Adhyaya 3
Yamarāja Instructs the Yamadūtas: Supreme Authority, Mahājanas, and the Glory of the Holy Name
বিষ্ণুদূতসকলে অজামিলক ধৰা প্ৰচেষ্টা ৰোধ কৰাৰ পাছত পৰীক্ষিতে শুকদেৱক সুধে—যমৰাজৰ আদেশ কেনেকৈ ব্যাহত হ’ব পাৰে। বিস্মিত যমদূতসকলে বিশ্বশাসনৰ প্ৰকৃত ব্যৱস্থা আৰু সেই চাৰিজন দীপ্তিমান ৰক্ষকৰ পৰিচয় জানিবলৈ নিজৰ স্বামীক প্ৰশ্ন কৰে। যমৰাজে ক’লে—সৰ্বোচ্চ কৰ্তৃত্ব ভগৱানৰ; বৈদিক বিধান জীৱক ৰছীৰ দৰে বান্ধে। বিষ্ণুদূতসকল বিষ্ণুসদৃশ দুৰ্লভ ৰক্ষক, যিয়ে ভক্তক তেওঁৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ পৰাো ৰক্ষা কৰে। সত্য ধৰ্ম ভগৱানৰ বিধান; দ্বাদশ মহাজনৰ দ্বাৰা ই জনা যায়, আৰু নামকীৰ্তন-প্ৰধান ভাগৱতধৰ্মেই পৰম তত্ত্ব। অজামিলৰ অনিচ্ছাকৃত ‘নাৰায়ণ’ উচ্চাৰণ নাম-মাহাত্ম্যৰ দৃষ্টান্ত—অপৰাধহীন নাম পাপ উখলায় মুক্তি দিয়ে। যমৰাজে দূতসকলক শৰণাগত বৈষ্ণৱক এৰাই চলিবলৈ আৰু কেৱল কৃষ্ণনাম-সেৱাত বিমুখ লোকক আনিবলৈ আদেশ দিয়ে; শেষত দূতসকল ভক্তৰ প্ৰতি ভয়-ভক্তিত ৰূপান্তৰিত হয় আৰু অগস্ত্য-উপদেশৰ গূঢ় পৰম্পৰাৰ ইংগিত পায়।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच निशम्य देव: स्वभटोपवर्णितं प्रत्याह किं तानपि धर्मराज: । एवं हताज्ञो विहतान्मुरारे- र्नैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥ १ ॥
ৰাজা পৰীক্ষিতে ক’লে: হে প্ৰভু, হে শুকদেৱ গোস্বামী! ধৰ্ম-অধৰ্ম কৰ্ম অনুসাৰে সকলো জীৱৰ নিয়ন্তা যমৰাজ, তথাপি তেওঁৰ আদেশ ব্যৰ্থ হ’ল। বিষ্ণুদূতসকলে অজামিলক ধৰা ৰোধ কৰি যমদূতসকলক পৰাজিত কৰিলে বুলি দাসসকলে জনোৱাত, ধৰ্মৰাজ যমে তেওঁলোকক কি উত্তৰ দিলে?
Verse 2
यमस्य देवस्य न दण्डभङ्ग: कुतश्चनर्षे श्रुतपूर्व आसीत् । एतन्मुने वृश्चति लोकसंशयं न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥ २ ॥
হে ঋষি! দেৱ যমৰাজৰ দণ্ডাদেশ ক’তো আগতে ভংগ হোৱা বুলি শুনা নাই। সেয়ে, হে মুনি, এই ঘটনাই লোকৰ সন্দেহ বঢ়াইছে; আৰু মোৰ দৃঢ় নিশ্চয় যে আপোনাৰ বাহিৰে আন কোনেও ইয়াক দূৰ কৰিব নোৱাৰে। অনুগ্ৰহ কৰি ইয়াৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰক।
Verse 3
श्रीशुक उवाच भगवत्पुरुषै राजन् याम्या: प्रतिहतोद्यमा: । पतिं विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥ ३ ॥
শ্ৰীশুকে ক’লে: হে ৰাজন! ভগৱান বিষ্ণুৰ দূতসকলে যমদূতসকলৰ চেষ্টা প্ৰতিহত কৰি তেওঁলোকক পৰাজিত কৰিলে। তেতিয়া তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰভু যমৰাজ—সংযমনীপুৰীৰ অধিপতি আৰু পাপীৰ নিয়ন্তা—ৰ ওচৰলৈ গৈ এই ঘটনাৰ কথা জনালে।
Verse 4
यमदूता ऊचु: कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो । त्रैविध्यं कुर्वत: कर्म फलाभिव्यक्तिहेतव: ॥ ४ ॥
যমদূতসকলে ক’লে—হে প্ৰভু, এই জীৱলোকত কিমান শাস্তা/নিয়ন্তা আছে? সত্ত্ব-ৰজ-তম তিন গুণৰ অধীন কৰা কৰ্মৰ নানা ফল প্ৰকাশৰ কাৰণ কিমান?
Verse 5
यदि स्युर्बहवो लोके शास्तारो दण्डधारिण: । कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥ ५ ॥
যদি এই লোকত দণ্ডধাৰী বহু শাস্তা-ন্যায়াধীশ থাকে, তেন্তে কাৰ শাস্তি হ’ব আৰু কাৰ নহ’ব? কাৰ বাবে মৃত্যু, আৰু কাৰ বাবে অমৃতেই হ’ব?
Verse 6
किन्तु शास्तृबहुत्वे स्याद्बहूनामिह कर्मिणाम् । शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ ६ ॥
কিন্তু ইয়াত কৰ্মী বহু থাকিলেও বহু শাস্তা ধৰা যায়; তথাপি যেনেকৈ বিভিন্ন মণ্ডলৰ অধিপতি এক সম্ৰাটৰ অধীন, তেনেকৈ সকলো শাস্তাক পথ দেখোৱা এক পৰম নিয়ন্তা নিশ্চয় আছে।
Verse 7
अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वर: । शास्ता दण्डधरो नृणां शुभाशुभविवेचन: ॥ ७ ॥
সেয়ে পৰম ন্যায়াধীশ এজনেই হ’ব লাগে, বহু নহয়। আমাৰ বোধ আছিল—আপুনিয়েই সেই পৰম শাস্তা; দেৱতাসকলৰ ওপৰতো আপোনাৰ অধিকাৰ আছে। আপুনি সকলো জীৱৰ অধীশ্বৰ, আৰু মানুহৰ শুভ-অশুভ কৰ্ম বিবেচনা কৰি দণ্ড বিধান কৰে।
Verse 8
तस्य ते विहितो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरद्भुतै: सिद्धैराज्ञा ते विप्रलम्भिता ॥ ८ ॥
কিন্তু এতিয়া আমি দেখোঁ—আপোনাৰ আজ্ঞাৰে নিৰ্ধাৰিত দণ্ড এই লোকত আর কাৰ্যকৰ নহয়; কিয়নো চাৰিজন অদ্ভুত সিদ্ধ পুৰুষে আপোনাৰ আজ্ঞা লংঘন কৰিছে।
Verse 9
नीयमानं तवादेशादस्माभिर्यातनागृहान् । व्यामोचयन्पातकिनं छित्त्वा पाशान प्रसह्य ते ॥ ९ ॥
আপোনাৰ আদেশ অনুসৰি আমি মহাপাপী অজামিলক নৰকলৈ লৈ গৈ আছিলোঁ; তেতিয়া সিদ্ধলোকৰ সেই সুন্দৰ পুৰুষসকলে বলপূৰ্বক আমাৰ পাঁশৰ গাঁঠ কাটি তাক মুক্ত কৰিলে।
Verse 10
तांस्ते वेदितुमिच्छामो यदि नो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुर्द्रुतम् ॥ १० ॥
আপুনি যদি আমাক যোগ্য বুলি মানে, তেন্তে আমি তেওঁলোকৰ বিষয়ে জানিব বিচাৰোঁ। অজামিলে ‘নাৰায়ণ’ নাম উচ্চাৰণ কৰামাত্ৰেই সেই চাৰিজন তৎক্ষণাৎ আহি ক’লে—“ভয় নকৰিবা, ভয় নকৰিবা।” দয়া কৰি কওক, তেওঁলোক কোন?
Verse 11
श्रीबादरायणिरुवाच इति देव: स आपृष्ट: प्रजासंयमनो यम: । प्रीत: स्वदूतान्प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे: ॥ ११ ॥
শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামী ক’লে: এইদৰে সোধা হ’লে প্ৰজাসংযমক যমৰাজ নিজৰ দূতসকলৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’ল, কিয়নো তেওঁলোকৰ মুখেৰে তেওঁ নাৰায়ণ-নাম শুনিছিল। হৰিৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰি তেওঁ উত্তৰ দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 12
यम उवाच परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च ओतं प्रोतं पटवद्यत्र विश्वम् । यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्यस्य वशे च लोक: ॥ १२ ॥
যমৰাজ ক’লে: হে মোৰ সেৱকসকল, তোমালোকে মোকেই পৰম বুলি মানিছা; কিন্তু প্ৰকৃততে মই নহয়। মোৰ ওপৰত আৰু ইন্দ্ৰ-চন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাৰ ওপৰত এক পৰম অধিপতি আছে। তেওঁৰ আংশিক প্ৰকাশ ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱ—যিসকলে সৃষ্টিৰ, স্থিতিৰ আৰু লয়ৰ কাৰ্য্য কৰে। বোনা কাপোৰত তানা-বানাৰ দুটা সূতাৰ দৰে এই বিশ্ব তেওঁৰ ভিতৰত ওতপ্ৰোত; আৰু সকলো লোক তেওঁৰ বশত, যেন নাকত ৰছী পোৱা বলদ বশত থাকে।
Verse 13
यो नामभिर्वाचि जनं निजायां बध्नाति तन्त्र्यामिव दामभिर्गा: । यस्मै बलिं त इमे नामकर्म- निबन्धबद्धाश्चकिता वहन्ति ॥ १३ ॥
যেনেকৈ গাড়োৱানে বলদৰ নাকত ৰছী গাঁথি সিহঁতক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, তেনেকৈ পৰম পুরুষোত্তম ভগৱানে বেদবাণীৰ দ্বাৰা—য’ত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য, শূদ্ৰ আদি বৰ্ণৰ নাম আৰু কৰ্ম নিৰ্ধাৰিত—মানুহক বেঁধি ৰাখে। ভয়ভক্তিৰে এই বৰ্ণসমূহে নিজ নিজ কৰ্মানুসাৰে উপহাৰ অৰ্পণ কৰি সেই প্ৰভুকেই পূজা কৰে।
Verse 14
अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥
মই যমৰাজ, স্বৰ্গৰ ৰজা ইন্দ্ৰ, নিৰৃতি, বৰুণ, চন্দ্ৰ, অগ্নি, শিৱ, পৱন, ব্ৰহ্মা, সূৰ্য, বিশ্বেদেৱ, অষ্টবসু, সাধ্য, মৰুত, ৰুদ্ৰ, সিদ্ধ আৰু মৰীচি আদি ঋষি—আৰু বৃহস্পতি, ভৃগু আদি শ্ৰেষ্ঠ দেব-ঋষিসকল—ৰজ আৰু তমৰ স্পৰ্শমুক্ত; তথাপি সত্ত্বগুণত থাকিও আমি ভগৱানৰ লীলা বুজিব নোৱাৰোঁ, তেন্তে মায়াবিষ্ট অন্যসকলে কি জানিব?
Verse 15
अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥
আৰু বিশ্ব-কাৰ্যৰ স্ৰষ্টা-নিয়ন্তা দেবেশসকল আৰু ভৃগু আদি মহর্ষিসকল—যিসকল ৰজ-তমৰ স্পৰ্শমুক্ত—সত্ত্বপ্ৰধান হৈও যাৰ লীলা নাজানে; তেন্তে মায়াস্পৃষ্ট অন্যসকলে কি জানিব?
Verse 16
यं वै न गोभिर्मनसासुभिर्वा हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते । आत्मानमन्तर्हृदि सन्तमात्मनां चक्षुर्यथैवाकृतयस्तत: परम् ॥ १६ ॥
জীৱে ইন্দ্ৰিয়, মন, প্ৰাণবায়ু, হৃদয়ৰ ভাবনা বা বাক্যৰ ধ্বনিৰে পৰমাত্মাক যথাৰ্থভাৱে জানিব নোৱাৰে। তেওঁ সকলোৰে হৃদয়ত অন্তৰ্যামী ৰূপে অৱস্থিত; যেনেকৈ দেহৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গই চকুক দেখা নোৱাৰে, তেনেকৈ জীৱেও পৰমেশ্বৰক দেখা নোৱাৰে।
Verse 17
तस्यात्मतन्त्रस्य हरेरधीशितु: परस्य मायाधिपतेर्महात्मन: । प्रायेण दूता इह वै मनोहरा- श्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभावा: ॥ १७ ॥
হৰি পৰমাত্মা স্বয়ংসম্পূর্ণ আৰু সম্পূৰ্ণ স্বাধীন; তেওঁ সকলোৰে অধীশ্বৰ আৰু মায়াশক্তিৰো অধিপতি। তেওঁৰ ৰূপ, গুণ আৰু স্বভাৱ আছে; আৰু তেওঁৰ দূত—বৈষ্ণৱসকল—প্ৰায়ে অতি মনোহৰ, যাঁহাদের দেহলক্ষণ, দিব্য গুণ আৰু স্বভাৱ প্ৰভুৰ সদৃশ। তেওঁলোকে এই জগতত স্বাধীনভাৱে বিচৰণ কৰে।
Verse 18
भूतानि विष्णो: सुरपूजितानि दुर्दर्शलिङ्गानि महाद्भुतानि । रक्षन्ति तद्भक्तिमत: परेभ्यो मत्तश्च मर्त्यानथ सर्वतश्च ॥ १८ ॥
বিষ্ণুৰ দূতসকল—যাঁহাদের দেবতাসকলেও পূজা কৰে—বিষ্ণুৰ সদৃশ আশ্চৰ্য দেহলক্ষণধাৰী আৰু অতি দুৰ্লভ দৰ্শন। তেওঁলোকে প্ৰভুৰ ভক্তসকলক শত্রু, ঈৰ্ষাপৰায়ণ লোক, মোৰ (যমৰ) অধিকাৰৰ পৰাো, আৰু প্ৰাকৃতিক বিপদৰ পৰা সকলো দিশে ৰক্ষা কৰে।
Verse 19
धर्मं तु साक्षाद्भगवत्प्रणीतं न वै विदुऋर्षयो नापि देवा: । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या: कुतो नु विद्याधरचारणादय: ॥ १९ ॥
ধৰ্ম সঁচাকৈ ভগৱানেই প্ৰণীত কৰিছে। তাক ঋষিসকলেও সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে, দেৱতাসকলেও নহয়; সিদ্ধলোকৰ মুখ্য, অসুৰ আৰু মানুহ ত দূৰৰ কথা—বিদ্যাধৰ-চাৰণ আদিো নাজানে।
Verse 20
स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥
স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মা, নাৰদ, শম্ভু (শিৱ), চাৰ কুমাৰ, দেৱহূতি-পুত্ৰ কপিল, স্বায়ম্ভুৱ মনু, প্ৰহ্লাদ, জনক, পিতামহ ভীষ্ম, বলি, শুকদেৱ গোস্বামী আৰু মই—এই বাৰজনেই ভাগৱত-ধৰ্ম জানো। হে ভটসকল, ই অতি গুহ্য, বিশুদ্ধ আৰু সাধাৰণৰ বাবে দুৰ্বোধ; ইয়াক জানিলে অমৃতসম মুক্তি লাভ হয়।
Verse 21
स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥
স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মা, নাৰদ, শম্ভু (শিৱ), চাৰ কুমাৰ, কপিল, স্বায়ম্ভুৱ মনু, প্ৰহ্লাদ, জনক, ভীষ্ম, বলি, শুকদেৱ আৰু মই—এই বাৰজন ভাগৱত-ধৰ্ম জানো। হে সেবকসকল, ই অতি গুহ্য, বিশুদ্ধ আৰু দুৰ্বোধ; ইয়াক জানিলে জীৱ অমৃতসম মুক্তি পায়।
Verse 22
एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां धर्म: पर: स्मृत: । भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥ २२ ॥
এই লোকত মানুহৰ পৰম ধৰ্ম বুলিলে এইটোৱেই—ভগৱানত ভক্তিযোগ, যি তেওঁৰ পবিত্ৰ নাম গ্ৰহণ-জপ-কিীৰ্তন আদি দ্বাৰা আৰম্ভ হয়।
Verse 23
नामोच्चारणमाहात्म्यं हरे: पश्यत पुत्रका: । अजामिलोऽपि येनैव मृत्युपाशादमुच्यत ॥ २३ ॥
হে পুত্ৰসম সেবকসকল, হৰিৰ নামোচ্চাৰণৰ মাহাত্ম্য চাওক। সেই নামবলে অজামিলৰ দৰে পাপীয়েও মৃত্যুপাশৰ পৰা মুক্তি পালে।
Verse 24
एतावतालमघनिर्हरणाय पुंसां सङ्कीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम् ॥ २४ ॥
সেয়ে মানুহৰ পাপ-নাশৰ বাবে ভগৱানৰ নাম, গুণ আৰু কৰ্মৰ সংকীৰ্তনেই যথেষ্ট। অজামিলো মৃত্যুকালে ‘নাৰায়ণ’ বুলি উচ্চাৰি মুক্তি পালে।
Verse 25
प्रायेण वेद तदिदं न महाजनोऽयं देव्या विमोहितमतिर्बत माययालम् । त्रय्यां जडीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां वैतानिके महति कर्मणि युज्यमान: ॥ २५ ॥
প্ৰায়ে এই মহাজনসকলে এই গূঢ় তত্ত্ব নাজানে, কিয়নো ভগৱানৰ মায়াই তেওঁলোকক মোহিত কৰিছে। ত্ৰয়ী বেদৰ ‘মধুপুষ্পিত’ বাক্যৰ বৈতানিক কৰ্মকাণ্ডত লীন হৈ তেওঁলোকৰ বুদ্ধি জড় হৈছে।
Verse 26
एवं विमृश्य सुधियो भगवत्यनन्ते सर्वात्मना विदधते खलु भावयोगम् । ते मे न दण्डमर्हन्त्यथ यद्यमीषां स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायवाद: ॥ २६ ॥
এইদৰে বিবেচনা কৰি বুদ্ধিমানসকলে অনন্ত ভগৱানত সৰ্বাত্মভাৱে ভাবযোগ—ভক্তি—আচৰণ কৰে। তেওঁলোক মোৰ দণ্ডৰ অধীন নহয়; ভুলে পাপ হ’লেও উৰুগায়ৰ কীৰ্তনে তাক নাশ কৰে।
Verse 27
ते देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथा ये साधव: समदृशो भगवत्प्रपन्ना: । तान्नोपसीदत हरेर्गदयाभिगुप्तान् नैषां वयं न च वय: प्रभवाम दण्डे ॥ २७ ॥
হে মোৰ দাসসকল, যিসকল সাধু সমদৰ্শী আৰু ভগৱানৰ পদপদ্মত সম্পূৰ্ণ শৰণাগত, যাঁহাদের পবিত্ৰ গাথা দেৱতা আৰু সিদ্ধসকলে গায়—তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ নাযাবা। তেওঁলোক হৰিৰ গদাৰে ৰক্ষিত; ব্ৰহ্মা, মই আৰু কালেও তেওঁলোকক দণ্ড দিব নোৱাৰে।
Verse 28
तानानयध्वमसतो विमुखान् मुकुन्द- पादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् । निष्किञ्चनै: परमहंसकुलैरसङ्गै- र्जुष्टाद्गृहे निरयवर्त्मनि बद्धतृष्णान् ॥ २८ ॥
হে মোৰ দাসসকল, দণ্ডৰ বাবে মোৰ ওচৰলৈ কেৱল তেওঁলোকক আনিবা যিসকল মুকুন্দৰ পদাৰবিন্দৰ মকৰন্দ-ৰসৰ স্বাদৰ পৰা বিমুখ, যিসকল নিষ্কিঞ্চন পৰমহংসসকলৰ অসঙ্গ কুলৰ সঙ্গ নকৰে, আৰু যিসকল গৃহাসক্তিৰ নৰকপথত তৃষ্ণাৰে বাঁধ খাই আছে।
Verse 29
जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश्च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तानानयध्वमसतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ २९ ॥
হে মোৰ দাসসকল, মোৰ ওচৰলৈ কেৱল সেই পাপীসকলক আনিবা যিসকলৰ জিভাই শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাম-গুণ কীৰ্তন নকৰে, যিসকলৰ মন একবাৰো তেওঁৰ চৰণকমল স্মৰণ নকৰে, আৰু যিসকলৰ মূৰ একবাৰো প্ৰভু কৃষ্ণৰ আগত ননমে। যিসকলে বিষ্ণু-সেৱাৰ কৰ্তব্য নকৰে, সেই মূৰ্খসকলক আনিবা।
Verse 30
तत् क्षम्यतां स भगवान् पुरुष: पुराणो नारायण: स्वपुरुषैर्यदसत्कृतं न: । स्वानामहो न विदुषां रचिताञ्जलीनां क्षान्तिर्गरीयसि नम: पुरुषाय भूम्ने ॥ ३० ॥
হে পুৰাণপুৰুষ নাৰায়ণ ভগৱান, আমাৰ দাসসকলৰ দ্বাৰা যি অসম্মান ঘটিল, তাক ক্ষমা কৰক। অজ্ঞতাৰ বাবে আমি আপোনাৰ ভক্তক চিনিব নোৱাৰিলোঁ আৰু অপৰাধ কৰিলোঁ। হাত জোৰ কৰি ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ; হে অনন্ত মহিমাময় প্ৰভু, আপোনাক প্ৰণাম—দয়া কৰি ক্ষমা কৰক।
Verse 31
तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥
সেয়ে, হে কৌৰব্য ৰজা, বিষ্ণুৰ নাম-সংকীৰ্তন সমগ্ৰ জগতৰ পৰম মঙ্গল; ই মহাপাপৰ ফলকো মূলসহ উচ্ছেদ কৰে। ইয়াকেই একান্তিক নিষ্কৃতি—শ্ৰেষ্ঠ প্ৰায়শ্চিত্ত—বুলি জানিবা।
Verse 32
शृण्वतां गृणतां वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहु: । यथा सुजातया भक्त्या शुद्ध्येन्नात्मा व्रतादिभि: ॥ ३२ ॥
যিসকলে বাৰে বাৰে হৰিৰ অদম্য বীৰ্য আৰু লীলা-কথা শুনে আৰু গায়, তেওঁলোকে উত্তম ভক্তিৰ দ্বাৰা সহজে অন্তঃকৰণ শুদ্ধ কৰে। কেৱল ব্ৰত-উপবাস বা বৈদিক কৰ্মকাণ্ডে তেনে শুদ্ধি নহয়।
Verse 33
कृष्णाङ्घ्रिपद्ममधुलिण् न पुनर्विसृष्ट- मायागुणेषु रमते वृजिनावहेषु । अन्यस्तु कामहत आत्मरज: प्रमार्ष्टु- मीहेत कर्म यत एव रज: पुन: स्यात् ॥ ३३ ॥
যিসকল ভক্তে শ্ৰীকৃষ্ণৰ চৰণকমলৰ মধু সদায় আস্বাদন কৰে, তেওঁলোকে মায়াৰ ত্ৰিগুণজাত দুখদায়ক জড় কৰ্মত ৰমে নাহে; কৃষ্ণপাদ ত্যাগ কৰি পুনৰ সংসাৰকৰ্মলৈ নুঘূৰে। কিন্তু কামনাত পীড়িত অন্যসকলে প্ৰভুৰ চৰণসেৱা অৱহেলা কৰি কেতিয়াবা প্ৰায়শ্চিত্তমূলক কৰ্ম কৰে; তথাপি অপূৰ্ণ শুদ্ধিৰ বাবে পুনঃ পুনঃ পাপলৈ ঘূৰি যায়।
Verse 34
इत्थं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिङ्करास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशङ्कमाना द्रष्टुं च बिभ्यति तत: प्रभृति स्म राजन् ॥ ३४ ॥
নিজ স্বামীৰ মুখে ভগৱানৰ অসাধাৰণ মহিমা শুনি আৰু সেয়া স্মৰণ কৰি যমদূতসকল বিস্মিত হ’ল। তেতিয়াৰ পৰা অচ্যুত-আশ্ৰিত ভক্তক দেখিলেই তেওঁলোকে ভয় পায়; আৰু পুনৰ তাক চাবলৈ সাহস নকৰে, ৰাজন।
Verse 35
इतिहासमिमं गुह्यं भगवान् कुम्भसम्भव: । कथयामास मलय आसीनो हरिमर्चयन् ॥ ३५ ॥
এই গোপন ইতিহাস ভগৱান কুম্ভসম্ভৱ অগস্ত্য মুনিয়ে, মলয় পৰ্বতত আসীন হৈ হৰিৰ আৰাধনা কৰি থাকোঁতে, মোক ক’লে।
Frequently Asked Questions
Yamarāja clarifies that he is a delegated administrator (dharmarāja) within the Lord’s universal order. Supreme control belongs to Bhagavān, from whom Brahmā, Viṣṇu, and Śiva function as empowered expansions for creation, maintenance, and dissolution. Therefore Yamarāja’s jurisdiction is real but subordinate, and it cannot override the Lord’s direct protection of surrendered devotees.
They are the authoritative knowers of bhāgavata-dharma: Brahmā, Nārada, Śiva, the four Kumāras, Kapila, Svāyambhuva Manu, Prahlāda, Janaka, Bhīṣma, Bali, Śukadeva, and Yamarāja. Their importance is epistemic and practical: dharma is subtle and cannot be derived merely by speculation or ritualism; it is learned through realized authorities who embody surrender and devotion.
The chapter teaches that the holy name is intrinsically potent (svatantra-śakti) and can awaken remembrance of the Lord, thereby severing karmic bondage. Ajāmila’s case demonstrates nāma’s extraordinary mercy: though he called his son, the sound “Nārāyaṇa” invoked the Lord’s protective agency. The text simultaneously emphasizes the importance of chanting without offenses for full spiritual fruition.
Yamarāja explains that surrendered devotees are under the Lord’s direct shelter; their ongoing chanting and remembrance acts as continual purification and protection. If a devotee commits a mistake due to bewilderment, the Lord’s corrective grace and the purifying force of nāma prevent the devotee from being dragged into the standard punitive cycle meant for those averse to Viṣṇu.