Adhyaya 17

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिता: । तत: सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकस: ॥ १ ॥

শ্ৰী মৈত্ৰেয় ক’লে—বিষ্ণুৰ পৰা জন্ম লোৱা ব্ৰহ্মাই অন্ধকাৰৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি কোৱা কথা শুনি, উচ্চলোকৰ দেৱসকল সকলো ভয় আৰু সন্দেহৰ পৰা মুক্ত হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ লোকলৈ উভতি গ’ল।

Verse 2

दितिस्तु भर्तुरादेशादपत्यपरिशङ्किनी । पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ॥ २ ॥

সাধ্বী দিতি স্বামীৰ আদেশ আৰু আগজাননীৰ বাবে গৰ্ভস্থ সন্তানৰ পৰা দেৱসকললৈ বিপদ আহিব বুলি অতি আশংকিত আছিল। পূৰ্ণ একশ বছৰ গৰ্ভধাৰণৰ পাছত তেওঁ যমজ দুজন পুত্ৰ জন্ম দিলে।

Verse 3

उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयो: । दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहा: ॥ ३ ॥

সেই দুজন দানৱৰ জন্মৰ সময়ত স্বৰ্গ, পৃথিৱী আৰু অন্তৰীক্ষত বহু উৎপাত ঘটিল—অতি ভয়ংকৰ আৰু বিস্ময়কৰ।

Verse 4

सहाचला भुवश्चेलुर्दिश: सर्वा: प्रजज्वलु: । सोल्काश्चाशनय: पेतु: केतवश्चार्तिहेतव: ॥ ४ ॥

পৰ্বতসহ পৃথিৱী কঁপি উঠিল আৰু সকলো দিশ যেন জ্বলি উঠিল। উল্কা আৰু বজ্ৰপাত হ’বলৈ ধৰিলে; শনি আদি অশুভ গ্ৰহ আৰু ধূমকেতুও দেখা দিলে—মহা অনিষ্টৰ সূচক।

Verse 5

ववौ वायु: सुदु:स्पर्श: फूत्कारानीरयन्मुहु: । उन्मूलयन्नगपतीन्वात्यानीको रजोध्वज: ॥ ५ ॥

অতি দুঃস্পৰ্শ বতাহে বাৰে বাৰে ফোঁসফোঁস কৰি বোৱাই, মহাবৃক্ষ উভালি পেলালে; ধুমুহা আছিল তাৰ সেনা, ধূলিৰ মেঘ আছিল তাৰ ধ্বজ।

Verse 6

उद्धसत्तडिदम्भोदघटया नष्टभागणे । व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्याद‍ृश्यते पदम् ॥ ६ ॥

হাঁহিৰ দৰে বিজুলী চমকোৱা ঘন মেঘপুঞ্জে আকাশৰ জ্যোতিষ্কবোৰ ঢাকি পেলালে; অন্ধকাৰ সৰ্বত্ৰ বিৰাজ কৰিলে, একো দেখা নগ’ল।

Verse 7

चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मि: क्षुभितोदर: । सोदपानाश्च सरितश्चुक्षुभु: शुष्कपङ्कजा: ॥ ७ ॥

উচ্চ ঢৌৱে ভৰা সাগৰে শোকাতুৰজনৰ দৰে আৰ্তনাদ কৰিলে, সাগৰৰ জীৱবোৰ অস্থিৰ হ’ল; নদী, সৰোবৰ আৰু কুঁৱাও ক্ষুব্ধ হ’ল, আৰু পদুম শুকাই গ’ল।

Verse 8

मुहु: परिधयोऽभूवन् सराह्वो: शशिसूर्ययो: । निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्य: प्रजज्ञिरे ॥ ८ ॥

সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে বাৰে বাৰে কুঁৱাশাময় বলয় দেখা দিলে, যেন গ্ৰহণৰ সময়; মেঘ নথাকিলেও গর্জন শুনা গ’ল, আৰু পৰ্বতৰ গুহাৰ পৰা ৰথৰ খড়খড় শব্দৰ দৰে ধ্বনি উঠিল।

Verse 9

अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् । सृगालोलूकटङ्कारै: प्रणेदुरशिवं शिवा: ॥ ९ ॥

গাঁৱৰ ভিতৰত শিয়ালিনীয়ে অশুভ সংকেত দি মুখৰ পৰা প্ৰচণ্ড আগুন উগলি চিঞৰি উঠিল; সিহঁতৰ সৈতে শিয়াল আৰু পেঁচাও কৰ্কশ ধ্বনিত অমঙ্গল ঘোষণা কৰিলে।

Verse 10

सङ्गीतवद्रोदनवदुन्नमय्य शिरोधराम् । व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास्ततस्तत: ॥ १० ॥

ডিঙি ওপৰলৈ তুলি কুকুৰবোৰে ইয়াত-তাত নানা ধৰণৰ মাত মাৰিলে—কেতিয়াবা গীতৰ দৰে, কেতিয়াবা কান্দোনৰ দৰে।

Verse 11

खराश्च कर्कशै: क्षत्त: खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् । खार्काररभसा मत्ता: पर्यधावन् वरूथश: ॥ ११ ॥

হে ক্ষত্তা (বিদুৰ), গাধাবোৰে কঠোৰ খুৰে মাটি আঘাত কৰি, উন্মত্তভাৱে দলে দলে ইয়াত-তাত দৌৰি কৰ্কশভাৱে ৰেঁকিলে।

Verse 12

रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडादुदपतन् खगा: । घोषेऽरण्ये च पशव: शकृन्मूत्रमकुर्वत ॥ १२ ॥

গাধাৰ ৰেঁকণিত ভয় খোৱা পখীবোৰে চিঞৰি চিঞৰি বাহৰ পৰা উৰি গ’ল; আৰু গোয়ালঘৰ আৰু অৰণ্যৰ পশুবোৰে মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 13

गावोऽत्रसन्नसृग्दोहास्तोयदा: पूयवर्षिण: । व्यरुदन्देवलिङ्गानि द्रुमा: पेतुर्विनानिलम् ॥ १३ ॥

গাইবোৰ ভয়ত কঁপি উঠি দুধৰ সলনি তেজ দোহন দিলে; মেঘে পুঁজ বৰষালে; মন্দিৰৰ দেবমূর্তিবোৰে অশ্ৰু ঝৰালে; আৰু বতাহ নথকাকৈ গছ ভাঙি পৰিল।

Verse 14

ग्रहान् पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिता: । अतिचेरुर्वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम् ॥ १४ ॥

মঙ্গল-শনি আদি অশুভ গ্ৰহ অধিক দীপ্ত হ’ল আৰু বুধ-বৃহস্পতি-শুক্ৰ তথা বহু নক্ষত্ৰমণ্ডলকো অতিক্ৰম কৰিলে; বক্ৰগতিত চলি গ্ৰহবোৰে পৰস্পৰে সংঘাত কৰিলে।

Verse 15

दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातानतत्तत्त्वविद: प्रजा: । ब्रह्मपुत्रानृते भीता मेनिरे विश्‍वसम्प्लवम् ॥ १५ ॥

এই আৰু আন বহু মহোৎপাত দেখি, ব্ৰহ্মাৰ চাৰ কুমাৰক বাদ দি তত্ত্ব নজনাসকল প্ৰজা ভয়ত কঁপিল। এই লক্ষণৰ গূঢ় অৰ্থ নুবুজি তেওঁলোকে বিশ্বপ্ৰলয় ওচৰ বুলি ভাবিলে।

Verse 16

तावादिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ । ववृधातेऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव ॥ १६ ॥

সেই দুজন আদিদৈত্যে হঠাতে নিজৰ অসাধাৰণ পৌৰুষ প্ৰকাশ কৰিলে। তেওঁলোকৰ দেহ ইস্পাতসম দঢ় হৈ বাঢ়িবলৈ ধৰিলে, যেন দুটা মহাপৰ্বত।

Verse 17

दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभि- र्निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ । गां कम्पयन्तौ चरणै: पदे पदे कट्या सुकाञ्‍च्यार्कमतीत्य तस्थतु: ॥ १७ ॥

তেওঁলোকৰ সোণালী মুকুটৰ শিখৰ যেন আকাশ স্পৰ্শ কৰিলে; দিশবোৰ ঢাকি পেলালে। পদে পদে ধৰণী কঁপিল; ঝলমল অঙ্গদে শোভিত বাহু, আৰু সুন্দৰ কাঁচীৰে বাঁধা কটি যেন সূৰ্যক আৱৰি থিয় দিলে।

Verse 18

प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद् य: प्राक् स्वदेहाद्यमयोरजायत । तं वै हिरण्यकशिपुं विदु: प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रत: ॥ १८ ॥

প্ৰজাপতি কশ্যপে সেই যমজ পুত্ৰ দুজনৰ নাম ৰাখিলে। যি আগতে জন্মিল তাক হিৰণ্যাক্ষ, আৰু দিতিৰ গৰ্ভত যি আগতে গৰ্ভিত হৈছিল তাক হিৰণ্যকশিপু বুলি ক’লে।

Verse 19

चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च । वशे सपालाँल्लोकांस्त्रीनकुतोमृत्युरुद्धत: ॥ १९ ॥

ব্ৰহ্মাৰ বৰ পায় হিৰণ্যকশিপু অহংকাৰত উদ্ধত হৈ উঠিল। সি নিজৰ বাহুবলে তিনিও লোকক তেওঁলোকৰ পালকসহ বশ কৰিলে; সেয়ে ত্ৰিলোকত কাৰোৰ পৰা মৃত্যুভয় তাৰ নাছিল।

Verse 20

हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रिय: प्रीतिकृदन्वहम् । गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुर्मृगयन् रणम् ॥ २० ॥

তাৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা হিৰণ্যাক্ষ সদায় জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা হিৰণ্যকশিপুক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰ্মত ৰত আছিল। কাঁধত গদা লৈ, যুদ্ধাসক্ত মনোভাৱে সি সমগ্ৰ জগতত ৰণ বিচাৰি ফুৰিছিল।

Verse 21

तं वीक्ष्य दु:सहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् । वैजयन्त्या स्रजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम् ॥ २१ ॥

তাক দেখি বুজা গৈছিল যে তাৰ উগ্ৰ বেগ দমন কৰা দুঃসাধ্য। ভৰিত ঝংকাৰ তোলা সোণৰ নূপুৰ, ডিঙিত বিশাল বৈজয়ন্তী মালা, আৰু এটা কাঁধত ঠেকাই থোৱা মহাগদা—এইদৰে সি শোভিত আছিল।

Verse 22

मनोवीर्यवरोत्सिक्तमसृण्यमकुतोभयम् । भीता निलिल्यिरे देवास्तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहय: ॥ २२ ॥

মন আৰু দেহৰ শক্তি, লগতে লাভ কৰা বৰদানৰ গৌৰৱে সি গৰ্বে উন্মত্ত হৈছিল। কাৰো হাতত মৃত্যুভয় তাৰ নাছিল, আৰু তাক ৰোধ কৰিব পৰা কোনো নাছিল। সেয়ে দেবতাসকলে তাক দেখামাত্ৰ ভয়তে লুকাই পৰিল, যেন গৰুড়ৰ ভয়ত সাপ লুকায়।

Verse 23

स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् । सेन्द्रान्देवगणान् क्षीबानपश्यन् व्यनदद् भृशम् ॥ २३ ॥

দৈত্যৰাজে নিজৰ মহিমাৰে ইন্দ্ৰসহ দেবগণ অদৃশ্য হোৱা দেখিলে। আগতে শক্তিৰ মদত মত্ত থকা তেওঁলোকক নেদেখি সি ভীষণকৈ গর্জন কৰিলে।

Verse 24

ततो निवृत्त: क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिस्वनम् । विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विप: ॥ २४ ॥

তাৰপিছত স্বৰ্গলোকৰ পৰা উভতি আহি সেই মহাবলী দৈত্য ক্ৰীড়াৰ্থে গম্ভীৰ আৰু ভয়ংকৰ গর্জন কৰা গভীৰ সাগৰত মত্ত হাতীৰ দৰে জাঁপ দি সোমাল।

Verse 25

तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणा: सन्नधिय: ससाध्वसा: । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवु: ॥ २५ ॥

সেই সমুদ্ৰত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই বৰুণৰ সৈন্যৰূপ জলচৰগণ ভয়ত সন্ত্রস্ত হৈ, তাৰ তেজে আঘাত নাপাইও, বহু দূৰলৈ পলাই গ’ল। এইদৰে হিৰণ্যাক্ষে বিনা প্ৰহাৰে নিজৰ দীপ্তি প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 26

स वर्षपूगानुदधौ महाबल- श्चरन्महोर्मीञ्‍छ्वसनेरितान्मुहु: । मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरी- मासेदिवांस्तात पुरीं प्रचेतस: ॥ २६ ॥

বহু বহু বছৰ ধৰি সমুদ্ৰত বিচৰণ কৰি মহাবলী হিৰণ্যাক্ষে বতাহে উচলাই তোলা মহাতৰংগবোৰক নিজৰ লোহাৰ গদাৰে বাৰে বাৰে আঘাত কৰি, শেষত বৰুণৰ ৰাজধানী বিভাৱৰীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 27

तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृषभं प्रचेतसम् । स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचव- ज्जगाद मे देह्यधिराज संयुगम ॥ २७ ॥

তাত জলচৰগণৰ অধিপতি আৰু অধোলোকৰ লোকপাল বৰুণ (প্ৰচেতস)ক পাই, হিৰণ্যাক্ষে উপহাস কৰিবলৈ হাঁহি মাৰি নীচজনৰ দৰে তেওঁৰ চৰণত পৰি ক’লে—“হে অধিৰাজ, মোক যুদ্ধ দিয়া!”

Verse 28

त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् । विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद्राजसूयेन पुरायजत्प्रभो ॥ २८ ॥

তুমি এটা লোকমণ্ডলৰ লোকপাল, বিস্তৃত যশৰ অধিপতি; দুঃমদ আৰু অহংকাৰী বীৰসকলৰ বীৰ্য হৰণকাৰী। জগতৰ সকলো দৈত্য-দানৱ জয় কৰি তুমি একদা প্ৰভুৰ উদ্দেশ্যে ৰাজসূয় যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিলা।

Verse 29

स एवमुत्सिक्तमदेन विद्विषा द‍ृढं प्रलब्धो भगवानपां पति: । रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम् ॥ २९ ॥

এইদৰে সীমাহীন অহংকাৰত উন্মত্ত শত্রুৱে কঠোৰ উপহাস কৰাত পূজ্য জলপতি বৰুণ ক্ৰুদ্ধ হ’ল; কিন্তু নিজৰ বিবেচনাৰে উঠা ক্ৰোধ দমন কৰি তেওঁ ক’লে—“প্ৰিয়, আমি এতিয়া যুদ্ধ ত্যাগ কৰিছোঁ; সমৰৰ বাবে আমি অতি বৃদ্ধ।”

Verse 30

पश्यामि नान्यं पुरुषात्पुरातनाद् य: संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् । आराधयिष्यत्यसुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवाद‍ृशा: ॥ ३० ॥

যুদ্ধত তোমাক সন্তুষ্ট কৰিব পৰা জনক মই নেদেখোঁ, সেই আদিপুৰুষ ভগৱান বিষ্ণুৰ বাহিৰে। সেয়ে, হে অসুৰশ্ৰেষ্ঠ, যাক তোমাৰ দৰে বীৰসকলেও প্ৰশংসাৰে গায়, সেইজনৰ শৰণ লোৱা।

Verse 31

तं वीरमारादभिपद्य विस्मय: शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृत: । यस्त्वद्विधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया ॥ ३१ ॥

সেই বীৰ প্ৰভুৰ ওচৰ পোৱামাত্ৰেই তোমাৰ অহংকাৰ তৎক্ষণাৎ ভাঙি পৰিব, আৰু কুকুৰে ঘেৰাও কৰা যুদ্ধক্ষেত্ৰত তুমি বীৰশয্যাত চিৰনিদ্ৰাত পৰি থাকিবা। তোমাৰ দৰে দুষ্টক দমন আৰু সাধুসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ তেওঁ বৰাহাদি অৱতাৰ ধাৰণ কৰে।