
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
এই অধ্যায়ত বৃহস্পতিয়ে স্বৰ্গত পূজিত পিতৃগণসমূহৰ নাম উল্লেখ কৰি তেওঁলোকক মূৰ্ত আৰু অমূৰ্ত—দুটা শ্ৰেণীত বিভাজন কৰে। তেওঁলোকৰ লোক, প্ৰকাশৰ ধৰণ (বিসৰ্গ) আৰু কন্যা‑পৌত্ৰ সম্পৰ্কসহ বংশানুক্ৰম বৰ্ণনা কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছে। ‘সন্তানক‑লোক’ উজ্জ্বল অমূৰ্ত পিতৃসকলৰ নিবাস; তেওঁলোক প্ৰজাপতিৰ পুত্ৰ আৰু বিরাজৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকাৰ বাবে ‘বৈৰাজ’ নামে পৰিচিত। তাৰ পিছত শ্ৰাদ্ধ‑সোম পোষণচক্ৰ বৰ্ণিত—শ্ৰাদ্ধ অৰ্ঘ্যত পিতৃসকল তৃপ্ত হয়, তৃপ্ত পিতৃসকলে সোমক শক্তি দিয়ে, আৰু শক্তিশালী সোমে লোকসমূহক পুনৰজীৱিত কৰে; মানৱ আচাৰে বিশ্বজীৱনীশক্তি ধৰি ৰাখে বুলি দেখুৱায়। পাছত মেনা (মনোজা কন্যা)ৰ বংশকথা, হিমৱতৰ সৈতে সম্পৰ্ক, পৰ্বতসন্তান (মৈনাক, ক্ৰাঞ্চ আদি) আৰু তিনিগৰাকী কন্যা—অপৰ্ণা, একপৰ্ণা, একপাটলা—বৰ্ণিত। তেওঁলোকৰ তপস্যা (এটা পাত/এটা পাটলাত নিৰ্ভৰ, উপবাস)ৰ অন্তত মাতৃবচনে অপৰ্ণা ‘উমা’ নামে খ্যাত হয়; পৃথিৱী থাকিলৈকে জগত স্থিৰ ৰাখা সৃষ্টিশক্তি হিচাপে তপস্যাৰ মহিমা প্ৰতিপাদিত।
Verse 1
एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः // ९// बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः / चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত ‘পিতৃকল্প’ নাম নবম অধ্যায়। বৃহস্পতিয়ে ক’লে—স্বৰ্গত এই সাত পিতৃগণ জয়ীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্মৃত; তাত চাৰিজন মূৰ্তিমান আৰু তিনিজন অমূৰ্ত।
Verse 2
तेषां लोकान्विसर्गं च कीर्त्तयिष्ये निबोधत / यावै दुहितरस्तेषां दौहित्राश्चेव ये स्मृताः
তেওঁলোকৰ লোকসমূহৰ বিসৰ্গ আৰু সৃষ্টিবিস্তাৰ মই কীৰ্তন কৰিম—শুনা। তেওঁলোকৰ যিমান কন্যা আৰু স্মৃতিত কোৱা দৌহিত্ৰসকল।
Verse 3
लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः / अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः
‘সন্তানক’ নামৰ সেই লোকসমূহত দীপ্তিমান, অমূৰ্ত পিতৃগণ বাস কৰে; তেওঁলোক প্ৰজাপতিৰ পুত্ৰ।
Verse 4
विराजस्य द्विजश्रेष्ठा वैराजा इति विश्रुताः / एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! বিরাজৰ এইসকল ‘বৈরাজ’ বুলি প্ৰসিদ্ধ। হে তাত! এইসকলেই পিতৃগণ, যোগসমূহৰ বৃদ্ধি কৰোঁতা।
Verse 5
अप्याययन्ति ये नित्यं योगायोगबलेन तु / श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च
যিসকলে যোগ-অযোগৰ বলৰে নিত্য পোষণ কৰে; তেওঁলোক শ্ৰাদ্ধে তৃপ্ত হৈ সোমকো তৃপ্ত কৰে।
Verse 6
आप्यायितस्ततः सोमो लोकानाप्याययत्युत / एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः
তাৰ পাছত তৃপ্ত সোমেও লোকসমূহক তৃপ্ত কৰে। তেওঁলোকৰ মানসী কন্যা ‘মেনা’ নামৰ, মহাগিৰিৰ কন্যা।
Verse 7
पत्नी हिमवतः पुत्रो यस्या मैनाक उच्यते / पर्वतप्रवरः सो ऽथ क्रैञ्चश्चास्य गिरेः सुतः
হিমৱতৰ পত্নীৰ যি পুত্ৰ, সি ‘মৈনাক’ বুলি খ্যাত; সি পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ। সেই গিৰিৰ পুত্ৰ ক্ৰৈঞ্চো আছিল।
Verse 8
तिस्रः कन्यास्तु मेनायां जनयामास शैलाराट् / अपर्णामेकपर्णां च तृतीयामेकपाटलाम्
মেনাৰ গৰ্ভত শৈলৰাজে তিনিগৰাকী কন্যা জন্ম দিলে—অপৰ্ণা, একপৰ্ণা আৰু তৃতীয়া একপাটলা।
Verse 9
न्यग्रोधमे कपर्णा तु पाठलं त्वेकपाटला / आशिते द्वे अपर्णा तु ह्यनिकेता तपो ऽचरत्
একপৰ্ণাই ন্যগ্ৰোধক আহাৰ কৰিলে, একপাটলাই পাটলক; কিন্তু অপৰ্ণাই দুয়োটাই ত্যাগ কৰি, আশ্ৰয়বিহীন হৈ তপস্যা কৰিলে।
Verse 10
शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः / आहारमेकपर्णेन ह्येकपर्णा समाचरत्
একপৰ্ণাই দেৱ-দানৱৰ বাবেও দুৰাচৰ এক লক্ষ বছৰ তপস্যা কৰিলে আৰু কেৱল এটা পাতেই আহাৰ কৰিলে।
Verse 11
पाटलेनैव चैकेन व्यदधादेकपाटला / पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे चाहारं वै प्रजक्रतुः
একপাটলাই কেৱল এটা পাটলফুলে আহাৰ কৰিলে; আৰু দুহাজাৰ বছৰ পূৰ্ণ হ’লে, তেওঁলোকে দুয়ো আহাৰো ত্যাগ কৰিলে।
Verse 12
एका तत्र निराहारा तां माता प्रत्यभाषत / निषेधयन्ती सोमेति मातृस्रेहेन दुःखिता
তাত একা কন্যা নিৰাহাৰ আছিল; তেতিয়া মাতৃয়ে তাক মাতি ক’লে—মাতৃস্নেহে দুখিত হৈ নিষেধ কৰি, “সোমে!”।
Verse 13
सा तथोक्ता तदापर्णा देवी दुश्चरचारिणी / उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता
এনেদৰে কোৱা হোৱাত সেই দেৱী, দুষ্কৰ তপস্যা আচৰণকাৰিণী, তেতিয়া ‘অপৰ্ণা’ নামে পৰিচিত হ’ল; আৰু সেই মহাভাগা তিনিও লোকত ‘উমা’ নামে বিখ্যাত।
Verse 14
तथैव नाम्ना तेनासौ निरुक्तोक्तेन कर्मणा / एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्ग मम्
নিরুক্তত কোৱা সেই কৰ্মৰ কাৰণেই তেনেকৈ নাম স্থিৰ হ’ল। এই ‘ত্রিকুমাৰী’ প্ৰসঙ্গ স্থাবৰ-জঙ্গম সমগ্ৰ জগতত প্ৰসিদ্ধ।
Verse 15
एतासां तपसा सृष्टं यावद्भूमिर्द्धरिष्यति / तपःशरीरास्ताः सर्वास्थिस्रो योगबलान्विताः
এই কন্যাসকলৰ তপস্যাৰে যি সৃষ্টি হ’ল, পৃথিৱী যিমান দিন ধাৰণ কৰিব সিমান দিন সেয়া থাকিব। তেওঁলোক সকলোৱে তপঃশৰীৰা, অস্থিমাত্ৰ অৱশিষ্ট, আৰু যোগবলযুক্ত আছিল।
Verse 16
सर्वास्ताः सुमहाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः
তেওঁলোক সকলোৱে অতি মহাভাগা, সকলোৰে যৌৱন স্থিৰ; তেওঁলোক সকলোৱে ব্ৰহ্মবাদিনী, আৰু সকলো ঊৰ্ধ্বৰেতস (সংযমী) আছিল।
Verse 17
उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी / महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता
সিহঁতৰ মাজত উমাই আছিল সৰ্বশ্ৰেষ্ঠা আৰু উত্তমা, সুন্দৰ বৰ্ণৱতী; মহাযোগবলসম্পন্ন হৈ তেওঁ মহাদেৱৰ সেৱাত উপস্থিত আছিল।
Verse 18
दत्तकश्चोशान्स्तस्याः पुत्रो वै भृगुनन्दनः / असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता
তেওঁৰ পুত্ৰ ভৃগুনন্দন উশান (শুক্ৰ) ‘দত্তক’ নামে খ্যাত হৈছিল; আৰু অসিতৰ পত্নী একপৰ্ণা আছিল সাধ্বী আৰু পতিব্ৰতা।
Verse 19
दत्ता हिमवता तस्मै योगाचार्याय धीमते / देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता
হিমৱানে তেওঁক সেই ধীমন্ত যোগাচাৰ্যক অৰ্পণ কৰিছিল; আৰু জ্ঞানসম্পন্না তেওঁ ব্ৰহ্মনিষ্ঠ দেৱলক জন্ম দিলে।
Verse 20
या वै तासां कुमारीणां तृतीया चैकपाटला / पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता
সেই কুমাৰীসকলৰ মাজত তৃতীয়া আছিল একপাটলা; তেওঁ শতশলাকৰ পুত্ৰ জৈগীষব্যৰ সান্নিধ্যত সেৱাত উপস্থিত আছিল।
Verse 21
तस्यापि शङ्खलिशितौ स्मृतौ पुत्रावयोनिजौ / इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः
তেওঁৰো শঙ্খলি আৰু শিত—এই দুজন অযোনিজ পুত্ৰ বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়; এইদৰে হিমৱানৰ এই শুভ মহাভাগ্যা কন্যাসকল আছিল।
Verse 22
रुद्राणी सा तु प्रवरा स्वैर्गुणैरतिरिच्यते / अन्योन्यप्रीतमनसोरुमाशङ्करयोरथ
ৰুদ্ৰাণী তেওঁ পৰম শ্ৰেষ্ঠা; নিজৰ গুণে তেওঁ অধিক উৎকৃষ্টা হৈছিল। তেতিয়া উমা আৰু শংকৰৰ মন পৰস্পৰ প্ৰীতিত পূৰ্ণ আছিল।
Verse 23
श्लेषं संसक्तयोर्ज्ञात्वा शङ्कितः किल वृत्रहा / ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा
দুয়োৰ গাঢ় আলিঙ্গন জানি বৃত্রহা (ইন্দ্ৰ) সঁচাকৈ শঙ্কিত হ’ল; কিয়নো তেওঁলোক দুয়ো মৈথুনশক্তিসম্পন্ন, আৰু সন্তান-উৎপত্তিৰ ভয়ত তেওঁ ভীত হৈছিল।
Verse 24
तयोः सकाशमिन्द्रेण प्रेषितो हव्यवाहनः / अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन
ইন্দ্ৰে পঠোৱা হব্যবাহন (অগ্নি) তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গ’ল। (ইন্দ্ৰ ক’লে:) হে হুতাশন, বিলম্ব নকৰাকৈ তেওঁলোকৰ ৰতিত বিঘ্ন ঘটোৱা।
Verse 25
सर्वत्र गत एव त्वं न दोषो विद्यते तव / इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम्
তুমি সৰ্বত্ৰগামী; তোমাৰ কোনো দোষ নাই। এইদৰে কোৱা হ’তেই তেতিয়া বহ্নি (অগ্নি) তেনেকৈয়ে কৰিলে।
Verse 26
उमां देवः समुत्सृज्य शुक्रं भूमौ व्यसर्जयत् / ततो रुषितया सद्यः शप्तो ऽग्निरुमया तया
দেৱ (শংকৰ) উমাক এৰি নিজৰ শুক্ৰ ভূমিত নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া ক্ৰুদ্ধ উমাই তৎক্ষণাৎ অগ্নিক শাপ দিলে।
Verse 27
इदं चोक्तवती वह्निं रोषगद्गदया गिरा / यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं हुताशन
তেতিয়া তাই ক্ৰোধে গদগদ কণ্ঠে অগ্নিক ক’লে— “হে হুতাশন! আমি দুয়ো তৃপ্ত নোহোৱাতেই তুমি ৰতিত বিঘ্ন ঘটালাঁ।”
Verse 28
कृतवानस्य कर्त्तव्यं तस्मात्त्वमसि दुर्मतिः / यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्
তুমি কৰিবলগীয়া কাম কৰিলাঁ; সেয়ে তুমি দুৰ্মতি— এনেকুৱা ৰৌদ্ৰ, মহাপ্ৰভ, তেজস্বী শুক্ৰ গৰ্ভৰ পৰা খসিল।
Verse 29
गर्भे त्वं धारयस्वैवमेषा ते दण्डधारणा / स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः
এনেদৰে তুমি ইয়াক গৰ্ভতে ধাৰণ কৰা—এইয়াই তোমাৰ দণ্ডধাৰণা। ৰুদ্ৰাণীৰ শাপদোষত হুতাশন অন্তৰ্গৰ্ভ হ’ল।
Verse 30
बहून्वर्षगणान्गर्भं धारयामास वै द्विज / स गङ्गामभिगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे
হে দ্বিজ! সি বহু বছৰ ধৰি সেই গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে। তাৰ পাছত গংগাৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে— “হে সৰিদুত্তমে, শুনা।”
Verse 31
सुमहान्परिखेदो मे जायते गर्भधारणात् / मद्धितार्थ मथो गर्भमिमं धारय निम्नगे
গৰ্ভ ধাৰণৰ পৰা মোৰ অতি বৃহৎ ক্লেশ হৈছে। মোৰ হিতৰ বাবে, হে নিম্নগে, তুমি এই গৰ্ভ ধাৰণ কৰা।
Verse 32
मत्प्रसादाच्च तनयो वरदस्ते भविष्यति / तथेत्युक्त्वा तदा सा तु संप्रत्दृष्टा महानदी
মোৰ প্ৰসাদে তোমাৰ এজন বৰদাতা পুত্ৰ হ’ব। ‘তথাস্তु’ বুলি সি ক’লে; তেতিয়াই মহা নদী (গঙ্গা) প্ৰত্যক্ষ দেখা দিলে।
Verse 33
तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा / सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी
দহি থকা মনৰে সি সেই গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে; মহা নদীও ডাঙৰ কষ্টত ক্লিষ্ট হৈ ব্যথিত হ’ল।
Verse 34
प्रकृष्टं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमान मिवानलम् / रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातो ऽरुणप्रभः
সি উৎকৃষ্ট গৰ্ভটো ত্যাগ কৰিলে, যি অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত আছিল। তাত ৰুদ্র-অগ্নি-গঙ্গাৰ পুত্ৰ অৰুণপ্ৰভ জন্মিল।
Verse 35
आदित्यशतसंकाशो महातेजाः प्रतापवान् / तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते
সি শত আদিত্যৰ দৰে দীপ্ত, মহাতেজস্বী আৰু প্ৰতাপৱান আছিল। জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ পুত্ৰ সেই মহাভাগ্যবান কুমাৰ জন্মিলত,
Verse 36
विमानयानैराकाशं पतत्र्रिभिरिवावृतम् / देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वनाः
বিমানযানৰে আকাশ যেন পখীৰে আৱৃত হ’ল। আকাশত দেৱদুন্দুভি মধুৰ স্বৰে বাজি উঠিল।
Verse 37
मुमुचुः पुष्पवर्षं च खेचराः सिद्धचारणाः / जगुर्गन्धर्वमुख्याश्च सर्वशस्तत्र तत्र ह
আকাশচাৰী সিদ্ধ-চাৰণসকলে পুষ্পবৃষ্টি কৰিলে। গন্ধৰ্বমুখ্যসকলে তাত তাত সৰ্বত্র গীত গাইলে।
Verse 38
यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्चैव सर्वशः / महानागसहस्राणि प्रवराश्च पतत्र्रिणः
যক্ষ, বিদ্যাধৰ, সিদ্ধ আৰু কিন্নৰ সকলো দিশৰ পৰা সমবেত হ’ল। সহস্ৰ সহস্ৰ মহানাগ আৰু শ্ৰেষ্ঠ পক্ষীও আহিল।
Verse 39
उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम् / प्रभावेण हतास्तेन दैत्यवानरराक्षसाः
তেওঁলোকে মহাভাগ অগ্নিজ, শংকৰপুত্ৰৰ সেৱাত উপস্থিত হ’ল। তেওঁৰ প্ৰভাৱে দৈত্য, বানৰ আৰু ৰাক্ষস বিনষ্ট হৈছিল।
Verse 40
स हि सप्तर्षिभार्याभिरारादेवाग्निसंभवः / अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरुन्धतीम्
অগ্নিসম্ভৱ সেই দেৱক সপ্তৰ্ষিৰ পত্নীসকলে অভিষেকলৈ যাঁওতে দূৰৰ পৰা দৰ্শন কৰিলে—অৰুন্ধতীক বাদ দি।
Verse 41
ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः / स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकभिरिव मातृभिः
তেওঁলোকৰ মাজত সেই প্ৰভু বালসূৰ্য সদৃশ দীপ্তিমান আৰু ৰৌদ্ৰস্বৰূপে পৰিবৃত আছিল। তেওঁলোকে তেওঁক অতিশয় স্নেহ কৰিছিল, যেন নিজৰেই মাতৃ।
Verse 42
युगपत्सर्वदेवीभिर्दिधित्सुर्जाह्नवीं सुतः / षण्मुखान्यसृजच्छ्रीमांस्तेनायं षण्मुखः स्मृतः
জাহ্নৱী-পুত্ৰ মহিমান্বিত দেব সকলো দেবীৰে একেলগে ধাৰণ হ’বলৈ ইচ্ছা কৰি ছয় মুখ সৃষ্টি কৰিলে; সেয়ে তেওঁ ‘ষণ্মুখ’ বুলি স্মৃত।
Verse 43
तेन जातेन महाता देवानामसहिष्णवः / स्कन्दिता दानवगणास्तस्मात्स्कन्दः प्रतापवान्
সেই মহাপুৰুষৰ জন্মে দেৱসকলক সহ্য নকৰা দানৱগণ বিচলিত হৈ ছিটিকি পৰিল; সেয়ে তেওঁ প্ৰতাপশালী ‘স্কন্দ’ নামে খ্যাত।
Verse 44
कृत्तिकाभिस्तु यस्मात्स वर्द्धितो हि पुरातनः / कार्त्तिकेय इति ख्यातस्तस्मादसुरसूदनः
যিহেতু সেই প্ৰাচীন দেব কৃত্তিকাসকলৰ দ্বাৰা লালিত-পালিত হৈ বঢ়িছিল, সেয়ে তেওঁ ‘কাৰ্ত্তিকেয়’ নামে খ্যাত—অসুৰসূদন।
Verse 45
जृंभतस्तस्य दैत्यारेर्ज्वाला मालाकुला तदा / मुखाद्विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता
সেই দৈত্যশত্ৰু যেতিয়া জৃম্ভিলে, তেতিয়া জ্বালাৰ মালাই চাৰিওফালে ভৰি উঠিল; তেওঁৰ মুখৰ পৰা তেওঁৰ নিজ অপৰাজিত শক্তি নিৰ্গত হ’ল।
Verse 46
क्रीडार्थं चैव स्कन्दस्य विष्णुना प्रभविष्णुना / गरुडादतिसृष्टौ हि पक्षिणौ द्वौ प्रभद्रकौ
স্কন্দৰ ক্ৰীড়াৰ্থে প্ৰভাৱিষ্ণু বিষ্ণুৱে গৰুড়তকৈও শ্ৰেষ্ঠ ‘প্ৰভদ্ৰক’ নামৰ দুটা পক্ষী সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 47
मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका चैव वायुना / यस्य दत्ता सरस्वत्या महावीणा महास्वना
ময়ূৰ, কুক্কুট আৰু বায়ুৱে দিয়া পতাকা; লগতে সৰস্বতীয়ে দিয়া মহাধ্বনিময় মহাবীণা—যাৰ আছে।
Verse 48
अजः स्वयंभुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शंभुना / मायाविहरणे विप्र गिरौ क्रैञ्चे निपातिते
স্বয়ম্ভূৱে অজ দিলে, শম্ভুৱে মেষ দিলে; হে বিপ্ৰ, মায়াবিহাৰত ক্রৈঞ্চগিৰিত (সেয়া) নিক্ষিপ্ত হ’ল।
Verse 49
तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते / सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः
অসুৰশ্ৰেষ্ঠ তাৰক উত্থিত হৈ, নিক্ষিপ্ত হ’লে; তেতিয়া ইন্দ্ৰ-উপেন্দ্ৰসহ মহাভাগ দেৱসকলে অগ্নিসুত প্ৰভুক (প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে)।
Verse 50
सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् / देवसेनापतिस्त्वेष पठ्यते सुरनायकः
দৈত্যশত্ৰু প্ৰতাপৱান (স্কন্দ) সেনাপতি পদত অভিষিক্ত হ’ল; তেওঁকেই দেৱসেনাপতি, সুৰনায়ক বুলি পাঠ কৰা হয়।
Verse 51
देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः / प्रमथैर्विधैर्देवस्तथा भूतगणैरपि
দেৱশত্ৰু ধ্বংসকাৰী স্কন্দ, সৰ্বলোকেশ্বৰ প্ৰভু; নানাবিধ প্ৰমথ আৰু ভূতগণৰ দ্বাৰাও তেওঁ পৰিবৃত আৰু সেৱিত।
Verse 52
मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्ततः / लोकाः सोमपदा नाम मरीचेर्यत्र वै सुताः
তাৰ পিছত বিভিন্ন মাতৃগণ আৰু বিনায়কগণসহ ‘সোমপদা’ নামৰ লোকসমূহ আছে, য’ত মৰীচিৰ পুত্ৰসকল বাস কৰে।
Verse 53
तत्र ते दिवि वर्त्तन्ते देवास्तान्पूजयन्त्युत / श्रुता बर्हिषदो नाम पितरः सोमपास्तु ते
সেখানে তেওঁলোকে দিৱিত বাস কৰে; দেৱতাসকলেও তেওঁলোকক পূজা কৰে। ‘বৰ্হিষদ’ নামৰ পিতৃসকল প্ৰসিদ্ধ; তেওঁলোক সোমপায়ী।
Verse 54
एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा / अच्छौदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थिता
এওঁলোকৰ মানসকন্যা ‘অচ্ছোদা’ নামৰ এক নদী; যি দিৱ্য সৰোবৰৰ পৰা তাই উদ্ভৱ, তাৰ নাম ‘অচ্ছৌদ’।
Verse 55
तथा न दृष्टपूर्वास्तु वितरस्ते कदाचन / संभूता मानसी तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती
তদ্ৰূপ সেই বিতৰ পিতৃসকলে তাইক কেতিয়াও আগতে দেখা নাছিল; মানসজাত সেই কন্যাই নিজৰ পিতৃসকলক চিনিব নোৱাৰিলে।
Verse 56
सा त्वन्यं पितरं वव्रे तानतिक्रम्य वै पितॄन् / अमावसुमिति ख्यातमैलपुत्रं नभश्चरम्
সেয়ে সেই পিতৃসকলক অতিক্ৰম কৰি অন্য পিতাক বৰণ কৰিলে—‘অমাৱসু’ নামে খ্যাত, ঐলপুত্ৰ, নভশ্চৰ।
Verse 57
अद्रिकाप्सरसा युक्तं विमानाधिष्ठितं दिवि / सा तेन व्यभिचारेण गगने नाप्रजारिणी
অদ্ৰিকা অপ্সৰাৰ সৈতে তাই দিৱিত বিমানে অধিষ্ঠিতা আছিল; কিন্তু সেই ব্যভিচাৰে গগনতেও তাই সন্তানৱতী হ’ব নোৱাৰিলে।
Verse 58
पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगभ्रष्टा पपात ह / त्रीण्यवश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता
অন্য পিতৃক প্ৰাৰ্থনা কৰি যোগভ্ৰষ্টা হৈ তাই পতিত হ’ল; দিৱচ্যুতা হৈ পতনৰ সময়ত তাই তিনিখন বিমান বশ কৰিলে।
Verse 59
त्रसरेणुप्रमाणानि तेषु चावस्थितान्पितॄन् / सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्
তাত ত্ৰসৰেণু-প্ৰমাণ পিতৃসকল অৱস্থিত আছিল—অতি সূক্ষ্ম, অপৰিব্যক্ত; যেন অগ্নিসকলৰ ভিতৰত বহন হোৱা অগ্নি।
Verse 60
त्रायध्वमित्युवाचार्ता पतती चाप्यवाक्शिराः / तैरुका सा तु मा भैषी रित्यतो ऽधिष्ठिताभवत्
পতনৰ সময়ত মূৰ তললৈ কৰি আৰত হৈ তাই ক’লে—“ৰক্ষা কৰক”; তেওঁলোকে ক’লে—“ভয় নকৰিবা”, তেতিয়া তাই আশ্ৰয় পালে।
Verse 61
ततः प्रसादयत्सा वै सीदन्ती त्वनया गिरा / ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्
তাৰ পাছত এই বাক্যৰে তাই ক্ষীণ হৈও তেওঁলোকক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ ধৰিলে; তেতিয়া পিতৃসকলে সেই কন্যাক ক’লে—“অতিক্ৰমৰ ফলত তোমাৰ ঐশ্বৰ্য ভ্ৰষ্ট হৈছে।”
Verse 62
भ्रष्टैश्वर्यां स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते / यैराचरन्ति कर्मणि शरीरैरिह देवताः
হে শুচিস্মিতে! নিজৰ দোষতেই তুমি ঐশ্বৰ্যচ্যুত হৈ পতিত হওঁ; যি দেহে দেৱতাসকলে ইয়াত কৰ্ম আচৰণ কৰে।
Verse 63
तैरेव तत्कर्मभलं प्राप्नुवन्ति सदा स्म ह / सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे
সেই দেহসমূহৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকে সেই কৰ্মফল সদায় লাভ কৰে; দেৱত্বত আৰু মৃত্যুৰ পাছত মানৱজন্মত কৰ্ম তৎক্ষণাৎ ফল দিয়ে।
Verse 64
तस्मात्स्वतपसः पुत्रि प्रेत्य संप्राप्स्यसे फलम् / इत्युक्तया तु पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः
সেয়ে, হে স্বতপস্যাৰ কন্যা! মৃত্যুৰ পাছত তুমি ফল লাভ কৰিবা; এই কথা কোৱাত তোমাৰ পিতৃসকল পুনৰ প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 65
ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्तस्यास्तदनुकंपया / अवश्यं भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्तदा तु ताम्
তাইৰ ওপৰত অনুকম্পা কৰি তেওঁলোকে অনুগ্ৰহ কৰিলে; অনিবার্যভাৱে ঘটিবলগীয়া কথা দেখি তেতিয়া তেওঁলোকে তাইক সেই অৰ্থ ক’লে।
Verse 66
सोमपाः पितरः कन्यां रज्ञो ऽस्यैव त्वमावसोः / उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषेषु महात्मनः
সোমপান কৰা পিতৃসকলে ক’লে—হে কন্যা! পৃথিৱীত মানৱসকলৰ মাজত যি মহাত্মা জন্মিব, সেই ৰজা আৱসোৰেই তুমি হ’বা।
Verse 67
कन्या भूत्वा त्विमांल्लोकान्पुनः प्राप्स्यसि भामिनि / अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा
হে ভামিনী, কন্যা হৈ তুমি পুনৰ এই লোকসমূহ লাভ কৰিবা। অষ্টাবিংশ দ্বাপৰত তুমি মৎস্যযোনিজা ৰূপে জন্ম ল’বা।
Verse 68
अस्यैव राज्ञो दुहिता ह्यद्रिकायाममावसोः / पराशरस्य दायादमृषिं त्वं जनयिष्यसि
তুমি এই ৰজাৰেই কন্যা হ’বা, আৰু অদ্ৰিকা তীৰত অমাৱস্যাৰ দিনে পৰাশৰৰ বংশধৰ ঋষিক জন্ম দিবা।
Verse 69
स वेदमेकं ब्रह्मर्षि श्चतुर्द्धा विभजिष्यति / महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्त्तिवर्द्धनौ
সেই ব্ৰহ্মৰ্ষিয়ে এক বেদক চাৰিভাগে বিভাজন কৰিব। মহাভিষৰ দুজন পুত্ৰ—শন্তনু—কীৰ্তি বৃদ্ধি কৰিব।
Verse 70
विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि / चित्राङ्गदं च राजानं सर्वसत्त्वबलान्वितम्
তুমিয়েই ধৰ্মজ্ঞ বিচিত্ৰবীৰ্যক জন্ম দিবা, আৰু সকলো সত্ত্ববলযুক্ত ৰজা চিত্ৰাঙ্গদকো।
Verse 71
एतानुत्पादयित्वाथ पुनर्लोकानवा प्स्यसि / व्यभिचारात्पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्
এইসকলক জন্ম দি তাৰ পিছত তুমি পুনৰ লোকসমূহ লাভ কৰিবা; কিন্তু পিতৃসকলৰ প্ৰতি ব্যভিচাৰৰ ফলত তুমি নিন্দিত জন্মো পাবা।
Verse 72
तस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि / कन्या भूत्वा ततश्च त्वमिमांल्लोकानवाप्स्यसि
তুমি সেই ৰজাৰ কন্যা হৈ অদ্ৰিকাত জন্ম ল’বা। কন্যা হৈ পাছত তুমি এই লোকসমূহ লাভ কৰিবা।
Verse 73
एवमुकत्वा तु दाशेयी जाता सत्यवती तु सा / अद्रिकायाः सुता मत्स्या सुता जाता ह्यमावसोः
এনেদৰে কোৱাৰ পাছত দাশেয়ী সত্যৱতী ৰূপে জন্ম ল’লে। সি অদ্ৰিকাৰ কন্যা ‘মৎস্যা’; অমাৱস্যাত জন্ম হৈছিল।
Verse 74
अदिकामत्स्यसंभूता गङ्गायमुनसंगमे / तस्या राज्ञो हि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैव हि
অদ্ৰিকা-মৎস্যৰ পৰা উৎপন্ন সি গংগা-যমুনাৰ সঙ্গমত আছিল। সি সেই ৰজাৰ কন্যা; ৰজাৰ বীৰ্যৰ পৰাই।
Verse 77
विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः / अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः पुलहस्य प्रजापतेः / एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता
‘বিৰজা’ নামৰ সেই লোকসমূহ স্বৰ্গত দীপ্তিমান, আৰু তাত থকা গণসমূহ উজ্জ্বল। তাত ‘অগ্নিষ্বাত্ত’ পিতৃগণ স্মৃত—সূৰ্যপ্ৰভা সদৃশ, প্ৰজাপতি পুলহৰ। তেওঁলোকৰ মানসী কন্যা ‘পীৱৰী’ নামে বিশ্ৰুত।
Verse 78
योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च / भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशतिमेव तु
সি যোগিনী, যোগপত্নী আৰু যোগমাতাও হ’ব; দ্বাপৰ যুগ প্ৰাপ্য কৰি সি অষ্টাবিংশতমত হ’ব।
Verse 79
श्रीमान्व्यासो महायोगी योगस्तस्मिन्द्विजोत्तमाः / व्यासादरण्यां संभूतो विधूम इव पावकः
শ্ৰীমান মহাযোগী ব্যাস—হে দ্বিজোত্তমসকল—তাঁৰ মাজতেই যোগ প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। ব্যাসৰ পৰা অৰণ্যত ধোঁৱাবিহীন অগ্নিৰ দৰে তেওঁ প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 80
पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः / स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्यां जनयद्विभुः
পৰাশৰ কুলত জন্ম লোৱা মহাতপস্বী ‘শুক’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল। সেই বিভুৱে পিতৃকন্যা পীৱৰীৰ গৰ্ভত তেওঁক জন্ম দিলে।
Verse 81
पुत्रान्पञ्च योगचर्यापरिबुर्णान्परिश्रुतान् / कृष्णा गौरं प्रभुं शंभुं तथा भूरिश्रुतं च वै
তেওঁৰ পাঁচ পুত্ৰ যোগচৰ্য্যাত পৰিপূৰ্ণ আৰু প্ৰসিদ্ধ আছিল—কৃষ্ণ, গৌৰ, প্ৰভু, শম্ভু আৰু ভূৰিশ্ৰুত।
Verse 82
कन्यां कीर्तिमतीं चैव योगिनीं योगमातरम् / ब्रह्मदत्तस्य चननी महिषी त्वणुहस्य सा
তেওঁৰ কীৰ্তিমতী নামৰ এজনী কন্যাও আছিল—যোগিনী, ‘যোগমাতা’ বুলি খ্যাত। তেওঁয়েই ব্ৰহ্মদত্তৰ জননী আৰু অণুহৰ মহিষী আছিল।
Verse 83
आदित्यकिरणोपेतमपुनर्मार्गमास्थितः / सर्वव्यापी विनिर्मुक्तो भविष्यति महामुनिः
আদিত্যৰ কিৰণৰে সৈতে যুক্ত হৈ তেওঁ অপুনৰ্মাৰ্গ আশ্ৰয় কৰিলে। সেই মহামুনি সৰ্বব্যাপী আৰু সম্পূৰ্ণ মুক্ত হ’ব।
Verse 84
त्रय एते गाणाः प्रोक्ताश्चतुः शेषान्निबोधत / तान्वक्ष्यामि द्विजश्रेष्ठाः प्रभामूर्त्तिमतो गणान्
এই তিন গণ কোৱা হ’ল; এতিয়া বাকী চাৰিটা শুনা। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই প্ৰভামূৰ্ত্তি গণসমূহ বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 85
उत्पन्नास्तु स्वधायां ते काव्या ह्यग्नेः कवेः सुताः / पितरो देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भास्वराः
তেওঁলোক স্বধাত উৎপন্ন কাব্য, কবি অগ্নিৰ পুত্ৰ। পিতৃসকল দেৱলোকত জ্যোতিৰ্ময় দীপ্তিত ভাস্বৰ।
Verse 86
सर्वकामसमृद्धेषु द्विजास्तान्भावयन्त्युत / एतेषां मानसी कन्या योगोत्पत्तिरितिश्रुता
সৰ্বকামসমৃদ্ধ লোকত দ্বিজসকলে তেওঁলোকক ধ্যান কৰে। তেওঁলোকৰ মানসী কন্যা ‘যোগোৎপত্তি’ বুলি শ্ৰুত।
Verse 87
दत्ता सनत्कुमारेण शुक्रस्य महिषी तु या / एकशृङ्गेति विख्याता भृगूणां कीर्तिवर्द्धिनी
সনৎকুমাৰে যাক শুক্ৰৰ পত্নী ৰূপে দান কৰিছিল, তেওঁ ‘একশৃঙ্গী’ নামে বিখ্যাত, ভৃগুসকলৰ কীৰ্তি বঢ়োৱা।
Verse 88
मरीचि गर्भास्ते लोकाः समावृत्य दिवि स्थिताः / एते ह्यङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्द्धिताः पुरा
সেই লোকসমূহ মৰীচিৰ গৰ্ভজাত, আকাশত আৱৃত হৈ স্থিত। এঁরা অঙ্গিৰসৰ পুত্ৰ; পূৰ্বে সাধ্যসকলে এঁদের লালন-পালন কৰিছিল।
Verse 89
उपहूताः स्मृतास्ते वै पितरो भास्वरा दिवि / तान्क्षत्रियगणाः सप्त भावयन्ति फलार्थिनः
দেৱলোকে দীপ্তিমান সেই পিতৃগণ ‘উপহূত’ বুলি স্মৃত। ফললাভৰ কামনাৰে সাত ক্ষত্ৰিয়গণে তেওঁলোকক ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰে।
Verse 90
एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता / मता या जननी देवी खट्वाङ्गस्य महात्मनः
এওঁলোকৰ মানসী কন্যা ‘যশোদা’ নামে বিশ্ৰুত; সেই দেৱীকেই মহাত্মা খট্বাঙৰ জননী বুলি মানা হয়।
Verse 91
यज्ञे यस्य पुरा गीता गाथागीतैर्महर्षिभिः / अग्नेर्जन्म तदा दृष्ट्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः
যাঁৰ যজ্ঞত মহর্ষিসকলে গাথা-গীতে পূৰ্বে স্তৱ গাইছিল; তেতিয়া মহাত্মা শাণ্ডিল্যই অগ্নিৰ জন্ম প্ৰত্যক্ষ দেখিছিল।
Verse 92
यजमानं दिलीपं ये पश्यन्त्यत्र समाहिताः / सत्यव्रतं महात्मानं ते ऽपि स्वर्गजितो नराः
ইয়াত যিসকলে একাগ্ৰচিত্তে যজমান দিলীপ—সত্যব্ৰত মহাত্মা—ক দৰ্শন কৰে, সেই মানুহসকলেও স্বৰ্গ জয় কৰে।
Verse 93
आज्यपा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजा पतेः / समुत्पन्नस्य पुलहादुत्पन्नास्तस्य ते सुताः
‘আজ্যপা’ নামে পিতৃগণ প্ৰজাপতি কৰ্দমৰ; তেওঁলোক পুলহৰ পৰা সমুৎপন্ন হৈ, তেওঁৰেই পুত্ৰ বুলি কোৱা হয়।
Verse 94
लकिषु तेषु वैवर्ताः कामगोषु विहङ्गमाः / एतान्वैश्यगणाः श्राद्धे भाव यन्ति फलार्थिनः
সেই লক্ষিসকলৰ মাজত বৈৱৰ্ত আৰু কামগোষুসকলৰ মাজত বিহঙ্গম আছে; ফলপ্ৰাৰ্থী বৈশ্যগণে শ্ৰাদ্ধত ভক্তিভাৱে এঁলোকক স্মৰণ কৰে।
Verse 95
एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता / ययातेर्जननी साध्वी पत्नी सा नहुषस्य च
এঁলোকৰ মানসী কন্যা ‘বিৰজা’ নামে বিশ্ৰুতা; তেওঁ সাধ্বী, যযাতিৰ জননী আৰু নহুষৰ পত্নীও।
Verse 96
सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य महात्मनः / हैरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास्तां भावयन्त्युत
মহাত্মা বশিষ্ঠৰ পিতৃসকল ‘সুকালা’ নামে পৰিচিত; হিৰণ্যগৰ্ভৰ পুত্ৰ শূদ্ৰসকলেও তেওঁক ভক্তিভাৱে স্মৰণ কৰে।
Verse 97
मानसा नाम ते लोका वर्तन्ते यत्र ते दिवि / एतेषां मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा
দিব্যত য’ত তেওঁলোক অৱস্থিত, সেই লোকসমূহ ‘মানস’ নামে পৰিচিত; এঁলোকৰ মানসী কন্যা নৰ্মদা নদীসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 98
सा भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी / जननी सात्रसद्दस्योः पुरुकुत्सपरिग्रहः
দক্ষিণাপথগামিনী সেই (নৰ্মদা) সকলো ভূতক পোষণ কৰে; তেওঁ সাত্ৰসদ্দস্যুৰ জননী আৰু পুৰুকুৎসৰ পত্নী।
Verse 99
एतेषामभ्युपगमान्मनुर्मन्वन्तरेश्वरः / मन्वन्तरादौ श्राद्धानि प्रवर्तयति सर्वशः
এই বিধানসমূহ গ্ৰহণ কৰি মনু, মন্বন্তৰৰ অধীশ্বৰ, মন্বন্তৰৰ আৰম্ভণিতে সৰ্বত্ৰ শ্ৰাদ্ধকর্ম প্ৰৱৰ্তন কৰে।
Verse 100
पितॄणामानुपूर्व्येण सर्वेषां द्विजसत्तमाः / तस्मादेतत्स्वधर्मेण देयं श्राद्धं च श्रद्धया
হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল! পিতৃসকলৰ ক্ৰম অনুসাৰে সকলোৰে বাবে; সেয়ে স্বধৰ্ম অনুসৰি শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ দান কৰা উচিত।
Verse 101
सर्वेषां राजतैः पात्रैरपि वा रजतान्वितैः / दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्
সকলোৰে বাবে ৰূপৰ পাত্ৰে বা ৰূপযুক্ত পাত্ৰে, ‘স্বধা’ আগত ৰাখি দিয়া শ্ৰাদ্ধ নিশ্চয় পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে।
Verse 102
सौम्यायने वाग्रयणे ह्यश्वमेधं तदप्नुयात् / सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यगनेर्वेवस्वतस्य च
সৌম্যায়ন বা বাগ্ৰয়ণ উপলক্ষে সি অশ্বমেধৰ ফল লাভ কৰে; আৰু সোম আৰু বৈবস্বত অগ্নিৰো আপ্যায়ন কৰি পোষণ কৰে।
Verse 103
पितॄन्प्रीणाति यो वंश्यः पितरः प्रीणयन्ति तम् / पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः
যি বংশজে পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে, পিতৃসকলেও তাক তৃপ্ত কৰে; বিশেষকৈ যি পুষ্টি কামনা কৰে বা যি সন্তান কামনা কৰে।
Verse 104
पुष्टिं प्रजास्तथा स्वर्गं प्रयच्छन्ति न संशयः / देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते
তেওঁলোকে নিঃসন্দেহে পুষ্টি, সন্তান-সন্ততি আৰু স্বৰ্গ দান কৰে। দেৱকাৰ্যতকৈও সদায় পিতৃকাৰ্য অধিক শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 105
देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् / न हि योग गतिः सूक्ष्मा पितॄणां न पितृक्षयः
দেৱতাসকলৰ আগতেই পিতৃসকলৰ তৃপ্তিদান স্মৃতিত কোৱা হৈছে। পিতৃসকলৰ গতি সূক্ষ্ম; পিতৃক্ষয় নাই।
Verse 106
तपसा विप्रसिद्धेन दृश्यते मासचक्षुषा / इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै
বিপ্ৰসকলৰ প্ৰসিদ্ধ তপস্যাৰে ‘মাস-চক্ষু’ দ্বাৰা এইটো দেখা যায়—এঁৱেই পিতৃসকল, আৰু এই লোকসমূহ তেওঁলোকৰ কন্যাস্বৰূপ।
Verse 107
दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति यान् / चत्वारो मूर्तिमन्तस्तु त्रयस्तेषाममूर्तयः
দৌহিত্ৰ আৰু যজমান—যিসকলে যাক ভাৱিত কৰি পোষণ কৰে—এদৰে কোৱা হৈছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত চাৰিজন মূৰ্তিমান, আৰু তিনিজন অমূৰ্ত।
Verse 108
तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्वन्ति यत्नतः / भक्त्या प्राञ्जलयः सर्वेसेंद्रास्तद्गतमानसाः
তেওঁলোকৰ উদ্দেশে শ্ৰাদ্ধক সৎকাৰসহ কৰি দেৱতাসকলেও যত্নে পালন কৰে। ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱ ভক্তিৰে অঞ্জলি ধৰি, মন তেওঁলোকতেই নিবিষ্ট ৰাখে।
Verse 109
विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः शृङ्गिणस्तथा / कृष्णाः श्वेतांबुजाश्चैव विधिव त्पूजयन्त्युत
বিশ্বে, সিকতা, পৃশ্নিজ আৰু শৃঙ্গী; তদ্ৰূপ কৃষ্ণ আৰু শ্বেতাম্বুজেও বিধিপূৰ্বক তেওঁলোকক পূজা কৰে।
Verse 110
प्रशस्ता वातरसना दिवाकृत्यास्तथैव च / मेघाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः
প্ৰশস্ত, বাতৰসনা আৰু দিবাকৃত্য; তদ্ৰূপ মেঘ, মৰুত আৰু ব্ৰহ্মা আদি দিবৌকসো (সেখানে আছে)।
Verse 111
अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व एव ते / यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह
অত্ৰি, ভৃগু, অঙ্গিৰা আদি সকলো ঋষি; আৰু যক্ষ, নাগ, সুপৰ্ণ, কিন্নৰ ৰাক্ষসসহ (সকলো তাতে আছে)।
Verse 112
पितॄंस्ते ऽपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः / एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः
ফলৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তেওঁলোকে সকলোৱে নিত্য পিতৃসকলক পূজা কৰিছিল; এইদৰে শ্ৰাদ্ধত সেই মহাত্মাসকল সৎকাৰসহ পূজিত হয়।
Verse 113
सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः / हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युमयं तथा
তেওঁলোকে শতশত সহস্ৰভাবে সকলো কামনা প্ৰদান কৰে; আৰু জৰা-মৃত্যুময় ত্ৰৈলোক্য-সংসাৰ ত্যাগ কৰাতো (সহায়) কৰে।
Verse 114
मोक्षं योगमथैश्वर्यं सूक्ष्मदेहमदेहिनाम् / कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः
পিতামহসকল (পিতৃগণ) দেহধাৰীসকলক মোক্ষ, যোগ, ঐশ্বৰ্য, সূক্ষ্মদেহ, সম্পূৰ্ণ বৈৰাগ্য আৰু অনন্তত্ব দান কৰে।
Verse 115
एश्वर्यं विहितं योगमेश्वर्यं योग उच्यते / योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते
ঐশ্বৰ্যসহ বিধিত সাধনাকেই যোগ বোলা হয়; যোগ-ঐশ্বৰ্য নাথাকিলে মোক্ষ কোনোপধ্যেই সিদ্ধ নহয়।
Verse 116
अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा / वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः
যেনেকৈ ডেউকাবিহীন পখীয়ে আকাশত গমন কৰিব নোৱাৰে, তেনেকৈ সকলো ধৰ্মৰ মাজত সনাতন মোক্ষধৰ্মেই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 117
पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते स महात्मनाम् / मुक्तावैडूर्यवासांसि वाजिनागायुतानि च
পিতৃসকলৰ প্ৰসাদে মহাত্মাসকলে সেই ফল লাভ কৰে—মুক্তা আৰু বৈডূৰ্যখচিত বস্ত্ৰ, আৰু অযুতসংখ্যক অশ্ব আৰু গজো।
Verse 119
किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च / विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसां गणैः
কিঙ্কিণীৰ জালেৰে সজ্জিত, সদায় পুষ্প-ফলৰে পৰিপূৰ্ণ, অপ্সৰাগণৰ সৈতে যুক্ত—এনেকুৱা সহস্ৰ সহস্ৰ বিমান আছে।
Verse 120
सर्वकामसमृद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः / प्रजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च / प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः
প্ৰসন্ন পিতামহসকল (পিতৃগণ) মানুহক নিত্য সৰ্বকাম-সমৃদ্ধি, সন্তান, পুষ্টি, স্মৃতি, মেধা, ৰাজ্য আৰু আৰোগ্য দান কৰে।
Verse 1118
कोटिशश्चापि रत्नानिप्रयच्छन्ति पितामहाः / हंसबर्हिणयुक्तनि मुक्तावैढूर्यवन्ति च
পিতামহসকল কোটি কোটি ৰত্ন দান কৰে—হংসপাখি আৰু ময়ূৰপাখি-যুক্ত, আৰু মুক্তা আৰু বৈঢূৰ্য (লহসুনিয়া) সমন্বিতও।
A Pitṛ-centered genealogy: amūrta Pitṛs are described as sons of Prajāpati (Vairājāḥ, linked to Virāj), and a downstream mythic lineage is introduced via Menā and Himavat, including their mountainous progeny and the three daughters Aparṇā/Ekaparṇā/Ekapāṭalā.
A ritual-cosmic supply chain: śrāddha offerings nourish the Pitṛs; nourished Pitṛs empower Soma; Soma then nourishes and revitalizes the lokas—presenting cosmic stability as dependent on ritual and ancestral mediation.
Through nirukti-style etymology: the mother’s prohibitive address (“u mā”—do not, dear) to the fasting ascetic is linked to Aparṇā’s identity, making ‘Umā’ a name grounded in tapas, maternal speech, and narrative causality.