Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Prahlāda Rejects Demonic Diplomacy and Proclaims Navadhā Bhakti

जितं त्वयैकेन जगत्‍त्रयं भ्रुवोर् विजृम्भणत्रस्तसमस्तधिष्ण्यपम् । न तस्य चिन्त्यं तव नाथ चक्ष्वहे न वै शिशूनां गुणदोषयो: पदम् ॥ ४९ ॥

jitaṁ tvayaikena jagat-trayaṁ bhruvor vijṛmbhaṇa-trasta-samasta-dhiṣṇyapam na tasya cintyaṁ tava nātha cakṣvahe na vai śiśūnāṁ guṇa-doṣayoḥ padam

হে প্ৰভু, আমি জানো যে আপুনি কেৱল ভ্ৰূভংগী কৰিলেই সকলো লোকপাল ভয়ত ত্ৰস্তমান হয়। আপুনি অকলেই ত্ৰিভুবন জয় কৰিছে। গতিকে, প্ৰহ্লাদৰ দৰে শিশুৰ গুণ বা দোষৰ বিষয়ে আপুনি চিন্তা কৰাৰ কোনো কাৰণ নাই।

जितम्conquered
जितम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootजित (कृदन्त; √जि (धातु))
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘conquered’
त्वयाby you
त्वया:
Kartr-karana (कर्ता/करण in passive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
एकेनalone; by one (person)
एकेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (त्वया)
जगत्-त्रयम्the three worlds
जगत्-त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (त्रयाणि जगन्ति)
भ्रुवोःof (your) eyebrows
भ्रुवोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभ्रू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन; अत्र षष्ठी (of the eyebrows)
विजृम्भण-त्रस्त-समस्त-धिष्ण्यपम्(the three worlds) whose rulers of all abodes were terrified by (your) yawning
विजृम्भण-त्रस्त-समस्त-धिष्ण्यपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविजृम्भण (प्रातिपदिक) + त्रस्त (कृदन्त; √त्रस्) + समस्त (कृदन्त; √सम्+अस्) + धिष्ण्यप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘विजृम्भणेन त्रस्ताः समस्ताः धिष्ण्यपाः यस्मात् तत्’ (object describing जगत्-त्रयम्)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
चिन्त्यम्to be worried about; worth considering
चिन्त्यम्:
Karma (कर्म; predicate)
TypeAdjective
Rootचिन्त्य (कृदन्त; √चिन्त् (धातु))
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be thought/considered’)
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
नाथO lord
नाथ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
चक्ष्वहेwe tell (you)
चक्ष्वहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन; ‘we speak/tell (to you)’—विनयार्थ प्रयोग
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
शिशूनाम्of children
शिशूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
गुण-दोषयोःof merits and faults
गुण-दोषयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुण + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्व-समास
पदम्place; scope
पदम्:
Karta (कर्ता; predicate)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
P
Prahlāda Mahārāja
L
Lord Nṛsiṁhadeva

FAQs

This verse says the Lord single-handedly controls and conquers the three worlds, and even a slight movement—like raising His eyebrows—makes the cosmic rulers tremble, showing His power is beyond our full conception.

After the Lord protected him and displayed overwhelming divine might, Prahlāda offers praise with humility, admitting that a small being cannot evaluate the Lord’s actions in terms of ordinary virtue and fault.

Cultivate humility in spiritual practice: instead of judging God or destiny by limited standards, focus on sincere devotion and trust that the Supreme is beyond our partial understanding.