ন কৰিবলৈ সাহস কৰিব? কিয়নো সেয়াই গৰ্বেৰে ইয়াত সকলো উদ্দেশ্য বহন কৰে—অন্যথা নহয়।

Verse 19

इति कर्माण्यनारभ्य कामं छन्दाद्विमोक्षते / एवं संभाष्य तान्देवान् जयानध्यात्मचेतसः

‘এইদৰে কৰ্ম আৰম্ভ নকৰি, সি স্বেচ্ছাই কামনাৰ পৰা মুক্ত হয়।’ এই কথা কৈ, অধ্যাত্মচেতনাত স্থিত জয়ে সেই দেৱসকলৰ সৈতে কথা পাতিলে।

Verse 20

अथ वीक्ष्य पुनश्चाह ध्रुवं दड्यान्प्रजापतिः / यस्मान्मानभिसंधाय सन्यासादिः कृतः सुराः

তেতিয়া চাই প্ৰজাপতিয়ে ধ্ৰুৱক পুনৰ ক’লে—মান-অভিমানক লক্ষ্য কৰি দেৱসকলে সন্ন্যাস আদি আচৰণ কৰিছে।

Verse 21

तस्मात्स विपुलायत्तो व्यापारस्त्वथ मत्कृतः / भविता च सुखोदर्के दिव्यभावेन जायताम्

সেয়ে সেই বিস্তৃত কাৰ্য মোৰ দ্বাৰাই নিৰ্ধাৰিত; তাৰ ফল সুখময় হ’ব—দিব্যভাবৰে জন্ম লওক।

Verse 22

आत्मच्छन्देन वो जन्म भविष्यति सुरोत्तमाः / मन्वन्तरेषु संसिद्धाः सप्तस्वाविर्भविष्यथ

হে শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকল, তোমালোকৰ জন্ম নিজ ইচ্ছাৰে হ’ব; আৰু মন্বন্তৰসমূহত সিদ্ধ হৈ তোমালোক সাতবাৰ আবিৰ্ভূত হ’বা।

Verse 23

वैवस्वतान्तेषु सुरास्तथा स्वायंभुवादिषु / एवं च ब्रह्मणा तत्र श्लोको गीतः पुरातनः

বৈবস্বত মন্বন্তৰৰ অন্তত আৰু স্বায়ম্ভুৱ আদি মন্বন্তৰতো দেৱসকল তেনেই থাকিব; তাত ব্ৰহ্মাই এই পুৰাতন শ্লোক গাইছিল।

Verse 24

त्रयी विद्या ब्रह्ममयप्रसूतिः श्राद्धं तपो यज्ञमनुप्रदानम् / एतानि नित्यैः महसा रजोभिर्भूत्वा विभुर्वसते ऽन्यत्प्रशस्तम्

ত্রয়ী বিদ্যা ব্ৰহ্মময় প্ৰসূতি; শ্ৰাদ্ধ, তপ, যজ্ঞ আৰু দান—এই নিত্য তেজোময় গুণে ভূষিত হৈ বিভু বাস কৰে; ইয়াৰ পৰা ভিন্ন অন্যই প্ৰশস্ত।

Verse 25

एवं श्लोकार्थमुक्त्वा तु जयान्देवानथाब्रवीत् / वैवस्वतेंऽतरेतीते मत्समीपमिहैष्यथ

এইদৰে শ্লোকাৰ্থ কৈ সি ‘জয়া’ দেৱসকলক ক’লে— বৈৱস্বত মন্বন্তৰ অতীত হ’লে তোমালোক ইয়াত মোৰ সান্নিধ্যলৈ আহিবা।

Verse 26

ततो देवस्तिरोभूत ईश्वरो ङ्यकुतोभयः / प्रपन्नाधारणामाद्यां युक्त्वा योगबलान्विताम्

তাৰ পাছত সেই দেৱ— ঈশ্বৰ, নিৰ্ভয়— অন্তৰ্হিত হ’ল; আৰু যোগবলসহ শৰণাগতসকলৰ আধাৰস্বৰূপ আদ্য ধাৰণা (সমাধি) গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 27

ततस्तेन रुषा शप्तास्ते ऽभवन्द्वादशाजिताः / जया इति समाख्याताः कृता एवं विसन्निभाः

তাৰ পাছত তেওঁৰ ক্ৰোধৰ শাপে শপ্ত হৈ তেওঁলোক বাৰজন ‘অজিত’ হ’ল; ‘জয়া’ বুলি খ্যাত হ’ল আৰু এইদৰে তেওঁলোকৰ অৱস্থা স্থিৰ হ’ল।

Verse 28

ततः स्वायंभुवे तस्मिन्सर्गे ऽतीते तु वै सुराः / पुनस्ते तुषिता देवा जाताः स्वारोचिषेंऽतरे

তাৰ পাছত স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰৰ সেই সৰ্গ অতীত হ’লে, সেই সুৰসকল পুনৰ ‘তুষিত’ দেৱ হৈ স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত জন্মিলে।

Verse 29

उत्तमस्य मनोः पुत्राः सत्यायां जज्ञिरे तदा / ततः सत्याः स्मृता देवा औत्तमे चान्तरे मनोः

তেতিয়া উত্তম মনুৰ পুত্ৰসকল সত্যায়াত জন্মিলে; সেয়ে উত্তম মন্বন্তৰত সেই দেৱসকল ‘সত্য’ নামে স্মৃত হ’ল।

Verse 30

हरिण्यां नाम तुषिता जज्ञिरे द्वादशेव तु / हरयोनाम ते देवा यज्ञभाजस्तदाभवन्

‘হৰিণ্যা’ নামৰ (মন্বন্তৰত) তুষিত দেৱসকল বাৰজনেই জন্মিল। তেতিয়া তেওঁলোক ‘হৰয়’ নামে পৰিচিত হৈ যজ্ঞভাগৰ অধিকাৰী হ’ল।

Verse 31

ततस्ते हरयो देवाः प्राप्ते चारिष्ठवेन्तरे?// विकुण्ठायां पुनस्ते वै वरिष्ठा जज्ञिरे सुराः

তাৰ পিছত ‘চাৰিষ্ট’ মন্বন্তৰ আহিলে, সেই ‘হৰয়’ দেৱসকল ‘বিকুণ্ঠা’ত পুনৰায় শ্ৰেষ্ঠ সুৰৰূপে জন্মিল।

Verse 32

वैकुण्ठा नाम ते देवाः पञ्चमस्यान्तरे मानोः / ततस्ते वै पुनर्देवा वैकुण्ठाः प्राप्य चाक्षुषम्

পঞ্চম মনুৰ মন্বন্তৰত সেই দেৱসকল ‘বৈকুণ্ঠ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। তাৰ পিছত সেই বৈকুণ্ঠ দেৱসকল চাক্ষুষ মন্বন্তৰলৈ উপনীত হ’ল।

Verse 33

ततस्ते वै पुनः साध्याः संक्षीणे चाक्षुषेन्तरे / उपस्थिते पुनः सर्गे मनोर्वैवस्वतस्य ह

তাৰ পিছত চাক্ষুষ মন্বন্তৰ ক্ষয় হ’লে তেওঁলোক পুনৰ ‘সাধ্য’ নামে পৰিচিত হ’ল; আৰু বৈৱস্বত মনুৰ পুনঃসৰ্গ উপস্থিত হোৱাত তেওঁলোক প্ৰকাশ পালে।

Verse 34

अंशेन साध्यास्ते ऽदित्यां मारीचात्कश्यपात्पुनः / जज्ञिरे द्वादशादित्या वर्त्तमानेन्तरं सुराः

সেই সাধ্য দেৱসকল অংশৰূপে মৰীচিবংশীয় কশ্যপৰ দ্বাৰা অদিতীৰ গৰ্ভত পুনৰ জন্মিল। বৰ্তমান মন্বন্তৰত তেওঁলোক বাৰজন আদিত্য দেৱ হ’ল।

Verse 35

यदा चैते समुत्पन्नाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / शप्ताः स्वयंभुवा साध्या जज्ञिरे द्वादशामराः

চাক্ষুষ মন্বন্তৰত মনুৰ সময়ত যেতিয়া এইসকল উৎপন্ন হ’ল, তেতিয়া স্বয়ম্ভূৰ শাপত সাধ্যসকল বাৰজন অমৰ দেৱৰূপে জন্মিল।

Verse 36

एवं शृणोति यो मर्त्योजयस्तस्य भवेत्सदा / जयानां श्रद्धया युक्तः प्रत्यध्यायं तु गच्छति

যি মর্ত্য এইদৰে শুনে, তাৰ সদায় জয় হয়; জয়বাণীত শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ সি প্ৰতি অধ্যায়লৈ অগ্ৰসর হয়।

Verse 37

इत्येता वृत्तयः सप्त देवानां जन्मलक्षणाः / परिक्रान्ता मया वो ऽद्या किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

এইদৰে দেৱসকলৰ জন্মলক্ষণ বৰ্ণনা কৰা সাতটা বৃত্তান্ত মই আজি তোমালোকক ক’লোঁ; এতিয়া তোমালোক আৰু কি শুনিব বিচাৰা?