Adhyaya 42
Trivakrā’s Transformation and the Breaking of Kaṁsa’s Bow (Mathurā-līlā Prelude)
কৃষ্ণ আৰু বলৰামৰ মথুৰা-প্ৰৱেশৰ কাহিনী ইয়াত আগবাঢ়ে। ৰাজপথত কংসৰ সুগন্ধ লেপন-নিৰ্মাত্ৰী ত্ৰিবক্ৰাৰ সৈতে ভগৱানৰ সাক্ষাৎ হয়; তেওঁ সুগন্ধি উংগুৱেণ্ট বিচাৰে আৰু ত্ৰিবক্ৰা মোহিত হৈ সেৱা কৰে। শ্ৰীকৃষ্ণে স্পৰ্শমাত্ৰে তাইৰ কুঁজোভাব সোজা কৰি সুন্দৰ দেহ দান কৰে—দৰ্শন-স্পৰ্শৰ দিৱ্য অনুগ্ৰহ আৰু ৰূপান্তৰ-শক্তিৰ প্ৰতীক। প্ৰেম জাগ্ৰত ত্ৰিবক্ৰাই নিমন্ত্ৰণ দিলেও, অধৰ্ম-নাশৰ উদ্দেশ্যে কৃষ্ণে সেয়া কোমলভাৱে স্থগিত ৰাখে। আগলৈ বণিকসকলে প্ৰণাম কৰে, নগৰ-নাৰীৰা প্ৰেমমুগ্ধ হয়—গোপীসকলে কোৱা মথুৰাৰ সামূহিক আশীৰ্বাদৰ ইঙ্গিত। তাৰ পাছত ধনু-যজ্ঞস্থলত কৃষ্ণে ৰাজধনু তুলি জ্যা লগাই ভাঙি পেলায় আৰু আক্রমণ কৰা প্ৰহৰীক পৰাস্ত কৰে। সেই বজ্ৰনিনাদে কংস আতংকিত হৈ ৰাতিভৰ অশুভ দৰ্শনত ব্যাকুল থাকে। পুৱাতে সি তড়িঘড়ি মল্লযুদ্ধ-উৎসৱৰ আয়োজন কৰে; মল্ল আৰু গণ্যমান্য একত্ৰিত হয়—পৰৱৰ্তী অধ্যায়ৰ মহাসংঘর্ষৰ মঞ্চ সাজে।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ व्रजन् राजपथेन माधव: स्त्रियं गृहीताङ्गविलेपभाजनाम् । विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रसप्रद: ॥ १ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ ক’লে: ৰাজপথেৰে গৈ থাকোঁতে মাধৱে সুগন্ধি অঙ্গলেপৰ পাত্ৰ লৈ যোৱা, সুন্দৰ মুখমণ্ডলৰ কুব্জা নামৰ এজনী যুৱতীক দেখিলে। প্ৰেমৰস দাতা প্ৰভুৱে হাঁহি মাৰি তাইক সুধিলে।
Verse 2
का त्वं वरोर्वेतदु हानुलेपनंकस्याङ्गने वा कथयस्व साधु न: । देह्यावयोरङ्गविलेपमुत्तमंश्रेयस्ततस्ते न चिराद् भविष्यति ॥ २ ॥
শ্ৰীভগৱানে ক’লে—হে সুন্দৰ উৰুৱতী, তুমি কোন? এই অনুলেপন কাৰ বাবে? হে ভদ্ৰে, আমাক সত্যকৈ কোৱা। আমাক দুয়োকে তোমাৰ উত্তম অঙ্গলেপন দিয়া; তেন্তে সোনকালেই তুমি মহৎ বৰ আৰু শ্ৰেয় লাভ কৰিবা।
Verse 3
सैरन्ध्र्युवाच दास्यस्म्यहं सुन्दर कंससम्मतात्रिवक्रनामा ह्यनुलेपकर्मणि । मद्भावितं भोजपतेरतिप्रियंविना युवां कोऽन्यतमस्तदर्हति ॥ ३ ॥
দাসীয়ে ক’লে—হে সুন্দৰ, মই কংসৰ দাসী; অনুলেপন কৰ্মত সি মোক সন্মান কৰে। মোৰ নাম ত্ৰিবক্ৰা। ভোজপতিক অতি প্ৰিয় মোৰ এই লেপন—তোমালোক দুয়োৰ বাহিৰে আন কোনে ইয়াৰ যোগ্য?
Verse 4
रूपपेशलमाधुर्यहसितालापवीक्षितै: । धर्षितात्मा ददौ सान्द्रमुभयोरनुलेपनम् ॥ ४ ॥
কৃষ্ণৰ ৰূপ, লাৱণ্য, মাধুৰ্য, হাঁহি, বাক্য আৰু দৃষ্টিয়ে তাইৰ মন বিহ্বল হ’ল; তেতিয়া ত্ৰিবক্ৰাই কৃষ্ণ-বলৰাম দুয়োৰে বাবে ঘন আৰু প্ৰচুৰ অনুলেপন দিলে।
Verse 5
ततस्तावङ्गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना । सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ ॥ ५ ॥
তাৰ পাছত সেই উত্তম অঙ্গৰাগে—যি তেওঁলোকৰ গাত্ৰবৰ্ণৰ বিপৰীত ছটাৰে অধিক শোভা দিছিল—সেই দুয়ো প্ৰভু অপূৰ্ব সৌন্দৰ্যৰে দীপ্ত হ’ল।
Verse 6
प्रसन्नो भगवान्कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम् ॥ ६ ॥
সুন্দৰ মুখৰ কুব্জা ত্ৰিবক্ৰাৰ ওপৰত ভগৱান প্ৰসন্ন হ’ল; নিজৰ দৰ্শনৰ ফল দেখুৱাবলৈ তেওঁ তাইক সোজা কৰিবলৈ মনস্থ কৰিলে।
Verse 7
पद्भ्यामाक्रम्य प्रपदे द्व्यङ्गुल्युत्तानपाणिना । प्रगृह्य चिबुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युत: ॥ ७ ॥
ভগৱান অচ্যুত দুয়োটা পায়েৰে তাইৰ পায়ৰ আঙুল চেপি ধৰি, দুয়োটা হাতৰ ওপৰলৈ থকা আঙুল তাইৰ থুতনি তলত ৰাখি দেহখন সোজা কৰি তুলিলে।
Verse 8
सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा ॥ ८ ॥
মুকুন্দৰ স্পৰ্শমাত্ৰতেই ত্ৰিবক্রাৰ অংগ-প্ৰত্যংগ তৎক্ষণাৎ সোজা আৰু সমান হ’ল; ডাঙৰ নিতম্ব আৰু স্তনসহ তাই পৰমা সুন্দৰী হৈ উঠিল।
Verse 9
ततो रूपगुणौदार्यसम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया ॥ ९ ॥
তাৰ পিছত ৰূপ, গুণ আৰু ঔদাৰ্য্যে সমৃদ্ধ হৈ ত্ৰিবক্রাৰ হৃদয়ত কেশৱৰ প্ৰতি কামনা জাগিল। তেওঁলোকৰ উত্তৰীয়ৰ আঁচল টানি ধৰি হাঁহি মাৰি তাই ক’লে।
Verse 10
एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्ताया: प्रसीद पुरुषर्षभ ॥ १० ॥
আহা বীৰ, মোৰ ঘৰলৈ যাওঁ; মই ইয়াত তোমাক এৰি যাব নোৱাৰোঁ। হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ, তুমি মোৰ চিত্তক উথল-পুথল কৰিছা—মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা।
Verse 11
एवं स्त्रिया याच्यमान: कृष्णो रामस्य पश्यत: । मुखं वीक्ष्यानु गोपानां प्रहसंस्तामुवाच ह ॥ ११ ॥
এইদৰে সেই নাৰীয়ে অনুৰোধ কৰাত, কৃষ্ণই ঘটনাটো চাই থকা ৰামৰ মুখলৈ আৰু তাৰ পিছত গোপবালকসকলৰ মুখলৈ চালে; তাৰপিছত হাঁহি মাৰি তাইক ক’লে।
Verse 12
एष्यामि ते गृहं सुभ्रु पुंसामाधिविकर्शनम् । साधितार्थोऽगृहाणां न: पान्थानां त्वं परायणम् ॥ १२ ॥
শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—সুন্দৰ ভ্ৰূৱতী, মোৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’লেই মই নিশ্চয় তোমাৰ গৃহলৈ আহিম; তাত পুৰুষৰ উদ্বেগ শমে। গৃহহীন আমাৰ দৰে পথিকৰ বাবে তুমিয়েই পৰম আশ্ৰয়।
Verse 13
विसृज्य माध्व्या वाण्या ताम्व्रजन् मार्गे वणिक्पथै: । नानोपायनताम्बूलस्रग्गन्धै: साग्रजोऽर्चित: ॥ १३ ॥
সেই মধুৰ বাক্য কৈ তাক বিদায় দি ভগৱান কৃষ্ণ পথেদি আগবাঢ়িল। পথে বণিকসকলে পাণ, মালা আৰু সুগন্ধি দ্ৰব্য আদি নানা উপহাৰেৰে তেওঁক আৰু তেওঁৰ অগ্ৰজ বলৰামক পূজা কৰিলে।
Verse 14
तद्दर्शनस्मरक्षोभादात्मानं नाविदन् स्त्रिय: । विस्रस्तवास:कवरवलया लेख्यमूर्तय: ॥ १४ ॥
কৃষ্ণদৰ্শনে নগৰৰ নাৰীৰ হৃদয়ত কামদেৱ জাগি উঠিল। সেই উত্তেজনাত তেওঁলোকে নিজকে পাহৰি পেলালে। তেওঁলোকৰ বস্ত্ৰ, কেশবিন্যাস আৰু কঁকালি/বালা এলোমেলো হ’ল, আৰু তেওঁলোকে চিত্ৰৰ মূৰ্তিৰ দৰে স্থিৰ হৈ থাকিল।
Verse 15
तत: पौरान् पृच्छमानो धनुष: स्थानमच्युत: । तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरैन्द्रमिवाद्भुतम् ॥ १५ ॥
তাৰ পিছত অচ্যুত কৃষ্ণে নগৰবাসীক সুধিলে—ধনুৰ্যজ্ঞৰ মঞ্চ ক’ত। তাত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ ইন্দ্ৰৰ ধনুৰ দৰে এক আশ্চৰ্য ধনু দেখিলে।
Verse 16
पुरुषैर्बहुभिर्गुप्तमर्चितं परमर्द्धिमत् । वार्यमाणो नृभि: कृष्ण: प्रसह्य धनुराददे ॥ १६ ॥
সেই অতি ঐশ্বৰ্যময় ধনু বহু পুৰুষেৰে ৰক্ষিত আৰু পূজিত আছিল। ৰক্ষকে বাধা দিলেও কৃষ্ণে বলপূৰ্বক আগবাঢ়ি ধনুটো উঠাই ল’লে।
Verse 17
करेण वामेन सलीलमुद्धृतंसज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतोयथेक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रम: ॥ १७ ॥
ভগৱান উৰুক্ৰমে বাঁও হাতৰে সহজে ধনু উঠাই নিমিষতে তাত জ্যা লগালে। তাৰ পাছত সকলোয়ে চাই থকা অৱস্থাত জোৰে টানি ধনুটো মাজতে ভাঙি পেলালে, যেন মদমত্ত হাতীয়ে আখৰ ডাঁটা ভাঙে।
Verse 18
धनुषो भज्यमानस्य शब्द: खं रोदसी दिश: । पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत् ॥ १८ ॥
ধনু ভাঙি যোৱাৰ সেই মহাশব্দে আকাশ, পৃথিৱী আৰু সকলো দিশ ভৰাই তুলিলে। সেয়া শুনি কংস ভয়ত কঁপি উঠিল।
Verse 19
तद् रक्षिण: सानुचरं कुपिता आततायिन: । गृहीतुकामा आवव्रुर्गृह्यतां वध्यतामिति ॥ १९ ॥
তেতিয়া অনুচৰসহ ক্ৰুদ্ধ ৰক্ষীয়ে অস্ত্ৰ তুলি আততায়ীৰ দৰে ধাৱি আহিল। কৃষ্ণ আৰু তেওঁৰ সঙ্গীসকলক ধৰিবলৈ ঘেৰি ধৰি চিঞৰি উঠিল—“ধৰা! মাৰি পেলোৱা!”
Verse 20
अथ तान्दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ । क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जघ्नतु: ॥ २० ॥
দুষ্ট অভিপ্ৰায়ে আগবাঢ়ি অহা ৰক্ষীসকলক দেখি বলৰাম আৰু কেশৱ ক্ৰুদ্ধ হ’ল। তেওঁলোকে ভাঙা ধনুৰ দুটা টুকুৰা তুলি লৈ আঘাত কৰি সিহঁতক নিপাত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 21
बलं च कंसप्रहितं हत्वा शालामुखात्तत: । निष्क्रम्य चेरतुर्हृष्टौ निरीक्ष्य पुरसम्पद: ॥ २१ ॥
কংসে পঠোৱা সৈন্যদলকো বধ কৰি কৃষ্ণ আৰু বলৰাম মূখ্য দুৱাৰেদি ৰঙ্গশালাৰ পৰা ওলাই আহিল। তাৰ পাছত নগৰৰ ঐশ্বৰ্য-সম্ভাৰ চাই আনন্দিত মনে তেওঁলোকে নগৰত বিচৰণ কৰিলে।
Verse 22
तयोस्तद् अद्भुतं वीर्यं निर्शाम्य पुरवासिनः । तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मनीरे विभुद्दोत्थौ ॥ २२ ॥
তেওঁলোকৰ সেই আশ্চৰ্য কৰ্ম আৰু বীৰ্য দেখি, আৰু তেওঁলোকৰ তেজ, সাহস আৰু ৰূপ দেখি নগৰবাসীয়ে ভাবিলে—ই দুয়ো নিশ্চয় দুজন মহান দেৱতা।
Verse 23
तयोर्विचरतो: स्वैरमादित्योऽस्तमुपेयिवान् । कृष्णरामौ वृतौ गोपै: पुराच्छकटमीयतु: ॥ २३ ॥
তেওঁলোক স্বেচ্ছাই ঘূৰি ফুৰোঁতে সূৰ্য অস্ত যাবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া কৃষ্ণ-ৰাম গোপবালকসকলৰ সৈতে নগৰ এৰি গোৱালসকলৰ শকট-শিবিৰলৈ উভতি গ’ল।
Verse 24
गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा याआशासताशिष ऋता मधुपुर्यभूवन् । सम्पश्यतां पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मींहित्वेतरान् नु भजतश्चकमेऽयनं श्री: ॥ २४ ॥
মুকুন্দে বৃন্দাবন ত্যাগ কৰা সময়ত বিরহে ব্যাকুল গোপীসকলে আগতেই কৈছিল—মধুপুৰী (মথুৰা)ৰ বাসিন্দাসকলে বহু আশীৰ্বাদ লাভ কৰিব। এতিয়া সেই বাণী সত্য হ’ল; কিয়নো তেওঁলোকে পুৰুষভূষণ কৃষ্ণৰ দেহসৌন্দৰ্য-লক্ষ্মী দৰ্শন কৰিছিল। সেই সৌন্দৰ্যৰ আশ্ৰয় কামনা কৰি শ্ৰীলক্ষ্মীয়েও, তেঁওক পূজা কৰা অন্য পুৰুষসকলক ত্যাগ কৰি, তেঁওকেই বাছি ল’লে।
Verse 25
अवनिक्ताङ्घ्रियुगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् । ऊषतुस्तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंसचिकीर्षितम् ॥ २५ ॥
তেওঁলোকৰ যুগল চৰণ ধোৱা হ’ল। তাৰ পিছত সেই দুজন প্ৰভুৱে দুধসহ অন্ন গ্ৰহণ কৰিলে। কংসৰ উদ্দেশ্য জানিও তেওঁলোকে তাতে সেই ৰাতি সুখে কটালে।
Verse 26
कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥
আনফালে, গোবিন্দ আৰু ৰামে ধনুৰ ভাঙি ৰক্ষী আৰু সৈন্যবাহিনীকে খেলাৰ দৰে বধ কৰিছে বুলি শুনি দুষ্ট কংস ভয়ত কঁপিল। সি দীৰ্ঘ সময় জাগি থাকিল; আৰু জাগ্ৰত অৱস্থাতো, সপোনতো, বহু দুঃশকুন—মৃত্যুৰ দূতৰ বাৰ্তাৰ দৰে—দেখিলে।
Verse 27
कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥
গোবিন্দ শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু বলৰামে ধনু ভাঙি নিজৰ ৰক্ষী আৰু সৈন্যবাহিনীক যেন খেলৰ দৰে বধ কৰিলে বুলি শুনি কংস ভয়ত কঁপিল। সি বহু সময় জাগি থাকিল আৰু জাগৰণ-স্বপ্ন দুয়োটাতে বহু অশুভ নিমিত্ত, যেন মৃত্যুৰ দূত, দেখিলে।
Verse 28
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
প্ৰতিবিম্বত চাইলেও সি নিজৰ মূৰ দেখা নাপালে; বিনা কাৰণ চন্দ্ৰ-তৰা দুগুণ দেখা দিলে। ছাঁত ফাঁক যেন লাগিল; প্ৰাণবায়ুৰ ধ্বনি শুনা নাপালে; গছবোৰ সোণালী আভাৰে ঢকা যেন লাগিল; আৰু নিজৰ পদচিহ্নো দেখা নাপালে। স্বপ্নত প্ৰেতৰ আলিঙ্গন, গাধাত উঠা আৰু বিষ পান কৰা দেখিলে; লগতে তেল মাখা, নগ্ন, নলদ ফুলৰ মালা পিন্ধা এজন মানুহ যোৱা দেখিলে। জাগৰণ আৰু স্বপ্নত এনে বহু অশুভ নিমিত্ত দেখি কংস মৃত্যুভয়ত কঁপিল আৰু চিন্তাত নিদ্ৰা নাপালে।
Verse 29
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
সি ছাঁত ফাঁক যেন দেখিলে; প্ৰাণবায়ুৰ ধ্বনি শুনা নাপালে; গছবোৰ সোণালী আভাৰে ঢকা যেন লাগিল; আৰু নিজৰ পদচিহ্নো দেখা নাপালে। কংসে এইবোৰক মৃত্যুসূচক অশুভ নিমিত্ত বুলি ভাবিলে।
Verse 30
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
স্বপ্নত সি প্ৰেতৰ আলিঙ্গন, গাধাত উঠা আৰু বিষ পান কৰা দেখিলে; লগতে তেল মাখা, নগ্ন, নলদ ফুলৰ মালা পিন্ধা এজন মানুহ যোৱা দেখিলে। এই স্বপ্নদৃশ্যবোৰে কংসৰ মৃত্যুভয় অধিক বঢ়ালে।
Verse 31
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
এইদৰে স্বপ্ন আৰু জাগৰণ দুয়োটাতে বহু অশুভ নিমিত্ত দেখি কংস মৃত্যুভয়ত আতংকিত হ’ল। চিন্তাত ব্যাকুল হৈ সি নিদ্ৰা নাপালে।
Verse 32
व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्भ्य: समुत्थिते । कारयामास वै कंसो मल्लक्रीडामहोत्सवम् ॥ ३२ ॥
ৰাতি পাৰ হোৱাৰ পিছত, হে কৌৰব্য, জলৰ পৰা সূৰ্য উদিত হতেই কংসে মহা মল্লক্ৰীড়া-মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰালে।
Verse 33
आनर्चु: पुरुषा रङ्गं तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे । मञ्चाश्चालङ्कृता: स्रग्भि: पताकाचैलतोरणै: ॥ ३३ ॥
ৰাজাৰ লোকসকলে ৰংগভূমিৰ পূজা কৰিলে, ভেৰী-তূৰ্য আদি বজালে, আৰু দৰ্শকমঞ্চসমূহক মালা, পতাকা, ফিতা আৰু তোৰণে সজালে।
Verse 34
तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मक्षत्रपुरोगमा: । यथोपजोषं विविशू राजानश्च कृतासना: ॥ ३४ ॥
সেই মঞ্চসমূহত নগৰবাসী আৰু জনপদবাসী, ব্ৰাহ্মণ-ক্ষত্ৰিয়ৰ নেতৃত্বত, নিজৰ সুবিধামতে আহি স্বচ্ছন্দে বহিল; ৰজাসকলৰ বাবে বিশেষ আসন সাজু আছিল।
Verse 35
कंस: परिवृतोऽमात्यै राजमञ्च उपाविशत् । मण्डलेश्वरमध्यस्थो हृदयेन विदूयता ॥ ३५ ॥
অমাত্যসকলে ঘেৰাও কৰি থাকোঁতে কংসে ৰাজমঞ্চত বহিল; কিন্তু বহু মণ্ডলেশ্বৰৰ মাজত বহিও তাৰ হৃদয় কঁপি উঠিল।
Verse 36
वाद्यमानेषु तूर्येषु मल्लतालोत्तरेषु च । मल्ला: स्वलङ्कृता: दृप्ता: सोपाध्याया: समासत ॥ ३६ ॥
মল্লযুদ্ধৰ উপযুক্ত তালত তূৰ্যবাদ্য জোৰে বজাৰ সময়ত, অলংকৃত আৰু দৰ্পিত মল্লসকলে নিজৰ উপাধ্যায়সকলৰ সৈতে ৰংগত প্ৰৱেশ কৰি বহিল।
Verse 37
चाणूरो मुष्टिक: कूट: शलस्तोशल एव च । त आसेदुरुपस्थानं वल्गुवाद्यप्रहर्षिता: ॥ ३७ ॥
মধুৰ বাদ্যৰ সুৰত উল্লসিত চাণূৰ, মুষ্টিক, কূট, শল আৰু তোশল মল্লমঞ্চত আহি আসন ল’লে।
Verse 38
नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुता: । निवेदितोपायनास्त एकस्मिन्मञ्च आविशन् ॥ ३८ ॥
ভোজৰাজৰ আহ্বানত নন্দগোপ আদি গোপসকলে উপহাৰ নিবেদন কৰি একে মঞ্চত গৈ আসন ল’লে।
Frequently Asked Questions
Trivakrā is Kaṁsa’s maidservant and ointment-maker. Kṛṣṇa straightens her hunchback to demonstrate the tangible fruit of contact with Bhagavān—darśana and sparśa purify and transform. On a theological level, the act signifies poṣaṇa (the Lord’s gracious upliftment of a socially marginal figure) and shows that divine beauty and mercy can reorder both the external body and the internal disposition.
The text presents her desire as kāma arising from Kṛṣṇa’s beauty, yet within the Bhāgavata framework even materially tinged attraction can become a doorway to grace when directed toward the Lord. Commentarial traditions often distinguish between ordinary lust and desire that becomes purified by its object (Bhagavān), emphasizing that Kṛṣṇa remains self-controlled and purposeful, offering kindness without becoming bound by the interaction.
Narratively, breaking the bow is a deliberate provocation and a public declaration that Kaṁsa’s regime is nearing its end; it also demonstrates Kṛṣṇa’s effortless supremacy (aiśvarya). Symbolically, it represents the shattering of adharma upheld by state power and ritual prestige. The bow—guarded and worshiped—becomes an emblem of tyrannical authority, which Kṛṣṇa dismantles as a prelude to restoring righteous order.
The omens function as Purāṇic narrative markers of imminent daiva (destiny) and niyati (inevitability) when adharma reaches its limit. Kaṁsa’s disturbed perception—missing head in reflection, doubled luminaries, holes in shadow—signals the collapse of his worldly security and the approach of death as a moral consequence. The Bhāgavata uses such nimittas to show that the cosmos itself reacts when the Lord’s corrective līlā is about to manifest.
It transitions from Kṛṣṇa’s arrival and public reception to the formal arena setting engineered by Kaṁsa. The bow-breaking triggers Kaṁsa’s fear and accelerates preparations for the wrestling festival, while the assembly of wrestlers (Cāṇūra, Muṣṭika, etc.) and the seating of Nanda and the Vraja cowherds positions all key participants for the impending confrontation and Kaṁsa’s downfall.