Adhyaya 7

Verse 1

ब्रह्मोवाच यत्रोद्यत: क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत् क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीमनन्त: । अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिमिव वज्रधरो ददार ॥ १ ॥

ব্ৰহ্মাই ক’লে—যেতিয়া অনন্ত প্ৰভুৱে লীলাৰূপে সকলো যজ্ঞময় বৰাহ-দেহ ধাৰণ কৰি গৰ্ভোদক মহাসাগৰত নিমজ্জিত পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল, তেতিয়া আদিদৈত্য হিৰণ্যাক্ষ অন্তৰ্মহাৰ্ণৱত উপস্থিত হ’ল; প্ৰভুৱে তাক নিজৰ দংশ্ট্ৰাৰে বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰে পৰ্বত ভেদ কৰাৰ দৰে ভেদি পেলালে।

Verse 2

जातो रुचेरजनयत् सुयमान् सुयज्ञ आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् । लोकत्रयस्य महतीमहरद् यदार्तिं स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्त: ॥ २ ॥

প্ৰজাপতি ৰুচিয়ে নিজৰ পত্নী আকূতিৰ গৰ্ভত প্ৰথমে সুয়জ্ঞক জন্ম দিলে। তাৰ পিছত সুয়জ্ঞই নিজৰ পত্নী দক্ষিণাৰ গৰ্ভত সুয়ম আদি দেৱতাসকলক জন্ম দিলে। সুয়জ্ঞই ইন্দ্ৰৰূপে ত্ৰিলোকৰ মহাদুঃখ হৰণ কৰিলে; সেয়ে স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে তেওঁক ‘হৰি’ বুলি অভিহিত কৰিলে।

Verse 3

जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां स्त्रीभि: समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे । ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्क- मस्मिन् विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ॥ ३ ॥

তাৰ পিছত ভগৱান কপিল অৱতাৰৰূপে দ্বিজ প্ৰজাপতি কৰ্দমৰ গৃহত, তেওঁৰ পত্নী দেবহূতিৰ গৰ্ভত, নৱ কন্যাৰ সৈতে আবিৰ্ভূত হ’ল। তেওঁ মাতাক আত্মসাক্ষাত্কাৰৰ উপদেশ দিলে; ফলত তেওঁ এই জন্মতেই গুণসঙ্গৰ কাদামাটি সদৃশ মল ধুই শুদ্ধ হৈ, কপিল দেখুওৱা মোক্ষমাৰ্গ লাভ কৰিলে।

Verse 4

अत्रेरपत्यमभिकाङ्‍क्षत आह तुष्टो दत्तो मयाहमिति यद् भगवान् स दत्त: । यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगर्द्धिमापुरुभयीं यदुहैहयाद्या: ॥ ४ ॥

মহর্ষি অত্রিয়ে সন্তানৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। তাত সন্তুষ্ট ভগৱানে ক’লে—“মই দত্ত ৰূপে তোমাক দান হ’লোঁ,” আৰু অত্রিৰ পুত্ৰ দত্তাত্ৰেয় ৰূপে আবিৰ্ভূত হ’ল। তেওঁৰ পদপদ্মৰ ৰজে পবিত্ৰ হৈ যদু, হৈহয় আদি ভক্তসকলে লৌকিক আৰু আধ্যাত্মিক দুয়ো অনুগ্ৰহ লাভ কৰিলে।

Verse 5

तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे आदौ सनात् स्वतपस: स चतु:सनोऽभूत् । प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्त्वं सम्यग् जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ ५ ॥

বিভিন্ন লোকমণ্ডল সৃষ্টি কৰিবলৈ মই কঠোৰ তপস্যা কৰিছিলোঁ। তাত প্ৰসন্ন হৈ ভগৱানে আদিতে চাৰিজন সন ৰূপে অৱতাৰ ল’লে—সনক, সনৎকুমাৰ, সনন্দন আৰু সনাতন। পূৰ্বকল্পৰ প্ৰলয়ত লুপ্ত হোৱা আত্মতত্ত্ব তেওঁলোকে ইমান সুন্দৰকৈ বুজালে যে মুনিসকলে তৎক্ষণাৎ তত্ত্ব স্পষ্টকৈ উপলব্ধি কৰিলে।

Verse 6

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर इति स्वतप:प्रभाव: । दृष्ट्वात्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकु: ॥ ६ ॥

নিজ তপস্যা-নিয়মৰ আদৰ্শ দেখুৱাবলৈ ভগৱান ধৰ্মৰ পত্নী আৰু দক্ষকন্যা মূর্তিৰ গৰ্ভত নাৰায়ণ আৰু নৰ ৰূপে যুগল অৱতাৰে জন্মিল। কামদেৱৰ সহচৰী অপ্সৰাসকলে তেওঁৰ ব্ৰত ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, কিন্তু ব্যৰ্থ হ’ল; কিয়নো তেওঁলোকে দেখিলে যে তেনেকুৱা অসংখ্য সৌন্দৰ্য স্বয়ং ভগৱানৰ পৰােই উদ্ভাসিত হৈছে।

Verse 7

कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषद‍ृष्टय‍ा रोषं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् । सोऽयं यदन्तरमलं प्रविशन् बिभेति काम: कथं नु पुनरस्य मन: श्रयेत ॥ ७ ॥

সিদ্ধ পুৰুষে ক্ৰোধদৃষ্টিৰে কামক দহিব পাৰে, কিন্তু অসহ্য ক্ৰোধক—যি নিজেই দহনকাৰী—তেওঁলোকে দহিব নোৱাৰে। কিন্তু সেই ক্ৰোধো নির্মল অন্তঃকৰণৰ ভগৱানৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ ভয় কৰে; তেন্তে কাম কেনেকৈ তেওঁৰ মনত আশ্ৰয় ল’ব?

Verse 8

विद्ध: सपत्‍न्‍युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो बालोऽपि सन्नुपगतस्तपसे वनानि । तस्मा अदाद् ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो दिव्या: स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ ८ ॥

ৰাজাৰ সন্মুখতেই সপত্নীৰ তীক্ষ্ণ বাক্যত আঘাত পায়ো বালক ধ্ৰুৱ তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল। তাৰ স্তৱনত প্ৰসন্ন হৈ ভগৱানে তাক ধ্ৰুৱলোকৰ গতি দান কৰিলে; সেই দিৱ্য পদক ঊৰ্ধ্ব-অধস্তন সকলো দিশৰ মহামুনিসকলে বন্দনা কৰে।

Verse 9

यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र- निष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् । त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ ९ ॥

মহাৰাজ বেন ধৰ্মপথৰ পৰা বিপথে গ’ল, তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলৰ বজ্ৰসম শাপে তেওঁৰ পুণ্য-প্ৰতাপ দগ্ধ হ’ল আৰু তেওঁ নৰকলৈ পতিত হ’ব ধৰিলে। তেতিয়া ভগৱানে অকাৰণ কৃপাৰে পৃথু নামৰ পুত্ৰৰূপে অৱতৰি বেনক নৰকৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিলে আৰু পৃথিৱীক দোহন কৰি সকলো ধৰণৰ শস্য আৰু ধন প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 10

नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनु- र्यो वै चचार समद‍ृग् जडयोगचर्याम् । यत्पारमहंस्यमृषय: पदमामनन्ति स्वस्थ: प्रशान्तकरण: परिमुक्तसङ्ग: ॥ १० ॥

ৰাজা নাভিৰ পত্নী সুদেৱীৰ পুত্ৰৰূপে ভগৱান ঋষভদেৱ আবিৰ্ভূত হ’ল। তেওঁ সমদৃষ্টিৰে জড়-যোগ আচৰণ কৰি মনক সমত্বত স্থাপন কৰিলে। ঋষিসকলে যাক পৰমহংস পদ বুলি মানে—স্বস্থ, শান্ত কৰণ, আৰু সংগমুক্ত—সেই পৰম সিদ্ধি তেওঁ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 11

सत्रे ममास भगवान् हयशीरषाथो साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्ण: । छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा वाचो बभूवुरुशती: श्वसतोऽस्य नस्त: ॥ ११ ॥

মোৰ (ব্ৰহ্মাৰ) যজ্ঞসত্ৰত ভগৱান সাক্ষাৎ হয়গ্ৰীৱ অৱতাৰ ৰূপে প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ল। তেওঁ সোণালী বৰ্ণৰ যজ্ঞপুৰুষ, বেদছন্দৰ মূৰ্তি আৰু সকলো দেৱতাৰ অন্তৰ্যামী। তেওঁ শ্বাস ল’তেই তেওঁৰ নাসাৰন্ধ্ৰৰ পৰা বৈদিক স্তোত্ৰৰ মধুৰ ধ্বনি ওলাই আহিল।

Verse 12

मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्ध: क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेत: । विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ १२ ॥

যুগান্ত সময়ত ভগৱান মৎস্য অৱতাৰত সত্যব্ৰত নামৰ (ভৱিষ্য বৈৱস্বত) মনুক দৰ্শন দিব; তেওঁ ভূ-লোকলৈকে সকলো জীৱৰ আশ্ৰয়। মহাপ্ৰলয়ৰ জলভয়ত মোৰ (ব্ৰহ্মাৰ) মুখৰ পৰা খসা বেদসমূহ তেওঁ তুলি ল’ব আৰু সেই বিশাল জলে বিহাৰ কৰি কৰি বেদমাৰ্গ ৰক্ষা কৰিব।

Verse 13

क्षीरोदधावमरदानवयूथपाना- मुन्मथ्नताममृतलब्धय आदिदेव: । पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डू: ॥ १३ ॥

ক্ষীৰসাগৰত দেৱতা আৰু দানৱসকলে অমৃত লাভৰ বাবে মন্দৰ পৰ্বতক মথনী কৰি মন্থন কৰিছিল। তেতিয়া আদিদেৱ ভগৱানে কচ্ছপ (কূৰ্ম) অৱতাৰ ধৰি মন্দৰগিৰিক নিজৰ পিঠিত ধাৰণ কৰিলে, যাতে সি ধুৰা হয়। পৰ্বত আগ-পিছ হ’লতে পিঠিত ঘঁহা লাগি কণ্ডু (খুজলি) উঠিল; অর্ধনিদ্ৰাতো তেওঁ সেই কণ্ডুৰ সুখ অনুভৱ কৰিলে।

Verse 14

त्रैपिष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् । दैत्येन्द्रमाशु गदयाभिपतन्तमारा- दूरौ निपात्य विददार नखै: स्फुरन्तम् ॥ १४ ॥

দেৱতাসকলৰ মহাভয় নাশ কৰিবলৈ ভগৱানে নৃসিংহৰূপ ধাৰণ কৰিলে। ক্ৰোধে ভ্ৰুকুটি কুঁচাই ভয়ংকৰ দাঁত-মুখ দেখুৱাই, গদা লৈ প্ৰত্যাহ্বান কৰা দানৱৰাজ হিৰণ্যকশিপুক উৰুত থৈ দীপ্ত নখে বিদীৰ্ণ কৰিলে।

Verse 15

अन्त:सरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्त: । आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय ॥ १५ ॥

সৰোবৰৰ ভিতৰত অধিক বলৱান গ্ৰাহে গজেন্দ্ৰৰ ভৰি ধৰি পেলালে। অতি কাতৰ গজেন্দ্ৰে শুঁড়ত পদ্ম লৈ আদিপুৰুষ, অখিললোকনাথ, তীৰ্থসমখ্যাত প্ৰভুক ক’লে—“আপোনাৰ পৱিত্ৰ নাম শ্ৰৱণেই মঙ্গল; সেয়াই জপনীয়।”

Verse 16

श्रुत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेय- श्चक्रायुध: पतगराजभुजाधिरूढ: । चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मा- द्धस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोज्जहार ॥ १६ ॥

গজেন্দ্ৰৰ আৰ্ত প্ৰাৰ্থনা শুনি অপ্ৰমেয় হৰি, চক্ৰায়ুধ, গৰুড়ৰাজৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ তৎক্ষণাৎ তাত আবিৰ্ভূত হ’ল। চক্ৰেৰে গ্ৰাহৰ মুখ ছিন্ন কৰি, শুঁড় ধৰি ভগৱানে কৃপাৰে গজেন্দ্ৰক উদ্ধাৰ কৰিলে।

Verse 17

ज्यायान् गुणैरवरजोऽप्यदिते: सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यदथाधियज्ञ: । क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन याच्ञामृते पथि चरन् प्रभुभिर्न चाल्य: ॥ १७ ॥

অদিতিৰ পুত্ৰসকলৰ মাজত কনিষ্ঠ হৈও ভগৱান গুণে শ্ৰেষ্ঠ; অধিযজ্ঞৰূপে তেওঁ সকলো লোক আৱৰি ল’লে। বামনৰূপে তিন পদ ভূমি বিচাৰাৰ ছলে তেওঁ বলী মহাৰাজৰ সকলো ভূমি গ্ৰহণ কৰিলে, কিয়নো যাচনা নকৰিলে কোনো কৰ্তৃত্বশীলেও কাৰো ন্যায়সত্ত্ব হৰণ নকৰে।

Verse 18

नार्थो बलेरयमुरुक्रमपादशौच- माप: शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् । यो वै प्रतिश्रुतमृते न चिकीर्षदन्य- दात्मानमङ्ग मनसा हरयेऽभिमेने ॥ १८ ॥

বলী মহাৰাজে উৰুক্ৰম প্ৰভুৰ পদপদ্ম ধোৱা তীৰ্থজল শিৰত ধাৰণ কৰিলে। গুৰুৱে নিষেধ কৰিলেও তেওঁ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বাহিৰে আন একো নাভাবিলে। প্ৰভুৰ তৃতীয় পদ পূৰণ কৰিবলৈ তেওঁ নিজৰ দেহো মনতে হৰিৰ ওচৰত সমৰ্পণ কৰিলে; তেওঁৰ বাবে বলৰে জয় কৰা স্বৰ্গাধিপত্যও তুচ্ছ আছিল।

Verse 19

तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्ध- भावेन साधुपरितुष्ट उवाच योगम् । ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्त्वदीपं यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव ॥ १९ ॥

হে নাৰদ, হংসাৱতাৰ ৰূপে ভগৱানে তোমাৰ তীব্ৰ ভক্তিভাৱে অত্যন্ত সন্তুষ্ট হৈ তোমাক যোগ, জ্ঞান আৰু ভাগৱতধৰ্মৰ আত্মতত্ত্ব-দীপক উপদেশ স্পষ্টকৈ দিলে; যি বাসুদেৱ-শৰণাগতসকলে সহজে বুজে।

Verse 20

चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति । दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात् स्वकीर्तिं सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रै: ॥ २० ॥

মনু-অৱতাৰত ভগৱান মনুবংশধৰ হৈ, নিজৰ তেজে সকলো দিশত অবিহত চক্ৰায়ুধ ধৰি দহ মন্বন্তৰত দুষ্ট ৰজাসকলক দমন কৰিলে; আৰু নিজৰ চৰিত্ৰে ত্ৰিলোকৰ পৰা সত্যলোকলৈকে কীৰ্তি বিস্তাৰ কৰিলে।

Verse 21

धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयमेव कीर्ति- र्नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति । यज्ञे च भागममृतायुरवावरुन्ध आयुष्यवेदमनुशास्त्यवतीर्य लोके ॥ २१ ॥

ধন্বন্তৰি অৱতাৰত ভগৱান নিজৰ কীৰ্তিমাত্ৰেই সদায় ৰোগাক্ৰান্ত জীৱসকলৰ ৰোগ শীঘ্ৰে নাশ কৰে; তেওঁৰ দ্বাৰাই দেৱতাসকলে দীঘলীয়া আয়ু লাভ কৰে। তেওঁ যজ্ঞত নিজৰ ভাগ গ্ৰহণ কৰি, লোকত অৱতৰি আয়ুৰ্বেদ—চিকিৎসাবিদ্যা—উপদেশ দিয়ে।

Verse 22

क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ब्रह्मध्रुगुज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु । उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुग्रवीर्य- स्त्रि:सप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन ॥ २२ ॥

যেতিয়া ক্ষত্ৰিয় শাসকসকলে ব্ৰাহ্মধৰ্মক তুচ্ছ কৰি সত্যপথ ত্যাগ কৰি নৰকভোগ কামনা কৰিলে, তেতিয়া মহাত্মা ভগৱান পৰশুৰাম অৱতাৰত উগ্ৰ বীৰ্যৰে তীক্ষ্ণ পৰশু ধৰি পৃথিৱীৰ কাঁইটাসদৃশ সেই দুষ্ট ৰজাসকলক একুশবাৰ মূলসহ উপৰি পেলালে।

Verse 23

अस्मत्प्रसादसुमुख: कलया कलेश इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे । तिष्ठन् वनं सदयितानुज आविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर आर्तिमार्च्छत् ॥ २३ ॥

সকলো জীৱৰ প্ৰতি নিৰ্হেতুক কৃপাৰে ভগৱান নিজৰ পূৰ্ণ কলাসহ ইক্ষ্বাকুবংশত অৱতৰি, সীতাশক্তিৰ স্বামী ৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল। পিতা দশৰথৰ আদেশত তেওঁ পত্নী আৰু অনুজসহ বনলৈ প্ৰৱেশ কৰি বহু বছৰ তাত বাস কৰিলে; তেওঁৰ বিৰুদ্ধে বৈৰ কৰি দশকন্ধৰ ৰাৱণে মহা অপৰাধ কৰিলে আৰু শেষত পৰাভূত হ’ল।

Verse 24

यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद् दिधक्षो: । दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणद‍ृष्टय‍ा तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्र: ॥ २४ ॥

ভগৱান ৰামচন্দ্ৰ দূৰত থকা প্ৰিয় সখী সীতাৰ বিৰহত ব্যাকুল হৈ, হৰৰ দৰে দহকোৱা ৰঙা দৃষ্টিৰে ৰাৱণপুৰীৰ ফালে চালে। সেই ক্ৰোধতপ্ত দৃষ্টিৰ তাপত মকৰ, সাপ আৰু মগৰ আদি জলচৰ জ্বলি উঠিল; ভয়ত কঁপা সাগৰে তৎক্ষণাৎ পথ দি দিলে।

Verse 25

वक्ष:स्थलस्पर्शरुग्नमहेन्द्रवाह- दन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् । सद्योऽसुभि: सह विनेष्यति दारहर्तु- र्विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतोऽधिसैन्ये ॥ २५ ॥

যুদ্ধত ৰাৱণৰ বক্ষস্থলত ধাক্কা লাগি ইন্দ্ৰৰ বাহন ঐৰাৱতৰ দাঁত ভাঙি ছিটকি পৰিল, আৰু সেই খণ্ডবোৰে দিশবোৰ উজলাই তুলিলে। তাতে ৰাৱণ দৰ্পিত হৈ, যেন সৰ্বদিশজয়ী, সৈন্যমাজত হাঁহি হাঁহি ঘূৰি ফুৰিবলৈ ধৰিলে; কিন্তু ভগৱান ৰামচন্দ্ৰৰ ধনুৰ গর্জনময় টংকাৰ উঠাৰ লগে লগে তাৰ হাঁহি আৰু প্ৰাণ দুয়ো ক্ষণতে নিস্তব্ধ হ’ল।

Verse 26

भूमे: सुरेतरवरूथविमर्दिताया: क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेश: । जात: करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्ग: कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि ॥ २६ ॥

যেতিয়া ঈশ্বৰ-শ্ৰদ্ধাহীন ৰজাসকলৰ যুদ্ধবলে পৃথিৱী অতিভাৰাক্ৰান্ত হয়, তেতিয়া জগতৰ ক্লেশ হ্ৰাস কৰিবলৈ প্ৰভু নিজৰ অংশকলাৰে অৱতীৰ্ণ হয়। তেওঁ নিজৰ মূল স্বৰূপত শ্যাম কেশে শোভিত, তেওঁৰ গতি মানুহে ঠিকমতে বুজিব নোৱাৰে; আৰু নিজৰ দিৱ্য মহিমা বিস্তাৰ কৰিবলৈ তেওঁ অদ্ভুত কৰ্ম সম্পাদন কৰে।

Verse 27

तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकाया- स्त्रैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्त: । यद् रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम् ॥ २७ ॥

শ্ৰীকৃষ্ণ যে পৰমেশ্বৰ, তাত কোনো সন্দেহ নাই। নহ’লে মাকৰ কোলত থাকিয়েই পূতনা নামৰ মহাদৈত্যনীক বধ কৰা কেনেকৈ সম্ভৱ হ’ল, কেৱল তিনিমাহ বয়সতে পায়েৰে শকট উলটাই দিয়া কেনেকৈ হ’ল, বা হামাগুড়ি দি আকাশছোঁৱা যমলাৰ্জুন গছযোৰ উপড়াই পেলোৱা কেনেকৈ? এইবোৰ কৰ্ম ভগৱান ব্যতীত আন কাৰো পক্ষে অসম্ভৱ।

Verse 28

यद् वै व्रजे व्रजपशून् विषतोयपीतान् पालांस्त्वजीवयदनुग्रहद‍ृष्टिवृष्टय‍ा । तच्छुद्धयेऽतिविषवीर्यविलोलजिह्व- मुच्चाटयिष्यदुरगं विहरन् ह्रदिन्याम् ॥ २८ ॥

ব্ৰজত যেতিয়া গোপবালক আৰু তেওঁলোকৰ পশুবোৰে যমুনাৰ বিষাক্ত পানী পান কৰি অচেতন হ’ল, তেতিয়া ভগৱানে শিশুকালতেই কৃপাময় দৃষ্টিবর্ষণে তেওঁলোকক পুনৰ জীৱিত কৰিলে। তাৰ পিছত যমুনাৰ জল শুদ্ধ কৰিবলৈ খেলি থকা যেনে নদীত ঝাঁপ দি, বিষতৰঙ্গ উগলোৱা জিহ্বাযুক্ত কালীয় নাগক দমন কৰিলে। ভগৱান ব্যতীত এনে মহাকাৰ্য কোনে কৰিব পাৰে?

Verse 29

तत् कर्म दिव्यमिव यन्निशि नि:शयानं दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने । उन्नेष्यति व्रजमतोऽवसितान्तकालं नेत्रे पिधाप्य सबलोऽनधिगम्यवीर्य: ॥ २९ ॥

সেই ৰাতিতে ব্ৰজবাসীসকল নিশ্চিন্তে শুই থাকোঁতে, শুকান পাতৰ পৰা বনদাহ জ্বলি উঠিল আৰু সকলোৰে প্ৰাণান্ত হ’ব যেন লাগিল। তেতিয়া বলৰামসহ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে কেৱল চকু মুদিয়েই তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰিলে—ই তেওঁৰ অলৌকিক দিৱ্য কৰ্ম।

Verse 30

गृह्णीत यद् यदुपबन्धममुष्य माता शुल्बं सुतस्य न तु तत् तदमुष्य माति । यज्जृम्भतोऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कितमना: प्रतिबोधितासीत् ॥ ३० ॥

যেতিয়া যশোদা-মাতাই পুত্ৰৰ হাত দড়িৰে বাঁধিবলৈ ধৰিলে, যিমান দড়ি জোৰা দিয়া হয় সিমানেই সেয়া সদায় কম পৰিল—তাত সি নধৰিল। পাছত ভগৱানে ধীৰে ধীৰে জঁভাই লৈ মুখ মেলিলে, আৰু গোপীয়ে সেই মুখত সকলো ব্ৰহ্মাণ্ড দেখিলে; দেখি তেওঁ শংকিত হ’ল, কিন্তু শেষত পুত্ৰৰ যোগমায়াৰ তত্ত্বত অন্যভাবে নিশ্চিত হ’ল।

Verse 31

नन्दं च मोक्ष्यति भयाद् वरुणस्य पाशाद् गोपान् बिलेषु पिहितान् मयसूनुना च । अह्न्यापृतं निशि शयानमतिश्रमेण लोकं विकुण्ठमुपनेष्यति गोकुलं स्म ॥ ३१ ॥

ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে বৰুণৰ পাশৰ ভয়ৰ পৰা নন্দ মহাৰাজক মুক্ত কৰিব, আৰু মায়াৰ পুত্ৰই গুহাত বন্দী কৰা গোপবালসকলকো উদ্ধাৰ কৰিব। দিনভৰ পৰিশ্ৰম কৰি ৰাতি অতিশ্ৰমে শুই থকা ব্ৰজবাসীসকলক তেওঁ বৈকুণ্ঠলোকলৈ উন্নীত কৰিব—এই সকলো তেওঁৰ পৰম দিৱ্য কৰ্ম।

Verse 32

गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवाय देवेऽभिवर्षति पशून् कृपया रिरक्षु: । धर्तोच्छिलीन्ध्रमिव सप्तदिनानि सप्त- वर्षो महीध्रमनघैककरे सलीलम् ॥ ३२ ॥

গোপসকলে কৃষ্ণৰ নিৰ্দেশত ইন্দ্ৰৰ যজ্ঞ বন্ধ কৰাত, ইন্দ্ৰে ব্ৰজ ধ্বংস কৰিবলৈ সাত দিন ধৰি প্ৰবল বৰষুণ দিলে। ব্ৰজবাসী আৰু পশুসকলৰ ওপৰত অহৈতুক দয়াৰে, কেৱল সাত বছৰৰ নিৰ্দোষ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে গোবৰ্ধন পৰ্বত এক হাতে ছাতাৰ দৰে সাত দিন ধৰি তুলি ধৰিলে।

Verse 33

क्रीडन् वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां रासोन्मुख: कलपदायतमूर्च्छितेन । उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ॥ ३३ ॥

চন্দ্ৰৰশ্মিৰে উজ্জ্বল সেই ৰাতিতে বনত ৰাসলীলাৰ উদ্যত হৈ, ভগৱানে মধুৰ আৰু কোমল পদযুক্ত গীতে ব্ৰজবধূসকলৰ প্ৰেমব্যথা অধিক উজ্জীৱিত কৰিছিল। তেতিয়া কুবেৰাৰ অনুচৰ ধনদানুগ শঙ্খচূড় নামৰ দানৱে গোপীসকলক অপহৰণ কৰিলে; ভগৱানে তাৰ মস্তক ধড়ৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰিলে।

Verse 34

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

প্ৰলম্ব, ধেনুক, বক, কেশী, অৰিষ্ট, চাণূৰ, মুষ্টিক, কুৱলয়াপীড়, কংস, যৱন, নৰকাসুৰ, পৌণ্ড্ৰক আদি দানৱ আৰু শাল্ব, দ্বিবিদ, বল্বল, দন্তবক্র, সপ্তবৃষ, শম্বৰ, বিদূৰথ, ৰুক্মী আদি—সকলো ভগৱান হৰিৰ সৈতে ঘোৰ যুদ্ধ কৰে; নিহত হৈ কিছুমানে ব্ৰহ্মজ্যোতিত, কিছুমানে বৈকুণ্ঠধামত গমন কৰে।

Verse 35

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

যুদ্ধত নিপুণ, ধনু ধাৰণ কৰা কাম্বোজ, মৎস্য, কুরু, সৃঞ্জয়, কৈকয় আদি বীৰসকলেও বলৰাম, অৰ্জুন, ভীম আদি নাম-ব্যাজে প্ৰকাশিত হৰিৰ সৈতে সমৰত যুঁজে; নিহত হৈ তেওঁলোকে ব্ৰহ্মজ্যোতি বা তেওঁৰ বৈকুণ্ঠ-নিলয় লাভ কৰে।

Verse 36

कालेन मीलितधियामवमृश्य नृणां स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपार: । आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म ॥ ३६ ॥

কালৰ প্ৰভাৱত যিসকলৰ বুদ্ধি ম্লান আৰু আয়ু স্বল্প, তেওঁলোকৰ বাবে বৈদিক পথ অতি দুৰ্গম—এই কথা বিবেচনা কৰি ভগৱান স্বয়ং সত্যৱতীৰ পুত্ৰ (ব্যাসদেৱ) ৰূপে আবিৰ্ভূত হৈ বেদ-ৰূপী বৃক্ষক যুগানুসাৰে বহু শাখাত বিভাজিত কৰিব।

Verse 37

देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां पूर्भिर्मयेन विहिताभिरद‍ृश्यतूर्भि: । लोकान् घ्नतां मतिविमोहमतिप्रलोभं वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम् ॥ ३७ ॥

যেতিয়া দেবদ্বেষীসকল বৈদিক বিজ্ঞানত নিষ্ঠ হৈ, মায়াই নিৰ্মিত অদৃশ্যগামী পুৰ/যানত আকাশে বিচৰণ কৰি বিভিন্ন লোকৰ বাসিন্দাসকলক সংহাৰ কৰিব, তেতিয়া ভগৱান জনাৰ্দন বুদ্ধৰ মনোহৰ বেশ ধৰি তেওঁলোকৰ মতি মোহিত কৰিব আৰু উপধৰ্মৰ বহু উপদেশ প্ৰচাৰ কৰিব।

Verse 38

यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरे: कथा: स्यु: पाषण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवा: । स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान् युगान्ते ॥ ३८ ॥

যেতিয়া তথাকথিত সৎলোকৰ ঘৰতো হৰিকথা নাথাকে, দ্বিজসকল পাষণ্ডী হয়, আৰু নৃদেৱ (শাসক)সকল বৃষলস্বভাৱী হয়; লগতে য’ত ‘স্বাহা’, ‘স্বধা’, ‘বষট্’ আদি যজ্ঞশব্দো অজানা—তেতিয়া কলিযুগৰ অন্তত ভগৱান পৰম শাস্তাৰূপে আবিৰ্ভূত হ’ব।

Verse 39

सर्गे तपोऽहमृषयो नव ये प्रजेशा: स्थानेऽथ धर्ममखमन्वमरावनीशा: । अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमा: पुरुशक्तिभाज: ॥ ३९ ॥

সৃষ্টিৰ আৰম্ভণিতে তপস্যা, মই (ব্ৰহ্মা), প্ৰজাপতি আৰু নৱ মহাৰ্ষি প্ৰজা উৎপন্ন কৰে; স্থিতিকালত ভগৱান বিষ্ণু, দেবগণ, লোকপাল আৰু বিভিন্ন লোকৰ ৰজাসকল থাকে; অন্তত অধৰ্ম, তাৰ পিছত ৰুদ্ৰ আৰু ক্ৰোধমত্ত নাস্তিকাদি—এই সকলো পৰম প্ৰভুৰ শক্তিৰ প্ৰতিনিধি বিভূতি।

Verse 40

विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमोऽर्हतीह य: पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि । चस्कम्भ य: स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं यस्मात् त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ॥ ४० ॥

ইয়াত বিষ্ণুৰ পৰাক্ৰম সম্পূৰ্ণকৈ কোনে গণনা কৰিব পাৰে? যি পণ্ডিত ব্ৰহ্মাণ্ডৰ পৰমাণুৰ ৰেণুও মাপিব পাৰে, সেয়েও নোৱাৰে; কিয়নো তেওঁ ত্ৰিবিক্ৰমৰূপে অনায়াসে পদক্ষেপ কৰি ত্ৰিপৃষ্ঠ অতিক্ৰম কৰি ত্ৰিগুণ-সাম্যধামলৈকে গৈ সকলোকে কঁপাই তুলিছিল।

Verse 41

नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽग्रजास्ते मायाबलस्य पुरुषस्य कुतोऽवरा ये । गायन् गुणान् दशशतानन आदिदेव: शेषोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ॥ ४१ ॥

মই আৰু তোমাৰ আগতে জন্ম লোৱা এই সকলো মুনিও মায়াবলসম্পন্ন পৰম পুৰুষৰ অন্ত নাজানো; তেন্তে আমাৰ পিছত জন্ম লোৱা আনসকলে কেনেকৈ জানিব? আদিদেৱ শেষেও হাজাৰ মুখে প্ৰভুৰ গুণ গাই থাকিলেও আজিলৈকে তেওঁৰ সীমা পোৱা নাই।

Verse 42

येषां स एष भगवान् दययेदनन्त: सर्वात्मनाश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् । ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायां नैषां ममाहमिति धी: श्वश‍ृगालभक्ष्ये ॥ ४२ ॥

যিসকলৰ ওপৰত এই অনন্ত ভগৱানে দয়া কৰে, আৰু যিসকলে নিষ্কপটভাৱে সৰ্বাত্মনা প্ৰভুৰ পদাশ্ৰয় লৈ সেৱাত শৰণাগত হয়, তেওঁলোকে দুস্তৰ দেবমায়া পাৰ হৈ প্ৰভুক বুজি পায়। কিন্তু যিসকলে শেষত কুকুৰ-শৃগালৰ খাদ্য হোৱা এই দেহত ‘মই’ ‘মোৰ’ বুদ্ধি ধৰে, তেওঁলোকে নোৱাৰে।

Verse 43

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

হে নাৰদ, প্ৰভুৰ শক্তিসমূহ অচিন্ত্য আৰু অপৰিমেয়; তথাপি আমি শৰণাগত ভক্তসকলে যোগমায়াৰ দ্বাৰা তেওঁৰ কাৰ্যপদ্ধতি জানো। তদ্ৰূপ সৰ্বশক্তিমান শিৱ, দৈত্যকুল-শ্ৰেষ্ঠ প্ৰহ্লাদ, স্বায়ম্ভুৱ মনু, তেওঁৰ পত্নী শতৰূপা, তেওঁৰ সন্তান (প্ৰিয়ব্ৰত, উত্তানপাদ, আকূতি, দেবহূতি, প্ৰসূতি আদি), প্ৰাচীনবৰ্হি, ঋভু, অঙ্গ, ধ্ৰুৱ, ইক্ষ্বাকু, ঐল, মুচুকুন্দ, বিদেহ (জনক), গাধি, ৰঘু, অম্বৰীষ, সগৰ, গয়, নহুষ, মান্ধাতা, অলর্ক, শতধন্বা, অনু, ৰন্তিদেৱ, ভীষ্ম, বলি, অমূর্ত্তৰয়, দিলীপ, সৌভৰি, উৎঙ্ক, শিবি, দেবল, পিপ্পলাদ, সাৰস্বত, উদ্ধৱ, পৰাশৰ, ভূৰিষেণ, বিভীষণ, হনুমান, শুকদেৱ, অৰ্জুন, আৰ্ষ্টিষেণ, বিদুৰ, শ্রুতদেৱ আদি সকলেও তেওঁৰ শক্তি জানে।

Verse 44

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

হে নাৰদ, পৰম ভগৱানৰ যোগমায়া-শক্তি অজ্ঞেয় আৰু অপৰিমেয় হ’লেও, আমি শৰণাগত ভক্ত হোৱাৰ বাবে তেওঁ যোগমায়াৰে কেনেকৈ কাৰ্য কৰে সেয়া জানো। তদ্ৰূপে সৰ্বশক্তিমান শিৱ, দৈত্যকুলশ্ৰেষ্ঠ প্ৰহ্লাদ, স্বায়ম্ভুৱ মনু, শতৰূপা আৰু তেওঁলোকৰ সন্তান, প্ৰাচীনবৰ্হি, ঋভু, অংগ আৰু ধ্ৰুৱ আদি সকলেও সেয়া জানে।

Verse 45

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

ইক্ষ্বাকু, ঐল, মুচুকুন্দ, বিদেহ (জনক), গাধি, ৰঘু, অম্বৰীষ, সগৰ, গয়, নাহুষ, মান্ধাতা, অলৰ্ক, শতধন্বা, অনু, ৰন্তিদেৱ, দেবব্ৰত (ভীষ্ম), বলি, অমূর্ত্তৰয় আৰু দিলীপ—এই সকলেও ভগৱানৰ যোগমায়া-শক্তি জানে।

Verse 46

ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवा: । यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षा- स्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये ॥ ४६ ॥

স্ত্ৰী, শূদ্ৰ, হূণ, শবৰ আদি—পাপজীৱন নোৱা লোকেও—শুদ্ধ ভক্তৰ শৰণ লৈ আৰু তেওঁলোকৰ পদাঙ্ক অনুসৰণ কৰি ভগৱৎ-বিজ্ঞান জানে আৰু দেৱমায়া অতিক্ৰম কৰি মুক্ত হয়; তেন্তে শ্ৰুতি ধাৰণ কৰা লোকৰ কথা কি ক’ব!

Verse 47

शश्वत् प्रशान्तमभयं प्रतिबोधमात्रं शुद्धं समं सदसत: परमात्मतत्त्वम् । शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियार्थो माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना तद् वै पदं भगवत: परमस्य पुंसो ब्रह्मेति यद् विदुरजस्रसुखं विशोकम् ॥ ४७ ॥

যি তত্ত্ব শাশ্বত, পৰম শান্ত, নিৰ্ভয়, কেৱল বোধস্বৰূপ, শুদ্ধ আৰু সম—সৎ-অসৎৰ অতীত সেই পৰমাত্ম-তত্ত্ব। য’ত ফলকাম কৰ্মৰ বাবে শব্দ-প্ৰপঞ্চ নাই, আৰু যাৰ সন্মুখত মায়া লজ্জিত হৈ আঁতৰি যায়—সেই পৰম পুৰুষ ভগৱানৰ পৰম পদকেই ‘ব্ৰহ্ম’ বুলি জনা যায়; অবিৰাম আনন্দময় আৰু শোকহীন।

Verse 48

सध्‌रयङ् नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं । जह्यु: स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्र: ॥ ४८ ॥

সেই অতীন্দ্ৰিয় অৱস্থাত জ্ঞানী-যোগীয়ে কৰা কৃত্ৰিম মন-নিয়ন্ত্ৰণ, তৰ্ক-বিতৰ্ক বা ধ্যানৰ প্ৰয়োজন নাথাকে; সাধকে সেয়া ত্যাগ কৰে, যেন স্বৰ্গৰাজ ইন্দ্ৰ কূপ খননৰ কষ্ট এৰি দিয়ে।

Verse 49

स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सत: प्रसिद्धि: । देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यतेऽज: ॥ ४९ ॥

সকলো শ্ৰেয়সৰ অধিপতি সেই বিভু ভগৱান, কিয়নো জীৱৰ ভৌতিক বা আধ্যাত্মিক কৰ্মফল তেওঁৰ দ্বাৰাই সিদ্ধ হয়। দেহধাতু নষ্ট হলেও অজ জীৱ আকাশস্থ বায়ুৰ দৰে নষ্ট নহয়।

Verse 50

सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावन: । समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात् सदसच्च यत् ॥ ५० ॥

হে পুত্ৰ, মই সংক্ষেপে সেই বিশ্বভাবন ভগৱানক ক’লোঁ। হৰি ব্যতীত সৎ আৰু অসৎ—উভয়ৰ অন্য কোনো কাৰণ নাই।

Verse 51

इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् । संग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद् विपुलीकुरु ॥ ५१ ॥

হে নাৰদ, ‘ভাগৱত’ নামৰ এই ভগৱদ্-বিজ্ঞান ভগৱানে মোক সংক্ষেপে কৈছিল; ই তেওঁৰ বিভিন্ন বিভূতিৰ সংগ্ৰহ। তুমি ইয়াক বিস্তাৰ কৰা।

Verse 52

यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिर्भविष्यति । सर्वात्मन्यखिलाधारे इति सङ्कल्प्य वर्णय ॥ ५२ ॥

দৃঢ় সংকল্পে এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা, যাতে মানুহৰ অন্তৰত সৰ্বাত্মা আৰু অখিলাধাৰ ভগৱান হৰিৰ প্ৰতি ভক্তি উদয় হয়।

Verse 53

मायां वर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यानुमोदत: । श‍ृण्वत: श्रद्धया नित्यं माययात्मा न मुह्यति ॥ ५३ ॥

সেই ঈশ্বৰৰ মায়াশক্তি-সহ লীলাসমূহ তেওঁৰ অনুমোদন অনুসাৰে বৰ্ণনা কৰিব লাগে। যিয়ে শ্ৰদ্ধাৰে নিত্য শুনে, তাৰ আত্মা মায়াত মোহিত নহয়।