Adhyaya 13
Bhāgavatam Mahimā — The Glory, Measure, Transmission, and Gift of Śrīmad-Bhāgavatam
সূত গোস্বামী বেদে স্তুত আৰু সিদ্ধ যোগীয়ে উপলব্ধ পৰমেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰি মঙ্গলাচৰণ কৰে, আৰু জগতৰ আধাৰ-ৰক্ষক ৰূপে ভগৱানৰ কূৰ্মাৱতাৰ স্মৰণ কৰে। তাৰ পিছত যুগান্ত দৃষ্টিৰে উপসংহাৰ কৰি পুৰাণসমূহৰ শ্লোকসংখ্যা নিৰূপণ কৰি চাৰি লক্ষ পুৰাণশ্লোকৰ মাজত শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ বিশেষ মহিমা স্থাপন কৰে। তেওঁ কয় যে ভাগৱত প্ৰথমে ব্ৰহ্মাৰ ওচৰত প্ৰকাশিত হৈছিল; ইয়াৰ পৰম লক্ষ্য—দিব্যকথা-শ্ৰৱণৰ দ্বাৰা বৈৰাগ্য, বেদান্তৰ সাৰ, আৰু অদ্বয় সত্যৰূপ ভগৱান হৰিত একান্ত ভক্তিসেৱা। ভাদ্ৰ পূৰ্ণিমাত সোণৰ সিংহাসনত স্থাপন কৰি ভাগৱত-দানৰ বিধি কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰাণৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, নদীৰ মাজত গঙ্গা আৰু তীৰ্থৰ মাজত কাশীৰ দৰে বুলি ঘোষণা কৰা হয়। শেষত ব্ৰহ্মা–নাৰদ–ব্যাস–শুক–পৰীক্ষিত পৰম্পৰা স্মৰণ কৰি শুদ্ধ ভক্তিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু ভক্তিসহ শ্ৰৱণ-কীৰ্তনে মুক্তি লাভ হয় বুলি অন্তিম আশীৰ্বাদে অধ্যায় সমাপ্ত হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुत: स्तुन्वन्ति दिव्यै: स्तवै- र्वेदै: साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगा: । ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो यस्यान्तं न विदु: सुरासुरगणा देवाय तस्मै नम: ॥ १ ॥
সূত ক’লে—যাঁক ব্ৰহ্মা, বৰুণ, ইন্দ্ৰ, ৰুদ্ৰ আৰু মৰুতসকলে দিব্য স্তৱেৰে স্তৱ কৰে; যাঁক বেদসমূহ অংগ, পদক্রম আৰু উপনিষদসহ সামগায়কে গায়; ধ্যান-সমাধিত তদ্গত মনৰে যোগীসকলে অন্তৰত যাঁক দেখে; আৰু যাঁৰ অন্ত দেৱ-অসুৰ কোনোয়ে নাজানে—সেই পৰমেশ্বৰ দেৱক নমস্কাৰ।
Verse 2
पृष्ठे भ्राम्यदमन्दमन्दरगिरिग्रावाग्रकण्डूयना- न्निद्रालो: कमठाकृतेर्भगवत: श्वासानिला: पान्तु व: । यत्संस्कारकलानुवर्तनवशाद् वेलानिभेनाम्भसां यातायातमतन्द्रितं जलनिधेर्नाद्यापि विश्राम्यति ॥ २ ॥
ভগৱান কূৰ্ম (কমঠ) অৱতাৰত প্ৰকাশ পোৱাৰ সময়ত, ঘূৰি থকা মহামন্দৰ পৰ্বতৰ তীক্ষ্ণ শিলাখণ্ডে তেওঁৰ পিঠি খুঁচি চুলকনি তুলিলে, আৰু তাতে প্ৰভু তন্দ্ৰালু হ’ল। সেই তন্দ্ৰালু অৱস্থাত তেওঁৰ শ্বাসৰ পৰা উঠা বতাহে আপোনালোকক ৰক্ষা কৰক। সেই পবিত্ৰ সংস্কাৰৰ অনুকৰণে সাগৰৰ জোৱাৰ-ভাটা আজিও অবিৰাম ভিতৰ-বাহিৰ যাতায়াত কৰি আছে।
Verse 3
पुराणसङ्ख्यासम्भूतिमस्य वाच्यप्रयोजने । दानं दानस्य माहात्म्यं पाठादेश्च निबोधत ॥ ३ ॥
এতিয়া প্ৰতিটো পুৰাণৰ শ্লোকসংখ্যাৰ সংক্ষিপ্ত বিবৰণ শুনা। তাৰ পাছত এই ভাগৱত পুৰাণৰ মুখ্য বিষয় আৰু উদ্দেশ্য শুনা; ইয়াক দান হিচাপে দিবৰ সঠিক বিধি, সেই দানৰ মাহাত্ম্য, আৰু শেষত এই গ্ৰন্থৰ শ্রৱণ আৰু পাঠ-কীৰ্তনৰ মাহাত্ম্যো জানিবা।
Verse 4
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ব্ৰহ্ম পুৰাণত দহ হাজাৰ শ্লোক, পদ্ম পুৰাণত পঞ্চান্ন হাজাৰ; শ্ৰী বিষ্ণু পুৰাণত তেইশ হাজাৰ, শিৱ পুৰাণত চব্বিশ হাজাৰ; আৰু শ্ৰীমদ্ভাগৱতত আঠাৰ হাজাৰ। নাৰদ পুৰাণত পঁচিশ হাজাৰ, মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণত নৱ হাজাৰ, অগ্নি (বাহ্ন) পুৰাণত পন্ধৰ হাজাৰ চাৰিশ; ভবিষ্য পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ পাঁচশ, ব্ৰহ্মবৈৱৰ্তত আঠাৰ হাজাৰ, লিঙ্গ পুৰাণত এগাৰ হাজাৰ। বাৰাহ পুৰাণত চব্বিশ হাজাৰ, স্কন্দ পুৰাণত একাশি হাজাৰ একশ, বামন পুৰাণত দহ হাজাৰ; কূৰ্ম পুৰাণত সতৰ হাজাৰ, মৎস্য পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ, গৰুড় (সৌপৰ্ণ) পুৰাণত উনিশ হাজাৰ, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণত বাৰ হাজাৰ শ্লোক। এইদৰে সকলো পুৰাণ মিলি মুঠ চাৰি লক্ষ শ্লোক; তাত আঠাৰ হাজাৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ।
Verse 5
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ব্ৰহ্ম-পুৰাণত দহ হাজাৰ শ্লোক, পদ্ম-পুৰাণত পঞ্চপঞ্চাশ হাজাৰ; শ্ৰী বিষ্ণু-পুৰাণত তেইশ হাজাৰ, আৰু শৈৱ (শিৱ) পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ। শ্ৰীমদ্ভাগৱতত অষ্টাদশ হাজাৰ শ্লোক বুলি কোৱা হয়। নাৰদ-পুৰাণত পঁচিশ হাজাৰ, মাৰ্কণ্ডেয়-পুৰাণত নৱ হাজাৰ, আৰু অগ্নি (বাহ্ন) পুৰাণত পন্ধৰ হাজাৰ চাৰিশ শ্লোক। ভবিষ্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ পাঁচশ; ব্ৰহ্মবৈৱৰ্তত অষ্টাদশ হাজাৰ, আৰু লিঙ্গ-পুৰাণত এগাৰ হাজাৰ। বৰাহ-পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ; স্কান্দ-পুৰাণত একাশি হাজাৰ একশ; বামন-পুৰাণত দহ হাজাৰ। কূৰ্ম-পুৰাণত সতৰ হাজাৰ, মৎস্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ, গৰুড় (সৌপৰ্ণ) পুৰাণত উনিশ হাজাৰ, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-পুৰাণত বাৰ হাজাৰ শ্লোক। এইদৰে সকলো পুৰাণৰ মুঠ শ্লোক চাৰি লক্ষ; তাৰ ভিতৰত অষ্টাদশ হাজাৰ পুনৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ, অতি মনোহৰ।
Verse 6
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ব্ৰহ্ম-পুৰাণত দহ হাজাৰ শ্লোক, পদ্ম-পুৰাণত পঞ্চপঞ্চাশ হাজাৰ; শ্ৰী বিষ্ণু-পুৰাণত তেইশ হাজাৰ, আৰু শৈৱ (শিৱ) পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ। শ্ৰীমদ্ভাগৱতত অষ্টাদশ হাজাৰ শ্লোক বুলি কোৱা হয়। নাৰদ-পুৰাণত পঁচিশ হাজাৰ, মাৰ্কণ্ডেয়-পুৰাণত নৱ হাজাৰ, আৰু অগ্নি (বাহ্ন) পুৰাণত পন্ধৰ হাজাৰ চাৰিশ শ্লোক। ভবিষ্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ পাঁচশ; ব্ৰহ্মবৈৱৰ্তত অষ্টাদশ হাজাৰ, আৰু লিঙ্গ-পুৰাণত এগাৰ হাজাৰ। বৰাহ-পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ; স্কান্দ-পুৰাণত একাশি হাজাৰ একশ; বামন-পুৰাণত দহ হাজাৰ। কূৰ্ম-পুৰাণত সতৰ হাজাৰ, মৎস্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ, গৰুড় (সৌপৰ্ণ) পুৰাণত উনিশ হাজাৰ, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-পুৰাণত বাৰ হাজাৰ শ্লোক। এইদৰে সকলো পুৰাণৰ মুঠ শ্লোক চাৰি লক্ষ; তাৰ ভিতৰত অষ্টাদশ হাজাৰ পুনৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ, অতি মনোহৰ।
Verse 7
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ব্ৰহ্ম-পুৰাণত দহ হাজাৰ শ্লোক, পদ্ম-পুৰাণত পঞ্চপঞ্চাশ হাজাৰ; শ্ৰী বিষ্ণু-পুৰাণত তেইশ হাজাৰ, আৰু শৈৱ (শিৱ) পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ। শ্ৰীমদ্ভাগৱতত অষ্টাদশ হাজাৰ শ্লোক বুলি কোৱা হয়। নাৰদ-পুৰাণত পঁচিশ হাজাৰ, মাৰ্কণ্ডেয়-পুৰাণত নৱ হাজাৰ, আৰু অগ্নি (বাহ্ন) পুৰাণত পন্ধৰ হাজাৰ চাৰিশ শ্লোক। ভবিষ্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ পাঁচশ; ব্ৰহ্মবৈৱৰ্তত অষ্টাদশ হাজাৰ, আৰু লিঙ্গ-পুৰাণত এগাৰ হাজাৰ। বৰাহ-পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ; স্কান্দ-পুৰাণত একাশি হাজাৰ একশ; বামন-পুৰাণত দহ হাজাৰ। কূৰ্ম-পুৰাণত সতৰ হাজাৰ, মৎস্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ, গৰুড় (সৌপৰ্ণ) পুৰাণত উনিশ হাজাৰ, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-পুৰাণত বাৰ হাজাৰ শ্লোক। এইদৰে সকলো পুৰাণৰ মুঠ শ্লোক চাৰি লক্ষ; তাৰ ভিতৰত অষ্টাদশ হাজাৰ পুনৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ, অতি মনোহৰ।
Verse 8
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ব্ৰহ্ম-পুৰাণত দহ হাজাৰ শ্লোক, পদ্ম-পুৰাণত পঞ্চপঞ্চাশ হাজাৰ; শ্ৰী বিষ্ণু-পুৰাণত তেইশ হাজাৰ, আৰু শৈৱ (শিৱ) পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ। শ্ৰীমদ্ভাগৱতত অষ্টাদশ হাজাৰ শ্লোক বুলি কোৱা হয়। নাৰদ-পুৰাণত পঁচিশ হাজাৰ, মাৰ্কণ্ডেয়-পুৰাণত নৱ হাজাৰ, আৰু অগ্নি (বাহ্ন) পুৰাণত পন্ধৰ হাজাৰ চাৰিশ শ্লোক। ভবিষ্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ পাঁচশ; ব্ৰহ্মবৈৱৰ্তত অষ্টাদশ হাজাৰ, আৰু লিঙ্গ-পুৰাণত এগাৰ হাজাৰ। বৰাহ-পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ; স্কান্দ-পুৰাণত একাশি হাজাৰ একশ; বামন-পুৰাণত দহ হাজাৰ। কূৰ্ম-পুৰাণত সতৰ হাজাৰ, মৎস্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ, গৰুড় (সৌপৰ্ণ) পুৰাণত উনিশ হাজাৰ, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-পুৰাণত বাৰ হাজাৰ শ্লোক। এইদৰে সকলো পুৰাণৰ মুঠ শ্লোক চাৰি লক্ষ; তাৰ ভিতৰত অষ্টাদশ হাজাৰ পুনৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ, অতি মনোহৰ।
Verse 9
ब्राह्मं दशसहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च । श्रीवैष्णवं त्रयोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ॥ ४ ॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतु:शतम् ॥ ५ ॥ चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ॥ ७ ॥ कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश । एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ॥ ८ ॥ एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृत: । तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ॥ ९ ॥
ব্ৰহ্ম-পুৰাণত দহ হাজাৰ শ্লোক, পদ্ম-পুৰাণত পঞ্চপঞ্চাশ হাজাৰ; শ্ৰী বিষ্ণু-পুৰাণত তেইশ হাজাৰ, আৰু শৈৱ (শিৱ) পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ। শ্ৰীমদ্ভাগৱতত অষ্টাদশ হাজাৰ শ্লোক বুলি কোৱা হয়। নাৰদ-পুৰাণত পঁচিশ হাজাৰ, মাৰ্কণ্ডেয়-পুৰাণত নৱ হাজাৰ, আৰু অগ্নি (বাহ্ন) পুৰাণত পন্ধৰ হাজাৰ চাৰিশ শ্লোক। ভবিষ্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ পাঁচশ; ব্ৰহ্মবৈৱৰ্তত অষ্টাদশ হাজাৰ, আৰু লিঙ্গ-পুৰাণত এগাৰ হাজাৰ। বৰাহ-পুৰাণত চৌব্বিশ হাজাৰ; স্কান্দ-পুৰাণত একাশি হাজাৰ একশ; বামন-পুৰাণত দহ হাজাৰ। কূৰ্ম-পুৰাণত সতৰ হাজাৰ, মৎস্য-পুৰাণত চৌদ্দ হাজাৰ, গৰুড় (সৌপৰ্ণ) পুৰাণত উনিশ হাজাৰ, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-পুৰাণত বাৰ হাজাৰ শ্লোক। এইদৰে সকলো পুৰাণৰ মুঠ শ্লোক চাৰি লক্ষ; তাৰ ভিতৰত অষ্টাদশ হাজাৰ পুনৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ, অতি মনোহৰ।
Verse 10
इदं भगवता पूर्वं ब्रह्मणे नाभिपङ्कजे । स्थिताय भवभीताय कारुण्यात् सम्प्रकाशितम् ॥ १० ॥
এই শ্ৰীমদ্ভাগৱত ভগৱানে প্ৰথমে কৰুণাবশত, নাভি-পদ্মত উপবিষ্ট ভৱভীত ব্ৰহ্মাক সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকাশ কৰিছিল।
Verse 11
आदिमध्यावसानेषु वैराग्याख्यानसंयुतम् । हरिलीलाकथाव्रातामृतानन्दितसत्सुरम् ॥ ११ ॥ सर्ववेदान्तसारं यद ब्रह्मात्मैकत्वलक्षणम् । वस्त्वद्वितीयं तन्निष्ठं कैवल्यैकप्रयोजनम् ॥ १२ ॥
আদি পৰা অন্তলৈ এই শ্ৰীমদ্ভাগৱত বৈৰাগ্য জাগ্ৰত কৰা উপাখ্যান আৰু শ্ৰীহৰিৰ লীলাৰ অমৃতময় কথাসমূহে পৰিপূৰ্ণ; ই সাধু ভক্ত আৰু দেৱতাসকলক পৰমানন্দ দিয়ে। ই সমগ্ৰ বেদান্তৰ সাৰ, কিয়নো ইয়াৰ বিষয় অদ্বিতীয় পৰম সত্য—আত্মাৰ সৈতে অভিন্ন হৈও পৰম বাস্তৱ; আৰু এই গ্ৰন্থৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্য সেই পৰম সত্যৰ প্ৰতি অনন্য ভক্তিসেৱা।
Verse 12
आदिमध्यावसानेषु वैराग्याख्यानसंयुतम् । हरिलीलाकथाव्रातामृतानन्दितसत्सुरम् ॥ ११ ॥ सर्ववेदान्तसारं यद ब्रह्मात्मैकत्वलक्षणम् । वस्त्वद्वितीयं तन्निष्ठं कैवल्यैकप्रयोजनम् ॥ १२ ॥
আদি পৰা অন্তলৈ এই শ্ৰীমদ্ভাগৱত বৈৰাগ্য জাগ্ৰত কৰা উপাখ্যান আৰু শ্ৰীহৰিৰ লীলাৰ অমৃতময় কথাসমূহে পৰিপূৰ্ণ; ই সাধু ভক্ত আৰু দেৱতাসকলক পৰমানন্দ দিয়ে। ই সমগ্ৰ বেদান্তৰ সাৰ, কিয়নো ইয়াৰ বিষয় অদ্বিতীয় পৰম সত্য—আত্মাৰ সৈতে অভিন্ন হৈও পৰম বাস্তৱ; আৰু এই গ্ৰন্থৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্য সেই পৰম সত্যৰ প্ৰতি অনন্য ভক্তিসেৱা।
Verse 13
प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम् । ददाति यो भागवतं स याति परमां गतिम् ॥ १३ ॥
ভাদ্ৰ মাহৰ পূৰ্ণিমাত শ্ৰীমদ্ভাগৱতক সোণৰ সিংহাসনত স্থাপন কৰি দান কৰা জনে পৰম দিৱ্য গতি লাভ কৰে।
Verse 14
राजन्ते तावदन्यानि पुराणानि सतां गणे । यावद्भागवतं नैव श्रूयतेऽमृतसागरम् ॥ १४ ॥
অমৃত-সাগৰসম শ্ৰীমদ্ভাগৱত শ্ৰৱণ নোহোৱালৈকে সৎসঙ্গত অন্য পুৰাণসমূহেই কেৱল উজ্জ্বল দেখা যায়।
Verse 15
सर्ववेदान्तसारं हि श्रीभागवतमिष्यते । तद्रसामृततृप्तस्य नान्यत्र स्याद्रति: क्वचित् ॥ १५ ॥
শ্ৰীমদ্ভাগৱতক সকলো বেদান্তৰ সাৰ বুলি ঘোষণা কৰা হয়। যি ইয়াৰ অমৃতময় ৰসত তৃপ্ত, সি আন কোনো গ্ৰন্থত কেতিয়াও ৰতি নাপায়।
Verse 16
निम्नगानां यथा गङ्गा देवानामच्युतो यथा । वैष्णवानां यथा शम्भु: पुराणानामिदं तथा ॥ १६ ॥
যেনে নদীবোৰৰ মাজত গংগা শ্ৰেষ্ঠ, দেৱতাসকলৰ মাজত অচ্যুত পৰম, আৰু বৈষ্ণৱসকলৰ মাজত শম্ভু (শিৱ) শ্ৰেষ্ঠ—তেনেকৈ পুৰাণসমূহৰ মাজত শ্ৰীমদ্ভাগৱত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 17
क्षेत्राणां चैव सर्वेषां यथा काशी ह्यनुत्तमा । तथा पुराणव्रातानां श्रीमद्भागवतं द्विजा: ॥ १७ ॥
হে দ্বিজসকল, যেনে সকলো তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ মাজত কাশী অনুত্তম, তেনেকৈ পুৰাণসমূহৰ মাজত শ্ৰীমদ্ভাগৱত সৰ্বোচ্চ।
Verse 18
श्रीमद्भागवतं पुराणममलं यद्वैष्णवानां प्रियं यस्मिन् पारमहंस्यमेकममलं ज्ञानं परं गीयते । तत्र ज्ञानविरागभक्तिसहितं नैष्कर्म्यमाविष्कृतं तच्छृण्वन् सुपठन् विचारणपरो भक्त्या विमुच्येन्नर: ॥ १८ ॥
শ্ৰীমদ্ভাগৱত নিৰ্মল পুৰাণ, বৈষ্ণৱসকলৰ অতি প্ৰিয়; ইয়াত পৰমহংসসকলৰ একমাত্ৰ শুদ্ধ, পৰম জ্ঞান গীত হয়। ইয়াত জ্ঞান, বৈৰাগ্য আৰু ভক্তিসহ নৈষ্কৰ্ম্য প্ৰকাশ পায়। যি ভক্তিভৰে শোনে, সঠিকভাবে পাঠ কৰে আৰু মনন কৰে, সি সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।
Verse 19
कस्मै येन विभासितोऽयमतुलो ज्ञानप्रदीप: पुरा तद्रूपेण च नारदाय मुनये कृष्णाय तद्रूपिणा । योगीन्द्राय तदात्मनाथ भगवद्राताय कारुण्यत- स्तच्छुद्धं विमलं विशोकममृतं सत्यं परं धीमहि ॥ १९ ॥
মই সেই শুদ্ধ, নিৰ্মল, শোকহীন, অমৃতস্বৰূপ পৰম সত্যক ধ্যান কৰোঁ—যিজনে আদিতে স্বয়ং ব্ৰহ্মাক এই অতুল জ্ঞানপ্ৰদীপ প্ৰকাশ কৰিছিল। ব্ৰহ্মাই তাক নাৰদ মুনিক ক’লে, নাৰদে কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাসক, ব্যাসে যোগীন্দ্ৰ শুকদেৱক, আৰু শুকদেৱে কৰুণাৰে ভগৱদ্ৰাত (পৰীক্ষিত)ক শোনালে।
Verse 20
नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय साक्षिणे । य इदं कृपया कस्मै व्याचचक्षे मुमुक्षवे ॥ २० ॥
সৰ্বব্যাপী সাক্ষী পৰম ভগৱান বাসুদেৱলৈ প্ৰণাম; যিজনে কৃপাৰে মুক্তি কামনা কৰা ব্ৰহ্মাক এই দিব্য তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰিছিল।
Verse 21
योगीन्द्राय नमस्तस्मै शुकाय ब्रह्मरूपिणे । संसारसर्पदष्टं यो विष्णुरातममूमुचत् ॥ २१ ॥
যোগীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, ব্ৰহ্মস্বরূপ শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামীলৈ প্ৰণাম; যিজনে সংসাৰ-সৰ্পদংশিত বিষ্ণুৰাত (পৰীক্ষিত)ক উদ্ধাৰ কৰিছিল।
Verse 22
भवे भवे यथा भक्ति: पादयोस्तव जायते । तथा कुरुष्व देवेश नाथस्त्वं नो यत: प्रभो ॥ २२ ॥
হে দেৱেশ, হে প্ৰভু! জন্মে জন্মে তোমাৰ পদপদ্মত যেন ভক্তি জাগে—তেনেকৈ কৃপা কৰা; কিয়নো তুমিয়েই আমাৰ নাথ।
Verse 23
नामसङ्कीर्तनं यस्य सर्वपापप्रणाशनम् । प्रणामो दु:खशमनस्तं नमामि हरिं परम् ॥ २३ ॥
যাৰ পৱিত্ৰ নাম-সংকীৰ্তনে সকলো পাপ নাশ কৰে আৰু যাক প্ৰণাম কৰিলে দুখ শমে, সেই পৰম হৰিলৈ মই প্ৰণাম জনাওঁ।
Frequently Asked Questions
The enumeration functions as a traditional pramāṇa-style framing: it situates Śrīmad-Bhāgavatam within the wider Purāṇic canon (400,000 verses total) and then highlights the Bhāgavatam’s distinct identity (18,000 verses) to underscore its unique authority, completeness, and supremacy as the Vedānta-sāra and amala-purāṇa.
The chapter states that from beginning to end the Bhāgavatam teaches renunciation through Hari-kathā and establishes the Absolute Truth as its subject—one without a second—culminating not in impersonal conclusion but in exclusive devotional service (kevalā-bhakti) to that Supreme Truth. Thus, Vedānta’s final import is presented as bhakti grounded in realized knowledge.
The chapter identifies Brahmā as the first recipient of the Bhāgavatam directly from the Supreme Lord. Brahmā spoke it to Nārada; Nārada to Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa; Vyāsa to Śukadeva Gosvāmī; and Śuka spoke it to Mahārāja Parīkṣit—establishing the authorized chain of revelation and teaching.
The text prescribes a specific dāna-vidhi: placing the Bhāgavatam on a golden throne and offering it as a gift on the full moon of Bhādra. The significance is twofold—honoring the Bhāgavatam as the living embodiment of sacred knowledge and cultivating bhakti through generosity—said to grant the supreme transcendental destination.
It is termed spotless (amala) because its teaching culminates in pure devotion free from ulterior motives (karma and mere jñāna) and because it reveals paramahaṁsa-knowledge: the integrated path of jñāna, vairāgya, and bhakti that liberates the sincere hearer through devoted śravaṇa and kīrtana.