Adhyaya 2
Kali-yuga’s Degradation, the Advent of Kalki, and the Reset of the Yuga Cycle
এই অধ্যায়ত শুকদেৱ গোস্বামী পৰীক্ষিত মহাৰাজক কলিযুগৰ লক্ষণ বৰ্ণনা কৰে—সত্য, শৌচ, দয়া আৰু ক্ষমা/সহনশীলতা আদি ধৰ্মস্তম্ভ দিনেদিনে ক্ষয় হয়; সমাজৰ পৰিচয় ধন আৰু বাহ্য চিহ্নত সীমাবদ্ধ হয়; শাসন লুণ্ঠনমুখী হৈ পৰে। দুষ্ট প্ৰজা বৃদ্ধি পালে বলৱানসকলে ক্ষমতা দখল কৰে; কৰ আৰু দুৰ্ভিক্ষত পীড়িত লোকসকল পলাই গৈ বনীয়া আহাৰত জীৱন ধাৰে, আয়ুও বহুত কমি যায়। তাৰ পাছত ভগৱান বিষ্ণু শম্ভলাত কল্কি অৱতাৰ ৰূপে প্ৰকট হৈ ভণ্ড ৰজাসকলক বিনাশ কৰে, অৱশিষ্টসকলক শুদ্ধ কৰি শুভ গ্ৰহযোগে সত্যযুগৰ পুনৰুত্থান ঘটায়। বংশ-কালক্রম, সপ্তর্ষিমণ্ডলৰ নক্ষত্ৰগমনক সময়চিহ্ন, আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰস্থানৰ লগে লগে কলিৰ আৰম্ভণি—এই সকলো উল্লেখ আছে; শেষত কালৰ অধীনত ৰাজমমতাৰ ব্যৰ্থতা বিষয়ে মননৰ বাবে পৰৱৰ্তী অংশৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ततश्चानुदिनं धर्म: सत्यं शौचं क्षमा दया । कालेन बलिना राजन् नङ्क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृति: ॥ १ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ ক’লে—হে ৰাজন, কলিযুগৰ প্ৰবল প্ৰভাৱত ধৰ্ম, সত্য, শৌচ, ক্ষমা, দয়া আৰু আয়ু, দেহবল, স্মৃতি দিনে দিনে ক্ষয় হ’ব।
Verse 2
वित्तमेव कलौ नृणां जन्माचारगुणोदय: । धर्मन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ॥ २ ॥
কলিযুগত মানুহৰ বাবে ধনেই হ’ব উত্তম জন্ম, সদাচাৰ আৰু গুণোদয়ৰ চিন; আৰু ধৰ্ম-ন্যায়ৰ ব্যৱস্থাত কাৰণ হ’ব কেৱল বল।
Verse 3
दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके । स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ॥ ३ ॥
দাম্পত্যত কেৱল ওপৰুৱা আকৰ্ষণেই কাৰণ হ’ব; ব্যৱসায়-ব্যৱহাৰত সফলতা মায়া-ছলনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব; নাৰীত্ব-পুৰুষত্ব ৰতি-কৌশলৰে মাপা হ’ব; আৰু ব্ৰাহ্মণত্ব কেৱল যজ্ঞোপবীত (সূত্ৰ) ধাৰণৰ দ্বাৰাই ধৰা হ’ব।
Verse 4
लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् । अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वच: ॥ ४ ॥
আশ্ৰমৰ পৰিচয় কেৱল বাহ্যিক চিহ্নে নিৰ্ধাৰিত হ’ব, আৰু সেই ভিত্তিতেই লোক এক আশ্ৰমৰ পৰা আন আশ্ৰমলৈ সলনি হ’ব। উপাৰ্জন নাথাকিলে নীতি-ন্যায় দুর্বল হ’ব; আৰু কথাৰ কৌশলকেই পাণ্ডিত্য বুলি ধৰা হ’ব।
Verse 5
अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु । स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानमेव प्रसाधनम् ॥ ५ ॥
ধন নাথাকিলেই অসাধু বুলি ধৰা হ’ব; আৰু সাধুত্বৰ নামে দম্ভই গ্ৰহণযোগ্য হ’ব। বিয়া কেৱল মুখে-মুখে স্বীকাৰৰ দ্বাৰাই হ’ব; আৰু স্নানকেই সাজ-প্ৰসাধন বুলি মানা হ’ব।
Verse 6
दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् । उदरंभरता स्वार्थ: सत्यत्वे धार्ष्ट्यमेव हि । दाक्ष्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् ॥ ६ ॥
দূৰত থকা জলাশয়কেই তীৰ্থ বুলি ধৰা হ’ব, আৰু সৌন্দৰ্য কেৱল চুলিৰ সাজত বুলি গণ্য হ’ব। পেট ভৰোৱাই জীৱনৰ লক্ষ্য হ’ব, আৰু যি ধৃষ্ট সেয়াই সত্যবাদী বুলি মানা হ’ব। যি পৰিয়াল পোহপাল দিব পাৰে সেয়াই দক্ষ বুলি কোৱা হ’ব, আৰু ধৰ্মাচৰণ কেৱল যশৰ বাবে হ’ব।
Verse 7
एवं प्रजाभिर्दुष्टाभिराकीर्णे क्षितिमण्डले । ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृप: ॥ ७ ॥
এইদৰে পৃথিৱী দুষ্ট প্ৰজাৰে ভৰি উঠিলে, ব্ৰাহ্মণ-ৱৈশ্য-ক্ষত্ৰিয়-শূদ্ৰ—যি কোনো বৰ্ণৰ ভিতৰত যি আটাইতকৈ বলৱান, সেয়াই ৰাজক্ষমতা লাভ কৰিব।
Verse 8
प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर्निर्घृणैर्दस्युधर्मभि: । आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् ॥ ८ ॥
লোভী আৰু নিৰ্দয় ৰাজন্যসকলে চোৰৰ দৰে আচৰণ কৰিব; তেওঁলোকৰ হাতত পত্নী আৰু ধন হেৰুৱাই প্ৰজাসকল পাহাৰ আৰু অৰণ্যলৈ পলাই যাব।
Verse 9
शाकमूलामिषक्षौद्रफलपुष्पाष्टिभोजना: । अनावृष्टया विनङ्क्ष्यन्ति दुर्भिक्षकरपीडिता: ॥ ९ ॥
দুৰ্ভিক্ষ আৰু অতিৰিক্ত কৰৰ পীড়াত মানুহে শাক, মূল, মাংস, বনৰ মৌ, ফল, ফুল আৰু বীজ খাই জীৱন চলাব। অনাবৃষ্টিৰে তেওঁলোক সম্পূৰ্ণৰূপে বিনষ্ট হ’ব।
Verse 10
शीतवातातपप्रावृड्हिमैरन्योन्यत: प्रजा: । क्षुत्तृड्भ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया ॥ १० ॥
শীত, বতাহ, তাপ, বৰষুণ আৰু তুষাৰে প্ৰজাসকল ভীষণ কষ্ট পাব। তাৰ ওপৰত পৰস্পৰ কলহ, ক্ষুধা-তৃষ্ণা, ৰোগ আৰু তীব্ৰ চিন্তাই তেওঁলোকক অধিক পীড়িত কৰিব।
Verse 11
त्रिंशद्विंशतिवर्षाणि परमायु: कलौ नृणाम् ॥ ११ ॥
কলিযুগত মানুহৰ সৰ্বাধিক আয়ুস পঞ্চাশ বছৰলৈ হ্ৰাস পাব।
Verse 12
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
কলিযুগত শৰীৰ ক্ষয় হ'ব আৰু ধৰ্ম নষ্ট হ'ব। তেতিয়া ভগৱানে ধৰ্ম ৰক্ষাৰ বাবে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 13
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
কলিযুগত শৰীৰ ক্ষয় হ'ব আৰু ধৰ্ম নষ্ট হ'ব। তেতিয়া ভগৱানে ধৰ্ম ৰক্ষাৰ বাবে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 14
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
কলিযুগত শৰীৰ ক্ষয় হ'ব আৰু ধৰ্ম নষ্ট হ'ব। তেতিয়া ভগৱানে ধৰ্ম ৰক্ষাৰ বাবে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 15
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
কলিযুগত শৰীৰ ক্ষয় হ'ব আৰু ধৰ্ম নষ্ট হ'ব। তেতিয়া ভগৱানে ধৰ্ম ৰক্ষাৰ বাবে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 16
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
কলিযুগৰ অন্তত কলিদোষৰ বাবে জীৱসকলৰ দেহ ক্ষীণ হ’ব; বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্ম নষ্ট হ’ব আৰু মানৱসমাজত বেদপথ বিস্মৃত হ’ব। ধৰ্ম পাষণ্ডে ভৰা হ’ব, ৰজাসকল দস্যুপ্ৰায় হ’ব; মানুহ চুৰি, মিছা আৰু বৃথা হিংসাত লিপ্ত হ’ব; সকলো বৰ্ণ শূদ্ৰপ্ৰায় হ’ব। গাই ছাগলৰ দৰে, আশ্ৰম ঘৰসম, আৰু আত্মীয়তা কেৱল বিবাহবন্ধনলৈ সীমিত হ’ব। ঔষধি সৰু হ’ব, গছ শমী গছৰ দৰে বামন, মেঘ বিদ্যুতে ভৰা, ঘৰ পুণ্যশূন্য; মানুহ গাধাৰ দৰে হ’ব। তেতিয়া ধৰ্মৰক্ষা কৰিবলৈ ভগৱান শুদ্ধ সত্ত্বশক্তিৰে অৱতৰি সনাতন ধৰ্ম উদ্ধাৰ কৰিব।
Verse 17
चराचरगुरोर्विष्णोरीश्वरस्याखिलात्मन: । धर्मत्राणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये ॥ १७ ॥
চৰ-অচৰ সকলো জীৱৰ গুৰু, সৰ্বেশ্বৰ আৰু অখিলাত্মা ভগৱান বিষ্ণু ধৰ্মৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু সাধুভক্তসকলক কৰ্মফল-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰে।
Verse 18
शम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मन: । भवने विष्णुयशस: कल्कि: प्रादुर्भविष्यति ॥ १८ ॥
শম্ভল গাঁৱৰ প্ৰধান, মহাত্মা ব্ৰাহ্মণ বিষ্ণুযশাৰ গৃহত ভগৱান কল্কি প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ব।
Verse 19
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥
জগত্পতি ভগৱান কল্কি দ্ৰুতগামী দেবদত্ত অশ্বত আৰোহণ কৰি, হাতে খড়্গ ধৰি, নিজৰ অষ্ট ঐশ্বৰ্য আৰু দিব্য গুণ প্ৰকাশ কৰি পৃথিৱীত অতি বেগে বিচৰণ কৰিব। অতুল তেজে দীপ্ত হৈ, ৰজাৰ বেশ ধৰা দস্যুসকলক তেওঁ কোটিকোটিভাৱে সংহাৰ কৰিব।
Verse 20
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥
জগত্পতি ভগৱান কল্কি দ্ৰুতগামী দেবদত্ত অশ্বত আৰোহণ কৰি, হাতে খড়্গ ধৰি, নিজৰ অষ্ট ঐশ্বৰ্য আৰু দিব্য গুণ প্ৰকাশ কৰি পৃথিৱীত অতি বেগে বিচৰণ কৰিব। অতুল তেজে দীপ্ত হৈ, ৰজাৰ বেশ ধৰা দস্যুসকলক তেওঁ কোটিকোটিভাৱে সংহাৰ কৰিব।
Verse 21
अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै । वासुदेवाङ्गरागातिपुण्यगन्धानिलस्पृशाम् । पौरजानपदानां वै हतेष्वखिलदस्युषु ॥ २१ ॥
যেতিয়া সকলো দস্যুস্বভাৱৰ ভণ্ড ৰজা নিধন হ’ব, তেতিয়া নগৰ-গাঁওবাসীয়ে ভগৱান বাসুদেৱৰ চন্দনলেপ আদি দিৱ্য অলংকাৰৰ পৰম পুণ্য সুগন্ধ বহন কৰা বতাহৰ স্পৰ্শ পাই মন অতি নিৰ্মল কৰিব।
Verse 22
तेषां प्रजाविसर्गश्च स्थविष्ठ: सम्भविष्यति । वासुदेवे भगवति सत्त्वमूर्तौ हृदि स्थिते ॥ २२ ॥
যেতিয়া সত্ত্বমূৰ্তি ভগৱান বাসুদেৱ তেওঁলোকৰ হৃদয়ত স্থিত হ’ব, তেতিয়া অৱশিষ্ট প্ৰজাৰ সন্তান-সৃষ্টি অতি প্ৰচুৰ হ’ব আৰু পৃথিৱী পুনৰ জনসমৃদ্ধ হ’ব।
Verse 23
यदावतीर्णो भगवान् कल्किर्धर्मपतिर्हरि: । कृतं भविष्यति तदा प्रजासूतिश्च सात्त्विकी ॥ २३ ॥
যেতিয়া ধৰ্মৰ পালনকৰ্তা ভগৱান হৰি কল্কি ৰূপে পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হ’ব, তেতিয়া কৃত (সত্য) যুগ আৰম্ভ হ’ব আৰু মানবসমাজত সত্ত্বগুণময় সন্তান-উৎপত্তি হ’ব।
Verse 24
यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम् ॥ २४ ॥
যেতিয়া চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু তিষ্য (পুষ্য) নক্ষত্ৰ-সম্পৰ্কীয় বৃহস্পতি একে ৰাশিত একত্ৰ হ’ব, তেতিয়াই সেই মুহূর্ততে কৃত (সত্য) যুগ আৰম্ভ হ’ব।
Verse 25
येऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवा: । ते त उद्देशत: प्रोक्ता वंशीया: सोमसूर्ययो: ॥ २५ ॥
এইদৰে সূৰ্য আৰু সোম (চন্দ্ৰ) বংশৰ অন্তৰ্গত অতীত, বর্তমান আৰু ভবিষ্যৎ—সকলো ৰজাক মই সংক্ষেপে বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 26
आरभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिषेचनम् । एतद् वर्षसहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम् ॥ २६ ॥
আপোনাৰ জন্মৰ পৰা নন্দৰাজাৰ অভিষেকলৈকে এক হাজাৰ একশ পঞ্চাশ বছৰ অতিবাহিত হ’ব।
Verse 27
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥
সপ্তৰ্ষি-মণ্ডলত পুলহ আৰু ক্রতু প্ৰথমে উদিত হয়। তেওঁলোকৰ মধ্যবিন্দুৰে উত্তৰ-দক্ষিণ ৰেখা টানিলে যি নক্ষত্ৰত ৰেখা পৰে, সেয়াই সেই সময়ৰ অধিপ নক্ষত্ৰ। ঋষিসকল সেই নক্ষত্ৰৰ সৈতে এশ মানৱ-বছৰ যুক্ত থাকে; আপোনাৰ কালে তেওঁলোক মঘা নক্ষত্ৰত অৱস্থিত।
Verse 28
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥
সেই নক্ষত্ৰৰ সৈতে সপ্তৰ্ষিসকল এশ মানৱ-বছৰ যুক্ত থাকে; আপোনাৰ কালে তেওঁলোক এতিয়া মঘা নক্ষত্ৰত আশ্ৰিত।
Verse 29
विष्णोर्भगवतो भानु: कृष्णाख्योऽसौ दिवं गत: । तदाविशत् कलिर्लोकं पापे यद् रमते जन: ॥ २९ ॥
সূৰ্যসম দীপ্তিমান ভগৱান বিষ্ণু, কৃষ্ণ নামে পৰিচিত, যেতিয়া দিব্য ধামলৈ গ’ল, তেতিয়া কলি জগতত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু মানুহ পাপত ৰমিবলৈ ধৰিলে।
Verse 30
यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशनास्ते रमापति: । तावत् कलिर्वै पृथिवीं पराक्रन्तुं न चाशकत् ॥ ३० ॥
যিমান দিনলৈকে লক্ষ্মীপতি শ্ৰীকৃষ্ণে নিজৰ পদ্মচৰণেৰে পৃথিৱী স্পৰ্শ কৰি আছিল, তিমান দিনলৈকে কলিয়ে এই পৃথিৱীক দমন কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 31
यदा देवर्षय: सप्त मघासु विचरन्ति हि । तदा प्रवृत्तस्तु कलिर्द्वादशाब्दशतात्मक: ॥ ३१ ॥
যেতিয়া সপ্ত দেবর্ষি মঘা নক্ষত্ৰত বিচৰণ কৰে, তেতিয়া কলিযুগ প্ৰৱৰ্তিত হয়; ইয়াৰ পৰিমাণ দেৱতাসকলৰ বাৰশ বছৰ।
Verse 32
यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षय: । तदा नन्दात् प्रभृत्येष कलिर्वृद्धिं गमिष्यति ॥ ३२ ॥
যেতিয়া মহর্ষিসকল মঘাৰ পৰা পূৰ্বাষাঢ়ালৈ গমন কৰিব, তেতিয়া নন্দৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কলি পূৰ্ণ বলে বৃদ্ধি পাব।
Verse 33
यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि । प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहु: पुराविद: ॥ ३३ ॥
যেদিন শ্ৰীকৃষ্ণ ভগৱান দিব্য ধামলৈ গ’ল, সেই দিনেই কলিযুগৰ প্ৰভাৱ আৰম্ভ হ’ল বুলি পুৰাবিদসকলে কয়।
Verse 34
दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुन: कृतम् । भविष्यति तदा नृणां मन आत्मप्रकाशकम् ॥ ३४ ॥
কলিযুগৰ এক হাজাৰ দিব্য বছৰৰ চতুৰ্থ অংশ শেষ হ’লে পুনৰ কৃতযুগ (সত্যযুগ) প্ৰকাশ পাব; তেতিয়া মানুহৰ মন আত্মপ্ৰকাশময় হ’ব।
Verse 35
इत्येष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि । तथा विट्शूद्रविप्राणां तास्ता ज्ञेया युगे युगे ॥ ३५ ॥
এইদৰে পৃথিৱীত পৰিচিত মনুৰ ৰাজবংশৰ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। তেনেদৰে যুগে যুগে বাস কৰা বৈশ্য, শূদ্ৰ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ ইতিহাসো জানিব পাৰি।
Verse 36
एतेषां नामलिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनाम् । कथामात्रावशिष्टानां कीर्तिरेव स्थिता भुवि ॥ ३६ ॥
এই মহাত্মা পুৰুষসকল এতিয়া কেৱল নাম-লক্ষণৰ দ্বাৰাই জনা যায়। তেওঁলোক অতীতৰ কাহিনীতেই অৱশিষ্ট; পৃথিৱীত কেৱল তেওঁলোকৰ কীৰ্তি স্থিৰ আছে।
Verse 37
देवापि: शान्तनोर्भ्राता मरुश्चेक्ष्वाकुवंशज: । कलापग्राम आसाते महायोगबलान्वितौ ॥ ३७ ॥
মহাৰাজ শান্তনুৰ ভ্ৰাতা দেবাপি আৰু ইক্ষ্বাকুবংশীয় মৰু—এই দুয়ো মহাযোগবলসম্পন্ন হৈ কলাপ গাঁৱত আজিও বাস কৰে।
Verse 38
ताविहैत्य कलेरन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ । वर्णाश्रमयुतं धर्मं पूर्ववत् प्रथयिष्यत: ॥ ३८ ॥
কলিযুগৰ অন্তত সেই দুজন ৰজা, সাক্ষাৎ বাসুদেৱৰ উপদেশ লাভ কৰি, পুনৰ আহি পূৰ্বৰ দৰে বৰ্ণাশ্ৰমযুত ধৰ্মক মানৱসমাজত পুনঃ প্ৰতিষ্ঠা আৰু প্ৰচাৰ কৰিব।
Verse 39
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । अनेन क्रमयोगेन भुवि प्राणिषु वर्तते ॥ ३९ ॥
সত্য, ত্ৰেতা, দ্বাপৰ আৰু কলি—এই চাৰিযুগ এই একে ক্ৰমে পৃথিৱীৰ প্ৰাণীসমূহৰ মাজত নিৰন্তৰ চলি থাকে।
Verse 40
राजन्नेते मया प्रोक्ता नरदेवास्तथापरे । भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गता: ॥ ४० ॥
হে ৰজা পৰীক্ষিত! মই কোৱা এই নৰদেৱাসকল আৰু আন সকলোও, এই ভূমিত ‘মোৰ’ বুলি মমত্ব ধৰি শেষত ইয়াক ত্যাগ কৰি বিনাশলৈ যায়।
Verse 41
कृमिविड्भस्मसंज्ञान्ते राजनाम्नोऽपि यस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ ४१ ॥
যদিও এতিয়া দেহক “ৰাজা” বুলি কোৱা হয়, শেষত তাৰ নাম “কীট”, “মল” বা “ভস্ম” হৈ পৰে। দেহৰ স্বাৰ্থত জীৱক কষ্ট দিয়া মানুহে নিজৰ সত্য হিত কি জানিব? কিয়নো তাৰ কৰ্মই তাক নৰকলৈ লৈ যায়।
Verse 42
कथं सेयमखण्डा भू: पूर्वैर्मे पुरुषैर्धृता । मत्पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्पूर्वा वंशजस्य वा ॥ ४२ ॥
ভোগাসক্ত ৰজা ভাবে— “এই অখণ্ড পৃথিৱী মোৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ অধীনত আছিল, এতিয়া মোৰ অধিকাৰত। মই কেনেকৈ ইয়াক মোৰ পুত্ৰ, পৌত্ৰ আৰু অন্য বংশধৰসকলৰ হাতত স্থিৰ কৰি ৰাখিম?”
Verse 43
तेजोऽबन्नमयं कायं गृहीत्वात्मतयाबुधा: । महीं ममतया चोभौ हित्वान्तेऽदर्शनं गता: ॥ ४३ ॥
মূঢ়সকলে মাটি, পানী আৰু অগ্নিৰে গঠিত এই দেহক “মই” বুলি ধৰে আৰু পৃথিৱীক “মোৰ” বুলি মানে; কিন্তু শেষত দেহ আৰু ভূমি—দুয়োটাই ত্যাগ কৰি অদৃশ্য হৈ যায়।
Verse 44
ये ये भूपतयो राजन् भुञ्जते भुवमोजसा । कालेन ते कृता: सर्वे कथामात्रा: कथासु च ॥ ४४ ॥
হে ৰজা পৰীক্ষিত! যি যি ভূপতিয়ে নিজৰ বলত পৃথিৱী ভোগ কৰিব খুজিছিল, সময়ৰ বলত তেওঁলোক সকলো নাশ হ’ল; কাহিনীত তেওঁলোক কেৱল কাহিনী-মাত্ৰ হৈ ৰ’ল।
Frequently Asked Questions
Bhagavatam 12.2 describes a systematic inversion of values: virtue declines daily; wealth becomes the primary credential for status; justice follows power rather than dharma; relationships rest on superficial attraction; spiritual identity becomes external and performative; rulers behave like thieves; and common life is destabilized by taxation, famine, climate hardship, disease, and anxiety—culminating in shortened lifespan and societal fragmentation.
Viṣṇuyaśā is named as the eminent brāhmaṇa in whose home Kalki appears. Śambhala is significant as the prophesied locus of Kalki’s advent, functioning as a narrative anchor that emphasizes dharma’s restoration emerging from brāhmaṇical integrity (right knowledge and conduct) rather than from corrupt political power.
The chapter states that Kali’s influence began on the very day Lord Śrī Kṛṣṇa departed for the spiritual world, and it further correlates Kali’s onset with the Saptarṣi constellation’s position in the nakṣatra Maghā. This dual framing—historical-theological (Kṛṣṇa’s departure) and astronomical-chronological (nakṣatra markers)—presents Kali as both a moral condition and a time cycle.
The phrase indicates rulers who possess the title and regalia of kingship but act against the king’s dharmic function of protection. Kalki’s action is portrayed as dharma-saṁsthāpana: removing predatory governance that drives society into fear, famine, and irreligion, thereby enabling a renewed social order conducive to sattva and spiritual practice.
By showing that even the greatest rulers become only names in history and that bodily designations collapse into decay, the chapter undermines bodily and territorial possessiveness (“I” and “mine”). The intended conclusion is vairāgya (detachment) grounded in bhakti: recognizing time’s supremacy and turning toward the Lord, who alone restores dharma and grants lasting welfare.