Adhyaya 19
Puṁsavana / Viṣṇu-vrata: Worship of Lakṣmī-Nārāyaṇa for Auspicious Progeny and Fortune
পুংসৱন ব্ৰত শুনি পৰীক্ষিতে বিষ্ণুক সন্তুষ্ট কৰাৰ বিস্তৃত বিধি সুধে। শুকদেৱে কয়—অগ্ৰহায়ণ শুক্ল প্ৰতিপদাৰ পৰা এক বছৰ ধৰি এই ভক্তিময় ব্ৰত; পত্নী স্বামী আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ নিৰ্দেশত প্ৰাতে শুদ্ধ হৈ শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব, দিতিৰ অনুষ্ঠান-সন্দৰ্ভত মৰুতসকলৰ জন্মকথা শ্ৰৱণ কৰিব আৰু আহাৰৰ আগতে লক্ষ্মীসহ নাৰায়ণক পূজা কৰিব। অধ্যায়ত বিষ্ণুক লক্ষ্মীপতি আৰু সকলো ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতি, আৰু লক্ষ্মীক তেওঁৰ অন্তৰঙ্গ শক্তি বুলি স্তৱ কৰা হৈছে; নিত্য পূজামন্ত্ৰ আৰু উপচাৰ অৰ্ঘ্য-অৰ্পণো বৰ্ণিত। হোমত নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰে বাৰটা ঘৃতাহুতি দি লক্ষ্মী-নাৰায়ণক যুগল মঙ্গল-উৎস বুলি জোৰ দিয়া হৈছে; দণ্ডৱৎ প্ৰণাম আৰু শক্তি-যজ্ঞ-ভগৱান সম্পৰ্ক ব্যাখ্যা কৰা প্ৰাৰ্থনাও আছে। প্ৰসাদ গ্ৰহণ, ব্ৰাহ্মণ আৰু পতিব্ৰতা নাৰীৰ সন্মান, আৰু দম্পতিৰ সহভাগিতা ব্ৰতৰ অংগ। এক বছৰ পাছত কাৰ্তিক পূৰ্ণিমাত উপবাস আৰু সমাপনোৎসৱে পুত্ৰলাভ, শ্ৰী-সমৃদ্ধি, স্বাস্থ্য আৰু দাম্পত্য স্থিৰতা প্ৰদান কৰে; দিতিৰ সফল ব্ৰতে মৰুতপ্ৰাপ্তিৰ স্মৰণে ভক্তিফল-কৰ্মফল আলোচনাৰ সৈতে কাহিনী সংযোগ কৰে।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् । तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णु: प्रसीदति ॥ १ ॥
শ্ৰী ৰজাই ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ, আপুনি পুংসৱন ব্ৰতৰ কথা কৈছে। যাৰ দ্বাৰা ভগৱান বিষ্ণু প্ৰসন্ন হয়, সেই ব্ৰতটো মই বিস্তাৰে জানিব বিচাৰোঁ।
Verse 2
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰতিপদা দিনা, স্বামীৰ অনুমতিত নাৰীয়ে এই তপোময় ব্ৰত আৰম্ভ কৰিব; ই সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে। বিষ্ণুপূজাৰ আগতে মৰুতসকলৰ জন্মকথা শুনি, যোগ্য ব্ৰাহ্মণৰ নিৰ্দেশ লৈ, পুৱাতে দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰি স্নান কৰি, বগা বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰি, প্ৰাতৰাশৰ আগতেই শ্ৰীলক্ষ্মীসহ ভগৱান বিষ্ণুক পূজা কৰিব।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰতিপদা দিনা, স্বামীৰ অনুমতিত নাৰীয়ে এই সৰ্বকামসিদ্ধিদায়ক ব্ৰত আৰম্ভ কৰিব। মৰুতসকলৰ জন্মকথা শুনি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ যথোচিত অনুমতি লৈ, পুৱাতে দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰি স্নান কৰি, বগা বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰি, প্ৰাতৰাশৰ আগতেই শ্ৰীলক্ষ্মীসহ বিষ্ণু ভগৱানক ভক্তিভাৱে পূজা কৰিব।
Verse 4
अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नम: सकलसिद्धये ॥ ४ ॥
হে পূৰ্ণকাম, নিৰপেক্ষ প্ৰভু! আপোনালৈ মোৰ নমস্কাৰ। মহাবিভূতিৰ অধিপতি, শ্ৰীলক্ষ্মীৰ স্বামী, সকলো সিদ্ধিৰ নাথ—আপোনালৈ পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।
Verse 5
यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा । जुष्ट ईश गुणै: सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभु: ॥ ५ ॥
হে ঈশ্বৰ! আপুনি অকাৰণ কৃপা, ঐশ্বৰ্য, তেজ, মহিমা, পৰাক্ৰম, বল আৰু সকলো দিব্য গুণেৰে সমৃদ্ধ; সেয়ে আপুনিয়েই ভগৱান, সকলোৰে প্ৰভু।
Verse 6
विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥
হে বিষ্ণুপত্নী, মহামায়া, মহাপুৰুষ-লক্ষণে! হে মহাভাগে, মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক। হে লোকমাতা, আপোনালৈ মোৰ নমস্কাৰ।
Verse 7
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुपहरामीति । अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहनार्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषणगन्धपुष्पधूप दीपोपहाराद्युपचारान् सुसमाहितोपाहरेत् ॥ ७ ॥
ॐ নমো ভগৱতে মহাপুৰুষায়, মহানুভাৱায়, মহাবিভূতি-পতয়ে—মহাবিভূতিসহ আপোনাক এই বলি/অৰ্পণ নিবেদন কৰোঁ। এই মন্ত্ৰ নিত্য একাগ্ৰচিত্তে জপ কৰি বিষ্ণুক আহ্বান কৰি অৰ্ঘ্য, পাদ্য, আচমন, স্নানজল, বস্ত্ৰ, যজ্ঞোপবীত, অলংকাৰ, গন্ধ, পুষ্প, ধূপ, দীপ আদি সকলো উপচাৰ অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 8
हवि:शेषं च जुहुयादनले द्वादशाहुती: । ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥ ८ ॥
তাৰপিছত অৱশিষ্ট হবি পবিত্ৰ অগ্নিত দ্বাদশ আহুতি ৰূপে দিয়া উচিত। প্ৰতিটো আহুতিৰ সৈতে—“ॐ নমো ভগৱতে মহাপুৰুষায় মহাবিভূতি-পতয়ে স্বাহা” মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 9
श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पद: ॥ ९ ॥
যদি কোনোবাই সকলো ঐশ্বৰ্য কামনা কৰে, তেন্তে সি নিত্য ভক্তিসহ শ্ৰীলক্ষ্মীসহ ভগৱান বিষ্ণুক বিধিপূৰ্বক সম্পূজিত কৰিব লাগে। লক্ষ্মী-নাৰায়ণ উভয়েই বৰদাতা, সকলো আশীৰ্বাদৰ উৎস আৰু সৰ্বমঙ্গলৰ প্ৰভৱ।
Verse 10
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्रं तत: स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
ভক্তিৰে নম্ৰচিত্ত হৈ ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিব লাগে। দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰোঁতে সেই মন্ত্ৰ দহবাৰ জপ কৰি, তাৰপিছত স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 11
युवां तु विश्वस्य विभू जगत: कारणं परम् । इयं हि प्रकृति: सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥ ११ ॥
হে বিভু! আপোনালোক দুয়ো (বিষ্ণু আৰু শ্ৰীলক্ষ্মী) সমগ্ৰ জগতৰ অধিপতি আৰু সৃষ্টিৰ পৰম কাৰণ। এই প্ৰকৃতি অতি সূক্ষ্ম; ই আপোনাৰ মায়াশক্তি, যাক অতিক্ৰম কৰা দুঃসাধ্য।
Verse 12
तस्या अधीश्वर: साक्षात्त्वमेव पुरुष: पर: । त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान् ॥ १२ ॥
হে প্ৰভু! সেই শক্তিৰ অধীশ্বৰ সাক্ষাৎ আপুনিই পৰম পুৰুষ। আপুনিই যজ্ঞস্বৰূপ; শ্ৰীলক্ষ্মী আপোনাৰ পূজাৰ আদিৰূপ, আৰু আপুনি সকলো যজ্ঞফলৰ ভোক্তা।
Verse 13
गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् । त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्री: शरीरेन्द्रियाशया: । नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रय: ॥ १३ ॥
ইয়াত থকা শ্ৰীদেৱী গুণসমূহৰ ব্যক্ত প্ৰকাশ; আপুনি সেই গুণসমূহ প্ৰকাশক আৰু ভোক্তা। আপুনি সকলো দেহধাৰীৰ পৰমাত্মা; শ্ৰী তেওঁলোকৰ শৰীৰ-ইন্দ্ৰিয়-মনৰ আশ্ৰয়শক্তি। তেওঁৰ পবিত্ৰ নাম-ৰূপ আছে; আপুনিই সকলো নাম-ৰূপৰ আধাৰ আৰু প্ৰকাশৰ কাৰণ।
Verse 14
यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ । तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिष: ॥ १४ ॥
যেনেকৈ আপুনি দুয়ো ত্ৰিলোকৰ পৰম অধিপতি আৰু বৰদাতা, তেনেকৈ হে উত্তমশ্লোক প্ৰভু, আপোনাৰ কৃপাৰে মোৰ মহৎ আশাবোৰ সত্য হওক।
Verse 15
इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह । तन्नि:सार्योपहरणं दत्त्वाचमनमर्चयेत् ॥ १५ ॥
এইদৰে বৰদাতা শ্ৰীনিবাস বিষ্ণুক শ্ৰীলক্ষ্মীৰ সৈতে ওপৰত কোৱা বিধি অনুসাৰে স্তৱ কৰি পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পাছত পূজাৰ সামগ্ৰী আঁতৰাই, আচমনাৰ্থে জল অৰ্পণ কৰি পুনৰ অর্চনা কৰিব লাগে।
Verse 16
तत: स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा । यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १६ ॥
তাৰ পাছত ভক্তি আৰু বিনয়ে নতচিত্ত হৈ স্তোত্ৰেৰে প্ৰভু আৰু শ্ৰীলক্ষ্মীক স্তুতি কৰিব লাগে। তাৰ পিছত যজ্ঞপ্ৰসাদৰ অৱশিষ্টৰ সুগন্ধ গ্ৰহণ কৰি পুনৰ হৰি আৰু লক্ষ্মীজীৰ অর্চনা কৰিব লাগে।
Verse 17
पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत् प्रेमशील: स्वयं पति: । बिभृयात् सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च ॥ १७ ॥
স্বামীক পৰম পুৰুষৰ প্ৰতিনিধি বুলি মানি পত্নীয়ে নিৰ্মল ভক্তিৰে প্ৰসাদ অৰ্পণ কৰি তেওঁৰ উপাসনা কৰিব। পত্নীৰ প্ৰেমত সন্তুষ্ট স্বামী নিজে গৃহৰ সৰু-ডাঙৰ সকলো কৰ্ম বহন কৰিব।
Verse 18
कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि । पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत् समाहित: ॥ १८ ॥
স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজত এজনেই এই ভক্তিসেৱা কৰিলে যথেষ্ট; সুসম্পৰ্কৰ বাবে ফল দুয়োৰে হয়। সেয়ে পত্নী কৰিব নোৱাৰিলে স্বামী মনোযোগে কৰিব, আৰু শ্ৰদ্ধাৱতী পত্নীয়েও ফলৰ অংশ পাব।
Verse 19
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
এই বিষ্ণু-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি কেতিয়াও তাৰ পালনাৰ পৰা বিচ্যুত নহ’ব। প্ৰসাদ-অৱশেষ, ফুলমালা, চন্দন, নৈবেদ্য আৰু অলংকাৰৰে প্ৰতিদিন ব্ৰাহ্মণসকলক আৰু স্বামী-সন্তানসহ শান্তিতে থকা নাৰীকো ভক্তিৰে পূজা কৰিব; আৰু নিয়ম মানি পত্নীয়ে নিত্য মহাভক্তিৰে ভগৱান বিষ্ণুক আৰাধনা কৰিব।
Verse 20
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
তাৰ পিছত দেৱক নিজ ধামত শয্যাত বিশ্ৰাম কৰাই, অৰ্পিত নৈবেদ্য আগত ৰাখিব। আত্মশুদ্ধি আৰু সকলো কামনাৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰিব; এইদৰে দম্পতি দুয়ো শুদ্ধ হৈ অভীষ্ট ফল লাভ কৰে।
Verse 21
एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि ॥ २१ ॥
এই পূজা-বিধিৰে সাধ্বী পত্নীয়ে বাৰো মাহ, অৰ্থাৎ এক বছৰ, নিৰন্তৰ ভক্তিসেৱা কৰিব লাগে। এক বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’লে কাৰ্তিক মাহৰ পূৰ্ণিমাৰ দিন উপবাস কৰি ব্ৰত সমাপন কৰিব।
Verse 22
श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् । पय:शृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा । पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुती: पति: ॥ २२ ॥
পৰদিনা পুৱা স্নান কৰি, পূৰ্বৱৎ শ্ৰীকৃষ্ণৰ পূজা কৰিব। তাৰ পাছত গৃহ্যসূত্ৰোক্ত পাকযজ্ঞবিধান অনুসাৰে ঘিঁ মিহলি পায়স/ক্ষীৰ ৰান্ধি, সেই চৰুৰে স্বামীয়ে অগ্নিত বাৰবাৰ আহুতি দিব।
Verse 23
आशिष: शिरसादाय द्विजै: प्रीतै: समीरिता: । प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया ॥ २३ ॥
তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলক তৃপ্ত কৰিব। তৃপ্ত ব্ৰাহ্মণসকলে আশীৰ্বাদ দিলে, সি ভক্তিভাৱে মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিব আৰু তেওঁলোকৰ অনুমতিত প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 24
आचार्यमग्रत: कृत्वा वाग्यत: सह बन्धुभि: । दद्यात्पत्न्यै चरो: शेषं सुप्रजास्त्वं सुसौभगम् ॥ २४ ॥
ভোজনৰ আগতে আচাৰ্যক আগত সুৱিধাৰে বহুৱাই, আত্মীয়সকলৰ সৈতে বাক্সংযম ৰাখি গুৰুলৈ প্ৰসাদ অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পাছত পত্নীয়ে ঘিঁ-যুক্ত চৰুৰ অৱশিষ্ট অংশ ভুঞ্জিব; ইয়াৰ ফলত সুসন্তান আৰু উত্তম সৌভাগ্য লাভ হয়।
Verse 25
एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह । स्त्री चैतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम् ॥ २५ ॥
শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে এই ব্ৰত বিধিবৎ পালন কৰিলে পুৰুষে এই জীৱনতেই প্ৰভুৰ পৰা ইচ্ছিত বৰ লাভ কৰে। আৰু যি স্ত্ৰীয়ে এই বিধি আস্থাৰে কৰে, তাই সৌভাগ্য, সমৃদ্ধি, সন্তান, দীঘলীয়া আয়ুৰ স্বামী, যশ আৰু শুভ গৃহ লাভ কৰে।
Verse 26
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
এই ব্ৰত কন্যাই পালন কৰিলে সমগ্ৰলক্ষণসম্পন্ন পতি লাভ কৰে; অবীৰা (স্বামী/পুত্ৰহীনা) স্ত্ৰী পাপমুক্ত হৈ উত্তম গতি পায়; যাৰ সন্তান জন্মৰ পিছত মৰিছে তাই দীঘলীয়া আয়ুৰ সন্তান আৰু ধনসমৃদ্ধি লাভ কৰে। দুৰ্ভাগ্যৱতী সুভাগ্যৱতী হয়, কুৰূপা শ্ৰেষ্ঠ ৰূপ পায়; ৰোগী ৰোগমুক্ত হৈ কৰ্মক্ষম দেহ লাভ কৰে। পিতৃ-দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কৰ্মত, বিশেষকৈ শ্ৰাদ্ধত, এই কাহিনী পঢ়ি আহুতি দিলে তেওঁলোক অতি তৃপ্ত হৈ সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে। হোমৰ অন্তত অগ্নিদেৱ, শ্ৰীহৰি বিষ্ণু আৰু শ্ৰীলক্ষ্মী প্ৰসন্ন হয়। হে ৰাজা পৰীক্ষিত! দিতীয়ে এই মহাব্ৰত পালন কৰি মৰুতসকলৰ দৰে পুণ্য সন্তান আৰু সুখী জীৱন লাভ কৰিছিল—মই সেয়া বিস্তাৰে কৈছোঁ।
Verse 27
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
এই ব্ৰত পালন কৰিলে কন্যাই সমগ্ৰ শুভলক্ষণযুক্ত উত্তম স্বামী লাভ কৰে। ‘অবীৰা’—স্বামী বা পুত্ৰহীন নাৰী—এই বিধি কৰিলে পাপমুক্ত হৈ সদ্গতি পায়। যাৰ সন্তান জন্মৰ পাছত মৰি যায়, সি দীঘলীয়া আয়ুৰ পুত্ৰ লাভ কৰে আৰু ধন-সমৃদ্ধ হয়; দুর্ভাগিনী সৌভাগিনী হয়, কুৰূপা শ্ৰেষ্ঠ ৰূপ পায়। ৰোগী পুৰুষ ৰোগমুক্ত হৈ কৰ্মক্ষম সুস্থ দেহ লাভ কৰে। শ্ৰাদ্ধ আদি সময়ত পিতৃ আৰু দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে হোম কৰি এই কাহিনী পাঠ কৰিলে তেওঁলোক অতি তৃপ্ত হৈ সকলো কামনা পূৰণ কৰে। হোমৰ অন্তত শ্ৰীহৰি আৰু শ্ৰীলক্ষ্মী বিশেষ প্ৰসন্ন হয়। হে ৰজা পৰীক্ষিত, দিতিয়ে এই ব্ৰত পালন কৰি মৰুতসকলৰ পুণ্য জন্ম আৰু সুখময় জীৱন লাভ কৰা কথা মই তোমাক বিস্তাৰে ক’লোঁ।
Verse 28
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
এই ব্ৰত পালন কৰিলে কন্যাই সমগ্ৰ শুভলক্ষণযুক্ত উত্তম স্বামী লাভ কৰে। ‘অবীৰা’—স্বামী বা পুত্ৰহীন নাৰী—এই বিধি কৰিলে পাপমুক্ত হৈ সদ্গতি পায়। যাৰ সন্তান জন্মৰ পাছত মৰি যায়, সি দীঘলীয়া আয়ুৰ পুত্ৰ লাভ কৰে আৰু ধন-সমৃদ্ধ হয়; দুর্ভাগিনী সৌভাগিনী হয়, কুৰূপা শ্ৰেষ্ঠ ৰূপ পায়। ৰোগী পুৰুষ ৰোগমুক্ত হৈ কৰ্মক্ষম সুস্থ দেহ লাভ কৰে। শ্ৰাদ্ধ আদি সময়ত পিতৃ আৰু দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে হোম কৰি এই কাহিনী পাঠ কৰিলে তেওঁলোক অতি তৃপ্ত হৈ সকলো কামনা পূৰণ কৰে। হোমৰ অন্তত শ্ৰীহৰি আৰু শ্ৰীলক্ষ্মী বিশেষ প্ৰসন্ন হয়। হে ৰজা পৰীক্ষিত, দিতিয়ে এই ব্ৰত পালন কৰি মৰুতসকলৰ পুণ্য জন্ম আৰু সুখময় জীৱন লাভ কৰা কথা মই তোমাক বিস্তাৰে ক’লোঁ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames the vrata as a time-bound, purity-oriented sādhana anchored in a calendrical vrata structure (tithi-māsa-niyama). Beginning in the bright fortnight signals growth and auspicious increase (śukla-pakṣa), aligning household intent (progeny, fortune, stability) with devotional discipline. The text’s emphasis is not mere astrology but regulated bhakti: cleanliness, mantra, worship before eating, and hearing sacred narrative—practices that cultivate sattva and steadiness for a full year.
The prayer states that Lakṣmī appears as the external energy in the material world yet is always the Lord’s internal energy (antaraṅgā-śakti). This reconciles two functions: she governs prosperity and embodied capacities in the world, while remaining transcendently united with Viṣṇu as His personal potency. The chapter uses this śakti-tattva to justify worshiping Lakṣmī-Nārāyaṇa together as the complete source of auspiciousness.
The text presents broad eligibility: married women (with husband’s guidance), husbands on behalf of wives, unmarried girls seeking a suitable husband, and women facing misfortune (avīrā, child-loss, poverty). The promised results range from progeny, reputation, fortune, health, and marital longevity to spiritual promotion for those without worldly supports. The narrative intent is to show that regulated devotion to Lakṣmī-Nārāyaṇa converts personal aims into God-pleasing practice, with results granted by divine satisfaction rather than mechanical ritualism.