Adhyaya 9
Jaḍa Bharata’s Birth, Feigned Madness, and Protection by Goddess Kālī
ভৰত মহাৰাজৰ পূৰ্বজন্মৰ পতন আৰু হৰিণদেহ লাভৰ পাছত এই অধ্যায়ত তেওঁ শুদ্ধ ব্ৰাহ্মণ (আঙ্গিৰস) বংশত পুনৰ্জন্ম লোৱাৰ বৰ্ণনা আছে। ভগৱানৰ বিশেষ কৃপাৰে তেওঁ পূৰ্বস্মৃতি ধৰি ৰাখে; অধঃপতনকাৰী সঙ্গৰ ভয়ত লোকৰ আগত নিজকে মন্দ, বধিৰ আৰু উন্মত্তৰ দৰে দেখুৱাই ‘জড় ভৰত’ নামে পৰিচিত হয়। স্নেহশীল পিতাৰ শিক্ষাদানৰ চেষ্টা বিফল হয়; পিতাৰ মৃত্যুৰ পাছত কৰ্মকাণ্ডপৰায়ণ সৎভাইসকলে তেওঁৰ অতীন্দ্ৰিয় অৱস্থাক মূৰ্খতা বুলি ভাবি অৱহেলা আৰু শোষণ কৰে। জড় ভৰত অপমান সহে, যি আহাৰ পায় সেয়া গ্ৰহণ কৰে আৰু দেহগত দ্বন্দ্বত সমভাৱ ৰাখে। পাছত শূদ্ৰ ডাকাতসকলে ভদ্ৰ কালীলৈ ‘নৰ-পশু’ বলি দিবলৈ তেওঁক ধৰি আচাৰমতে সাজি তলোৱাৰ তোলে; মহান বৈষ্ণৱক হত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাত ক্ৰুদ্ধ দেৱী কালী প্ৰকট হৈ ডাকাতসকলক সংহাৰ কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ভাগৱতৰ তত্ত্ব প্ৰতিষ্ঠিত হয়—ভগৱান আৰু তেওঁৰ শক্তিয়ে অহিংস ভক্তক ৰক্ষা কৰে; আৰু জড় ভৰতৰ গূঢ় আধ্যাত্মিক মহিমা পৰৱৰ্তী উপদেশৰ বাবে ভূমি তৈয়াৰ হয়।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ कस्यचिद् द्विजवरस्याङ्गिर:प्रवरस्य शमदमतप:स्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तोषतितिक्षाप्रश्रयविद्यानसूयात्मज्ञानानन्दयुक्तस्यात्मसदृशश्रुतशीलाचाररूपौदार्यगुणा नव सोदर्या अङ्गजा बभूवुर्मिथुनं च यवीयस्यां भार्यायाम् ॥ १ ॥ यस्तु तत्र पुमांस्तं परमभागवतं राजर्षिप्रवरं भरतमुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विप्रत्वं गतमाहु: ॥ २ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—হৰিণদেহ ত্যাগ কৰাৰ পাছত পৰম ভাগৱত ভৰত মহাৰাজ অতি শুদ্ধ ব্রাহ্মণ কুলত জন্ম ল’লে। সেই ব্রাহ্মণ অঙ্গিৰা বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ; শম-দম, তপ, স্বাধ্যায়, বেদাধ্যয়ন, ত্যাগ, সন্তোষ, তিতিক্ষা, বিনয়, বিদ্যা, অনসূয়া, আত্মজ্ঞান আৰু আনন্দেৰে যুক্ত আছিল আৰু সদায় প্ৰভুৰ ভক্তিসেৱাত লীন থাকিছিল। প্ৰথম পত্নীৰ পৰা তেওঁৰ নজন সমগুণসম্পন্ন পুত্ৰ জন্মিল, আৰু দ্বিতীয় পত্নীৰ পৰা যমজ—এজন পুত্ৰ আৰু এজনী কন্যা—জন্মিল। সেই পুত্ৰজনেই পৰম ভাগৱত আৰু ৰাজর্ষিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ভৰত; হৰিণদেহ ত্যাগ কৰি শেষ দেহত ব্রাহ্মণত্ব লাভ কৰিলে বুলি কোৱা হয়।
Verse 2
श्रीशुक उवाच अथ कस्यचिद् द्विजवरस्याङ्गिर:प्रवरस्य शमदमतप:स्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तोषतितिक्षाप्रश्रयविद्यानसूयात्मज्ञानानन्दयुक्तस्यात्मसदृशश्रुतशीलाचाररूपौदार्यगुणा नव सोदर्या अङ्गजा बभूवुर्मिथुनं च यवीयस्यां भार्यायाम् ॥ १ ॥ यस्तु तत्र पुमांस्तं परमभागवतं राजर्षिप्रवरं भरतमुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विप्रत्वं गतमाहु: ॥ २ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে—হে ৰাজন, হৰিণদেহ ত্যাগ কৰি ভৰত মহাৰাজ অতি পৱিত্ৰ ব্ৰাহ্মণ কুলত জন্ম ল’লে। অঙ্গিৰা বংশৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ শম-দম, তপ, স্বাধ্যায়, দান-ত্যাগ, সন্তোষ, তিতিক্ষা, বিনয়, বিদ্যা, অনসূয়া, আত্মজ্ঞান আৰু ভগৱদ্ভক্তিৰ আনন্দেৰে সমৃদ্ধ আছিল। প্ৰথম পত্নীৰ পৰা সমগুণী নজন পুত্ৰ জন্মিল আৰু দ্বিতীয় পত্নীৰ পৰা যমজ—ভাই আৰু ভনী—জন্মিল। সেই যমজৰ পুত্ৰই পৰম ভাগৱত আৰু ৰাজর্ষিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ভৰত বুলি খ্যাত; এইয়াই হৰিণদেহ ত্যাগৰ পাছৰ তেওঁৰ জন্মবৃত্তান্ত।
Verse 3
तत्रापि स्वजनसङ्गाच्च भृशमुद्विजमानो भगवत: कर्मबन्धविध्वंसनश्रवणस्मरणगुणविवरणचरणारविन्दयुगलं मनसा विदधदात्मन: प्रतिघातमाशङ्कमानो भगवदनुग्रहेणानुस्मृतस्वपूर्वजन्मावलिरात्मानमुन्मत्तजडान्धबधिरस्वरूपेण दर्शयामास लोकस्य ॥ ३ ॥
সেই ঠাইতো সি স্বজন-সংগতিত অতি ভয় পাইছিল, কিয়নো পুনৰ পতনৰ আশংকা আছিল। সি মনে সদায় ভগৱানৰ পদ্মচৰণ যুগল ধাৰণ কৰি, কৰ্মবন্ধন বিনাশকাৰী প্ৰভুৰ গুণ-মহিমাৰ শ্রৱণ-স্মৰণত নিমগ্ন আছিল। ভগৱদনুগ্রহে তাৰ পূৰ্বজন্মৰ ঘটনা স্মৰণ হৈছিল; সেয়ে লোকৰ আগত সি নিজকে উন্মত্ত, জড়, অন্ধ আৰু বধিৰ যেন দেখুৱাই, কুসঙ্গৰ পৰা নিজকে ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 4
तस्यापि ह वा आत्मजस्य विप्र: पुत्रस्नेहानुबद्धमना आसमावर्तनात्संस्कारान् यथोपदेशं विदधान उपनीतस्य च पुन: शौचाचमनादीन् कर्मनियमाननभिप्रेतानपि समशिक्षयदनुशिष्टेन हि भाव्यं पितु: पुत्रेणेति ॥ ४ ॥
সেই ব্ৰাহ্মণ পিতাৰ মন পুত্ৰ জড়ভৰতৰ প্ৰতি গভীৰ স্নেহে বাঁধা আছিল, সেয়ে তেওঁ তাৰ সৈতে অতি আসক্ত আছিল। জড়ভৰত গৃহস্থাশ্ৰমত প্ৰৱেশৰ অযোগ্য হোৱাত পিতাই ব্ৰহ্মচৰ্যাশ্ৰমৰ অন্তলৈকে শুদ্ধিসংস্কাৰ উপদেশ অনুসাৰে সম্পন্ন কৰালে। জড়ভৰত অনিচ্ছুক হলেও ‘পুত্ৰক পিতাই শাসন-শিক্ষা দিব লাগে’ বুলি ভাবি, শৌচ, আচমন আদি কৰ্মনিয়মো তেওঁ শিকাই থাকিল।
Verse 5
स चापि तदु ह पितृसन्निधावेवासध्रीचीनमिव स्म करोति छन्दांस्यध्यापयिष्यन्सह व्याहृतिभि: सप्रणवशिरस्त्रिपदीं सावित्रीं ग्रैष्मवासन्तिकान्मासानधीयानमप्यसमवेतरूपं ग्राहयामास ॥ ५ ॥
জড়ভৰত পিতাৰ সন্মুখত মূৰ্খৰ দৰে আচৰণ কৰিছিল, যদিও পিতাই তাক বৈদিক জ্ঞান ভালদৰে শিকাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। পিতাই যেন বুজে যে সি শিক্ষাৰ অযোগ্য আৰু অধিক চেষ্টা ত্যাগ কৰে—এই উদ্দেশ্যে সি উল্টাভাৱে কাম কৰিছিল। যেনে শৌচৰ পাছত হাত ধুবলৈ ক’লে সি আগতেই ধুই পেলাইছিল। তথাপি পিতাই বসন্ত-গ্ৰীষ্মৰ চাৰিমাহ ওঁকাৰ আৰু ব্যাহৃতি সহ ত্ৰিপদী সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী) মন্ত্র শিকাবলৈ চেষ্টা কৰিলে, কিন্তু সফল নহ’ল।
Verse 6
एवं स्वतनुज आत्मन्यनुरागावेशितचित्त: शौचाध्ययनव्रतनियमगुर्वनलशुश्रूषणाद्यौपकुर्वाणककर्माण्यनभियुक्तान्यपि समनुशिष्टेन भाव्यमित्यसदाग्रह: पुत्रमनुशास्य स्वयं तावद् अनधिगतमनोरथ: कालेनाप्रमत्तेन स्वयं गृह एव प्रमत्त उपसंहृत: ॥ ६ ॥
এইদৰে নিজৰ পুত্ৰৰ প্ৰতি অনুৰাগে আৱিষ্ট সেই ব্ৰাহ্মণৰ চিত্ত সম্পূৰ্ণকৈ পুত্ৰতেই লীন আছিল। পুত্ৰ অনিচ্ছুক হলেও শৌচ, অধ্যয়ন, ব্ৰত-নিয়ম, গুৰুশুশ্ৰূষা, অগ্নিহোত্ৰ আদি ব্ৰহ্মচৰ্যৰ বিধান নিশ্চয় শিকাব লাগিব—এই অযথা হঠত তেওঁ পুত্ৰক শাসন কৰি থাকিল, কিন্তু মনোৰথ পূৰ্ণ নহ’ল। অন্যসকলৰ দৰে গৃহাসক্তিত তেওঁ মৃত্যুক পাহৰি প্ৰমত্ত হৈছিল; কিন্তু কাল কেতিয়াও প্ৰমত্ত নহয়—সময়মতে আহি তেওঁক ঘৰতে উপসংহাৰ কৰিলে।
Verse 7
अथ यवीयसी द्विजसती स्वगर्भजातं मिथुनं सपत्न्या उपन्यस्य स्वयमनुसंस्थया पतिलोकमगात् ॥ ७ ॥
তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণৰ কনিষ্ঠা পত্নীয়ে নিজৰ গৰ্ভজাত যমজ সন্তান—পুত্ৰ আৰু কন্যা—জ্যেষ্ঠা পত্নীৰ হাতত অৰ্পণ কৰি, স্বেচ্ছায় সহমৰণে পতিলোকলৈ গ’ল।
Verse 8
पितर्युपरते भ्रातर एनमतत्प्रभावविदस्त्रय्यां विद्यायामेव पर्यवसितमतयो न परविद्यायां जडमतिरिति भ्रातुरनुशासननिर्बन्धान्न्यवृत्सन्त ॥ ८ ॥
পিতৃবিয়োগৰ পাছত জড়ভৰতক জড়বুদ্ধি বুলি ধৰা তাৰ ন’জন সৎভাই ত্ৰয়ী বেদবিদ্যাতেই সীমাবদ্ধ থাকিল; পৰাবিদ্যা (ভগৱদ্ভক্তি)ত তাক নলগাই পিতাৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষাপ্ৰচেষ্টাও ত্যাগ কৰিলে।
Verse 9
स च प्राकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजडबधिरमूकेत्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च कार्यमाण: परेच्छया करोति विष्टितो वेतनतो वा याच्ञया यदृच्छया वोपसादितमल्पं बहु मृष्टं कदन्नं वाभ्यवहरति परं नेन्द्रियप्रीतिनिमित्तम् । नित्यनिवृत्तनिमित्तस्वसिद्धविशुद्धानुभवानन्दस्वात्मलाभाधिगम: सुखदु:खयोर्द्वन्द्वनिमित्तयोरसम्भावितदेहाभिमान: ॥ ९ ॥ शीतोष्णवातवर्षेषु वृष इवानावृताङ्ग: पीन: संहननाङ्ग: स्थण्डिलसंवेशनानुन्मर्दनामज्जनरजसा महामणिरिवानभिव्यक्तब्रह्मवर्चस: कुपटावृतकटिरुपवीतेनोरुमषिणा द्विजातिरिति ब्रह्मबन्धुरिति संज्ञयातज्ज्ञजनावमतो विचचार ॥ १० ॥
সেই প্ৰাকৃত দ্বিপদ-পশুবোৰে তাক উন্মত্ত, জড়, বধিৰ, মূক বুলি অপমান কৰিলেও, তেওঁ তেওঁলোকৰ অনুৰূপ কথা কৈ আৰু তেওঁলোকৰ ইচ্ছামতে কাম কৰিছিল। ভিক্ষা, মজুৰি বা যদৃচ্ছায় যি পায়—অল্প বা বেছি, সুস্বাদু বা নিৰস, পুৰণি বা কদন্ন—সেই সকলো গ্ৰহণ কৰি খাইছিল; ইন্দ্ৰিয়সুখৰ বাবে নহয়। দেহাভিমানৰ পৰা নিত্য নিবৃত্ত হৈ তেওঁ শুদ্ধ অনুভৱ-আনন্দময় আত্মলাভত স্থিত আছিল; সেয়ে সুখ-দুঃখৰ দ্বন্দ্বে তেওঁক স্পৰ্শ নকৰিলে।
Verse 10
स च प्राकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजडबधिरमूकेत्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च कार्यमाण: परेच्छया करोति विष्टितो वेतनतो वा याच्ञया यदृच्छया वोपसादितमल्पं बहु मृष्टं कदन्नं वाभ्यवहरति परं नेन्द्रियप्रीतिनिमित्तम् । नित्यनिवृत्तनिमित्तस्वसिद्धविशुद्धानुभवानन्दस्वात्मलाभाधिगम: सुखदु:खयोर्द्वन्द्वनिमित्तयोरसम्भावितदेहाभिमान: ॥ ९ ॥ शीतोष्णवातवर्षेषु वृष इवानावृताङ्ग: पीन: संहननाङ्ग: स्थण्डिलसंवेशनानुन्मर्दनामज्जनरजसा महामणिरिवानभिव्यक्तब्रह्मवर्चस: कुपटावृतकटिरुपवीतेनोरुमषिणा द्विजातिरिति ब्रह्मबन्धुरिति संज्ञयातज्ज्ञजनावमतो विचचार ॥ १० ॥
শীত‑উষ্ণ, বতাহ আৰু বৰষুণতেও তেওঁ ষাঁড়ৰ দৰে দেহ নঢাকিছিল; দেহ আছিল পুষ্ট আৰু দৃঢ়। মাটিতেই শুই থাকিছিল, তেল নলগাইছিল, স্নানও নকৰিছিল। ধূলি‑মলিনতাৰে দেহ মলিন থাকাত তেওঁৰ ব্ৰহ্মতেজ মহামণিৰ ওপৰত মাটি ঢাকাৰ দৰে অপ্রকাশিত আছিল। কঁকালত মলিন কৌপীন আৰু ক’লা-ছাঁ উপবীত ধৰি, ‘দ্বিজ’ হ’লেও লোকসকলে ‘ব্ৰহ্মবন্ধু’ আদি বুলি অবমাননা কৰিছিল; এইদৰে তিৰস্কৃত হৈ তেওঁ ইফালে‑সিফালে বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 11
यदा तु परत आहारं कर्मवेतनत ईहमान: स्वभ्रातृभिरपि केदारकर्मणि निरूपितस्तदपि करोति किन्तु न समं विषमं न्यूनमधिकमिति वेद कणपिण्याकफलीकरणकुल्माषस्थालीपुरीषादीन्यप्यमृतवदभ्यवहरति ॥ ११ ॥
জড়ভৰত কেৱল আহাৰৰ বাবেই কাম কৰিছিল। সেয়ে সৎভাইসকলে তাক খেতি-পথাৰৰ কামত নিয়োগ কৰিছিল; কিন্তু সম‑বিষম, কম‑বেছি বুজি নাপাইছিল। তেওঁলোকে ভঙা চাউল, তেলখোল, ভূষি, পোকা ধৰা শস্য আৰু হাঁড়িত লেগি জ্বলি থকা দানাও দিলেও, তেওঁ সেয়া অমৃতৰ দৰে আনন্দে গ্ৰহণ কৰি খাইছিল।
Verse 12
अथ कदाचित्कश्चिद् वृषलपतिर्भद्रकाल्यै पुरुषपशुमालभतापत्यकाम: ॥ १२ ॥
এবাৰ শূদ্ৰকুলজাত দস্যুৰ নেতা পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে ভদ্ৰকালী দেৱীৰ পূজাৰ বাবে এটা মন্দবুদ্ধি মানুহক ‘পুৰুষ-পশু’ বুলি ধৰি বলি দিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 13
तस्य ह दैवमुक्तस्य पशो: पदवीं तदनुचरा: परिधावन्तो निशि निशीथसमये तमसाऽऽवृतायामनधिगतपशव आकस्मिकेन विधिना केदारान् वीरासनेन मृगवराहादिभ्य: संरक्षमाणमङ्गिर:प्रवरसुतमपश्यन् ॥ १३ ॥
দৈৱবশত সেই বলিৰ ‘পশু’ পলাই গ’ল। তাক বিচাৰি অনুচৰসকলে মধ্যৰাত্ৰিৰ ঘন অন্ধকাৰত চাৰিওফালে দৌৰিল, কিন্তু নাপালে। এনেদৰে ঘূৰি ফুৰোঁতে তেওঁলোকে এখন ধানখেতত আহি দেখিলে—অঙ্গিৰা বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ জড়ভৰত উঁচু ঠাইত বীৰাসনত বহি হৰিণ আৰু বনৰীয়া গাহৰিৰ আক্রমণৰ পৰা খেত ৰক্ষা কৰি আছে।
Verse 14
अथ त एनमनवद्यलक्षणमवमृश्य भर्तृकर्मनिष्पत्तिं मन्यमाना बद्ध्वा रशनया चण्डिकागृहमुपनिन्युर्मुदा विकसितवदना: ॥ १४ ॥
তাৰ নিৰ্দোষ লক্ষণ দেখি তেওঁলোকে জড়ভৰতক ‘পুৰুষ-পশু’ বলিৰ বাবে উপযুক্ত বুলি ভাবিলে আৰু গৰাকীৰ কাম সিদ্ধ হ’ব বুলি ধৰি ৰছীৰে বান্ধিলে। আনন্দে উজ্জ্বল মুখে তেওঁলোকে তাক চণ্ডিকা (কালী) দেৱীৰ মন্দিৰলৈ লৈ গ’ল।
Verse 15
अथ पणयस्तं स्वविधिनाभिषिच्याहतेन वाससाऽऽच्छाद्य भूषणालेपस्रक्तिलकादिभिरुपस्कृतं भुक्तवन्तं धूपदीपमाल्यलाजकिसलयाङ्कुरफलोपहारोपेतया वैशससंस्थयामहता गीतस्तुतिमृदङ्गपणवघोषेण च पुरुषपशुं भद्रकाल्या: पुरत उपवेशयामासु: ॥ १५ ॥
তাৰপিছত চোৰসকলে নিজৰ কল্পিত বিধি অনুসাৰে জড়ভৰতক স্নান কৰাই নতুন বস্ত্ৰ পিন্ধালে, অলংকাৰ পিন্ধাই সুগন্ধি লেপন লাগালে, তিলক-চন্দন আৰু মালাৰে সজালে। তাক তৃপ্তিকৰে ভোজন কৰাই, ধূপ-দীপ, মালা, লাজ, কোমল কিসলয়, অঙ্কুৰ, ফল-ফুল আদি উপহাৰ দি ভদ্ৰকালী দেৱীক পূজা কৰিলে। মহা গীত-স্তুতি আৰু মৃদংগ-পণৱৰ ঘোষৰ মাজত সেই ‘পুৰুষ-পশু’ক দেৱীৰ সন্মুখত বহুৱালে।
Verse 16
अथ वृषलराजपणि: पुरुषपशोरसृगासवेन देवीं भद्रकालीं यक्ष्यमाणस्तदभिमन्त्रितमसिमतिकरालनिशितमुपाददे ॥ १६ ॥
তেতিয়া চোৰসকলৰ মাজৰ এজন, মুখ্য পুৰোহিতৰ দৰে আচৰণ কৰি, ‘পুৰুষ-পশু’ বুলি ধৰা জড়ভৰতৰ ৰক্তক আসৱ (মদিৰা) ৰূপে ভদ্ৰকালী দেৱীক অৰ্ঘ্য দিবলৈ সাজু হ’ল। সেয়ে ভদ্ৰকালী মন্ত্ৰে অভিমন্ত্রিত অতি ভয়ংকৰ আৰু তীক্ষ্ণ তৰোৱাল তুলি ল’লে।
Verse 17
इति तेषां वृषलानां रजस्तम:प्रकृतीनां धनमदरजउत्सिक्तमनसां भगवत्कलावीरकुलं कदर्थीकृत्योत्पथेन स्वैरं विहरतां हिंसाविहाराणां कर्मातिदारुणं यद्ब्रह्मभूतस्य साक्षाद्ब्रह्मर्षिसुतस्य निर्वैरस्य सर्वभूतसुहृद: सूनायामप्यननुमतमालम्भनं तदुपलभ्य ब्रह्मतेजसातिदुर्विषहेण दन्दह्यमानेन वपुषा सहसोच्चचाट सैव देवी भद्रकाली ॥ १७ ॥
যেতিয়া সেই ৰজো আৰু তমো গুণী ডকাইতবোৰে ভগৱানৰ পৰম ভক্ত জড ভৰতক বলি দিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, তেতিয়া দেৱী ভদ্রকালীয়ে সেয়া সহ্য কৰিব নোৱাৰিলে। তেওঁ মূৰ্তিৰ পৰা প্ৰকট হ'ল আৰু তেওঁৰ শৰীৰ ক্ৰোধত জ্বলি আছিল।
Verse 18
भृशममर्षरोषावेशरभसविलसितभ्रुकुटिविटपकुटिलदंष्ट्रारुणेक्षणाटोपातिभयानकवदना हन्तुकामेवेदं महाट्टहासमतिसंरम्भेण विमुञ्चन्ती तत उत्पत्य पापीयसां दुष्टानां तेनैवासिना विवृक्णशीर्ष्णां गलात्स्रवन्तमसृगासवमत्युष्णं सह गणेन निपीयातिपानमदविह्वलोच्चैस्तरां स्वपार्षदै: सह जगौ ननर्त च विजहार च शिर:कन्दुकलीलया ॥ १८ ॥
অত্যন্ত ক্ৰোধিত হৈ দেৱীয়ে তেওঁৰ ভয়ংকৰ দাঁত আৰু ৰঙা চকু দেখুৱালে। তেওঁ সেই তৰোৱালেৰেই সেই পাপীবোৰৰ মূৰ কাটি পেলালে আৰু তেওঁলোকৰ গৰম তেজ পান কৰি, কটা মূৰবোৰৰ সৈতে বলৰ দৰে খেলিবলৈ ধৰিলে।
Verse 19
एवमेव खलु महदभिचारातिक्रम: कार्त्स्न्येनात्मने फलति ॥ १९ ॥
মহাপুৰুষসকলৰ প্ৰতি অপৰাধ কৰিলে অপৰাধীৰ নিশ্চিতভাৱে সৰ্বনাশ হয়।
Verse 20
न वा एतद्विष्णुदत्त महदद्भुतं यदसम्भ्रम: स्वशिरश्छेदन आपतितेऽपि विमुक्तदेहाद्यात्मभावसुदृढहृदयग्रन्थीनां सर्वसत्त्वसुहृदात्मनां निर्वैराणां साक्षाद्भगवतानिमिषारिवरायुधेनाप्रमत्तेन तैस्तैर्भावै: परिरक्ष्यमाणानां तत्पादमूलमकुतश्चिद्भयमुपसृतानां भागवतपरमहंसानाम् ॥ २० ॥
শুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক'লে: হে পৰীক্ষিত! যিসকল ভক্তই দেহ-বুদ্ধিৰ পৰা মুক্ত আৰু ভগৱানৰ চৰণত আশ্ৰয় লৈছে, তেওঁলোকে মৃত্যুৰ সন্মুখতো বিচলিত নহয়, কাৰণ ভগৱানে স্বয়ং তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰে।
Frequently Asked Questions
Having remembered his prior fall due to misplaced attachment and association, he feared renewed entanglement through social interaction with non-devotees. By adopting jaḍa-vṛtti (a deliberate appearance of incapacity), he prevented others from drawing him into household ambitions, debate, or worldly obligations, while internally remaining absorbed in nāma-kīrtana and meditation on the Lord’s lotus feet. The Bhāgavatam presents this as a protective discipline: external anonymity safeguards internal bhakti.
Bhadra Kālī is a fierce manifestation of the Lord’s external potency (śakti) functioning within dharma to punish adharma. The dacoits, driven by rajo-guṇa and tamo-guṇa and greedy for wealth, violate Vedic injunctions by attempting to sacrifice a self-realized brāhmaṇa devotee. Their act constitutes grave aparādha; therefore Kālī, intolerant of the offense to a great Vaiṣṇava, manifests from the deity form and executes immediate justice using the same sword intended for the devotee.
The chapter culminates in Śukadeva’s principle: those who know the self as distinct from the body, are free from the heart-knot (hṛdaya-granthi), are engaged in welfare for all beings, and never contemplate harming anyone are protected by the Supreme Lord, who acts as kāla and as the wielder of Sudarśana. Such devotees remain unagitated even under threat of death because their shelter is the Lord’s lotus feet, not bodily survival.