Adhyaya 4
Uddhava’s Departure to Badarikāśrama and Vidura’s Turn Toward Maitreya
এই অধ্যায়ত ব্ৰাহ্মণসকলৰ শাপৰ পিছত বৃষ্ণি আৰু ভোজসকল মদোন্মত্ত হৈ ভয়ংকৰ কলহত লিপ্ত হয় আৰু পৰস্পৰে পৰস্পৰক ধ্বংস কৰে—পৃথিৱীৰ পৰা নিজৰ বংশ সংহাৰ কৰিবলৈ ভগৱানৰ লীলাৰ ই বাহ্য নিমিত্ত। শ্ৰীকৃষ্ণ অন্তঃশক্তিৰে অন্ত জানি সৰস্বতী তীৰত একান্তে উপবিষ্ট হয়। বিৰহ সহিব নোৱাৰা উদ্ধৱ পিছে পিছে গৈ ভগৱানৰ শান্ত চতুৰ্ভুজ ৰূপ দৰ্শন কৰে। তেতিয়াই মৈত্ৰেয় ঋষি উপস্থিত হয়; ভগৱানে উদ্ধৱক সন্মান কৰি তেওঁৰ পুৰাতন ভগৱৎসঙ্গৰ আকাঙ্ক্ষা স্মৰণ কৰাই বৈকুণ্ঠগমনৰ অনুমতি দিয়ে। উদ্ধৱে ব্ৰহ্মাক পূৰ্বে কোৱা গূঢ় জ্ঞান বিচাৰিলে ভগৱানে নিজৰ পৰাত্পৰ তত্ত্বৰ উপদেশ দিয়ে (উদ্ধৱগীতাৰ ভূমিকা)। তাৰ পিছত আজ্ঞামতে উদ্ধৱ বদৰিকাশ্ৰমলৈ যায়; বিদুৰ শোকাহত হলেও জ্ঞানত স্থিৰ হৈ উপদেশ বিচাৰে, আৰু উদ্ধৱে তেওঁক মৈত্ৰেয়ৰ ওচৰলৈ পঠায়—য’ৰ পৰা সৃষ্টি, ধৰ্ম আৰু ভক্তিৰ বিস্তৃত ব্যাখ্যা আৰম্ভ হয়।
Shlokas
Verse 1
उद्धव उवाच अथ ते तदनुज्ञाता भुक्त्वा पीत्वा च वारुणीम् । तया विभ्रंशितज्ञाना दुरुक्तैर्मर्म पस्पृश: ॥ १ ॥
উদ্ধৱে ক’লে—তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলৰ অনুমতি পাই তেওঁলোকে প্ৰসাদৰ অৱশিষ্ট ভক্ষণ কৰিলে আৰু চাউলৰ পৰা বনোৱা বাৰুণী মদ পান কৰিলে। তাত জ্ঞান ভ্ৰষ্ট হৈ কঠোৰ বাক্যৰে পৰস্পৰৰ হৃদয়মর্মত আঘাত কৰিলে।
Verse 2
तेषां मैरेयदोषेण विषमीकृतचेतसाम् । निम्लोचति रवावासीद्वेणूनामिव मर्दनम् ॥ २ ॥
মৈৰেয় মদৰ দোষে যিসকলৰ চিত্ত অস্থিৰ হৈছিল, সূৰ্যাস্তৰ সময়ত তেওঁলোকৰ মাজত তেনেকৈ ধ্বংস ঘটিল, যেন বাঁহৰ ঘর্ষণত অগ্নি উঠি সংহাৰ আনে।
Verse 3
भगवान् स्वात्ममायाया गतिं तामवलोक्य स: । सरस्वतीमुपस्पृश्य वृक्षमूलमुपाविशत् ॥ ३ ॥
ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে নিজৰ অন্তৰঙ্গ মায়াৰ গতি অৱলোকন কৰি সৰস্বতীৰ তীৰলৈ গৈ আচমন কৰি গছৰ মূলত উপবিষ্ট হ’ল।
Verse 4
अहं चोक्तो भगवता प्रपन्नार्तिहरेण ह । बदरीं त्वं प्रयाहीति स्वकुलं संजिहीर्षुणा ॥ ४ ॥
শৰণাগতসকলৰ দুখ হৰণ কৰা ভগৱানে, নিজৰ কুল ধ্বংস কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, মোক আগতেই কৈছিল—“তুমি বদৰীকাশ্ৰমলৈ যোৱা।”
Verse 5
तथापि तदभिप्रेतं जानन्नहमरिन्दम । पृष्ठतोऽन्वगमं भर्तु: पादविश्लेषणाक्षम: ॥ ५ ॥
হে অৰিন্দম! তেওঁৰ অভিপ্ৰায় জানিও, প্ৰভুৰ পদপদ্মৰ পৰা বিচ্ছেদ সহ্য নকৰিব পৰা বাবে, মই তেওঁৰ পিছে পিছে অনুসৰণ কৰিলোঁ।
Verse 6
अद्राक्षमेकमासीनं विचिन्वन् दयितं पतिम् । श्रीनिकेतं सरस्वत्यां कृतकेतमकेतनम् ॥ ६ ॥
এইদৰে পিছে পিছে গৈ, প্ৰিয় নাথক বিচাৰি থাকোঁতে, মই সৰস্বতীৰ তীৰত—শ্ৰীনিকেতন হয়ো—একা বহি গভীৰ চিন্তাত নিমগ্ন শ্ৰীকৃষ্ণক দেখিলোঁ।
Verse 7
श्यामावदातं विरजं प्रशान्तारुणलोचनम् । दोर्भिश्चतुर्भिर्विदितं पीतकौशाम्बरेण च ॥ ७ ॥
তেওঁৰ দেহ শ্যামবৰ্ণ হলেও নিৰ্মল আৰু অতি মনোমোহক; তেওঁৰ নয়ন শান্ত আৰু প্ৰভাতসূৰ্যৰ দৰে অৰুণ। চাৰি বাহু, দিব্য চিহ্ন আৰু পীত কৌষেয় বসন দেখি মই তেওঁক তৎক্ষণাৎ পৰম পুৰুষোত্তম ভগৱান বুলি চিনিলোঁ।
Verse 8
वाम ऊरावधिश्रित्य दक्षिणाङ्घ्रि सरोरुहम् । अपाश्रितार्भकाश्वत्थमकृशं त्यक्तपिप्पलम् ॥ ८ ॥
প্ৰভু কেঁচা বটগছৰ আশ্ৰয় লৈ বিশ্ৰাম কৰিছিল; তেওঁৰ সোঁ পদ্মচৰণ বাঁ উৰুৰ ওপৰত স্থাপিত আছিল। গৃহসুখ ত্যাগ কৰিলেও সেই ভঙ্গীত তেওঁ অতি প্ৰসন্ন দেখা গৈছিল।
Verse 9
तस्मिन्महाभागवतो द्वैपायनसुहृत्सखा । लोकाननुचरन् सिद्ध आससाद यदृच्छया ॥ ९ ॥
সেই সময়ত ভগৱানৰ মহাভক্ত সিদ্ধ মৈত্রেয়—যি মহর্ষি কৃষ্ণ-দ্বৈপায়ন ব্যাসৰ বন্ধু আৰু হিতৈষী—বিভিন্ন লোকত ভ্ৰমণ কৰি স্বতঃস্ফূর্তভাৱে সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল।
Verse 10
तस्यानुरक्तस्य मुनेर्मुकुन्द: प्रमोदभावानतकन्धरस्य । आशृण्वतो मामनुरागहास- समीक्षया विश्रमयन्नुवाच ॥ १० ॥
মৈত্রেয় মুনি তেওঁৰ প্ৰতি গভীৰ অনুৰক্ত আছিল আৰু আনন্দভাৱে কান্ধ নত কৰি শুনি আছিল। তেতিয়া মুকুন্দ প্ৰভুৱে স্নেহময় হাঁহি আৰু বিশেষ দৃষ্টিৰে মোক বিশ্ৰাম দি এইদৰে ক’লে।
Verse 11
श्री भगवानुवाच वेदाहमन्तर्मनसीप्सितं ते ददामि यत्तद् दुरवापमन्यै: । सत्रे पुरा विश्वसृजां वसूनां मत्सिद्धिकामेन वसो त्वयेष्ट: ॥ ११ ॥
শ্ৰীভগৱানে ক’লে—হে বসু! তোমাৰ অন্তৰ্মনৰ অভিপ্ৰায় মই জানো। যি অন্যসকলৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য, সেইটো মই তোমাক দিওঁ। পূৰ্বে বিশ্বকাৰ্য বিস্তাৰৰ বাবে নিয়োজিত বসুসকল আদি দেৱতাৰ সত্রযজ্ঞত তুমি মোৰ সান্নিধ্য লাভৰ কামনাৰে বিশেষ যজন কৰিছিলা।
Verse 12
स एष साधो चरमो भवाना- मासादितस्ते मदनुग्रहो यत् । यन्मां नृलोकान् रह उत्सृजन्तं दिष्टया ददृश्वान् विशदानुवृत्त्या ॥ १२ ॥
হে সাধু! তোমাৰ এই বৰ্তমান জীৱনেই শেষ আৰু সৰ্বোত্তম, কিয়নো ইয়াত তুমি মোৰ পৰম অনুগ্ৰহ লাভ কৰিছা। এতিয়া তুমি এই বন্ধনযুক্ত লোক ত্যাগ কৰি মোৰ বৈকুণ্ঠধামলৈ যাব পাৰা। তোমাৰ নিৰ্মল আৰু অচঞ্চল ভক্তিৰ ফলত এই একান্ত স্থানত মোক দৰ্শন কৰাটো তোমাৰ বাবে মহাসৌভাগ্য।
Verse 13
पुरा मया प्रोक्तमजाय नाभ्ये पद्मे निषण्णाय ममादिसर्गे । ज्ञानं परं मन्महिमावभासं यत्सूरयो भागवतं वदन्ति ॥ १३ ॥
হে উদ্ধৱ, সৃষ্টিৰ আদিত মোৰ নাভিৰ পৰা উগা পদ্মত আসীন অজ ব্ৰহ্মাক মই মোৰ অতীন্দ্ৰিয় মহিমা প্ৰকাশ কৰা পৰম জ্ঞান কৈছিলোঁ; যাক ঋষিসকলে ‘শ্ৰীমদ্ভাগৱত’ বুলি কয়।
Verse 14
इत्यादृतोक्त: परमस्य पुंस: प्रतिक्षणानुग्रहभाजनोऽहम् । स्नेहोत्थरोमा स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चञ्छुच: प्राञ्जलिराबभाषे ॥ १४ ॥
পৰম পুৰুষ ভগৱানে এইদৰে প্ৰতি ক্ষণে অনুগ্ৰহ কৰি স্নেহেৰে মোক সম্বোধন কৰিলে; অশ্ৰুত মোৰ বাক্য থমকি গ’ল, দেহত ৰোমাঞ্চ উঠিল। অশ্ৰু মচি, হাত জোৰ কৰি মই বিদুৰক এইদৰে ক’লোঁ।
Verse 15
को न्वीश ते पादसरोजभाजां सुदुर्लभोऽर्थेषु चतुर्ष्वपीह । तथापि नाहं प्रवृणोमि भूमन् भवत्पदाम्भोजनिषेवणोत्सुक: ॥ १५ ॥
হে প্ৰভু, তোমাৰ পদ্মপাদৰ প্ৰেমময় সেৱাত নিয়োজিত ভক্তসকলৰ বাবে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ—এই চাৰিও পুৰুষাৰ্থত একোৱেই দুষ্প্ৰাপ্য নহয়। তথাপি হে ভূমন, মই কেৱল তোমাৰ পদ্মপাদ-সেৱাতেই আকুল।
Verse 16
कर्माण्यनीहस्य भवोऽभवस्य ते दुर्गाश्रयोऽथारिभयात्पलायनम् । कालात्मनो यत्प्रमदायुताश्रम: स्वात्मन्रते: खिद्यति धीर्विदामिह ॥ १६ ॥
হে প্ৰভু, তুমি নিৰীহ হৈও কৰ্ম কৰিছা, অজ হৈও জন্ম গ্ৰহণ কৰিছা, অজেয় কালৰ অধিপতি হৈও শত্রুভয়ত দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈ পলায়ন কৰিছা, আৰু স্বাত্মৰতি হৈও বহু নাৰীৰে ঘেৰাও গৃহস্থাশ্ৰম উপভোগ কৰিছা—ই দেখি জ্ঞানীৰ বুদ্ধিও বিচলিত হয়।
Verse 17
मन्त्रेषु मां वा उपहूय यत्त्व- मकुण्ठिताखण्डसदात्मबोध: । पृच्छे: प्रभो मुग्ध इवाप्रमत्त- स्तन्नो मनो मोहयतीव देव ॥ १७ ॥
হে প্ৰভু, তোমাৰ চিৰন্তন আত্মবোধ কালের প্ৰভাৱত কেতিয়াও খণ্ডিত নহয়, আৰু তোমাৰ পৰিপূৰ্ণ জ্ঞান অসীম। তথাপি তুমি মন্ত্রণাত মোক মাতি, যেন মোহিতৰ দৰে, মোক সুধিছা—যদিও তুমি কেতিয়াও মোহিত নহও। হে দেব, তোমাৰ এই লীলা মোৰ মনকেই মোহিত কৰে।
Verse 18
ज्ञानं परं स्वात्मरह:प्रकाशं प्रोवाच कस्मै भगवान् समग्रम् । अपि क्षमं नो ग्रहणाय भर्त- र्वदाञ्जसा यद् वृजिनं तरेम ॥ १८ ॥
হে প্ৰভু, যদি আপুনি আমাক এই জ্ঞান গ্ৰহণৰ যোগ্য বুলি ভাবেন, তেন্তে আপোনাৰ স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰা সেই পৰম জ্ঞান আমাক কওক; যি আপুনি পূৰ্বে ব্ৰহ্মাজীক উপদেশ দিছিল, যাতে আমি সহজে দুখ-দুৰ্গতি পাৰ হ’ব পাৰোঁ।
Verse 19
इत्यावेदितहार्दाय मह्यं स भगवान् पर: । आदिदेशारविन्दाक्ष आत्मन: परमां स्थितिम् ॥ १९ ॥
এইদৰে মই পৰম ভগৱানৰ আগত হৃদয়ৰ আকাঙ্ক্ষা নিবেদন কৰোঁতে, পদ্মনয়ন প্ৰভুৱে মোক নিজৰ অতীন্দ্ৰিয় পৰম অৱস্থাৰ উপদেশ দিলে।
Verse 20
स एवमाराधितपादतीर्था- दधीततत्त्वात्मविबोधमार्ग: प्रणम्य पादौ परिवृत्य देव- मिहागतोऽहं विरहातुरात्मा ॥ २० ॥
মোৰ আধ্যাত্মিক গুৰু ভগৱানৰ পদতীৰ্থ আৰাধনা কৰি মই আত্মতত্ত্ব-বোধৰ পথ অধ্যয়ন কৰিলোঁ; তাৰ পিছত তেওঁৰ পদত প্ৰণাম কৰি আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰি, বিৰহ-বেদনাত অতি ব্যাকুল হৈ মই ইয়ালৈ আহিলোঁ।
Verse 21
सोऽहं तद्दर्शनाह्लादवियोगार्तियुत: प्रभो । गमिष्ये दयितं तस्य बदर्याश्रममण्डलम् ॥ २१ ॥
প্ৰিয় বিদুৰ, তেওঁৰ দৰ্শনৰ আনন্দ নাপাই মই বিৰহ-বেদনাত ব্যাকুল; সেয়া শমাবলৈ, তেওঁৰ আদেশ অনুসাৰে, মই এতিয়া হিমালয়ৰ বদৰিকাশ্ৰম-মণ্ডললৈ আগবাঢ়িছোঁ।
Verse 22
यत्र नारायणो देवो नरश्च भगवानृषि: । मृदु तीव्रं तपो दीर्घं तेपाते लोकभावनौ ॥ २२ ॥
সেই বদৰিকাশ্ৰমত দেব নাৰায়ণ আৰু ভগৱান ঋষি নৰ—এই দুয়ো লোকমঙ্গলকাৰী—অনাদি কালৰ পৰা দীঘলীয়া সময় ধৰি কেতিয়াবা মৃদু কেতিয়াবা তীব্ৰ, মহাতপস্যা কৰি আছে।
Verse 23
श्री शुक उवाच इत्युद्धवादुपाकर्ण्य सुहृदां दु:सहं वधम् । ज्ञानेनाशमयत्क्षत्ता शोकमुत्पतितं बुध: ॥ २३ ॥
শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—উদ্ধৱৰ পৰা বন্ধু-বান্ধৱ আৰু আত্মীয়সকলৰ দুৰসহ বিনাশৰ কথা শুনি, ক্ষত্তা বিদুৰে নিজৰ পৰম জ্ঞানৰ বলত উঠা শোক শান্ত কৰিলে।
Verse 24
स तं महाभागवतं व्रजन्तं कौरवर्षभ: । विश्रम्भादभ्यधत्तेदं मुख्यं कृष्णपरिग्रहे ॥ २४ ॥
প্ৰভুৰ ভক্তসকলৰ মাজত মুখ্য আৰু অতি গোপনীয় সহচৰ উদ্ধৱ যেতিয়া প্ৰস্থান কৰিবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া কৌৰৱশ্ৰেষ্ঠ বিদুৰে স্নেহ আৰু বিশ্বাসে তেওঁক এই মুখ্য প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 25
विदुर उवाच ज्ञानं परं स्वात्मरह:प्रकाशं यदाह योगेश्वर ईश्वरस्ते । वक्तुं भवान्नोऽर्हति यद्धि विष्णो- र्भृत्या: स्वभृत्यार्थकृतश्चरन्ति ॥ २५ ॥
বিদুৰ ক’লে—হে উদ্ধৱ! যোগেশ্বৰ, তোমাৰ স্বামী ভগৱানে যি পৰম জ্ঞান—স্বাত্মৰহস্য প্ৰকাশক—তোমাক কৈছে, সেয়া আমাক কোৱা তোমাৰ বাবে যথোচিত; কিয়নো বিষ্ণুৰ দাসসকলে পৰৰ হিত-সেৱাৰ বাবে বিচৰণ কৰে।
Verse 26
उद्धव उवाच ननु ते तत्त्वसंराध्य ऋषि: कौषारवोऽन्तिके । साक्षाद्भगवतादिष्टो मर्त्यलोकं जिहासता ॥ २६ ॥
উদ্ধৱ ক’লে—তত্ত্বজ্ঞানৰ বাবে তোমাৰ ওচৰতে কৌশাৰৱ মহৰ্ষি মৈত্ৰেয় আছে। ভগৱান এই মর্ত্যলোক ত্যাগ কৰিবলৈ উদ্যত থাকোঁতে তেওঁ মৈত্ৰেয়ক প্ৰত্যক্ষ উপদেশ দিছিল।
Verse 27
श्री शुक उवाच इति सह विदुरेण विश्वमूर्ते- र्गुणकथया सुधयाप्लावितोरुताप: । क्षणमिव पुलिने यमस्वसुस्तां समुषित औपगविर्निशां ततोऽगात् ॥ २७ ॥
শ্ৰী শুকদেৱ ক’লে—হে ৰাজন! যমুনাৰ তীৰত বিদুৰৰ সৈতে বিশ্বমূৰ্তি ভগৱানৰ নাম-যশ-গুণৰ অমৃতকথা কৰি উদ্ধৱ আপ্লুত হ’ল। গভীৰ তাপে ব্যাকুল হৈ তেওঁ সেই নিশা যেন ক্ষণমাত্ৰে কটালে, তাৰ পাছত প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 28
राजोवाच निधनमुपगतेषु वृष्णिभोजे- ष्वधिरथयूथपयूथपेषु मुख्य: । स तु कथमवशिष्ट उद्धवो यद्धरि- रपि तत्यज आकृतिं त्र्यधीश: ॥ २८ ॥
ৰাজাই সুধিলে—ত্ৰিলোকাধীশ শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলা-সমাপ্তিৰ পাছত, বৃষ্ণি আৰু ভোজ বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ মহাৰথী সেনানায়কসকল লুপ্ত হ’লে, কেৱল উদ্ধৱেই কেনেকৈ অৱশিষ্ট ৰ’ল? যাক স্বয়ং হৰিয়েও কিয় ত্যাগ নকৰিলে?
Verse 29
श्री शुक उवाच ब्रह्मशापापदेशेन कालेनामोघवाञ्छित: । संहृत्य स्वकुलं स्फीतं त्यक्ष्यन्देहमचिन्तयत् ॥ २९ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ ক’লে—হে ৰাজন, ব্ৰাহ্মণসকলৰ শাপ কেৱল উপলক্ষ আছিল; প্ৰকৃততে কালৰূপে ভগৱানৰ অমোঘ সংকল্পই সিদ্ধ হৈছিল। নিজৰ অতি-বিস্তৃত কুল সংহৰি তেওঁ দেহত্যাগৰ কথা চিন্তা কৰিলে।
Verse 30
अस्माल्लोकादुपरते मयि ज्ञानं मदाश्रयम् । अर्हत्युद्धव एवाद्धा सम्प्रत्यात्मवतां वर: ॥ ३० ॥
এতিয়া মই এই জগতীয় দৰ্শনৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ম; আৰু মোৰ বিষয়ক, মোক আশ্ৰয় কৰা জ্ঞান সোজাকৈ গ্ৰহণ কৰিবলৈ যোগ্য কেৱল উদ্ধৱেই—আত্মবানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 31
नोद्धवोऽण्वपि मन्न्यूनो यद्गुणैर्नार्दित: प्रभु: । अतो मद्वयुनं लोकं ग्राहयन्निह तिष्ठतु ॥ ३१ ॥
উদ্ধৱ মোৰ তুলনাত অণুমাত্ৰও হীন নহয়, কিয়নো প্ৰকৃতিৰ গুণে তাক কেতিয়াও আঘাত নকৰে। সেয়ে তেওঁ এই জগততে থাকি ভগৱানৰ বিশেষ জ্ঞান লোকক গ্ৰহণ কৰাব।
Verse 32
एवं त्रिलोकगुरुणा सन्दिष्ट: शब्दयोनिना । बदर्याश्रममासाद्य हरिमीजे समाधिना ॥ ३२ ॥
এইদৰে ত্ৰিলোকগুরু আৰু বৈদিক শব্দৰ উৎস ভগৱানৰ নিৰ্দেশ পাই, উদ্ধৱ বদৰিকাশ্ৰমলৈ গৈ সমাধিস্থ হৈ হৰিৰ আৰাধনা কৰিলে।
Verse 33
विदुरोऽप्युद्धवाच्छ्रुत्वा कृष्णस्य परमात्मन: । क्रीडयोपात्तदेहस्य कर्माणि श्लाघितानि च ॥ ३३ ॥
বিদুৰেও উদ্ধৱৰ পৰা পৰমাত্মা শ্ৰীকৃষ্ণৰ মৰ্ত্যলোকে লীলাৰ্থে আবিৰ্ভাৱ আৰু অন্তৰ্ধান, লগতে তেওঁৰ শ্লাঘনীয় কৰ্মসমূহ শুনিলে।
Verse 34
देहन्यासं च तस्यैवं धीराणां धैर्यवर्धनम् । अन्येषां दुष्करतरं पशूनां विक्लवात्मनाम् ॥ ३४ ॥
এইদৰে প্ৰভুৰ দেহন্যাস আৰু লীলাকৰ্ম ধীৰজনৰ ধৈৰ্য বৃদ্ধি কৰে; কিন্তু অন্যসকলৰ বাবে সেয়া বুজা অতি দুষ্কৰ, আৰু পশুবৎ বিকলচিত্তৰ বাবে সেয়া কেৱল মানসিক ব্যাকুলতা।
Verse 35
आत्मानं च कुरुश्रेष्ठ कृष्णेन मनसेक्षितम् । ध्यायन् गते भागवते रुरोद प्रेमविह्वल: ॥ ३५ ॥
কুৰুশ্ৰেষ্ঠ বিদুৰে বুজিলে যে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে লোক ত্যাগৰ সময়ত মনতে তেওঁক স্মৰণ কৰিছিল; সেই কথা ধ্যান কৰি প্ৰেমবিহ্বল হৈ তেওঁ জোৰেৰে কান্দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 36
कालिन्द्या: कतिभि: सिद्ध अहोभिर्भरतर्षभ । प्रापद्यत स्व:सरितं यत्र मित्रासुतो मुनि: ॥ ३६ ॥
হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ! কালিন্দী (যমুনা) তীৰত কিছুমান দিন কটাই আত্মসিদ্ধ বিদুৰ স্বৰ্গ-সৰিতা গঙ্গাৰ তীৰলৈ আহিল; তাত মহামুনি মৈত্রেয় অৱস্থিত আছিল।
Frequently Asked Questions
Śāstrically, the brāhmaṇas’ curse functions as nimitta (an apparent instrument), while the Lord’s desire is the primary cause. The episode establishes that Bhagavān’s līlā includes orderly withdrawal: when His earthly mission is complete, He removes even His own associates from mundane vision to prevent misuse of power and to conclude the narrative cycle. It also warns that pramāda (negligence) and mada (intoxication) amplify latent faults, leading to collective ruin—an ethical lesson embedded within divine orchestration.
Maitreya is a mahā-bhāgavata and a close associate within Vyāsa’s circle, who arrives to witness the Lord’s final manifest moments. Uddhava explicitly identifies Maitreya as directly instructed by the Lord at the time of His departure, making him uniquely qualified to transmit tattva (creation, the Lord’s governance, and devotional conclusions). This handoff establishes an authorized knowledge-line: Vidura’s questions will be answered not by speculation but by realized śruti-sāra in paramparā.