Adhyaya 43
Kṛṣṇa Slays Kuvalayāpīḍa and Enters Kaṁsa’s Wrestling Arena
মথুৰালৈ আহি শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু বলৰামে শুদ্ধি‑সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰি, কংসৰ মল্লৰঙৰ উৎসৱৰ ঢোল‑নগাৰাৰ শব্দ শুনি দৰ্শন কৰিবলৈ আগবাঢ়িল। দুৱাৰত কংসৰ লোকসকলে ৰাজহাতী কুৱলয়াপীড়ক থিয় কৰাই প্ৰৱেশ বাধা দিলে। কৃষ্ণে মহাৱতক আঁতৰি যাবলৈ সতৰ্ক কৰিলে; উচটনি পালে হাতী দৌৰি আহিল। লীলা আৰু ধৰ্মস্থাপনৰ ৰূপে কৃষ্ণে আঘাত এৰাই লেজ ধৰি টানি পেলাই দিলে আৰু শেষত হাতী আৰু ৰক্ষকসকলক বধ কৰি এটা দাঁত অস্ত্ৰৰূপে ল’লে। দাঁত হাতে লৈ দুয়ো ভাই ৰঙত প্ৰৱেশ কৰোঁতে, সকলোৱে নিজৰ ভাৱ অনুসাৰে তেওঁলোকক দেখে—মল্লসকলে প্ৰতিদ্বন্দ্বী, নগৰবাসীয়ে ৰাজকুমাৰ, নাৰীয়ে প্ৰিয়তম, ভক্তই পৰমেশ্বৰ, অধাৰ্মিক ৰজাই দণ্ডধাৰী, যোগীয়ে পৰতত্ত্ব, আৰু কংসে মৃত্যুক। লোকসকলে কৃষ্ণৰ পূৰ্ব দানৱবধ আৰু ৰক্ষালীলাৰ কথা আলোচনা কৰাত কংসৰ ভয় বাঢ়ে। শেষত চাণূৰে দুয়োকে মল্লযুদ্ধলৈ আহ্বান জনাই, আগন্তুক যুদ্ধ আৰু কংসপতনৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ कृष्णश्च रामश्च कृतशौचौ परन्तप । मल्लदुन्दुभिनिर्घोषं श्रुत्वा द्रष्टुमुपेयतु: ॥ १ ॥
শ্ৰীশুক ক’লে—হে শত্রুদমন! শৌচ সম্পন্ন কৰি কৃষ্ণ আৰু বলৰামে মল্লৰঙৰ দুন্দুভিৰ গর্জন শুনি চাবলৈ তাত গ’ল।
Verse 2
रङ्गद्वारं समासाद्य तस्मिन् नागमवस्थितम् । अपश्यत्कुवलयापीडं कृष्णोऽम्बष्ठप्रचोदितम् ॥ २ ॥
ৰঙদ্বাৰত উপস্থিত হৈ কৃষ্ণই দেখিলে—অম্বষ্ঠ (মহাৱত)ৰ উচটনিত কুবলয়াপীড় হাতী পথ ৰোধ কৰি থিয় আছে।
Verse 3
बद्ध्वा परिकरं शौरि: समुह्य कुटिलालकान् । उवाच हस्तिपं वाचा मेघनादगभीरया ॥ ३ ॥
শৌৰিয়ে বস্ত্ৰ কষি বান্ধি কুটিল কেশ গুছাই, মেঘগর্জনৰ দৰে গম্ভীৰ বাণীৰে হাতীপালকক ক’লে।
Verse 4
अम्बष्ठाम्बष्ठ मार्गं नौ देह्यपक्रम मा चिरम् । नो चेत् सकुञ्जरं त्वाद्य नयामि यमसादनम् ॥ ४ ॥
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে— হে অম্বষ্ঠ! অম্বষ্ঠ! তৎক্ষণাৎ পথ এৰি দে, আমাক যাবলৈ দে; দেৰী নকৰ। নহ’লে আজিেই তোক আৰু তোৰ হাতীক যমৰাজৰ ধামলৈ পঠাম।
Verse 5
एवं निर्भर्त्सितोऽम्बष्ठ: कुपित: कोपितं गजम् । चोदयामास कृष्णाय कालान्तकयमोपमम् ॥ ५ ॥
এনেদৰে ধমক খাই অম্বষ্ঠ ক্ৰুদ্ধ হ’ল। সি কাল, মৃত্যু আৰু যমৰাজৰ দৰে ভয়ংকৰ দেখুৱা নিজৰ উন্মত্ত হাতীক শ্ৰীকৃষ্ণৰ ওপৰত আক্রমণ কৰিবলৈ উচটাই দিলে।
Verse 6
करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण तरसाग्रहीत् । कराद्विगलित: सोऽमुं निहत्याङ्घ्रिष्वलीयत ॥ ६ ॥
হাতীৰ অধিপতি দৌৰি আহি শুঁড়েৰে বেগে শ্ৰীকৃষ্ণক ধৰিলে। কিন্তু শ্ৰীকৃষ্ণ তাৰ শুঁড়ৰ পৰা সৰি গৈ তাক আঘাত কৰিলে আৰু তাৰ ভৰিৰ মাজেদি দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল।
Verse 7
सङ्क्रुद्धस्तमचक्षाणो घ्राणदृष्टि: स केशवम् । परामृशत् पुष्करेण स प्रसह्य विनिर्गत: ॥ ७ ॥
কেশৱক দেখা নাপাই সি অধিক ক্ৰুদ্ধ হ’ল আৰু ঘ্ৰাণদৃষ্টিৰে তেওঁক বিচাৰিলে। পুনৰ শুঁড়ৰ আগভাগত প্ৰভুক ধৰিলে, কিন্তু প্ৰভুৱে বলপূৰ্বক নিজকে মুক্ত কৰি ওলাই আহিল।
Verse 8
पुच्छे प्रगृह्यातिबलं धनुष: पञ्चविंशतिम् । विचकर्ष यथा नागं सुपर्ण इव लीलया ॥ ८ ॥
তাৰ পিছত শ্ৰীকৃষ্ণে অতিবলৱান কুৱলয়াপীড়ক পুচ্ছ ধৰি পঁচিশ ধনুৰ্দৈৰ্ঘ্য পৰ্যন্ত লীলাৰে টানি নিলে—যেন গৰুড়ে সাপ টানি নিয়ে যায়।
Verse 9
स पर्यावर्तमानेन सव्यदक्षिणतोऽच्युत: । बभ्राम भ्राम्यमाणेन गोवत्सेनेव बालक: ॥ ९ ॥
অচ্যুত প্ৰভুৱে হাতীৰ লেজ ধৰি ৰাখিলে; হাতীটো বাওঁ-সোঁ মুচৰি থাকোঁতে প্ৰভুও বিপৰীত দিশে ঘূৰি থাকিল—যেন বাছুৰৰ লেজ টানি ধৰা এটি বালক ঘূৰি যায়।
Verse 10
ततोऽभिमुखमभ्येत्य पाणिनाहत्य वारणम् । प्राद्रवन् पातयामास स्पृश्यमान: पदे पदे ॥ १० ॥
তাৰ পাছত কৃষ্ণ সন্মুখলৈ গৈ হাতেৰে হাতীটোক চপেটা মাৰি দৌৰিলে। কুবলয়াপীড়ে পদে পদে তেওঁক স্পৰ্শ কৰা যেন কৰি খেদি আহিল, কিন্তু কৃষ্ণে কৌশলে ফাঁকি দি তাক হোঁচট খুৱাই পেলালে।
Verse 11
स धावन् क्रीडया भूमौ पतित्वा सहसोत्थित: । तं मत्वा पतितं क्रुद्धो दन्ताभ्यां सोऽहनत्क्षितिम् ॥ ११ ॥
কৃষ্ণ দৌৰোঁতে খেলাচ্ছলে মাটিত পৰি গ’ল আৰু তৎক্ষণাৎ উঠি দাঁড়াল। ক্ৰুদ্ধ হাতীটোৱে তেওঁ পৰি আছে বুলি ভাবি দাঁতেৰে গুচাবলৈ গৈ মাটিকেই আঘাত কৰিলে।
Verse 12
स्वविक्रमे प्रतिहते कुञ्जरेन्द्रोऽत्यमर्षित: । चोद्यमानो महामात्रै: कृष्णमभ्यद्रवद् रुषा ॥ १२ ॥
নিজ পৰাক্ৰম ব্যৰ্থ হোৱাত সেই হাতীৰাজ অতি ক্ৰুদ্ধ হ’ল। মহামাত্ৰ (মহাৱত) সকলে উচটাই দিলে, ৰোষে ভৰি পুনৰ কৃষ্ণৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।
Verse 13
तमापतन्तमासाद्य भगवान् मधुसूदन: । निगृह्य पाणिना हस्तं पातयामास भूतले ॥ १३ ॥
ধাৱি অহা হাতীটোক সন্মুখীন হৈ ভগৱান মধুসূদনে এক হাতে তাৰ শুঁড় ধৰি ভূমিত পেলাই দিলে।
Verse 14
पतितस्य पदाक्रम्य मृगेन्द्र इव लीलया । दन्तमुत्पाट्य तेनेभं हस्तिपांश्चाहनद्धरि: ॥ १४ ॥
তাৰ পিছত ভগৱান হৰি সিংহৰ দৰে লীলাৰে হাতীটোৰ ওপৰত উঠি, তাৰ এটা দাঁত উভালি লৈ সেই দাঁতেই হাতী আৰু তাৰ মাহুতসকলক বধ কৰিলে।
Verse 15
मृतकं द्विपमुत्सृज्य दन्तपाणि: समाविशत् । अंसन्यस्तविषाणोऽसृङ्मदबिन्दुभिरङ्कित: । विरूढस्वेदकणिकावदनाम्बुरुहो बभौ ॥ १५ ॥
মৰা হাতীটো কাষতে এৰি, দন্ত হাতত ধৰি শ্ৰীকৃষ্ণ মল্লৰঙত প্ৰৱেশ কৰিলে। দন্তটো কাঁধত থোৱা; হাতীৰ ৰক্ত, মদ আৰু ঘামৰ বিন্দুৰে তেওঁ চিহ্নিত, আৰু নিজৰ সূক্ষ্ম স্বেদকণাৰে তেওঁৰ পদ্মমুখ অধিক শোভাময় হৈ উঠিল।
Verse 16
वृतौ गोपै: कतिपयैर्बलदेवजनार्दनौ । रङ्गं विविशतू राजन् गजदन्तवरायुधौ ॥ १६ ॥
হে ৰাজন, কেইজনমান গোপবালকে সৈতে লৈ, গজদন্তক শ্ৰেষ্ঠ অস্ত্ৰৰূপে ধৰি বলদেৱ আৰু জনাৰ্দন ৰঙত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 17
मल्लानामशनिर्नृणां नरवर: स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान्गोपानां स्वजनोऽसतां क्षितिभुजां शास्ता स्वपित्रो: शिशु: । मृत्युर्भोजपतेर्विराडविदुषां तत्त्वं परं योगिनांवृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गं गत: साग्रज: ॥ १७ ॥
ডাঙৰ ভায়েক সৈতে ৰঙত প্ৰৱেশ কৰোঁতে, মল্লসকলে কৃষ্ণক বজ্ৰাঘাতৰ দৰে, মথুৰাৰ পুৰুষসকলে শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ, নাৰীয়ে সাকাৰ কামদেৱ, গোপসকলে স্বজন, অধাৰ্মিক ৰজাসকলে শাস্তাৰূপে, পিতৃ-মাতৃয়ে নিজৰ শিশু, ভোজপতি কংসে মৃত্যু, অজ্ঞানীয়ে বিরাটৰূপ, যোগীয়ে পৰম তত্ত্ব আৰু বৃষ্ণিসকলে পৰম আৰাধ্য দেৱতা বুলি জানিলে।
Verse 18
हतं कुवलयापीडं दृष्ट्वा तावपि दुर्जयौ । कंसो मनस्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप ॥ १८ ॥
হে নৃপ, কুবলয়াপীড় নিহত হোৱা আৰু সেই দুজন ভায়েক অজেয় বুলি দেখি কংস তেতিয়া মনতে ভীষণ ভয় আৰু উদ্বেগত পৰিল।
Verse 19
तौ रेजतू रङ्गगतौ महाभुजौविचित्रवेषाभरणस्रगम्बरौ । यथा नटावुत्तमवेषधारिणौमन: क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम् ॥ १९ ॥
ৰঙ্গমঞ্চত প্ৰৱেশ কৰা সেই দুজন মহাবাহু প্ৰভু বিচিত্ৰ অলংকাৰ, মালা আৰু বস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ, উত্তম বেছধাৰী অভিনেতাৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল। তেওঁলোকৰ প্ৰভাই দৰ্শকৰ মন আকৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 20
निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जनामञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणानना:पपुर्न तृप्ता नयनैस्तदाननम् ॥ २० ॥
হে ৰাজন, গ্যালাৰীত বহি থকা নগৰবাসী আৰু বাহিৰৰ অঞ্চলৰ লোকসকলে সেই দুজন উত্তম পুৰুষক দেখি আনন্দৰ বেগে চকু ডাঙৰ কৰি মুখ উজ্জ্বল কৰি তুলিলে। তেওঁলোকে প্ৰভুৰ মুখদৰ্শন চকুৰে পান কৰিলে, তথাপি তৃপ্ত নহ’ল।
Verse 21
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥
লোকসকল যেন চকুৰে কৃষ্ণ-বলৰামক পান কৰিছিল, জিভাৰে চাটি আছিল, নাকেৰে ঘ্ৰাণ লৈ আছিল আৰু বাহুৰে আলিঙ্গন কৰিছিল। প্ৰভুৰ ৰূপ, গুণ, মাধুৰ্য আৰু বীৰ্য স্মৰণ হৈ উঠাত, তেওঁলোকে যি দেখিছিল আৰু শুনিছিল সেই অনুসাৰে পৰস্পৰে বৰ্ণনা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 22
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥
লোকসকল যেন চকুৰে কৃষ্ণ-বলৰামক পান কৰিছিল, জিভাৰে চাটি আছিল, নাকেৰে ঘ্ৰাণ লৈ আছিল আৰু বাহুৰে আলিঙ্গন কৰিছিল। প্ৰভুৰ ৰূপ, গুণ, মাধুৰ্য আৰু বীৰ্য স্মৰণ হৈ উঠাত, তেওঁলোকে যি দেখিছিল আৰু শুনিছিল সেই অনুসাৰে পৰস্পৰে বৰ্ণনা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 23
एतौ भगवत: साक्षाद्धरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि ॥ २३ ॥
[লোকসকলে ক’লে:] এই দুজন ল’ৰা নিশ্চয়েই সাক্ষাৎ ভগৱান হৰি-নাৰায়ণৰ অংশাৱতাৰ; বসুদেৱৰ গৃহত এই জগতলৈ অৱতীৰ্ণ হৈছে।
Verse 24
एष वै किल देवक्यां जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो ववृधे नन्दवेश्मनि ॥ २४ ॥
এইজন দেৱকীৰ গৰ্ভত জন্ম লৈ গোকুললৈ নিয়া হৈছিল; ইমান দিন গোপনে নন্দৰ গৃহত বাস কৰি ডাঙৰ হ’ল।
Verse 25
पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानव: । अर्जुनौ गुह्यक: केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधा: ॥ २५ ॥
তেওঁ পূতনা আৰু চক্ৰবাত দানৱক মৃত্যুলৈ নিলে; যমলাৰ্জুন গছদ্বয় উখলাই পেলালে; শঙ্খচূড়, কেশী, ধেনুক আদি দানৱক বধ কৰিলে।
Verse 26
गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥
তেওঁ গোপসকলসহ গাইবোৰক দাবানলৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিলে; কালিয় সৰ্পক দমন কৰিলে; ইন্দ্ৰৰ মিছা অহংকাৰ দূৰ কৰিলে। এক হাতে শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত সাত দিন ধৰি বৰষুণ, বতাহ আৰু শিলাবৃষ্টিৰ পৰা গোকুলক ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 27
गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥
তেওঁ গোপসকলসহ গাইবোৰক দাবানলৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিলে; কালিয় সৰ্পক দমন কৰিলে; ইন্দ্ৰৰ মিছা অহংকাৰ দূৰ কৰিলে। এক হাতে শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত সাত দিন ধৰি বৰষুণ, বতাহ আৰু শিলাবৃষ্টিৰ পৰা গোকুলক ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 28
गोप्योऽस्य नित्यमुदितहसितप्रेक्षणं मुखम् । पश्यन्त्यो विविधांस्तापांस्तरन्ति स्माश्रमं मुदा ॥ २८ ॥
গোপীসকলে তেওঁৰ সদায় প্ৰফুল্ল, হাঁহিমাখা দৃষ্টিযুক্ত মুখ দর্শন কৰি নানা তাপ-দুখ অতিক্ৰম কৰিছিল আৰু আনন্দত ক্লান্তি পাহৰি দিছিল।
Verse 29
वदन्त्यनेन वंशोऽयं यदो: सुबहुविश्रुत: । श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षित: ॥ २९ ॥
তাঁৰ পূৰ্ণ ৰক্ষাত যদুবংশ অতি বিখ্যাত হ’ব আৰু শ্ৰী, যশ আৰু মহত্ত্ব লাভ কৰিব।
Verse 30
अयं चास्याग्रज: श्रीमान्राम: कमललोचन: । प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादय: ॥ ३० ॥
ইয়াৰ কমলনয়ন অগ্ৰজ শ্ৰীমান্ বলৰাম প্ৰভু সকলো দিব্য ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতি; তেওঁ প্ৰলম্ব, বৎসক, বক আদি দানৱ বধ কৰিছে।
Verse 31
जनेष्वेवं ब्रुवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च । कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३१ ॥
লোকসকলে এইদৰে কৈ থাকোঁতে আৰু বাদ্যযন্ত্ৰ গুঞ্জৰি থাকোঁতে, মল্ল চাণূৰে কৃষ্ণ-ৰামক সম্বোধন কৰি এই কথা ক’লে।
Verse 32
हे नन्दसूनो हे राम भवन्तौ वीरसम्मतौ । नियुद्धकुशलौ श्रुत्वा राज्ञाहूतौ दिदृक्षुणा ॥ ३२ ॥
হে নন্দসুতো, হে ৰাম! তোমালোক দুয়ো বীৰসকলৰ মাজত সন্মানিত আৰু মল্লযুদ্ধত কুশল। তোমালোকৰ পৰাক্ৰম শুনি ৰজাই নিজে চাবলৈ ইচ্ছা কৰি তোমালোকক ইয়ালৈ মাতিছে।
Verse 33
प्रियं राज्ञ: प्रकुर्वत्य: श्रेयो विन्दन्ति वै प्रजा: । मनसा कर्मणा वाचा विपरीतमतोऽन्यथा ॥ ३३ ॥
যি প্ৰজা মন, কৰ্ম আৰু বাক্যৰে ৰজাক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, সিহঁতে শ্ৰেয় লাভ কৰে; নতুবা বিপৰীত ফল ভোগ কৰে।
Verse 34
नित्यं प्रमुदिता गोपा वत्सपाला यथास्फुटम् । वनेषु मल्लयुद्धेन क्रीडन्तश्चारयन्ति गा: ॥ ३४ ॥
গোপবালকসকল সদায় আনন্দিত থাকে, বাছুৰ চৰায়; আৰু নানা বনত গাই চৰাই চৰাই খেলাচ্ছলে পৰস্পৰে মল্লযুদ্ধ কৰে।
Verse 35
तस्माद् राज्ञ: प्रियं यूयं वयं च करवाम हे । भूतानि न: प्रसीदन्ति सर्वभूतमयो नृप: ॥ ३५ ॥
সেয়ে ৰজাৰ যি প্ৰিয়, সেয়াই আমি কৰোঁ। তেতিয়া সকলো প্ৰাণী আমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’ব, কিয়নো ৰজা সকলো জীৱৰেই স্বৰূপ।
Verse 36
तन्निशम्याब्रवीत्कृष्णो देशकालोचितं वच: । नियुद्धमात्मनोऽभीष्टं मन्यमानोऽभिनन्द्य च ॥ ३६ ॥
এই কথা শুনি, মল্লযুদ্ধ ভাল পোৱা আৰু আহ্বানক স্বাগত জনোৱা ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে দেশ-কালোচিত বাক্যে উত্তৰ দিলে।
Verse 37
प्रजा भोजपतेरस्य वयं चापि वनेचरा: । करवाम प्रियं नित्यं तन्न: परमनुग्रह: ॥ ३७ ॥
[শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে:] আমি বনচৰ হলেও এই ভোজৰাজাৰেই প্ৰজা। তেওঁৰ প্ৰিয় কাম সদায় কৰা উচিত; সেয়াই আমাৰ বাবে পৰম অনুগ্ৰহ।
Verse 38
बाला वयं तुल्यबलै: क्रीडिष्यामो यथोचितम् । भवेन्नियुद्धं माधर्म: स्पृशेन्मल्ल सभासद: ॥ ३८ ॥
আমি বালক; সমান বলৰ সৈতে যথোচিতভাৱে খেলিম। মল্লযুদ্ধ ধৰ্মমতে চলক, যাতে অধৰ্মে সভাসদসকলক স্পৰ্শ নকৰে।
Verse 39
चाणूर उवाच न बालो न किशोरस्त्वं बलश्च बलिनां वर: । लीलयेभो हतो येन सहस्रद्विपसत्त्वभृत् ॥ ३९ ॥
চাণূৰ ক’লে—তুমি ন শিশু, ন কিশোৰ; বলৰামো বলৱানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। যিয়ে লীলাৰে সহস্ৰ হাতীৰ বলধাৰী হাতিটোক বধ কৰিলে, সেয়া তুমি।
Verse 40
तस्माद्भवद्भ्यां बलिभिर्योद्धव्यं नानयोऽत्र वै । मयि विक्रम वार्ष्णेय बलेन सह मुष्टिक: ॥ ४० ॥
সেয়ে তোমালোক দুয়োজনে বলৱান মল্লসকলৰ সৈতে যুঁজিব লাগে; ইয়াত কোনো অন্যায় নাই। হে বাৰ্ষ্ণেয়, মোৰ বিৰুদ্ধে তোমাৰ বিক্ৰম দেখুওৱা; আৰু বলৰাম মুষ্টিকৰ সৈতে যুঁজক।
Frequently Asked Questions
Śāstrically, the episode shows the Lord removing an engineered obstacle placed by Kaṁsa, establishing that adharma cannot bar the Lord’s purpose. Symbolically, the royal elephant represents brute state power and intoxicated pride; Kṛṣṇa’s effortless victory demonstrates Bhagavān’s supremacy and His poṣaṇa—He clears the path for the protection and reassurance of devotees in Mathurā. The tusk becomes a ‘chosen weapon,’ indicating that the Lord converts the instruments of oppression into instruments of justice.
The Bhāgavata teaches darśana-bheda: perception corresponds to one’s bhāva (inner disposition) and adhikāra (spiritual capacity). Kṛṣṇa is nondual reality (advaya-jñāna) manifest personally; therefore He reciprocates with each observer’s orientation—devotees see their worshipable Lord, the fearful see death approaching, sense-enjoyers see irresistible beauty, and yogīs see the tattva they seek. This verse is a compact theology of reciprocity (ye yathā māṁ prapadyante) expressed through narrative.