Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Prahlāda’s Prayers Pacify Lord Nṛsiṁhadeva

Prahlāda-stuti and the Lord’s Benediction Offer

त्वं वायुरग्निरवनिर्वियदम्बु मात्रा: प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश्च । सर्वं त्वमेव सगुणो विगुणश्च भूमन् नान्यत् त्वदस्त्यपि मनोवचसा निरुक्तम् ॥ ४८ ॥

tvaṁ vāyur agnir avanir viyad ambu mātrāḥ prāṇendriyāṇi hṛdayaṁ cid anugrahaś ca sarvaṁ tvam eva saguṇo viguṇaś ca bhūman nānyat tvad asty api mano-vacasā niruktam

হে পৰম প্ৰভু! আপুনিয়েই বায়ু, অগ্নি, পৃথিৱী, আকাশ আৰু জল। আপুনিয়েই ইন্দ্ৰিয়বিষয়, প্ৰাণবায়ু, ইন্দ্ৰিয়সমূহ, মন, হৃদয়, চেতনা আৰু অহংকাৰ। হে ভূমান, সূক্ষ্ম-স্থূল সকলো আপুনিয়েই; মন আৰু বাক্যৰে যি কোৱা হয় সেয়াও আপুনিৰ বাহিৰে একো নহয়।

त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), उत्तमपुरुषार्थे (2nd person), एकवचन, प्रथमा (Nominative)
वायुःwind
वायुः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अवनिःearth
अवनिः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootअवनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वियत्sky/space
वियत्:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootवियत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अम्बुwater
अम्बु:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootअम्बु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मात्राःsubtle elements/measures (tanmātras)
मात्राः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्राणेन्द्रियाणिvital airs and senses
प्राणेन्द्रियाणि:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootप्राण + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हृदयम्heart/mind-center
हृदयम्:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चित्consciousness
चित्:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootचित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (अव्ययवत् प्रयोगः), प्रथमा, एकवचन
अनुग्रहःgrace/favor
अनुग्रहः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (समुच्चय/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, एकवचन, प्रथमा
एवindeed/alone
एव:
Sambandha (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
सगुणःwith qualities
सगुणः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeAdjective
Rootसगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (predicate adjective)
विगुणःwithout qualities
विगुणः:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय)
TypeAdjective
Rootविगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
भूमन्O all-pervading one!
भूमन्:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभूमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
not
:
Sambandha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपात (negation)
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject of अस्ति)
त्वत्than you/from you
त्वत्:
Apādāna (अपादान/‘other than’)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
अस्तिexists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावन/अपि-कार (particle: even/also)
मनः-वचसाby mind and speech
मनः-वचसा:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् + वचस् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन (समाहार-द्वन्द्व)
निरुक्तम्expressed/defined
निरुक्तम्:
Pradhāna-nirdeśya (विधेय/Predicate)
TypeAdjective
Rootनिर् + वच् (धातु) → निरुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘(that which is) expressed/defined’

This is the all-pervasive conception of the Supreme Personality of Godhead, which explains how He spreads everywhere and anywhere. Sarvaṁ khalv idaṁ brahma: everything is Brahman — the Supreme Brahman, Kṛṣṇa. Nothing exists without Him. As the Lord says in Bhagavad-gītā (9.4) :

P
Prahlāda
L
Lord Nṛsiṁhadeva

FAQs

This verse states that the Lord pervades everything as the basis of all elements and faculties (saguṇa), yet He also remains beyond material qualities altogether (viguṇa/nirguṇa).

After Nṛsiṁhadeva protected him and destroyed Hiraṇyakaśipu, Prahlāda offers prayers describing the Lord as the all-pervading reality—nothing exists separate from Him, even within thought or speech.

Practice seeing the Lord’s presence behind all experiences—body, mind, and nature—while remembering He is still greater than what you can control or define; this nurtures humility, steadiness, and devotion.