Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवमेतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्‍त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥ १ ॥

শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—সমৃদ্ধ গৃহ ত্যাগ কৰি বনলৈ প্ৰৱেশ কৰা ভক্তশ্ৰেষ্ঠ বিদুৰে পূৰ্বে ভগৱান মৈত্ৰেয় ঋষিক এই প্ৰশ্ন সুধিছিল।

Verse 2

यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवानखिलेश्वर: । पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥

পাণ্ডৱৰ গৃহৰ বিষয়ে আৰু কি ক’ব? সৰ্বেশ্বৰ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে তেওঁলোকৰ মন্ত্ৰী হৈ সেই গৃহত নিজৰ গৃহৰ দৰে প্ৰৱেশ কৰিছিল; দুঃশাসন/দুৰ্যোধনৰ গৃহক তেওঁ গুৰুত্ব নেদিলে।

Verse 3

राजोवाच कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सङ्गम: । कदा वा सह संवाद एतद्वर्णय न: प्रभो ॥ ३ ॥

ৰাজাই ক’লে—ক্ষত্তা বিদুৰৰ ভগৱান মৈত্ৰেয় মুনিৰ সৈতে সাক্ষাৎ ক’ত হৈছিল, আৰু সংলাপ কেতিয়া হৈছিল? হে প্ৰভু, দয়া কৰি আমাক বৰ্ণনা কৰক।

Verse 4

न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मन: । तस्मिन् वरीयसि प्रश्न: साधुवादोपबृंहित: ॥ ४ ॥

বিদুৰ আছিল নিৰ্মলাত্মা; তেওঁৰ প্ৰশ্ন কেতিয়াও তুচ্ছ উদ্দেশ্যৰ নহয়। সেয়ে মৈত্ৰেয়ৰ দৰে শ্ৰেষ্ঠৰ ওচৰত তেওঁৰ প্ৰশ্ন আছিল গভীৰ অৰ্থপূর্ণ, উচ্চস্তৰৰ আৰু সাধুজনৰ প্ৰশংসাৰে সমৰ্থিত।

Verse 5

सूत उवाच स एवमृषिवर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता । प्रत्याह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयतामिति ॥ ५ ॥

শ্ৰী সূত ক’লে—ৰাজা পৰীক্ষিতে সোধাত সেই শ্ৰেষ্ঠ ঋষি শুকদেৱ গোস্বামী বহুশ্ৰুত আৰু প্ৰীতচিত্ত হৈ ক’লে—“শ্ৰদ্ধাৰে শুনক।”

Verse 6

श्रीशुक उवाच यदा तु राजा स्वसुतानसाधून् पुष्णन्नधर्मेण विनष्टद‍ृष्टि: । भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून् प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ॥ ६ ॥

শ্ৰী শুকদেৱ ক’লে—অধৰ্মৰ বশে দুষ্ট পুত্ৰসকলক পোহপাল দি দি ধৃতৰাষ্ট্ৰ ৰজাই বিবেকদৃষ্টি হেৰুৱালে; তেতিয়া কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ পিতৃহীন পুত্ৰ পাণ্ডৱসকলক লাক্ষাগৃহত সোমাই অগ্নি লগাই দিলে।

Verse 7

यदा सभायां कुरुदेवदेव्या: केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् । न वारयामास नृप: स्‍नुषाया: स्वास्रैर्हरन्त्या: कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥

যেতিয়া সভাত কুৰুদেৱী যুধিষ্ঠিৰৰ পত্নী দ্ৰৌপদীৰ কেশ ধৰি টানিবলৈ পুত্ৰ দুঃশাসনৰ নিন্দনীয় কৰ্ম ঘটিল, তেতিয়াও ৰজাই বাধা ন দিলে; তাইৰ অশ্ৰুৱে বক্ষৰ কুঙ্কুম ধুই লৈ গৈছিল।

Verse 8

द्यूते त्वधर्मेण जितस्य साधो: सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य । न याचतोऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यदजातशत्रो: ॥ ८ ॥

অধৰ্মৰে পাশাত জিতি লোৱা সত্যাশ্ৰয়ী সাধু অজাতশত্রু যুধিষ্ঠিৰ বনলৈ গ’ল। সময় পূৰ্ণ হ’লে উভতি আহি ন্যায়সঙ্গত ভাগ বিচাৰিলেও, মোহান্ধ ধৃতৰাষ্ট্ৰই সেয়া ন দিলে।

Verse 9

यदा च पार्थप्रहित: सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्ण: । न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेश: ॥ ९ ॥

অৰ্জুনে পঠোৱা জগদ্গুৰু শ্ৰীকৃষ্ণে সভাত যি বাক্য ক’লে, সেয়া কিছুমানৰ (ভীষ্ম আদি) বাবে অমৃতসম আছিল; কিন্তু যাৰ পুণ্যৰ শেষ লেশো ক্ষয় হৈছিল, সেই ৰজাই তাক গুৰুত্ব ন দিলে।

Verse 10

यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्ट: किल पूर्वजेन । अथाह तन्मन्त्रद‍ृशां वरीयान् यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति ॥ १० ॥

যেতিয়া জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা ধৃতৰাষ্ট্ৰে পৰামৰ্শৰ বাবে বিদুৰক আহ্বান কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ গৃহত প্ৰৱেশ কৰি পূৰ্বজৰ প্ৰশ্নত যথাযথ আৰু সাৰগৰ্ভ উপদেশ দিলে। বিদুৰৰ নীতি প্ৰসিদ্ধ, আৰু দক্ষ ৰাজ্য-মন্ত্ৰীসকলে তাক অনুমোদন কৰে।

Verse 11

अजातशत्रो: प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवाग: । सहानुजो यत्र वृकोदराहि: श्वसन् रुषा यत्त्वमलं बिभेषि ॥ ११ ॥

অজাতশত্ৰু যুধিষ্ঠিৰক তেওঁৰ ধৰ্মসঙ্গত অংশ ঘূৰাই দে। তোৰ অপৰাধৰ বাবে হোৱা দুৰ্বিষহ দুখ তেওঁ সহি আহিছে। তেওঁ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাসকলৰ সৈতে অপেক্ষা কৰি আছে; তাত প্ৰতিশোধী ভীম সাপৰ দৰে ক্ৰোধে শ্বাস ফোঁকে—নিশ্চয় তই তেওঁক ভয় কৰিছ।

Verse 12

पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान् सक्षितिदेवदेव: । आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेव: ॥ १२ ॥

ভগৱান মুকুন্দ শ্ৰীকৃষ্ণে পৃথাৰ পুত্ৰসকলক নিজৰ স্বজনৰূপে গ্ৰহণ কৰিছে; তেওঁ ৰজাসকলৰো দেৱ। পৃথিৱীৰ সকলো নৃপতি শ্ৰীকৃষ্ণৰ পক্ষত আছে। তেওঁ নিজৰ নগৰীত যদুবংশৰ ৰজা-ৰাজকুমাৰ আৰু পৰিয়ালসহ অৱস্থান কৰিছে; তেওঁলোকে অসীম সংখ্যক শাসকক জয় কৰিছে, আৰু শ্ৰীকৃষ্ণ তেওঁলোকৰ প্ৰভু।

Verse 13

स एष दोष: पुरुषद्विडास्ते गृहान् प्रविष्टो यमपत्यमत्या । पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्री- स्त्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ॥ १३ ॥

এই দোষস্বৰূপ পুৰুষদ্বেষী দুঃযোধন যেন যমৰ পুত্ৰ হৈ তোৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিছে। তই তাক অচ্যুত পুত্ৰ বুলি ভাবি পোহপাল দিছ, কিন্তু সি শ্ৰীকৃষ্ণ-বিমুখ আৰু ঈৰ্ষাপৰায়ণ। সেয়ে তোৰ শ্ৰী-সৌভাগ্য ক্ষয় হৈছে আৰু মঙ্গল গুণ নোহোৱা হৈছে। শীঘ্ৰে এই দুৰ্ভাগ্য ত্যাগ কৰি কুলৰ মঙ্গল সাধন কৰ।

Verse 14

इत्यूचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण । असत्कृत: सत्स्पृहणीयशील: क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन ॥ १४ ॥

এনেদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই, সজ্জনসকলৰ প্ৰিয় শীলযুক্ত ক্ষত্তা বিদুৰক সুয়োধনে অপমান কৰিলে। সুয়োধন ক্ৰোধে ফুলি উঠিছিল আৰু তেওঁৰ ওঁঠ কঁপিছিল। সেই সময়ত সি কৰ্ণ, কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাসকল আৰু মামা শকুনিৰ সৈতে আছিল।

Verse 15

क एनमत्रोपजुहाव जिह्मं दास्या: सुतं यद्बलिनैव पुष्ट: । तस्मिन् प्रतीप: परकृत्य आस्ते निर्वास्यतामाशु पुराच्छ्‌वसान: ॥ १५ ॥

ইয়াক ইয়াত কোনে মাতিলে—দাসীৰ পুত্ৰ, এই কুটিলজনক? যাৰ আশ্ৰয়ত ডাঙৰ হ’ল, তেওঁলোকৰেই বিৰুদ্ধে শত্ৰুৰ হিতত গুপ্তচৰী কৰে। তৎক্ষণাৎ ৰাজপ্ৰাসাদৰ পৰা উলিয়াই দিয়া; কেৱল প্ৰাণটুকু থাকক।

Verse 16

स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां र्भ्रातु: पुरो मर्मसु ताडितोऽपि । स इत्थमत्युल्बणकर्णबाणै- र्गतव्यथोऽयादुरु मानयान: ॥ १६ ॥

কাণত তীব্ৰ বাণে বিদ্ধ হৈ আৰু হৃদয়-মৰ্মলৈকে আঘাত পাইলেও বিদুৰে নিজৰ ধনু দুৱাৰত থৈ ভ্ৰাতাৰ প্ৰাসাদ ত্যাগ কৰিলে। তেওঁ শোক নকৰিলে, কিয়নো মায়াৰ কাৰ্যক তেওঁ পৰম বুলি মানি সহিল।

Verse 17

स निर्गत: कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपद: पदानि । अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्यां अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्ति: ॥ १७ ॥

কৌৰৱৰ পুণ্যফল লাভ কৰি বিদুৰ গজাহ্বয় (হস্তিনাপুৰ) ত্যাগ কৰি প্ৰভুৰ পদপদ্মসদৃশ তীৰ্থপদসমূহৰ আশ্ৰয় ল’লে। উচ্চ পুণ্যময় জীৱনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তেওঁ সেই তীৰ্থসমূহত ভ্ৰমণ কৰিলে, য’ত সহস্ৰমূর্তি ভগৱান অধিষ্ঠিত।

Verse 18

पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जे- ष्वपङ्कतोयेषु सरित्सर:सु । अनन्तलिङ्गै: समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्य: ॥ १८ ॥

তেওঁ একাকী, অনন্যভাৱে, কেৱল কৃষ্ণক স্মৰণ কৰি নগৰসমূহত, পুণ্য উপবন-পর্বতকুঞ্জত, কাদামুক্ত জল থকা নদী আৰু সৰোবৰৰ তীৰত থকা তীৰ্থায়তনত ভ্ৰমণ কৰিলে। তাত অনন্ত ভগৱানৰ নানা ৰূপে মন্দিৰসমূহ অলংকৃত কৰিছিল।

Verse 19

गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्ति: सदाप्लुतोऽध:शयनोऽवधूत: । अलक्षित: स्वैरवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि ॥ १९ ॥

পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰোঁতে বিদুৰৰ জীৱনবৃত্তি শুদ্ধ আৰু একান্তপ্ৰিয় আছিল। তেওঁ সদায় তীৰ্থস্নানে পবিত্ৰ থাকি, মাটিতেই শয়ন কৰি, অৱধূতৰ দৰে বৈৰাগ্য ধাৰণ কৰিছিল। স্বেচ্ছায় অৱধূতবেশে, আত্মীয়সকলৰ অগোচৰে থাকি, তেওঁ কেৱল হৰিক তুষ্ট কৰা ব্ৰতসমূহ পালন কৰিছিল।

Verse 20

इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षं कालेन यावद्‍गतवान् प्रभासम् । तावच्छशास क्षितिमेकचक्रा- मेकातपत्रामजितेन पार्थ: ॥ २० ॥

এইদৰে ভাৰতবৰ্ষত তীৰ্থভ্ৰমণ কৰি ক্ৰমে তেওঁ প্ৰভাসক্ষেত্ৰলৈ গৈ উপস্থিত হ’ল। সেই সময়ত মহাৰাজ যুধিষ্ঠিৰ অজেয় শক্তিৰে এক চক্র আৰু এক পতাকাৰ অধীনত সমগ্ৰ পৃথিৱী শাসন কৰিছিল।

Verse 21

तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् । संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन् सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥

প্ৰভাস তীৰ্থত তেওঁ শুনিলে যে উগ্ৰ আবেগৰ সংঘাতে তেওঁৰ সকলো স্বজন বিনষ্ট হৈছে—যেন বাঁহৰ ঘর্ষণত জ্বলি উঠা আগুনে সমগ্ৰ বন দগ্ধ কৰে। এই কথা ভাবি শোকাকুল হৈ তেওঁ নীৰৱে পশ্চিমমুখে সৰস্বতী নদীৰ ফালে গ’ল।

Verse 22

तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथाग्नेरसितस्य वायो: । तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे ॥ २२ ॥

সৰস্বতীৰ তীৰত ত্ৰিত, উশনাঃ, মনু, পৃথু, অগ্নি, অসিত, বায়ু, সুদাস, গো, গুহ আৰু শ্রাদ্ধদেৱ—এই এগাৰটা তীৰ্থ আছিল। বিদুৰে সেই সকলো তীৰ্থ সেৱন কৰি বিধিপূৰ্বক আচার-অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 23

अन्यानि चेह द्विजदेवदेवै: कृतानि नानायतनानि विष्णो: । प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥

ইয়াত দ্বিজ, দেৱতা আৰু মহর্ষিসকলে স্থাপন কৰা বিষ্ণুৰ নানা ৰূপৰ বহু আন মন্দিৰো আছিল। সেয়া প্ৰভুৰ মুখ্য চিহ্নেৰে অঙ্কিত; যাৰ দৰ্শনে আদিপুৰুষ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণক সদায় স্মৰণ হয়।

Verse 24

ततस्त्वतिव्रज्य सुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान् कुरुजाङ्गलांश्च । कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श ॥ २४ ॥

তাৰ পিছত তেওঁ সমৃদ্ধ সুৰাষ্ট্ৰ, সৌবীৰ, মৎস্য আৰু কুৰুজাঙ্গল আদি অঞ্চল অতিক্ৰম কৰিলে। শেষত তেওঁ যমুনাৰ তীৰত উপস্থিত হৈ তাত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ মহান ভক্ত উদ্ধৱক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 25

स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पते: प्राक् तनयं प्रतीतम् । आलिङ्ग्‍य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद्भगवत्प्रजानाम् ॥ २५ ॥

তেতিয়া বিদুৰে মহা স্নেহে বাসুদেৱ শ্ৰীকৃষ্ণৰ শান্ত অনুচৰ, পূৰ্বে বৃহস্পতিৰ শিষ্য ৰূপে প্ৰসিদ্ধ উদ্ধৱক দৃঢ়ভাৱে আলিঙ্গন কৰি ভগৱানৰ পৰিয়ালৰ সংবাদ সুধিলে।

Verse 26

कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य- पाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ । आसात उर्व्या: कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥

স্বনাভি-পদ্মজাত ব্ৰহ্মাৰ অনুৰোধত অৱতৰি পৃথিৱীৰ মঙ্গল সাধন কৰা সেই আদ্য পৰম পুৰুষদ্বয় কি শূৰসেনৰ গৃহত কুশলে আছেনে?

Verse 27

कच्चित्कुरूणां परम: सुहृन्नो भाम: स आस्ते सुखमङ्ग शौरि: । यो वै स्वसृणां पितृवद्ददाति वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥

হে প্ৰিয়, কুৰূসকলৰ পৰম সুহৃদ আমাৰ ভগ্নীপতি শৌৰি বসুদেৱ কি কুশলে আছেনে? তেওঁ অতি দানশীল—ভগ্নীসকলক পিতাৰ দৰে বৰ দিয়ে আৰু বৰ-তৰ্পণে পত্নীসকলক সদায় সন্তুষ্ট ৰাখে।

Verse 28

कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखमङ्ग वीर: । यं रुक्‍मिणी भगवतोऽभिलेभे आराध्य विप्रान् स्मरमादिसर्गे ॥ २८ ॥

হে উদ্ধৱ, যাদৱসকলৰ সেনাপতি বীৰ প্ৰদ্যুম্ন কি কুশলে আছেনে? যি আদিসৃষ্টিত স্মৰ (কামদেৱ) আছিল, তাক ৰুক্মিণীয়ে বিপ্ৰসকলক আৰাধনা কৰি তেওঁলোকৰ কৃপাৰে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ পৰা পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিছিল।

Verse 29

कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोज- दाशार्हकाणामधिप: स आस्ते । यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥

হে বন্ধু, সাত্বত, বৃষ্ণি, ভোজ আৰু দাশাৰ্হসকলৰ অধিপতি ৰজা উগ্ৰসেন কি এতিয়া কুশলে আছেনে? যিয়ে ৰাজসিংহাসনৰ আশা দূৰলৈ সৰাই দিছিল, তাক শতপত্ৰনেত্ৰ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে পুনৰ অভিষেক কৰি স্থাপন কৰিছিল।

Verse 30

कच्चिद्धरे: सौम्य सुत: सद‍ृक्ष आस्तेऽग्रणी रथिनां साधु साम्ब: । असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं योऽम्बिकया धृतोऽग्रे ॥ ३० ॥

হে সৌম্য, ৰথীসকলৰ অগ্ৰণী, হৰিৰ পুত্ৰ সদৃশ সাধু সাম্ব কুশলে আছে নে? যি পূৰ্বজন্মত অম্বিকাৰ গৰ্ভত গুহদেৱ (কাৰ্ত্তিকেয়) ৰূপে ধৃত হৈছিল, সেয়েই এতিয়া ব্ৰতসমৃদ্ধা জাম্বৱতীৰ গৰ্ভত জন্ম লৈছে।

Verse 31

क्षेमं स कच्चिद्युयुधान आस्ते य: फाल्गुनाल्लब्धधनूरहस्य: । लेभेऽञ्जसाधोक्षजसेवयैव गतिं तदीयां यतिभिर्दुरापाम् ॥ ३१ ॥

হে উদ্ধৱ, যুযুধান কুশলে আছে নে? যিয়ে ফাল্গুন (অর্জুন)ৰ পৰা ধনুৰ্বিদ্যাৰ গূঢ় ৰহস্য লাভ কৰিছিল আৰু কেৱল অধোক্ষজৰ সেৱাৰে তেনে পৰম গতি পাইছিল, যি মহাযতিসকলৰো দুৰ্লভ।

Verse 32

कच्चिद् बुध: स्वस्त्यनमीव आस्ते श्वफल्कपुत्रो भगवत्प्रपन्न: । य: कृष्णपादाङ्कितमार्गपांसु- ष्वचेष्टत प्रेमविभिन्नधैर्य: ॥ ३२ ॥

অনুগ্ৰহ কৰি কওক, শ্বফল্কপুত্ৰ অক্রূৰ—ভগৱানৰ শৰণাগত নিৰ্দোষ বুদ্ধিমান—নিৰাময় আৰু কুশলে আছে নে? যিয়ে কৃষ্ণৰ পদচিহ্নাঙ্কিত পথৰ ধূলিত প্ৰেমোন্মাদে ধৈৰ্য হেৰুৱাই লুটিয়াই পৰিছিল।

Verse 33

कच्चिच्छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णुप्रजाया इव देवमातु: । या वै स्वगर्भेण दधार देवं त्रयी यथा यज्ञवितानमर्थम् ॥ ३३ ॥

দেৱকভোজৰ কন্যা দেবকী—দেৱমাতাৰ দৰে বিষ্ণুপ্ৰজা—যিয়ে নিজৰ গৰ্ভত দেৱক ধাৰণ কৰিছিল, যেনে ত্ৰয়ী বেদে যজ্ঞবিতানৰ অৰ্থ ধাৰণ কৰে—তেওঁ মঙ্গলময় কুশলে আছে নে?

Verse 34

अपिस्विदास्ते भगवान् सुखं वो य: सात्वतां कामदुघोऽनिरुद्ध: । यमामनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनोमयं सत्त्वतुरीयतत्त्वम् ॥ ३४ ॥

আপোনালোকৰ মাজত ভগৱান অনিৰুদ্ধ সুখে আছে নে? তেওঁ শুদ্ধ সাত্বত ভক্তসকলৰ কামনা পূৰণকাৰী। প্ৰাচীনসকলে তেওঁক শব্দযোনি (ঋগ্বেদৰ কাৰণ), মনৰ স্ৰষ্টা আৰু বিষ্ণুৰ চতুৰ্থ পূৰ্ণাংশ—সত্ত্বাতীত তুৰীয় তত্ত্ব—বুলি মানে।

Verse 35

अपिस्विदन्ये च निजात्मदैव- मनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये । हृदीकसत्यात्मजचारुदेष्ण- गदादय: स्वस्ति चरन्ति सौम्य ॥ ३५ ॥

হে সৌম্য, হৃদীক, সত্যভামাৰ পুত্ৰ, চাৰুদেষ্ণ, গদ আদি অন্যসকল—যিসকলে শ্ৰীকৃষ্ণক নিজৰ আত্মাৰ দেৱ বুলি মানি একনিষ্ঠভাৱে তেওঁৰ পথ অনুসৰণ কৰে—তেওঁলোক কুশলে আছেনে?

Verse 36

अपि स्वदोर्भ्यां विजयाच्युताभ्यां धर्मेण धर्म: परिपाति सेतुम् । दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्म्या विजयानुवृत्त्या ॥ ३६ ॥

আৰু কি মহাৰাজ যুধিষ্ঠিৰে ধৰ্মনীতি অনুসৰি, ধৰ্মপথৰ মান ৰাখি ৰাজ্য-সেতু ৰক্ষা কৰি আছে? আগতে সভাত সাম্ৰাজ্যলক্ষ্মী আৰু বিজয়ৰ গৌৰৱে, কৃষ্ণ আৰু অৰ্জুনৰ বাহুবলে সুৰক্ষিত যুধিষ্ঠিৰক দেখি দুর্যোধন ঈৰ্ষাত জ্বলি উঠিছিল।

Verse 37

किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी भीमोऽहिवद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् । यस्याङ्‌घ्रि पातं रणभूर्न सेहे मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥

পাপকর্মীসকলৰ ওপৰত পাপনাশক, সাপৰ দৰে অজেয় ভীমে কি নিজৰ দীঘলীয়া সময় ধৰি সঞ্চিত ক্ৰোধ উজাৰি দিলে? যাৰ পদাঘাত আৰু গদাৰ বিচিত্ৰ গতি যুদ্ধভূমিয়েও সহিব নোৱাৰিলে।

Verse 38

कच्चिद्यशोधा रथयूथपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरास्ते । अलक्षितो यच्छरकूटगूढो मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ॥ ३८ ॥

ৰথযোদ্ধাসকলৰ মাজত যশস্বী গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুন—শত্ৰুনাশত নিপুণ—তেওঁ কুশলে আছেনে? এবাৰ অচিনাক্ত মায়াকিৰাত ৰূপে অহা গিৰীশ (শিৱ)ক বাণবৃষ্টিৰে আচ্ছাদিত কৰি তেওঁ সন্তুষ্ট কৰিছিল।

Verse 39

यमावुतस्वित्तनयौ पृथाया: पार्थैर्वृतौ पक्ष्मभिरक्षिणीव । रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्थं परात्सुपर्णाविव वज्रिवक्त्रात् ॥ ३९ ॥

পৃথাৰ পুত্ৰসকলে পাপণিয়ে চকুক ৰক্ষা কৰাৰ দৰে ঘেৰি ৰক্ষা কৰা যমজ ভ্ৰাতা (নকুল-সহদেৱ) কুশলে আছেনে? তেওঁলোকে যুদ্ধত শত্রু দুর্যোধনৰ হাতৰ পৰা নিজৰ ন্যায্য ৰাজ্য পুনৰ কঢ়িয়াই আনিলে; যেনেকৈ সুপৰ্ণ গৰুড়ে বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰৰ মুখৰ পৰা অমৃত কঢ়িয়াই আনিছিল।

Verse 40

अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकार्थे राजर्षिवर्येण विनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विजिग्ये धनुर्द्वितीय: ककुभश्चतस्र: ॥ ४० ॥

হে প্ৰভু, পৃথা (কুন্তী) এতিয়াও জীয়াই আছে নে? পিতৃহীন সন্তানসকলৰ মঙ্গলৰ বাবেই তেওঁ কেৱল ধৈৰ্য ধৰি আছে; নচেৎ ৰাজর্ষি-শ্ৰেষ্ঠ পাণ্ডুক নোহোৱাকৈ তেওঁৰ বাঁচি থকাটো অসম্ভৱ। তেওঁ একাই বীৰ অধিৰথ, দ্বিতীয় ধনুৰ সহায়তে চাৰিও দিশ জয় কৰিছিল।

Verse 41

सौम्यानुशोचे तमध:पतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे य: । निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान् समनुव्रतेन ॥ ४१ ॥

হে সৌম্য, মই ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ বাবে শোক কৰোঁ—যিয়ে পৰলোকগত ভ্ৰাতাৰ প্ৰতিও দ্ৰোহ কৰিছিল আৰু অধোগতিৰ দিশে পতিত হৈছে। নিজৰ পুত্ৰসকলৰ পথ অনুসৰণ কৰি সেয়েই মোক, তাৰ হিতৈষীক, নিজৰ নগৰীৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিলে।

Verse 42

सोऽहं हरेर्मर्त्यविडम्बनेन द‍ृशो नृणां चालयतो विधातु: । नान्योपलक्ष्य: पदवीं प्रसादा- च्चरामि पश्यन् गतविस्मयोऽत्र ॥ ४२ ॥

হৰি মর্ত্যৰ দৰে লীলা কৰি বিধাতা হৈ মানুহৰ দৃষ্টি বিভ্ৰান্ত কৰে; সেয়ে মই ইয়াত বিস্মিত নহয়। প্ৰভুৰ কৃপাৰে মই আনৰ চকুত নপৰি তেওঁৰ পথত বিচৰণ কৰোঁ; ইয়াত সকলো দেখি মোৰ বিস্ময় নাশ পাইছে আৰু মই সকলো দিশে সন্তুষ্ট।

Verse 43

नूनं नृपाणां त्रिमदोत्पथानां महीं मुहुश्चालयतां चमूभि: । वधात्प्रपन्नार्तिजिहीर्षयेशो- ऽप्युपैक्षताघं भगवान् कुरूणाम् ॥ ४३ ॥

তিন প্ৰকাৰ মদ (অহংকাৰ)ত বিপথগামী ৰজাসকলে নিজৰ সেনাবাহিনীৰে বাৰে বাৰে পৃথিৱী কঁপাই তুলিছিল। তথাপি শৰণাগতসকলৰ দুখ হৰণ কৰিবলৈ সদা প্ৰস্তুত প্ৰভু শ্ৰীকৃষ্ণে, কুৰুসকলৰ বহু পাপ দেখি থাকিলেও, তেওঁলোকক বধ নকৰি উপেক্ষা কৰিলে।

Verse 44

अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् । नन्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥

অজ (অজন্মা) প্ৰভুৰ আবিৰ্ভাৱ উত্পথগামী উদ্ধত দুষ্টসকলৰ নাশৰ বাবে; আৰু অকৰ্তা হয়েও তেওঁৰ লীলাকৰ্মসমূহ মানুহৰ বোধৰ বাবে গ্ৰহণীয়। নচেৎ গুণাতীত আৰু কৰ্মতন্ত্ৰৰ ঊর্ধ্বত থকা পৰমেশ্বৰ দেহযোগ ধৰি পৃথিৱীত কিয় আহিব?

Verse 45

तस्य प्रपन्नाखिललोकपाना- मवस्थितानामनुशासने स्वे । अर्थाय जातस्य यदुष्वजस्य वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ ४५ ॥

হে সখা, তীৰ্থত যাঁৰ কীৰ্তি গোৱা হয়, সেই প্ৰভুৰ মহিমা কীৰ্তন কৰা। তেওঁ অজ হয়েও শৰণাগত সকলো লোকপালকৰ হিতৰ বাবে কৃপাৰে প্ৰকট হৈ শুদ্ধভক্ত যদুবংশত অৱতীৰ্ণ হল।