Adhyaya 18
Mahārāja Parīkṣit Cursed by a Brāhmaṇa Boy (Śṛṅgi) and the Moral Crisis of Kali-yuga
সূত গোস্বামীয়ে পৰীক্ষিতৰ মহিমাৰ আগৰ সূত্ৰ সমাপ্ত কৰে—গৰ্ভত শ্ৰীকৃষ্ণৰ ৰক্ষা আৰু আগতে কোৱা তক্ষক সৰ্প-পক্ষীৰ সন্মুখতো তেওঁৰ নিৰ্ভয়তা। নৈমিষাৰণ্যৰ ঋষিসকলে শুকদেৱে কোৱা ভক্তিৰসপূৰ্ণ কথামালা অধিক শুনিবলৈ অনুৰোধ বঢ়ায়। সূতে সৎসঙ্গৰ শুদ্ধিকাৰী শক্তি আৰু ভগৱান অনন্তৰ অসীমতা কৈ, সাতদিনীয়া ভাগৱত-শ্ৰৱণলৈ লৈ যোৱা কাৰণকথা আৰম্ভ কৰে। শিকাৰত ক্লান্ত, ক্ষুধিত-তৃষিত পৰীক্ষিত শমীক ঋষিৰ আশ্ৰমত গৈ, ঋষিৰ মৌন সমাধিক অৱহেলা বুলি ভুল বুজি, তেওঁৰ কাঁধত মৰা সাপ থৈ অপৰাধ কৰে; পাছত ৰাজপ্ৰাসাদলৈ উভতি গৈ ঋষিৰ আন্তৰিকতা সন্দেহ কৰে। শমীকৰ তেজস্বী পুত্ৰ শৃঙ্গী অহংকাৰ-ক্রোধেৰে ৰজাসকলক নিন্দা কৰি শাপ দিয়ে—সপ্তম দিন তক্ষকে পৰীক্ষিতক দংশন কৰিব। সমাধিৰ পৰা জাগি উঠি শমীকে এই অসম দণ্ডত শোক কৰে, ধৰ্মময় ৰাজশাসনক সমাজৰ ৰক্ষা বুলি প্ৰশংসা কৰে, অধৰ্মী শাসনত কলিযুগীয় বিশৃঙ্খলা দেখিবলৈ পায়, পুত্ৰৰ বাবে প্ৰভুৰ ওচৰত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু ভক্তৰ সহিষ্ণুতা দৰ্শায়। এই অধ্যায়ে আগলৈ পৰীক্ষিতৰ শাপ-প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু শ্ৰীমদ্ভাগৱত শ্ৰৱণত সম্পূৰ্ণ শৰণাগতিৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच यो वै द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टो न मातुरुदरे मृत: । अनुग्रहाद् भगवत: कृष्णस्याद्भुतकर्मण: ॥ १ ॥
সূত গোস্বামীয়ে ক’লে—অদ্ভুত কৰ্মকাৰী ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ অনুগ্ৰহত, দ্ৰোণপুত্ৰৰ অস্ত্ৰে মাতৃগৰ্ভত বিদ্ধ হ’লেও মহাৰাজ পৰীক্ষিত দগ্ধ নহ’ল, মৃত্যুও নহ’ল।
Verse 2
ब्रह्मकोपोत्थिताद् यस्तु तक्षकात्प्राणविप्लवात् । न सम्मुमोहोरुभयाद् भगवत्यर्पिताशय: ॥ २ ॥
ব্ৰাহ্মণ বালকৰ ক্ৰোধৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তক্ষক সাপৰ প্ৰাণঘাতী ভয়তেও মহাৰাজ পৰীক্ষিত ন ভয়ভীত হ’ল, ন বিমূঢ়; কিয়নো তেওঁৰ চিত্ত সদায় ভগৱানত অৰ্পিত আছিল।
Verse 3
उत्सृज्य सर्वत: सङ्गं विज्ञाताजितसंस्थिति: । वैयासकेर्जहौ शिष्यो गङ्गायां स्वं कलेवरम् ॥ ३ ॥
সকলো সঙ্গ ত্যাগ কৰি, অজিত ভগৱানৰ সত্য অৱস্থা জানি, ৰজাই ব্যাসপুত্ৰ শ্ৰীশুকদেৱৰ শিষ্য ৰূপে শৰণ ল’লে আৰু শেষত গঙ্গাতীৰত দেহ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 4
नोत्तमश्लोकवार्तानां जुषतां तत्कथामृतम् । स्यात्सम्भ्रमोऽन्तकालेऽपि स्मरतां तत्पदाम्बुजम् ॥ ४ ॥
উত্তমশ্লোক ভগৱানৰ বাৰ্তা আৰু তেওঁৰ কথামৃত আস্বাদন কৰা, যিসকলে সদায় তেওঁৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰে—তেওঁলোকৰ অন্তিম সময়তো বিভ্ৰান্তি বা ব্যাকুলতা নাথাকে।
Verse 5
तावत्कलिर्न प्रभवेत् प्रविष्टोऽपीह सर्वत: । यावदीशो महानुर्व्यामाभिमन्यव एकराट् ॥ ५ ॥
যিমানলৈকে অভিমন্যুৰ মহাশক্তিমান পুত্ৰ এই পৃথিৱীত একচ্ছত্ৰ সম্ৰাট হৈ থাকিব, তিমানলৈকে ক’লি সৰ্বত্ৰ প্ৰৱেশ কৰিলেও ইয়াত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 6
यस्मिन्नहनि यर्ह्येव भगवानुत्ससर्ज गाम् । तदैवेहानुवृत्तोऽसावधर्मप्रभव: कलि: ॥ ६ ॥
যি দিন আৰু যি মুহূৰ্তত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে এই পৃথিৱী ত্যাগ কৰিলে, ঠিক সেই সময়তে অধৰ্ম বৃদ্ধি কৰা ক’লি-পুরুষ এই জগতত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 7
नानुद्वेष्टि कलिं सम्राट् सारङ्ग इव सारभुक् । कुशलान्याशु सिद्ध्यन्ति नेतराणि कृतानि यत् ॥ ७ ॥
সম্ৰাট পৰীক্ষিতে ক’লিক ঘৃণা নকৰিলে; সাৰ গ্ৰহণ কৰা ভ্ৰমৰৰ দৰে তেওঁ বাস্তৱবাদী আছিল। তেওঁ জানিছিল—কলিযুগত শুভ কৰ্মৰ ফল তৎক্ষণাৎ মেলে, কিন্তু অশুভৰ ফল প্ৰকাশ পায় তেতিয়াহে যেতিয়া সেয়া সঁচাকৈ কৰা হয়; সেয়ে তেওঁ ক’লিৰ প্ৰতি ঈৰ্ষা নকৰিলে।
Verse 8
किं नु बालेषु शूरेण कलिना धीरभीरुणा । अप्रमत्त: प्रमत्तेषु यो वृको नृषु वर्तते ॥ ८ ॥
মহাৰাজ পৰীক্ষিতে ভাবিলে—অল্পবুদ্ধিৰ লোকৰ বাবে কলি অতি শক্তিশালী যেন লাগে, কিন্তু সংযমী আৰু সাৱধান লোকৰ ভয় নাই। ৰজা বাঘৰ দৰে পৰাক্ৰমী হৈ অসাৱধান জনক ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 9
उपवर्णितमेतद्व: पुण्यं पारीक्षितं मया । वासुदेवकथोपेतमाख्यानं यदपृच्छत ॥ ९ ॥
হে ঋষিসকল! আপোনালোকে যেনেকৈ সুধিছিল, তেনেকৈ মই বাসুদেৱ শ্ৰীকৃষ্ণৰ কথাৰে সংযুক্ত পুণ্যবান মহাৰাজ পৰীক্ষিতৰ আখ্যানে আপোনালোকক বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 10
या या: कथा भगवत: कथनीयोरुकर्मण: । गुणकर्माश्रया: पुम्भि: संसेव्यास्ता बुभूषुभि: ॥ १० ॥
ভগৱানৰ আশ্চৰ্য কৰ্মসমূহৰ সৈতে জড়িত, তেওঁৰ গুণ আৰু লীলাৰ আশ্ৰয়ত থকা যি যি কথা আছে, পৰম সিদ্ধি কামনাকাৰীসকলে বিনয়ে শ্ৰদ্ধাৰে সেয়া শ্ৰৱণ আৰু সেৱন কৰা উচিত।
Verse 11
ऋषय ऊचु: सूत जीव समा: सौम्य शाश्वतीर्विशदं यश: । यस्त्वं शंससि कृष्णस्य मर्त्यानाममृतं हि न: ॥ ११ ॥
ঋষিসকলে ক’লে—হে গম্ভীৰ সূত গোস্বামী! আপুনি বহু বছৰ জীয়াই থাকক, আপোনাৰ যশ চিৰস্থায়ী হওক; কিয়নো আপুনি শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলাৰ বিশুদ্ধ বৰ্ণনা কৰে, সেয়া আমাৰ মর্ত্যসকলৰ বাবে অমৃতসম।
Verse 12
कर्मण्यस्मिन्ननाश्वासे धूमधूम्रात्मनां भवान् । आपाययति गोविन्दपादपद्मासवं मधु ॥ १२ ॥
ফল অনিশ্চিত এই কৰ্মকাণ্ডত আমি-আমরা লিপ্ত; ধোঁৱাত আমাৰ দেহ ধূম্ৰ-কালো হৈছে। কিন্তু আপুনি গোবিন্দৰ পদপদ্মৰ মধুৰ আসৱসম অমৃত বিতৰণ কৰিছে; তাতেই আমি-আমরা সত্যই তৃপ্ত।
Verse 13
तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ १३ ॥
ভগৱানৰ ভক্তৰ সঙ্গৰ এটা ক্ষণো স্বৰ্গলাভ বা মোক্ষৰ সৈতে তুলনীয় নহয়; তেন্তে মৰণশীল মানুহৰ ভৌতিক সমৃদ্ধিৰ আশীৰ্বাদৰ কথা আৰু কি ক’ব।
Verse 14
को नाम तृप्येद् रसवित्कथायां महत्तमैकान्तपरायणस्य । नान्तं गुणानामगुणस्य जग्मु- र्योगेश्वरा ये भवपाद्ममुख्या: ॥ १४ ॥
মহাজনৰ একান্ত আশ্ৰয় গোবিন্দৰ কথাৰ অমৃত-ৰস আস্বাদন কৰা ৰসজ্ঞ কোন তৃপ্ত হ’ব? শিৱ-ব্ৰহ্মা আদি যোগেশ্বৰেও তেওঁৰ গুণৰ অন্ত নাপালে।
Verse 15
तन्नो भवान् वै भगवत्प्रधानो महत्तमैकान्तपरायणस्य । हरेरुदारं चरितं विशुद्धं शुश्रूषतां नो वितनोतु विद्वन् ॥ १५ ॥
হে সূত গোস্বামী, আপুনি ভগৱৎ-সেৱাকেই প্ৰধান মানা বিদ্বান আৰু শুদ্ধ ভক্ত; সেয়ে শ্ৰৱণ কৰিবলৈ আকুল আমাৰ আগত হৰিৰ উদাৰ আৰু পৰম পবিত্ৰ চৰিত্ৰ বিস্তাৰে কওক।
Verse 16
स वै महाभागवत: परीक्षिद् येनापवर्गाख्यमदभ्रबुद्धि: । ज्ञानेन वैयासकिशब्दितेन भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम् ॥ १६ ॥
অনুগ্ৰহ কৰি সেই বিষয়সমূহ কওক, যাৰ দ্বাৰা অপৱৰ্গত স্থিৰবুদ্ধি মহাভাগৱত মহাৰাজ পৰীক্ষিতে, ব্যাসপুত্ৰ শ্ৰী শুকদেৱে উচ্চাৰিত জ্ঞানৰ জৰিয়তে, খগেন্দ্ৰধ্বজ প্ৰভুৰ পদপদ্ম আশ্ৰয় লাভ কৰিছিল।
Verse 17
तन्न: परं पुण्यमसंवृतार्थ- माख्यानमत्यद्भुतयोगनिष्ठम् । आख्याह्यनन्ताचरितोपपन्नं पारीक्षितं भागवताभिरामम् ॥ १७ ॥
সেয়ে অনন্ত প্ৰভুৰ লীলাৰে পৰিপূৰ্ণ সেই পৰম পুণ্যময়, শ্ৰেষ্ঠ আৰু অতি-অদ্ভুত ভক্তিযোগ-নিষ্ঠ আখ্যান আমাৰ আগত কওক—যি মহাৰাজ পৰীক্ষিতক কোৱা হৈছিল আৰু শুদ্ধ ভাগৱতসকলৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 18
सूत उवाच अहो वयं जन्मभृतोऽद्य हास्म वृद्धानुवृत्त्यापि विलोमजाता: । दौष्कुल्यमाधिं विधुनोति शीघ्रं महत्तमानामभिधानयोग: ॥ १८ ॥
শ্ৰী সূত গোস্বামী ক’লে—আহা! আমি মিশ্ৰ কুলত জন্মিলেও, জ্ঞানত অগ্ৰগণ্য মহাপুৰুষসকলৰ সেৱা আৰু অনুসৰণে আজি উন্নতি লাভ কৰোঁ। তেনে মহাত্মাসকলৰ নাম-সংলাপেই নীচ জন্মৰ দোষ শীঘ্ৰে দূৰ হয়।
Verse 19
कुत: पुनर्गृणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य । योऽनन्तशक्तिर्भगवाननन्तो महद्गुणत्वाद् यमनन्तमाहु: ॥ १९ ॥
তেন্তে মহাভক্তসকলৰ নিৰ্দেশত অনন্ত শক্তিসম্পন্ন ভগৱান অনন্তৰ পবিত্ৰ নাম জপ কৰা লোকসকলৰ কথা আৰু কি ক’ব! মহাগুণৰ বাবেই তেওঁ ‘অনন্ত’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 20
एतावतालं ननु सूचितेन गुणैरसाम्यानतिशायनस्य । हित्वेतरान् प्रार्थयतो विभूति- र्यस्याङ्घ्रिरेणुं जुषतेऽनभीप्सो: ॥ २० ॥
ইমানেই সূচনা যথেষ্ট—তেওঁ গুণত অতুল আৰু সৰ্বতোভাবে শ্ৰেষ্ঠ; সেয়ে তেওঁক যথাযথ বৰ্ণনা কোনোবাই নোৱাৰে। দেৱতাসকলে লক্ষ্মীৰ কৃপা পাবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিও নাপায়; কিন্তু সেই লক্ষ্মীয়ে, তেওঁ নচাহিলেও, তেওঁৰ চৰণৰ ৰেণু সেৱা কৰে।
Verse 21
अथापि यत्पादनखावसृष्टं जगद्विरिञ्चोपहृतार्हणाम्भ: । सेशं पुनात्यन्यतमो मुकुन्दात् को नाम लोके भगवत्पदार्थ: ॥ २१ ॥
যাঁৰ পদনখৰ পৰা ওলোৱা জল ব্রহ্মাই শিৱক পূজ্য অৰ্ঘ্যৰূপে দিবলৈ সংগ্ৰহ কৰিছিল—সেই জল (গংগা) শিৱসহ সমগ্ৰ জগত পবিত্ৰ কৰে। মুকুন্দ শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাহিৰে ‘ভগৱান’ নামৰ যোগ্য আৰু কোন?
Verse 22
यत्रानुरक्ता: सहसैव धीरा व्यपोह्य देहादिषु सङ्गमूढम् । व्रजन्ति तत्पारमहंस्यमन्त्यं यस्मिन्नहिंसोपशम: स्वधर्म: ॥ २२ ॥
যিসকল ধীৰ আৰু সংযমী ব্যক্তি পৰমেশ্বৰ শ্ৰীকৃষ্ণত অনুৰক্ত, তেওঁলোকে দেহ-মন আদি বস্তুত আসক্তিৰ পৰা জন্মা মোহ হঠাৎ দূৰ কৰি পৰমহংস আশ্ৰমৰ চূড়ান্ত সিদ্ধিলৈ গমন কৰে—য’ত অহিংসা আৰু বৈৰাগ্যই স্বধৰ্ম।
Verse 23
अहं हि पृष्टोऽर्यमणो भवद्भि- राचक्ष आत्मावगमोऽत्र यावान् । नभ: पतन्त्यात्मसमं पतत्त्रिण- स्तथा समं विष्णुगतिं विपश्चित: ॥ २३ ॥
হে সূৰ্যসম পবিত্ৰ ঋষিসকল, আপোনালোকৰ প্ৰশ্নত মই মোৰ জ্ঞানমতে শ্ৰীবিষ্ণুৰ অতীন্দ্ৰিয় লীলা বৰ্ণনা কৰিম। যেনেকৈ পক্ষী আকাশত নিজৰ সামৰ্থ্যলৈকে উৰে, তেনেকৈ জ্ঞানী ভক্তসকলে নিজৰ উপলব্ধি অনুসাৰে প্ৰভুৰ গতি ক’ব পাৰে।
Verse 24
एकदा धनुरुद्यम्य विचरन् मृगयां वने । मृगाननुगत: श्रान्त: क्षुधितस्तृषितो भृशम् ॥ २४ ॥ जलाशयमचक्षाण: प्रविवेश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमासीनं शान्तं मीलितलोचनम् ॥ २५ ॥
এবাৰ মহাৰাজ পৰীক্ষিত ধনু-বাণ উঠাই বনতে মৃগয়া কৰি হৰিণৰ পিছে পিছে গ’ল। তেওঁ অতি ক্লান্ত হ’ল আৰু তীব্ৰ ক্ষুধা-তৃষ্ণাত কাতৰ হ’ল। জলাশয় বিচাৰি তেওঁ প্ৰসিদ্ধ শমীক ঋষিৰ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰি, তাত চকু মুদী শান্তভাৱে বহি থকা মুনিক দেখিলে।
Verse 25
एकदा धनुरुद्यम्य विचरन् मृगयां वने । मृगाननुगत: श्रान्त: क्षुधितस्तृषितो भृशम् ॥ २४ ॥ जलाशयमचक्षाण: प्रविवेश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमासीनं शान्तं मीलितलोचनम् ॥ २५ ॥
এবাৰ মহাৰাজ পৰীক্ষিত ধনু-বাণ উঠাই বনতে মৃগয়া কৰি হৰিণৰ পিছে পিছে গ’ল। তেওঁ অতি ক্লান্ত হ’ল আৰু তীব্ৰ ক্ষুধা-তৃষ্ণাত কাতৰ হ’ল। জলাশয় নেদেখি তেওঁ প্ৰসিদ্ধ শমীক ঋষিৰ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰি, তাত চকু মুদী শান্তভাৱে বহি থকা মুনিক দেখিলে।
Verse 26
प्रतिरुद्धेन्द्रियप्राणमनोबुद्धिमुपारतम् । स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविक्रियम् ॥ २६ ॥
সেই মুনিৰ ইন্দ্ৰিয়, প্ৰাণ, মন আৰু বুদ্ধি সকলো জড় কৰ্মৰ পৰা সংযত আছিল। তেওঁ জাগ্ৰত-স্বপ্ন-সুষুপ্তি এই তিন অৱস্থাৰ অতীত সমাধিত স্থিত, ব্ৰহ্মভাবপ্ৰাপ্ত আৰু নিৰ্বিকাৰ আছিল।
Verse 27
विप्रकीर्णजटाच्छन्नं रौरवेणाजिनेन च । विशुष्यत्तालुरुदकं तथाभूतमयाचत ॥ २७ ॥
মুনিৰ গাত ছিটাই থকা জটা ঢাকি আছিল আৰু তেওঁ ৰৌৰৱ মৃগৰ চর্মেৰে আবৃত আছিল। ৰজাৰ তালু তৃষ্ণাত শুকাই গৈছিল, সেয়ে তেওঁ সেই অৱস্থাত থকা মুনিৰ ওচৰত পানী প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 28
अलब्धतृणभूम्यादिरसम्प्राप्तार्घ्यसूनृत: । अवज्ञातमिवात्मानं मन्यमानश्चुकोप ह ॥ २८ ॥
আসন, স্থান, জল, অৰ্ঘ্য আৰু মধুৰ বাক্যৰে আদৰণি নাপাই ৰজাই নিজকে অৱজ্ঞাত বুলি ভাবি ক্ৰোধিত হ’ল।
Verse 29
अभूतपूर्व: सहसा क्षुत्तृड्भ्यामर्दितात्मन: । ब्राह्मणं प्रत्यभूद् ब्रह्मन् मत्सरो मन्युरेव च ॥ २९ ॥
অতি ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাই পীড়িত ৰজাৰ মনত সেই ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰতি আগতে কেতিয়াও নোহোৱা ঈৰ্ষ্যা আৰু ক্ৰোধ জাগিল।
Verse 30
स तु ब्रह्मऋषेरंसे गतासुमुरगं रुषा । विनिर्गच्छन्धनुष्कोट्या निधाय पुरमागत: ॥ ३० ॥
অপমানত ক্ৰুদ্ধ ৰজাই ধনুৰ আগত এটা মৃত সাপ তুলি ঋষিৰ কান্ধত থৈ পুনৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ উভতি গ’ল।
Verse 31
एष किं निभृताशेषकरणो मीलितेक्षण: । मृषासमाधिराहोस्वित्किं नु स्यात्क्षत्रबन्धुभि: ॥ ३१ ॥
উভতি আহি সি মনতে তৰ্ক কৰিলে—এই ঋষি কি সঁচাকৈ ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি চকু মুদী সমাধিত আছিল, নে তুচ্ছ ক্ষত্ৰিয়ক এৰাই চলিবলৈ মিছা সমাধিৰ ভাও ধৰিছিল?
Verse 32
तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी विहरन् बालकोऽर्भकै: । राज्ञाघं प्रापितं तातं श्रुत्वा तत्रेदमब्रवीत् ॥ ३२ ॥
সেই ব্ৰাহ্মণ ঋষিৰ অতি তেজস্বী পুত্ৰটি বালকসকলৰ সৈতে খেলি আছিল। ৰজাৰ কাৰণে পিতৃৰ দুখ-কষ্টৰ কথা শুনি সি তাতেই এইদৰে ক’লে।
Verse 33
अहो अधर्म: पालानां पीव्नां बलिभुजामिव । स्वामिन्यघं यद् दासानां द्वारपानां शुनामिव ॥ ३३ ॥
আহা, চাওক! এই শাসকসকলৰ অধৰ্ম—তৃপ্ত কাক আৰু দুৱাৰৰ কুকুৰৰ দৰে; দাস হৈও স্বামীৰ বিৰুদ্ধে পাপ কৰে।
Verse 34
ब्राह्मणै: क्षत्रबन्धुर्हि गृहपालो निरूपित: । स कथं तद्गृहे द्वा:स्थ: सभाण्डं भोक्तुमर्हति ॥ ३४ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলে ক্ষত্ৰিয়-বংশজক নিশ্চিতভাৱে গৃহৰক্ষী কুকুৰৰ দৰে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে; তেন্তে দুৱাৰত থকা কুকুৰ কেনেকৈ ঘৰত সোমাই স্বামীৰ সৈতে একে পাত্ৰত ভোজন দাবী কৰিব?
Verse 35
कृष्णे गते भगवति शास्तर्युत्पथगामिनाम् । तद्भिन्नसेतूनद्याहं शास्मि पश्यत मे बलम् ॥ ३५ ॥
সকলৰ শাস্তা ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ গ’লৰ পাছত এই কুপথগামীসকল বাঢ়ি উঠিল। সেয়ে আজি মই নিজেই সীমা ভঙ কৰা সকলক শাস্তি দিম—মোৰ বল চাওক।
Verse 36
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो वयस्यानृषिबालक: । कौशिक्याप उपस्पृश्य वाग्वज्रं विससर्ज ह ॥ ३६ ॥
এনেকৈ কৈ, ক্ৰোধত ৰঙা চকু হোৱা সেই ঋষিবালকে সখাসকলৰ মাজতে কৌশিকী নদীৰ জল স্পৰ্শ কৰি বাক্যৰ বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 37
इति लङ्घितमर्यादं तक्षक: सप्तमेऽहनि । दङ्क्ष्यति स्म कुलाङ्गारं चोदितो मे ततद्रुहम् ॥ ३७ ॥
এনেদৰে মৰ্যাদা লংঘন কৰা সেই বংশকলঙ্কক—মোৰ প্ৰেৰণা মতে তক্ষক—আজিৰ পৰা সপ্তম দিনা দংশন কৰিব।
Verse 38
ततोऽभ्येत्याश्रमं बालो गले सर्पकलेवरम् । पितरं वीक्ष्य दु:खार्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ ३८ ॥
তাৰ পিছত ল’ৰাটি আশ্ৰমলৈ উভতি আহি পিতৃৰ কাঁধত সাপৰ মৃতদেহ দেখি শোকাকুল হৈ ডাঙৰকৈ কান্দি উঠিল।
Verse 39
स वा आङ्गिरसो ब्रह्मन् श्रुत्वा सुतविलापनम् । उन्मील्य शनकैर्नेत्रे दृष्ट्वा चांसे मृतोरगम् ॥ ३९ ॥
হে ব্ৰাহ্মণসকল, আঙ্গিৰস বংশজাত ঋষিয়ে পুত্ৰৰ বিলাপ শুনি ধীৰে ধীৰে চকু মেলি গলাত জড়োৱা মৃত সাপটো দেখিলে।
Verse 40
विसृज्य तं च पप्रच्छ वत्स कस्माद्धि रोदिषि । केन वा तेऽपकृतमित्युक्त: स न्यवेदयत् ॥ ४० ॥
তেওঁ মৃত সাপটো আঁতৰাই সুধিলে—বৎস, কিয় কান্দিছা? কোনোৱে তোমাৰ অপকাৰ কৰিছে নেকি? তেতিয়া পুত্ৰই সকলো ঘটনা জনালে।
Verse 41
निशम्य शप्तमतदर्हं नरेन्द्रं स ब्राह्मणो नात्मजमभ्यनन्दत् । अहो बतांहो महदद्य ते कृत- मल्पीयसि द्रोह उरुर्दमो धृत: ॥ ४१ ॥
পুত্ৰৰ পৰা শুনি যে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ নৰেন্দ্ৰক অনুচিতভাৱে শাপ দিয়া হৈছে, সেই ব্ৰাহ্মণ ঋষিয়ে পুত্ৰক অভিনন্দন নকৰিলে; বৰং অনুতাপে ক’লে—হায়! আজি মোৰ পুত্ৰে মহাপাপ কৰিলে; সৰু দোষত ডাঙৰ দণ্ড দিলে।
Verse 42
न वै नृभिर्नरदेवं पराख्यं सम्मातुमर्हस्यविपक्वबुद्धे । यत्तेजसा दुर्विषहेण गुप्ता विन्दन्ति भद्राण्यकुतोभया: प्रजा: ॥ ४२ ॥
বৎস, তোমাৰ বুদ্ধি এতিয়াও অপক্ব; সেয়ে তুমি নাজানা যে মানুহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই ৰজা নৰদেৱৰ সমান। তেওঁক সাধাৰণ মানুহৰ সমকক্ষ ধৰা উচিত নহয়; তেওঁৰ অদম্য তেজে ৰক্ষিত প্ৰজাই নিৰ্ভয়ে মঙ্গল লাভ কৰে।
Verse 43
अलक्ष्यमाणे नरदेवनाम्नि रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोक: । तदा हि चौरप्रचुरो विनङ्क्ष्य- त्यरक्ष्यमाणोऽविवरूथवत् क्षणात् ॥ ४३ ॥
হে বালক, ৰথচক্ৰধাৰী ভগৱানৰ প্ৰতিনিধি হৈছে ৰাজশাসন। সেই শাসন লুপ্ত হ’লে জগত চোৰেৰে ভৰি পৰে আৰু তেওঁলোকে অৰক্ষিত প্ৰজাক ছিটাই থকা মেষশাৱকৰ দৰে ক্ষণতে পৰাভূত কৰে।
Verse 44
तदद्य न: पापमुपैत्यनन्वयं यन्नष्टनाथस्य वसोर्विलुम्पकात् । परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते पशून् स्त्रियोऽर्थान् पुरुदस्यवो जना: ॥ ४४ ॥
আজি আমাৰ ওপৰত অবিৰত পাপ নামিব, কিয়নো নাথহীন লোকৰ ধন লুটেৰাই লুটি নিব। তেতিয়া মানুহে পৰস্পৰক হত্যা কৰিব, শাপ দিব, আৰু বহু দস্যুৱে পশু, নাৰী আৰু ধন অপহৰণ কৰিব; এই পাপৰ দায় আমাৰেই হ’ব।
Verse 45
तदार्यधर्म: प्रविलीयते नृणां वर्णाश्रमाचारयुतस्त्रयीमय: । ततोऽर्थकामाभिनिवेशितात्मनां शुनां कपीनामिव वर्णसङ्कर: ॥ ४५ ॥
সেই সময়ত বৰ্ণাশ্ৰম-আচাৰ আৰু বৈদিক বিধিৰে যুক্ত আৰ্যধৰ্ম মানুহৰ মাজত ক্ৰমে লয় পাব। তাৰ পিছত অৰ্থ আৰু কামত আসক্তচিত্ত লোকৰ মাজত কুকুৰ-বান্দৰৰ স্তৰৰ বৰ্ণসংকৰ, অৰ্থাৎ অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰজা, জন্মিব।
Verse 46
धर्मपालो नरपति: स तु सम्राड् बृहच्छ्रवा: । साक्षान्महाभागवतो राजर्षिर्हयमेधयाट् । क्षुत्तृट्श्रमयुतो दीनो नैवास्मच्छापमर्हति ॥ ४६ ॥
সম্ৰাট পৰীক্ষিত ধৰ্মপালক ৰজা, অতি যশস্বী। তেওঁ সাক্ষাৎ মহাভাগৱত, ৰাজর্ষি আৰু বহু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ কৰ্তা। ক্ষুধা-তৃষ্ণা আৰু শ্ৰমে ক্লান্ত এনে ৰজা আমাৰ শাপৰ যোগ্য নহয়।
Verse 47
अपापेषु स्वभृत्येषु बालेनापक्वबुद्धिना । पापं कृतं तद्भगवान् सर्वात्मा क्षन्तुमर्हति ॥ ४७ ॥
নিৰ্দোষ, আমাৰ অধীন আৰু ৰক্ষাযোগ্য লোকৰ প্ৰতি সেই অপক্ববুদ্ধিৰ বালকে যি পাপ কৰিলে, সৰ্বাত্মা ভগৱানে কৃপা কৰি তাক ক্ষমা কৰক—এনে প্ৰাৰ্থনা ঋষিয়ে কৰিলে।
Verse 48
तिरस्कृता विप्रलब्धा: शप्ता: क्षिप्ता हता अपि । नास्य तत् प्रतिकुर्वन्ति तद्भक्ता: प्रभवोऽपि हि ॥ ४८ ॥
প্ৰভুৰ ভক্তসকল অতি ক্ষমাশীল; নিন্দিত, প্ৰতাৰিত, শাপিত, উৎপাতিত, অৱহেলিত বা নিহত হলেও তেওঁলোকে প্ৰতিশোধ নলয়, সক্ষম হলেও।
Verse 49
इति पुत्रकृताघेन सोऽनुतप्तो महामुनि: । स्वयं विप्रकृतो राज्ञा नैवाघं तदचिन्तयत् ॥ ४९ ॥
পুত্ৰে কৰা পাপত সেই মহামুনি অনুতপ্ত হ’ল; ৰজাই কৰা অপমানক তেওঁ বিশেষ গুৰুত্ব নিদিলে।
Verse 50
प्रायश: साधवो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिता: । न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्माऽगुणाश्रय: ॥ ५० ॥
সাধুসকল সাধাৰণতে, আন লোকে তেওঁলোকক সংসাৰৰ দ্বন্দ্বত জড়ালেও, ন ব্যথিত হয় ন হৰ্ষিত; কিয়নো তেওঁলোকৰ আত্মা গুণাতীত আশ্ৰয়ত স্থিত।
Frequently Asked Questions
Overcome by hunger and thirst, Parīkṣit misinterpreted the sage’s deep samādhi as deliberate neglect of royal etiquette. His action illustrates how bodily distress can cloud discrimination (viveka) and how even a saintly ruler can momentarily fall into aparādha—an event providentially used to usher in the Bhāgavata’s seven-day discourse.
In Vedic culture, brāhmaṇas possess potency through mantra, tapas, and inherited spiritual force; speech can function as a “thunderbolt” when backed by such śakti. The chapter simultaneously critiques misuse: Śamīka condemns his son’s immaturity and disproportionate punishment, distinguishing raw power from dharmic wisdom.
The text refers to Takṣaka, a powerful nāga (serpent) whose bite becomes the instrument of Parīkṣit’s foretold death. The Bhāgavata emphasizes that Parīkṣit’s real victory is not avoiding death, but attaining perfection through surrender and hearing Kṛṣṇa-kathā.
Śamīka frames righteous kingship as a functional representation of the Lord’s governing order: when dharmic rule collapses, predatory forces dominate, leading to theft, violence, and social disintegration. His warning connects political stability to dharma and anticipates Kali-yuga’s symptoms.
The curse creates the narrative necessity for Parīkṣit to renounce immediately and seek the highest instruction. It becomes the hinge between history (vaṁśānucarita) and the Bhāgavata’s central praxis: continuous hearing (śravaṇam) of the Lord’s names, forms, qualities, and pastimes as the direct path to liberation and pure bhakti.
Read Srimad Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.