Adhyaya 18
Diti’s Puṁsavana Vow, Indra’s Intervention, and the Birth of the Maruts
এই অধ্যায়ত বংশসূত্ৰ আগবাঢ়ে—অদিতিৰ পুত্ৰসকল (আদিত্য)ৰ কিছুমান মুখ্য শাখা সম্পূৰ্ণ কৰি কাহিনী দিতিৰ দৈত্যবংশলৈ ঘূৰে আৰু যজ্ঞ-ব্যৱস্থা তথা ঋষি-উৎপত্তিৰ সৈতে জড়িত বংশাৱলীক ধৰ্ম-ভক্তিৰ কাৰণ-ফলৰ সৈতে সংযোগ কৰে। হিৰণ্যাক্ষ আৰু হিৰণ্যকশিপুৰ শোকত দিতিয়ে ইন্দ্ৰবধৰ বাবে পুত্ৰ লাভৰ সংকল্প কৰে। তাইৰ সেৱাত প্ৰসন্ন কশ্যপে বৈষ্ণৱভাবযুক্ত এক বছৰৰ পুংসৱন-ব্ৰত শুদ্ধ আচাৰ-নিয়মসহ শর্তসাপেক্ষ বৰদান ৰূপে দিয়ে। আত্মৰক্ষাৰ ভয়ত ইন্দ্ৰ বাহ্যত দিতিক সেৱা কৰি দোষ বিচাৰি থাকে; সন্ধ্যাকালত দিতিৰ অনবধানত আচাৰভংগ হোৱাত ইন্দ্ৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰি ভ্ৰূণক প্ৰথমে সাত, পাছত ঊনপঞ্চাশ ভাগত বিভক্ত কৰে। বিষ্ণুকৃপাৰে সিহঁতে নুমৰে, মৰুত হৈ ইন্দ্ৰৰ সহায়ক হয়। শেষত ইন্দ্ৰে নিজৰ অপৰাধ স্বীকাৰ কৰে, দিতি শুদ্ধি আৰু সন্তোষ লাভ কৰে, আৰু শুকদেৱে পৰীক্ষিতক আগলৈ প্ৰশ্ন কৰিবলৈ আহ্বান জনাই দেৱ-অসুৰ ধৰ্মকাৰণ কাহিনী আগবঢ়ায়।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच पृश्निस्तु पत्नी सवितु: सावित्रीं व्याहृतिं त्रयीम् । अग्निहोत्रं पशुं सोमं चातुर्मास्यं महामखान् ॥ १ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—সৱিতাৰ পত্নী পৃশ্নিয়ে সাৱিত্ৰী, ব্যাহৃতি আৰু ত্ৰয়ী নামৰ তিনিগৰাকী কন্যা, আৰু অগ্নিহোত্ৰ, পশু, সোম, চাতুৰ্মাস্য, মহাযজ্ঞ নামৰ পুত্ৰসকলক জন্ম দিলে।
Verse 2
सिद्धिर्भगस्य भार्याङ्ग महिमानं विभुं प्रभुम् । आशिषं च वरारोहां कन्यां प्रासूत सुव्रताम् ॥ २ ॥
হে ৰাজন, ভাগৰ পত্নী সিদ্ধিয়ে মহিমা, বিভু আৰু প্ৰভু নামৰ তিন পুত্ৰ, আৰু অতি সুন্দৰী ‘আশিষ্’ নামৰ এক কন্যা জন্ম দিলে।
Verse 3
धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥
ধাতাৰ পত্নী কুহূ, সিনীৱালী, ৰাকা আৰু অনুমতি; তেওঁলোকৰ পৰা ক্ৰমে সায়ং, দর্শ, প্ৰাতঃ আৰু পূৰ্ণমাস নামৰ পুত্ৰ জন্মিল। তাৰপিছত বিধাতাই ক্ৰিয়া দেবীৰ গৰ্ভত ‘পুরীষ্য’ নামৰ পাঁচ অগ্নিদেৱক জন্ম দিলে। বৰুণৰ পত্নী চর্ষণী; তেওঁৰ গৰ্ভত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভৃগু পুনৰ জন্ম ল’লে।
Verse 4
धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥
ধাতাৰ পত্নী কুহূ, সিনীৱালী, ৰাকা আৰু অনুমতি; তেওঁলোকৰ পৰা ক্ৰমে সায়ং, দর্শ, প্ৰাতঃ আৰু পূৰ্ণমাস নামৰ পুত্ৰ জন্মিল। তাৰপিছত বিধাতাই ক্ৰিয়া দেবীৰ গৰ্ভত ‘পুরীষ্য’ নামৰ পাঁচ অগ্নিদেৱক জন্ম দিলে। বৰুণৰ পত্নী চর্ষণী; তেওঁৰ গৰ্ভত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভৃগু পুনৰ জন্ম ল’লে।
Verse 5
वाल्मीकिश्च महायोगी वल्मीकादभवत्किल । अगस्त्यश्च वसिष्ठश्च मित्रावरुणयोऋर्षी ॥ ५ ॥
বৰুণৰ ৰেতসৰ পৰা মহাযোগী বাল্মীকি ভাল্মীক (পিঁপৰা-ঢিপ)ৰ পৰা জন্ম ল’লে বুলি কোৱা হয়। ভৃগু আৰু বাল্মীকি বৰুণৰ বিশেষ পুত্ৰ, আৰু অগস্ত্য আৰু বশিষ্ঠ মিত্ৰ-বৰুণ উভয়ৰ যৌথ পুত্ৰ ঋষি।
Verse 6
रेत: सिषिचतु: कुम्भे उर्वश्या: सन्निधौ द्रुतम् । रेवत्यां मित्र उत्सर्गमरिष्टं पिप्पलं व्यधात् ॥ ६ ॥
উৰ্বশীৰ সান্নিধ্যত মিত্ৰ আৰু বৰুণে তৎক্ষণাৎ এটা কুম্ভত ৰেতস স্ৰৱি সংৰক্ষণ কৰিলে। পাছত সেই কুম্ভৰ পৰা অগস্ত্য আৰু বশিষ্ঠ প্ৰকাশ পালে; আৰু ৰেৱতী নামৰ পত্নীৰ গৰ্ভত মিত্ৰে উৎসৰ্গ, অৰিষ্ট আৰু পিপ্পল—এই তিন পুত্ৰ জন্ম দিলে।
Verse 7
पौलोम्यामिन्द्र आधत्त त्रीन् पुत्रानिति न: श्रुतम् । जयन्तमृषभं तात तृतीयं मीढुषं प्रभु: ॥ ७ ॥
হে ৰজা পৰীক্ষিত, আমি শুনিছোঁ যে পাউলোমীৰ গৰ্ভত দেৱৰাজ ইন্দ্ৰই তিন পুত্ৰ জন্ম দিলে—জয়ন্ত, ঋষভ আৰু তৃতীয় মীঢুষ।
Verse 8
उरुक्रमस्य देवस्य मायावामनरूपिण: । कीर्तौ पत्न्यां बृहच्छ्लोकस्तस्यासन् सौभगादय: ॥ ८ ॥
বহু শক্তিসম্পন্ন দেৱ উৰুক্ৰমে নিজৰ মায়াশক্তিৰে বামন-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। কীৰ্তি নামৰ পত্নীৰ গৰ্ভত বৃহচ্ছ্লোক নামৰ পুত্ৰ জন্মিলে; আৰু তাৰ সৌভাগ আদি বহু পুত্ৰ আছিল।
Verse 9
तत्कर्मगुणवीर्याणि काश्यपस्य महात्मन: । पश्चाद्वक्ष्यामहेऽदित्यां यथैवावततार ह ॥ ९ ॥
পাছত (শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ অষ্টম স্কন্ধত) আমি বৰ্ণনা কৰিম—মহাত্মা কাশ্যপৰ পুত্ৰৰূপে অদিতীৰ গৰ্ভৰ পৰা উৰুক্ৰম বামনদেৱ কেনেকৈ অৱতীৰ্ণ হ’ল, তিন পদক্ষেপে ত্ৰিলোক কেনেকৈ আৱৰি ল’লে, আৰু তেওঁৰ অসাধাৰণ কৰ্ম, গুণ আৰু বীৰ্য।
Verse 10
अथ कश्यपदायादान् दैतेयान् कीर्तयामि ते । यत्र भागवत: श्रीमान् प्रह्रादो बलिरेव च ॥ १० ॥
এতিয়া মই কশ্যপৰ বংশধৰ হলেও দিতিৰ গৰ্ভত জন্মা দৈত্যপুত্ৰসকলৰ বৰ্ণনা কৰোঁ; এই বংশতেই শ্ৰীমান ভাগৱত প্ৰহ্লাদ আৰু বলি মহাৰাজো প্ৰকট হৈছিল।
Verse 11
दितेर्द्वावेव दायादौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुर्नाम हिरण्याक्षश्च कीर्तितौ ॥ ११ ॥
দিতিৰ গৰ্ভৰ পৰা প্ৰথমে দুজন পুত্ৰ জন্মিল—হিৰণ্যকশিপু আৰু হিৰণ্যাক্ষ। দুয়ো মহাবলৱান আৰু দৈত্য-দানৱসকলে পূজা কৰিছিল।
Verse 12
हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥
হিৰণ্যকশিপুৰ পত্নী দানৱী কযাধু; সি জম্ভৰ কন্যা। সি ক্ৰমে সংহ্ৰাদ, প্ৰাগনুহ্ৰাদ, হ্ৰাদ আৰু প্ৰহ্লাদ—এই চাৰি পুত্ৰ জন্ম দিলে। তেওঁলোকৰ ভগ্নী সিংহিকাই বিপ্ৰচিতক বিয়া কৰি ৰাহুক জন্ম দিলে।
Verse 13
हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥
হিৰণ্যকশিপুৰ পত্নী দানৱী কযাধু; সি জম্ভৰ কন্যা। সি ক্ৰমে সংহ্ৰাদ, প্ৰাগনুহ্ৰাদ, হ্ৰাদ আৰু প্ৰহ্লাদ—এই চাৰি পুত্ৰ জন্ম দিলে। তেওঁলোকৰ ভগ্নী সিংহিকাই বিপ্ৰচিতক বিয়া কৰি ৰাহুক জন্ম দিলে।
Verse 14
शिरोऽहरद्यस्य हरिश्चक्रेण पिबतोऽमृतम् । संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूत पञ्चजनं तत: ॥ १४ ॥
দেৱতাসকলৰ মাজত ছদ্মবেশে অমৃত পান কৰা ৰাহুৰ মূৰ হৰিয়ে নিজৰ চক্ৰেৰে কাটি পেলালে। সংহ্ৰাদৰ পত্নী কৃতি; কৃতিৰ গৰ্ভে সংহ্ৰাদৰ পুত্ৰ পঞ্চজন জন্মিল।
Verse 15
ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम् । योऽगस्त्याय त्वतिथये पेचे वातापिमिल्वल: ॥ १५ ॥
হ্লাদৰ পত্নীৰ নাম ধমনী আছিল। তেওঁৰ গৰ্ভত বাতাপি আৰু ইল্বল নামে দুজন পুত্ৰ জন্মিল। অগস্ত্য মুনি ইল্বলেৰ অতিথি হোৱাত, ইল্বলে মেষৰূপী বাতাপিক ৰান্ধি ভোজ ৰূপে আগবঢ়ালে।
Verse 16
अनुह्रादस्य सूर्यायां बाष्कलो महिषस्तथा । विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यां तस्याभवद्बलि: ॥ १६ ॥
অনুহ্লাদৰ পত্নী সূৰ্যা আছিল। তেওঁৰ গৰ্ভত বাষ্কল আৰু মহিষ নামে দুজন পুত্ৰ জন্মিল। প্ৰহ্লাদৰ এজন পুত্ৰ আছিল বিৰোচন; বিৰোচনৰ পত্নীৰ গৰ্ভত বলি মহাৰাজ জন্মগ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 17
बाणज्येष्ठं पुत्रशतमशनायां ततोऽभवत् । तस्यानुभावं सुश्लोक्यं पश्चादेवाभिधास्यते ॥ १७ ॥
তাৰ পিছত বলি মহাৰাজে অশনা ৰ গৰ্ভত এশজন পুত্ৰ জন্ম দিলে। সেই এশ পুত্ৰৰ ভিতৰত বাণ ৰজা জ্যেষ্ঠ আছিল। বলি মহাৰাজৰ অতি স্তুতিযোগ্য লীলা-কর্ম পিছত (অষ্টম স্কন্ধত) বৰ্ণিত হ’ব।
Verse 18
बाण आराध्य गिरिशं लेभे तद्गणमुख्यताम् । यत्पार्श्वे भगवानास्ते ह्यद्यापि पुरपालक: ॥ १८ ॥
বাণ ৰজাই গিৰীশ (ভগৱান শিৱ) ক ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰি তেওঁৰ গণসমূহৰ মাজত মুখ্য স্থান লাভ কৰিলে। আজিও ভগৱান শংকৰ বাণৰ কাষতে থাকি তেওঁৰ ৰাজধানী ৰক্ষা কৰে।
Verse 19
मरुतश्च दिते: पुत्राश्चत्वारिंशन्नवाधिका: । त आसन्नप्रजा: सर्वे नीता इन्द्रेण सात्मताम् ॥ १९ ॥
দিতিৰ গৰ্ভৰ পৰা ঊনপঞ্চাশজন মৰুত দেৱতাও জন্মিল। তেওঁলোকৰ কোনো সন্তান নাছিল। যদিও তেওঁলোক দিতিজ, তথাপি ইন্দ্ৰই তেওঁলোকক দেৱপদত স্থাপন কৰি নিজৰ সমতুল্য মৰ্যাদা দিলে।
Verse 20
श्रीराजोवाच कथं त आसुरं भावमपोह्यौत्पत्तिकं गुरो । इन्द्रेण प्रापिता: सात्म्यं किं तत्साधु कृतं हि तै: ॥ २० ॥
ৰজা পৰীক্ষিতে সুধিলে: হে গুৰুদেৱ! মৰুৎসকলে তেওঁলোকৰ জন্মগত আসুৰিক স্বভাৱ ত্যাগ কৰি কেনেকৈ ইন্দ্ৰৰ সমান দেৱত্ব লাভ কৰিলে? তেওঁলোকে কি পুণ্য কাম কৰিছিল?
Verse 21
इमे श्रद्दधते ब्रह्मन्नृषयो हि मया सह । परिज्ञानाय भगवंस्तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥ २१ ॥
হে ব্ৰাহ্মণ! মই আৰু মোৰ লগত উপস্থিত থকা ঋষিসকল এই বিষয়ে জানিবলৈ অত্যন্ত আগ্ৰহী। গতিকে, হে মহাত্মা, অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ইয়াৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰক।
Verse 22
श्रीसूत उवाच तद्विष्णुरातस्य स बादरायणि- र्वचो निशम्यादृतमल्पमर्थवत् । सभाजयन् सन्निभृतेन चेतसा जगाद सत्रायण सर्वदर्शन: ॥ २२ ॥
শ্ৰী সূত গোস্বামীয়ে ক’লে: হে মহৰ্ষি শৌনক, মহাৰাজ পৰীক্ষিতৰ শ্ৰদ্ধাপূৰ্ণ, সংক্ষিপ্ত আৰু অৰ্থপূৰ্ণ কথা শুনি, সৰ্বজ্ঞ শুকদেৱ গোস্বামীয়ে পৰম সন্তোষেৰে তেওঁক প্ৰশংসা কৰি উত্তৰ দিলে।
Verse 23
श्रीशुक उवाच हतपुत्रा दिति: शक्रपार्ष्णिग्राहेण विष्णुना । मन्युना शोकदीप्तेन ज्वलन्ती पर्यचिन्तयत् ॥ २३ ॥
শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে: ইন্দ্ৰক সহায় কৰিবলৈ ভগৱান বিষ্ণুৱে দিতিৰ দুই পুত্ৰ হিৰণ্যাক্ষ আৰু হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰিলে। পুত্ৰশোক আৰু ক্ৰোধত দগ্ধ হৈ দিতিয়ে এইদৰে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 24
कदा नु भ्रातृहन्तारमिन्द्रियाराममुल्बणम् । अक्लिन्नहृदयं पापं घातयित्वा शये सुखम् ॥ २४ ॥
ইন্দ্ৰ ইন্দ্ৰিয় সুখত মগ্ন, ক্ৰুৰ, কঠোৰ হৃদয় আৰু পাপী। সি বিষ্ণুৰ দ্বাৰা মোৰ পুত্ৰসকলক বধ কৰাইছে। সেই ভ্ৰাতৃহন্তাক বধ কৰি মই কেতিয়া শান্তিত টোপনি যাম?
Verse 25
कृमिविड्भस्मसंज्ञासीद्यस्येशाभिहितस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ २५ ॥
মৃত্যুৰ পিছত, ৰজা আৰু মহান নেতাসকলৰ শৰীৰ কৃমি, মল বা ছাইলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। যদি কোনোবাই এনে শৰীৰৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ঈৰ্ষাবশতঃ আনক হত্যা কৰে, তেন্তে তেওঁ জীৱনৰ প্ৰকৃত স্বাৰ্থ জানেনে? নিশ্চিতভাৱে নহয়, কিয়নো যি আন জীৱৰ প্ৰতি ঈৰ্ষা কৰে, তেওঁ নিশ্চিতভাৱে নৰকলৈ যায়।
Verse 26
आशासानस्य तस्येदं ध्रुवमुन्नद्धचेतस: । मदशोषक इन्द्रस्य भूयाद्येन सुतो हि मे ॥ २६ ॥
দিতি ভাবিলে: ইন্দ্ৰই তেওঁৰ শৰীৰক চিৰস্থায়ী বুলি গণ্য কৰে, আৰু সেয়েহে তেওঁ অসংযত হৈ পৰিছে। সেয়েহে মই এনে এজন পুত্ৰ বিচাৰো যিয়ে ইন্দ্ৰৰ এই উন্মাদনা দূৰ কৰিব পাৰে। মোক ইয়াত সহায় কৰিবলৈ কিছুমান উপায় অৱলম্বন কৰিবলৈ দিয়া।
Verse 27
इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥
এইদৰে ভাবি [ইন্দ্ৰক হত্যা কৰিবলৈ পুত্ৰৰ কামনাৰে], দিতি তেওঁৰ আনন্দদায়ক আচৰণৰ দ্বাৰা কশ্যপক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ নিৰন্তৰ কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। হে ৰজা, দিতি সদায় কশ্যপৰ আদেশ অতি বিশ্বস্ততাৰে পালন কৰিছিল, যেনেকৈ তেওঁ বিচাৰিছিল। সেৱা, প্ৰেম, বিনয় আৰু সংযমৰ সৈতে, তেওঁৰ স্বামীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ অতি মধুৰভাৱে কোৱা শব্দৰ সৈতে, আৰু হাঁহি আৰু কটাক্ষৰ সৈতে, দিতি তেওঁৰ মনক আকৰ্ষিত কৰিছিল আৰু ইয়াক তেওঁৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।
Verse 28
इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥
এইদৰে ভাবি [ইন্দ্ৰক হত্যা কৰিবলৈ পুত্ৰৰ কামনাৰে], দিতি তেওঁৰ আনন্দদায়ক আচৰণৰ দ্বাৰা কশ্যপক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ নিৰন্তৰ কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। হে ৰজা, দিতি সদায় কশ্যপৰ আদেশ অতি বিশ্বস্ততাৰে পালন কৰিছিল, যেনেকৈ তেওঁ বিচাৰিছিল। সেৱা, প্ৰেম, বিনয় আৰু সংযমৰ সৈতে, তেওঁৰ স্বামীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ অতি মধুৰভাৱে কোৱা শব্দৰ সৈতে, আৰু হাঁহি আৰু কটাক্ষৰ সৈতে, দিতি তেওঁৰ মনক আকৰ্ষিত কৰিছিল আৰু ইয়াক তেওঁৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।
Verse 29
एवं स्त्रिया जडीभूतो विद्वानपि मनोज्ञया । बाढमित्याह विवशो न तच्चित्रं हि योषिति ॥ २९ ॥
যদিও কশ্যপ মুনি এজন বিদ্বান পণ্ডিত আছিল, তথাপিও তেওঁ দিতিৰ কৃত্ৰিম আচৰণত মুগ্ধ হৈ পৰিছিল, যিয়ে তেওঁক তেওঁৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল। সেয়েহে তেওঁ তেওঁৰ পত্নীক আশ্বাস দিছিল যে তেওঁ তেওঁৰ ইচ্ছাবোৰ পূৰণ কৰিব। স্বামীৰ এনে প্ৰতিশ্ৰুতি একেবাৰেই আচৰিত নহয়।
Verse 30
विलोक्यैकान्तभूतानि भूतान्यादौ प्रजापति: । स्त्रियं चक्रे स्वदेहार्धं यया पुंसां मतिर्हृता ॥ ३० ॥
সৃষ্টিৰ আৰম্ভণিতে প্ৰজাপতি ব্ৰহ্মাই দেখিলে যে সকলো জীৱ অনাসক্ত। প্ৰজাবৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ পুৰুষৰ দেহৰ শ্ৰেষ্ঠ অৰ্ধাংশৰ পৰা স্ত্ৰী সৃষ্টি কৰিলে; যাৰ স্বভাৱে পুৰুষৰ মন হৰণ হয়।
Verse 31
एवं शुश्रूषितस्तात भगवान् कश्यप: स्त्रिया । प्रहस्य परमप्रीतो दितिमाहाभिनन्द्य च ॥ ३१ ॥
এইদৰে পত্নী দিতিৰ শুশ্ৰূষাত সন্তুষ্ট হৈ ভগৱান কশ্যপ অতি প্ৰসন্ন হ’ল। তেওঁ হাঁহি দিতিক অভিনন্দন কৰি এইদৰে ক’লে।
Verse 32
श्रीकश्यप उवाच वरं वरय वामोरु प्रीतस्तेऽहमनिन्दिते । स्त्रिया भर्तरि सुप्रीते क: काम इह चागम: ॥ ३२ ॥
শ্ৰী কশ্যপ ক’লে—হে সুন্দৰ উৰুৱতী, হে অনিন্দিতা! তোমাৰ আচৰণে মই অতি প্ৰসন্ন। তুমি যি বৰ বিচাৰা সেয়া মাগা। স্বামী সন্তুষ্ট হ’লে এই লোক বা পৰলোকত স্ত্ৰীৰ কোন কামনা দুৰ্লভ?
Verse 33
पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥
স্ত্ৰীৰ বাবে স্বামীকেই পৰম দেৱতা বুলি স্মৃত। সকলো জীৱৰ হৃদয়ত শ্ৰীলক্ষ্মীপতি বাসুদেৱ অৱস্থিত। কৰ্মফলকামীসকলে দেৱতাসকলৰ নানা নাম-ৰূপৰ মাধ্যমে সেই ভগৱানকেই পূজা কৰে; তেনেদৰে স্ত্ৰীয়েও স্বামী-ৰূপে ভগৱানক আৰাধনা কৰে।
Verse 34
पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥
স্ত্ৰীৰ বাবে স্বামীকেই পৰম দেৱতা বুলি স্মৃত। সকলো জীৱৰ হৃদয়ত শ্ৰীলক্ষ্মীপতি বাসুদেৱ অৱস্থিত। কৰ্মফলকামীসকলে দেৱতাসকলৰ নানা নাম-ৰূপৰ মাধ্যমে সেই ভগৱানকেই পূজা কৰে; তেনেদৰে স্ত্ৰীয়েও স্বামী-ৰূপে ভগৱানক আৰাধনা কৰে।
Verse 35
तस्मात्पतिव्रता नार्य: श्रेयस्कामा: सुमध्यमे । यजन्तेऽनन्यभावेन पतिमात्मानमीश्वरम् ॥ ३५ ॥
সেয়ে, হে সুমধ্যমে, যিসকল পতিব্ৰতা নাৰী শ্ৰেয় কামনা কৰে, তেওঁলোকে স্বামীৰ আদেশত স্থিৰ থাকে আৰু অনন্যভাৱে স্বামীক বাসুদেৱৰ প্ৰতিনিধি বুলি জানি ভক্তিৰে পূজা কৰে।
Verse 36
सोऽहं त्वयार्चितो भद्रे ईदृग्भावेन भक्तित: । तं ते सम्पादये काममसतीनां सुदुर्लभम् ॥ ३६ ॥
হে ভদ্রে, তুমি মোক পৰমেশ্বৰৰ প্ৰতিনিধি বুলি ধৰি যি ভক্তিভাৱে পূজা কৰিছা, তাতে মই সন্তুষ্ট; সেয়ে অসতী নাৰীৰ বাবে অতি দুৰ্লভ তোৰ কামনা মই পূৰ্ণ কৰিম।
Verse 37
दितिरुवाच वरदो यदि मे ब्रह्मन् पुत्रमिन्द्रहणं वृणे । अमृत्युं मृतपुत्राहं येन मे घातितौ सुतौ ॥ ३७ ॥
দিতিয়ে ক’লে—হে ব্রহ্মন, হে বৰদাতা! মই পুত্ৰহাৰা। যদি আপুনি বৰ দিব খোজে, তেন্তে মই ইন্দ্ৰবধকাৰী অমৰ পুত্ৰ বিচাৰোঁ; কিয়নো বিষ্ণুৰ সহায়ত ইন্দ্ৰে মোৰ দুজন পুত্ৰক বধ কৰিছে।
Verse 38
निशम्य तद्वचो विप्रो विमना: पर्यतप्यत । अहो अधर्म: सुमहानद्य मे समुपस्थित: ॥ ३८ ॥
দিতিৰ কথা শুনি কশ্যপ মুনি অতি বিষণ্ণ হৈ অন্তৰে দুখত দগ্ধ হ’ল। তেওঁ বিলাপ কৰিলে—“হায়! আজি মোৰ সন্মুখত ইন্দ্ৰবধৰ দৰে মহা অধৰ্ম উপস্থিত হৈছে।”
Verse 39
अहो अर्थेन्द्रियारामो योषिन्मय्येह मायया । गृहीतचेता: कृपण: पतिष्ये नरके ध्रुवम् ॥ ३९ ॥
কশ্যপ মুনিয়ে মনে মনে ভাবিলে—“হায়! মই ধন আৰু ইন্দ্ৰিয়সুখত আসক্ত হৈ পৰিছোঁ। এই সুযোগ লৈ ভগৱানৰ মায়াই স্ত্ৰী-ৰূপে (মোৰ পত্নীৰ ৰূপে) মোৰ চিত্ত বেঁধি পেলাইছে। সেয়ে মই নিশ্চয়ই কৃপণ, আৰু ধ্ৰুৱ নৰকলৈ পতিত হ’ম।”
Verse 40
कोऽतिक्रमोऽनुवर्तन्त्या: स्वभावमिह योषित: । धिङ्मां बताबुधं स्वार्थे यदहं त्वजितेन्द्रिय: ॥ ४० ॥
এই নাৰীয়ে নিজৰ স্বভাৱ অনুসৰি আচৰণ কৰিছে, সেয়েহে তেওঁক দোষ দিব নোৱাৰি। কিন্তু ধিক্কাৰ মোৰ ওপৰত! মই ইন্দ্ৰিয়ক বশ কৰিব নোৱাৰিলো আৰু মোৰ বাবে কি ভাল সেয়া বুজি নাপালোঁ।
Verse 41
शरत्पद्मोत्सवं वक्त्रं वचश्च श्रवणामृतम् । हृदयं क्षुरधाराभं स्त्रीणां को वेद चेष्टितम् ॥ ४१ ॥
নাৰীৰ মুখ শৰৎ কালৰ পদুম ফুলৰ দৰে সুন্দৰ আৰু কথা কাণৰ বাবে অমৃতস্বৰূপ, কিন্তু নাৰীৰ হৃদয় ক্ষুৰৰ ধাৰৰ দৰে তীব্ৰ। এনে অৱস্থাত নাৰীৰ আচৰণ কোনে বুজিব পাৰে?
Verse 42
न हि कश्चित्प्रिय: स्त्रीणामञ्जसा स्वाशिषात्मनाम् । पतिं पुत्रं भ्रातरं वा घ्नन्त्यर्थे घातयन्ति च ॥ ४२ ॥
নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে নাৰীয়ে পুৰুষৰ লগত এনে ব্যৱহাৰ কৰে যেন তেওঁলোক অতি প্ৰিয়, কিন্তু আচলতে কোনেও তেওঁলোকৰ প্ৰিয় নহয়। নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে তেওঁলোকে স্বামী, পুত্ৰ বা ভাতৃকো হত্যা কৰিব পাৰে বা আনৰ দ্বাৰা হত্যা কৰাব পাৰে।
Verse 43
प्रतिश्रुतं ददामीति वचस्तन्न मृषा भवेत् । वधं नार्हति चेन्द्रोऽपि तत्रेदमुपकल्पते ॥ ४३ ॥
মই বৰদান দিম বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিছো, সেই কথা মিছা হ'ব নোৱাৰে। কিন্তু ইন্দ্ৰও বধৰ যোগ্য নহয়। এনে পৰিস্থিতিত মই এই সমাধানটো ঠিক কৰিছো।
Verse 44
इति सञ्चिन्त्य भगवान्मारीच: कुरुनन्दन । उवाच किञ्चित् कुपित आत्मानं च विगर्हयन् ॥ ४४ ॥
শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে: হে কুৰুনন্দন, কশ্যপ মুনিয়ে এইদৰে ভাবি অলপ ক্ৰোধিত হ’ল। নিজকে ধিক্কাৰ দি তেওঁ দিতিৰ আগত এইদৰে ক’লে।
Verse 45
श्रीकश्यप उवाच पुत्रस्ते भविता भद्रे इन्द्रहादेवबान्धव: । संवत्सरं व्रतमिदं यद्यञ्जो धारयिष्यसि ॥ ४५ ॥
শ্ৰীকশ্যপ ক’লে—হে ভদ্ৰে, তুমি যদি মোৰ নিৰ্দেশ অনুসাৰে এই ব্ৰত এক বছৰ নিষ্ঠাৰে পালন কৰা, তেন্তে ইন্দ্ৰবধ কৰিবলৈ সক্ষম পুত্ৰ পাবা; কিন্তু বৈষ্ণৱ নীতিৰ এই ব্ৰতত বিচ্যুত হ’লে ইন্দ্ৰৰ অনুকূল দেৱবন্ধু পুত্ৰ হ’ব।
Verse 46
दितिरुवाच धारयिष्ये व्रतं ब्रह्मन्ब्रूहि कार्याणि यानि मे । यानि चेह निषिद्धानि न व्रतं घ्नन्ति यान्युत ॥ ४६ ॥
দিতিয়ে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ, মই এই ব্ৰত নিশ্চয় পালন কৰিম। মোৰ কৰণীয় কি, কি নিষিদ্ধ, আৰু কোনবোৰ কথাই ব্ৰত ভাঙে নে—সকলো স্পষ্টকৈ কওক।
Verse 47
श्रीकश्यप उवाच न हिंस्याद्भूतजातानि न शपेन्नानृतं वदेत् । न छिन्द्यान्नखरोमाणि न स्पृशेद्यदमङ्गलम् ॥ ४७ ॥
শ্ৰীকশ্যপ ক’লে—হে ভদ্ৰে, এই ব্ৰত পালন কৰিবলৈ কোনো জীৱক হিংসা নকৰিবা। কাকো শাপ নিদিবা, মিছা নক’বা। নখ আৰু চুলি নকাটিবা, আৰু খুলি-হাড় আদি অশুচি অমঙ্গল বস্তু স্পৰ্শ নকৰিবা।
Verse 48
नाप्सु स्नायान्न कुप्येत न सम्भाषेत दुर्जनै: । न वसीताधौतवास: स्रजं च विधृतां क्वचित् ॥ ४८ ॥
শ্ৰীকশ্যপ ক’লে—হে ভদ্ৰে, স্নান কৰোঁতে পানীত ভিতৰলৈ নামিবা নে। খং নকৰিবা। দুৰ্জনৰ সৈতে কথা নক’বা, সঙ্গ নকৰিবা। ভালকৈ নধোৱা কাপোৰ নপিন্ধিবা, আৰু আগতে পিন্ধা মালা কেতিয়াও নধাৰিবা।
Verse 49
नोच्छिष्टं चण्डिकान्नं च सामिषं वृषलाहृतम् । भुञ्जीतोदक्यया दृष्टं पिबेन्नाञ्जलिना त्वप: ॥ ४९ ॥
উচ্ছিষ্ট (জুঠা) অন্ন নাখাবা, চণ্ডিকা (কালী/দুৰ্গা)লৈ অৰ্পিত অন্ন নাখাবা, মাংস-মাছৰ দ্বাৰা দূষিত খাদ্য নল’ব। শূদ্ৰে আনা/স্পৰ্শ কৰা আৰু ৰজস্বলা স্ত্ৰীয়ে দেখা অন্ন নাখাবা। আৰু দুহাত জোৰি অঞ্জলিৰে পানী নপিব।
Verse 50
नोच्छिष्टास्पृष्टसलिला सन्ध्यायां मुक्तमूर्धजा । अनर्चितासंयतवाक्नासंवीता बहिश्चरेत् ॥ ५० ॥
ভোজনৰ পিছত মুখ, হাত আৰু ভৰি নধুই বাহিৰলৈ নাযাবা। সন্ধ্যাবেলাত বা খোলা চুলেৰে বাহিৰ নোলাবা; অলংকাৰ-সজ্জা, সংযত বাক্য আৰু যথোচিত আৱৰণ নথকাকৈ বাহিৰে নুফুৰিবা।
Verse 51
नाधौतपादाप्रयता नार्द्रपादा उदक्शिरा: । शयीत नापराङ्नान्यैर्न नग्ना न च सन्ध्ययो: ॥ ५१ ॥
দুয়োটা ভৰি নধুই আৰু শুচি নোহোৱাকৈ শুব নালাগে; ভিজা ভৰিৰে শুব নালাগে; মূৰ উত্তৰ বা পশ্চিমমুখী কৰি শুব নালাগে। নগ্ন হৈ, আন নাৰীৰ সৈতে, আৰু সূৰ্যোদয়-সূৰ্যাস্তৰ সময়তো শুব নালাগে।
Verse 52
धौतवासा शुचिर्नित्यं सर्वमङ्गलसंयुता । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्गोविप्राञ् श्रियमच्युतम् ॥ ५२ ॥
ধোৱা বস্ত্ৰ পিন্ধি, নিত্য শুচি হৈ, হালধি-চন্দন আদি মঙ্গল দ্ৰব্যে সুশোভিত হৈ, প্ৰাতঃভোজনৰ আগতে গাই, ব্ৰাহ্মণ, শ্ৰীদেৱী লক্ষ্মী আৰু অচ্যুত পৰমেশ্বৰক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 53
स्त्रियो वीरवतीश्चार्चेत्स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । पतिं चार्च्योपतिष्ठेत ध्यायेत्कोष्ठगतं च तम् ॥ ५३ ॥
ফুলৰ মালা, চন্দন, অলংকাৰ আদি উপচাৰে এই ব্ৰত পালন কৰা নাৰীয়ে পুত্ৰৱতী আৰু স্বামীজীৱিত নাৰীসকলক পূজা কৰিব লাগে। গৰ্ভৱতী পত্নীয়ে স্বামীৰ পূজা কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিব আৰু ধ্যান কৰিব যে তেওঁ তাইৰ গৰ্ভত অৱস্থিত।
Verse 54
सांवत्सरं पुंसवनं व्रतमेतदविप्लुतम् । धारयिष्यसि चेत्तुभ्यं शक्रहा भविता सुत: ॥ ५४ ॥
কাশ্যপ মুনিয়ে ক’লে—যদি তুমি ‘পুংসবন’ নামৰ এই ব্ৰত শ্ৰদ্ধাৰে কমেও এক বছৰ ত্ৰুটি নোহোৱাকৈ পালন কৰা, তেন্তে তোমাৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰবধকাৰী হ’ব; কিন্তু ব্ৰতত ব্যত্যয় হ’লে সি ইন্দ্ৰৰ বন্ধু হ’ব।
Verse 55
बाढमित्यभ्युपेत्याथ दिती राजन्महामना: । कश्यपाद् गर्भमाधत्त व्रतं चाञ्जो दधार सा ॥ ५५ ॥
হে ৰাজা পৰীক্ষিত! দিতীয়ে “হয়” বুলি কৈ কশ্যপৰ নিৰ্দেশ অনুসাৰে পুংসৱন শুদ্ধি-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে। মহা আনন্দে কশ্যপৰ দ্বাৰা গৰ্ভ ধাৰণ কৰি শ্ৰদ্ধাৰে ব্ৰত পালন আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 56
मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र आज्ञाय मानद । शुश्रूषणेनाश्रमस्थां दितिं पर्यचरत्कवि: ॥ ५६ ॥
হে মানদ ৰাজা! ইন্দ্ৰই নিজৰ মাহী দিতীৰ অভিপ্ৰায় বুজি নিজৰ স্বাৰ্থসিদ্ধিৰ উপায় কৰিলে। আশ্ৰমত থকা দিতীক সেৱা-শুশ্ৰূষাৰে পৰিচৰ্যা কৰিলে।
Verse 57
नित्यं वनात्सुमनस: फलमूलसमित्कुशान् । पत्राङ्कुरमृदोऽपश्च काले काल उपाहरत् ॥ ५७ ॥
সেই প্ৰতিদিন বন পৰা সুগন্ধি ফুল, ফল, মূল, যজ্ঞৰ সমিধা আৰু কুশ ঘাঁহ আনিছিল। সময়মতে পাত, অংকুৰ, মাটি আৰু পানীও ঠিক সময়ত যোগান ধৰিছিল।
Verse 58
एवं तस्या व्रतस्थाया व्रतच्छिद्रं हरिर्नृप । प्रेप्सु: पर्यचरज्जिह्मो मृगहेव मृगाकृति: ॥ ५८ ॥
হে নৃপ পৰীক্ষিত! যেনেকৈ হৰিণ শিকাৰী হৰিণচৰ্ম ঢাকি হৰিণৰ দৰে হয়, তেনেকৈ দিতীপুত্ৰৰ অন্তঃশত্ৰু ইন্দ্ৰ বাহিৰে মিত্ৰৰূপে দিতীক অতি সাৱধানে সেৱা কৰিলে। ব্ৰতত কোনো ত্ৰুটি পালে তৎক্ষণাৎ প্ৰতাৰণা কৰিব বিচাৰিছিল, সেয়ে ধৰা নপৰিবলৈ অতি যত্নে থাকিল।
Verse 59
नाध्यगच्छद्व्रतच्छिद्रं तत्परोऽथ महीपते । चिन्तां तीव्रां गत: शक्र: केन मे स्याच्छिवं त्विह ॥ ५९ ॥
হে মহীপতে! ব্ৰতত কোনো ত্ৰুটি নাপাই শক্র ইন্দ্ৰ গভীৰ চিন্তাত পৰিল আৰু ভাবিলে—“ইয়াত মোৰ মঙ্গল কেনেকৈ হ’ব?”
Verse 60
एकदा सा तु सन्ध्यायामुच्छिष्टा व्रतकर्शिता । अस्पृष्टवार्यधौताङ्घ्रि: सुष्वाप विधिमोहिता ॥ ६० ॥
ব্ৰতৰ কঠোৰ নিয়ম পালন কৰি দুৰ্বল হৈ পৰা দিতি এবাৰ দৈববশতঃ ভোজনৰ পিছত হাত-ভৰি নোধোৱাকৈ সন্ধিয়া সময়ত টোপনি গ’ল।
Verse 61
लब्ध्वा तदन्तरं शक्रो निद्रापहृतचेतस: । दिते: प्रविष्ट उदरं योगेशो योगमायया ॥ ६१ ॥
এই সুযোগ পাই যোগেশ্বৰ ইন্দ্ৰই যোগমায়াৰ দ্বাৰা গভীৰ টোপনিত থকা দিতিৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 62
चकर्त सप्तधा गर्भं वज्रेण कनकप्रभम् । रुदन्तं सप्तधैकैकं मा रोदीरिति तान् पुन: ॥ ६२ ॥
ইন্দ্ৰই নিজৰ বজ্ৰৰ দ্বাৰা সেই সোণৰ দৰে জিলিকি থকা গৰ্ভক সাত টুকুৰা কৰিলে। সিহঁতে কান্দিবলৈ ধৰাত 'নাকান্দিবা' বুলি কৈ তেওঁ প্ৰতিটো টুকুৰাক পুনৰ সাত ভাগ কৰিলে।
Verse 63
तमूचु: पाट्यमानास्ते सर्वे प्राञ्जलयो नृप । किं न इन्द्र जिघांससि भ्रातरो मरुतस्तव ॥ ६३ ॥
হে ৰাজন! কটা যোৱাৰ সময়ত সিহঁত সকলোৱে হাত যোৰ কৰি ইন্দ্ৰক ক’লে, 'হে ইন্দ্ৰ! আমি তোমাৰ ভাই মৰুত। তুমি আমাক কিয় মাৰিব বিচাৰিছা?'
Verse 64
मा भैष्ट भ्रातरो मह्यं यूयमित्याह कौशिक: । अनन्यभावान् पार्षदानात्मनो मरुतां गणान् ॥ ६४ ॥
যেতিয়া ইন্দ্ৰই দেখিলে যে সিহঁত তেওঁৰ একান্ত ভক্ত, তেতিয়া তেওঁ ক’লে: 'হে ভাইসকল! ভয় নকৰিবা।' আৰু তেওঁ সেই মৰুতগণক নিজৰ পাৰ্ষদ কৰি ল’লে।
Verse 65
न ममार दितेर्गर्भ: श्रीनिवासानुकम्पया । बहुधा कुलिशक्षुण्णो द्रौण्यस्त्रेण यथा भवान् ॥ ६५ ॥
শুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—হে ৰাজা পৰীক্ষিত! অশ্বত্থামাৰ ব্ৰহ্মাস্ত্ৰে তুমি দগ্ধ হৈছিলা, কিন্তু তোমাৰ মাতৃগৰ্ভত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ প্ৰৱেশ কৰাত তুমি ৰক্ষা পালা। তেনেদৰে দিতিৰ এক গৰ্ভ ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰে ঊনপঞ্চাশ খণ্ড হ’লেও শ্ৰীনিবাস পৰমেশ্বৰৰ কৃপাৰে সকলো ৰক্ষিত হ’ল।
Verse 66
सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥
আদিপুৰুষ পৰমেশ্বৰক একবাৰো আৰাধনা কৰিলে মানুহে বৈকুণ্ঠ লাভ কৰি বিষ্ণুসদৃশ দিৱ্য দেহ পায়। দিতিয়ে মহাব্ৰত ধৰি প্ৰায় এক বছৰ ভগৱান হৰিক আৰ্চনা কৰিছিল। সেই তপোবলৰ ফলতেই ঊনপঞ্চাশ মৰুত জন্মিল।
Verse 67
सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥
ইন্দ্ৰৰ সৈতে একেলগে থাকি সেই ঊনপঞ্চাশ মৰুত দেৱতুল্য হ’ল। ভগৱান হৰিয়ে তেওঁলোকৰ মাতৃ-দোষ আঁতৰাই দিলে, সেয়ে তেওঁলোক সোমপান কৰা দেৱগণত গণ্য হ’ল। সুতৰাং দিতিৰ গৰ্ভজাত হৈও পৰমেশ্বৰৰ কৃপাৰে দেৱসমান হোৱাত আশ্চৰ্য কি?
Verse 68
दितिरुत्थाय ददृशे कुमाराननलप्रभान् । इन्द्रेण सहितान् देवी पर्यतुष्यदनिन्दिता ॥ ६८ ॥
পৰমেশ্বৰক আৰাধনা কৰাৰ ফলত দিতি সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ হ’ল। শয্যাৰ পৰা উঠি তেওঁ ইন্দ্ৰৰ সৈতে নিজৰ ঊনপঞ্চাশ পুত্ৰক দেখিলে। তেওঁলোক সকলো অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু ইন্দ্ৰৰ সৈতে মিত্ৰতাত আছিল; সেয়া দেখি অনিন্দিতা দেৱী অতি সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 69
अथेन्द्रमाह ताताहमादित्यानां भयावहम् । अपत्यमिच्छन्त्यचरं व्रतमेतत्सुदुष्करम् ॥ ६९ ॥
তাৰ পাছত দিতিয়ে ইন্দ্ৰক ক’লে—বাছা! মই আদিত্যসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ আছিলোঁ। তোমালোক বাৰজন আদিত্যক বধ কৰিব পৰা পুত্ৰ পাবলৈ ইচ্ছা কৰি মই এই অতি দুষ্কৰ ব্ৰত আচৰিছিলোঁ।
Verse 70
एक: सङ्कल्पित: पुत्र: सप्त सप्ताभवन् कथम् । यदि ते विदितं पुत्र सत्यं कथय मा मृषा ॥ ७० ॥
মই কেৱল এজন পুত্ৰৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলো, কিন্তু এতিয়া মই দেখিছো যে ঊনপঞ্চাশজন আছে। এইটো কেনেকৈ হ’ল? হে পুত্ৰ ইন্দ্ৰ, যদি তুমি জানা, তেন্তে মোক সত্যটো কোৱা। মিছা কথা ক’বলৈ চেষ্টা নকৰিবা।
Verse 71
इन्द्र उवाच अम्ब तेऽहं व्यवसितमुपधार्यागतोऽन्तिकम् । लब्धान्तरोऽच्छिदं गर्भमर्थबुद्धिर्न धर्मदृक् ॥ ७१ ॥
ইন্দ্ৰই উত্তৰ দিলে: হে আই, যিহেতু মই স্বাৰ্থপৰতাৰ দ্বাৰা অন্ধ হৈ পৰিছিলো, সেয়েহে মই ধৰ্মৰ জ্ঞান হেৰুৱাই পেলাইছিলো। যেতিয়া মই বুজিলো যে আপুনি আধ্যাত্মিক জীৱনত এটা মহান ব্ৰত পালন কৰি আছে, তেতিয়া মই আপোনাৰ মাজত কিবা দোষ বিচাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলো। যেতিয়া মই তেনে এটা দোষ পালোঁ, মই আপোনাৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলো আৰু ভ্ৰুণটো টুকুৰা টুকুৰ কৰি পেলালোঁ।
Verse 72
कृत्तो मे सप्तधा गर्भ आसन् सप्त कुमारका: । तेऽपि चैकैकशो वृक्णा: सप्तधा नापि मम्रिरे ॥ ७२ ॥
প্ৰথমে মই গৰ্ভত থকা শিশুটি সাত টুকুৰাকৈ কাটিলোঁ, যিটো সাতটা শিশু হৈ পৰিল। তাৰ পিছত মই প্ৰতিটো শিশুকে আকৌ সাত টুকুৰাকৈ কাটিলোঁ। কিন্তু পৰম প্ৰভুৰ কৃপাত তেওঁলোকৰ কোনো এজনো মৰা নাছিল।
Verse 73
ततस्तत्परमाश्चर्यं वीक्ष्य व्यवसितं मया । महापुरुषपूजाया: सिद्धि: काप्यानुषङ्गिणी ॥ ७३ ॥
হে আই, যেতিয়া মই দেখিলো যে ঊনপঞ্চাশজন পুত্ৰই জীয়াই আছে, তেতিয়া মই নিশ্চিতভাৱে আচৰিত হৈছিলো। মই সিদ্ধান্ত ললোঁ যে ভগৱান বিষ্ণুৰ পূজাত আপুনি নিয়মিতভাৱে কৰা ভক্তি সেৱাৰ এইটো এটা গৌণ ফলাফল।
Verse 74
आराधनं भगवत ईहमाना निराशिष: । ये तु नेच्छन्त्यपि परं ते स्वार्थकुशला: स्मृता: ॥ ७४ ॥
যদিও যিসকল লোকে কেৱল পৰম পুৰুষ ভগৱানৰ পূজাতহে আগ্ৰহী, তেওঁলোকে ভগৱানৰ পৰা কোনো ভৌতিক বস্তু কামনা নকৰে আৰু আনকি মুক্তিও নিবিচাৰে, তথাপিও ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁলোকৰ সকলো কামনা পূৰণ কৰে।
Verse 75
आराध्यात्मप्रदं देवं स्वात्मानं जगदीश्वरम् । को वृणीत गुणस्पर्शं बुध: स्यान्नरकेऽपि यत् ॥ ७५ ॥
যি দেৱে ভক্তক নিজকে নিজেই দান কৰে, সেই জগদীশ্বৰেই আৰাধ্য। সেই প্ৰিয়তম প্ৰভুৰ সেৱা কৰা বুদ্ধিমান মানুহে নৰকতো পোৱা গুণ-স্পৰ্শী ভৌতিক সুখ কেনেকৈ কামনা কৰিব?
Verse 76
तदिदं मम दौर्जन्यं बालिशस्य महीयसि । क्षन्तुमर्हसि मातस्त्वं दिष्ट्या गर्भो मृतोत्थित: ॥ ७६ ॥
হে মাতৃ, হে মহীয়সী, মই মূৰ্খ আৰু দুষ্কৃত; মোৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰা। তোমাৰ ভক্তিৰ ফলত তোমাৰ গৰ্ভৰ পুত্ৰসকল অক্ষত জন্মিল—শত্ৰুভাৱে মই টুকুৰা কৰিলোঁ তথাপি সিহঁত মৰিল নহয়।
Verse 77
श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तयाभ्यनुज्ञात: शुद्धभावेन तुष्टया । मरुद्भि: सह तां नत्वा जगाम त्रिदिवं प्रभु: ॥ ७७ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—ইন্দ্ৰৰ শুদ্ধভাৱৰ আচৰণত দিতি অতিশয় সন্তুষ্ট হৈ অনুমতি দিলে। তেতিয়া ইন্দ্ৰে মৰুতসকলৰ সৈতে তাইক বহুবার প্ৰণাম কৰি স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।
Verse 78
एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । मङ्गलं मरुतां जन्म किं भूय: कथयामि ते ॥ ७८ ॥
প্ৰিয় ৰজা পৰীক্ষিত, তুমি যি সুধিছিলা—বিশেষকৈ মৰুতসকলৰ জন্মৰ এই পবিত্ৰ মঙ্গল কাহিনী—মই যথাসম্ভৱ কৈ দিলোঁ। এতিয়া তুমি আৰু সুধা; মই অধিক বৰ্ণনা কৰিম।
Frequently Asked Questions
In this chapter, the Maruts are the living beings born from Diti’s embryo after Indra splits it into seven parts and then each part into seven again, yielding forty-nine. Although the act is violent, the text emphasizes poṣaṇa: by the Supreme Lord’s mercy, none die, and they become Indra’s brothers and devoted associates, illustrating how divine protection can transform a threatened birth into a cosmic function.
Diti sought an “immortal son” to kill Indra, motivated by grief and anger over her slain sons. Kaśyapa, bound by his promise yet concerned about the sin of Indra’s death, prescribed a one-year vow aligned with Vaiṣṇava purity rules: if followed without deviation, the son would be capable of killing Indra; if broken, the son would become favorable to Indra. The condition reframes the boon through dharma and devotional discipline.
Indra served Diti carefully to find a lapse in her strict vrata. The fault occurred when Diti, weakened by austerity, neglected to wash her mouth, hands, and feet after eating and fell asleep during the evening twilight (sandhyā). Indra then used yogic powers to enter her womb while she slept, showing the narrative’s tension between political fear and religious observance.
Indra embodies a deva’s administrative anxiety and moral vulnerability: he prioritizes self-preservation and uses deception to prevent a rival’s birth, yet later confesses and seeks forgiveness when he realizes the embryo survives by Viṣṇu’s grace. The text uses his arc to teach that dharma without devotion can degrade into expediency, while recognition of divine agency can lead to humility and reconciliation.
Śukadeva explicitly attributes survival to the Supreme Lord’s mercy, paralleling Parīkṣit’s own rescue in the womb by Kṛṣṇa. The lesson is poṣaṇa: Bhagavān protects life and purpose even amid violence and error, and devotional worship (even performed with mixed motives) generates purifying strength that can override destructive intent.