Adhyaya 28
Nanda’s Captivity by Varuṇa and the Revelation of the Spiritual World (Brahma-hrada)
কৃষ্ণৰ ব্ৰজ-লীলাত তেওঁৰ দিব্যত্ব ক্ৰমে অধিক প্ৰকাশ পোৱাৰ মাজতে এই অধ্যায়ে সামূহিক বিস্ময়ৰ পৰা সোজাকৈ প্ৰকাশনলৈ লৈ যায়। নন্দ মহাৰাজে একাদশীৰ ব্ৰত-উপাসনা আৰু উপবাস কৰি দ্বাদশীত অশুভ সময়ত যমুনা (কালিন্দী)ত প্ৰৱেশ কৰোঁতে বৰুণৰ এজন সেৱকে তেওঁক বন্দী কৰে। গোপসকলে কৃষ্ণ-বলৰামক আহ্বান কৰে; কৃষ্ণ তৎক্ষণাৎ বৰুণসভালৈ গৈ বৰুণৰ দ্বাৰা পৰব্ৰহ্ম ৰূপে পূজিত হয়, সেৱকৰ অজ্ঞতাৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি নন্দক মুক্ত কৰি আনে। ব্ৰজলৈ উভতি নন্দে বৰুণৰ ঐশ্বৰ্য আৰু কৃষ্ণৰ প্ৰতি তেওঁৰ বিনয় বৰ্ণনা কৰাত গোপসকলৰ প্ৰশ্ন বাঢ়ে—ভগৱানে কি তেওঁলোকক নিজৰ ধাম দিব? তেওঁলোকৰ হৃদয় জানি কৃষ্ণে কৰুণাৰে ব্ৰহ্ম-হ্ৰদলৈ লৈ গৈ স্নানৰ পাছত জড় অন্ধকাৰৰ ওপাৰে পৰম সত্যলোক দেখুৱায়; তাত বেদমূৰ্তিসকলে কৃষ্ণক আৰাধনা কৰে। এই লীলা বুজায় যে ব্ৰজ-ভক্তিৰ লক্ষ্য লৌকিক উন্নতি নহয়, প্ৰভুৰ নিত্যধাম।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच एकादश्यां निराहार: समभ्यर्च्य जनार्दनम् । स्नातुं नन्दस्तु कालिन्द्यां द्वादश्यां जलमाविशत् ॥ १ ॥
শ্ৰী বাদৰায়ণি ক’লে—একাদশীত উপবাস কৰি জনাৰ্দন ভগৱানক সম্যক আৰাধনা কৰি, নন্দ মহাৰাজ দ্বাদশীত স্নান কৰিবলৈ কালিন্দীৰ পানীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 2
तं गृहीत्वानयद् भृत्यो वरुणस्यासुरोऽन्तिकम् । अवज्ञायासुरीं वेलां प्रविष्टमुदकं निशि ॥ २ ॥
ৰাতিৰ অন্ধকাৰত অশুভ সময়ৰ সীমা অৱজ্ঞা কৰি পানীত প্ৰৱেশ কৰাত, বৰুণৰ এজন আসুৰী ভৃত্যই তেওঁক ধৰি নিজৰ স্বামীৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল।
Verse 3
चुक्रुशुस्तमपश्यन्त: कृष्ण रामेति गोपका: । भगवांस्तदुपश्रुत्य पितरं वरुणाहृतम् । तदन्तिकं गतो राजन्स्वानामभयदो विभु: ॥ ३ ॥
হে ৰাজন! নন্দ মহাৰাজক নেদেখি গোপসকলে ‘কৃষ্ণ! ৰাম!’ বুলি জোৰেৰে চিঞৰি উঠিল। ভগৱান কৃষ্ণে সেই আহ্বান শুনি বুজিলে যে পিতাক বৰুণে ধৰি লৈ গৈছে; সেয়ে ভক্তক অভয় দান কৰা সৰ্বশক্তিমান প্ৰভু বৰুণদেৱৰ সভালৈ গ’ল।
Verse 4
प्राप्तं वीक्ष्य हृषीकेशं लोकपाल: सपर्यया । महत्या पूजयित्वाह तद्दर्शनमहोत्सव: ॥ ४ ॥
হৃষীকেশ প্ৰভু আহিল বুলি দেখি লোকপাল বৰুণে মহা উপচাৰেৰে তেওঁৰ পূজা কৰিলে। প্ৰভুৰ দৰ্শনৰ মহোৎসৱত পৰম আনন্দিত হৈ তেওঁ এইদৰে ক’লে।
Verse 5
श्रीवरुण उवाच अद्य मे निभृतो देहोऽद्यैवार्थोऽधिगत: प्रभो । त्वत्पादभाजो भगवन्नवापु: पारमध्वन: ॥ ५ ॥
শ্ৰী বৰুণ ক’লে—হে প্ৰভো, আজি মোৰ দেহ কৃতাৰ্থ হ’ল; আজি মোৰ জীৱনৰ লক্ষ্য সিদ্ধ হ’ল। হে ভগৱান, যিসকলে আপোনাৰ পদপদ্মৰ আশ্ৰয় লয়, তেওঁলোকে সংসাৰপথ অতিক্ৰম কৰে।
Verse 6
नमस्तुभ्यं भगवते ब्रह्मणे परमात्मने । न यत्र श्रूयते माया लोकसृष्टिविकल्पना ॥ ६ ॥
ভগৱান, পৰব্ৰহ্ম, পৰমাত্মা—আপোনাক নমস্কাৰ। য’ত লোকসৃষ্টিৰ বিকল্প ৰচনাকাৰী মায়াৰ লেশমাত্রো নাই।
Verse 7
अजानता मामकेन मूढेनाकार्यवेदिना । आनीतोऽयं तव पिता तद्भवान् क्षन्तुमर्हति ॥ ७ ॥
মোৰ এজন মূঢ় অজ্ঞ দাসে, নিজৰ কৰ্তব্য নুবুজি, আপোনাৰ পিতাক ইয়ালৈ আনিলে। সেয়ে দয়া কৰি আমাক ক্ষমা কৰক।
Verse 8
ममाप्यनुग्रहं कृष्ण कर्तुमर्हस्यशेषदृक् । गोविन्द नीयतामेष पिता ते पितृवत्सल ॥ ८ ॥
হে কৃষ্ণ, সৰ্বদৰ্শী! মোৰ ওপৰতো অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ আপুনি অৰ্হ। হে গোবিন্দ, আপুনি পিতৃৱৎসল; দয়া কৰি আপোনাৰ পিতাক ঘৰলৈ লৈ যাওক।
Verse 9
श्रीशुक उवाच एवं प्रसादित: कृष्णो भगवानीश्वरेश्वर: । आदायागत्स्वपितरं बन्धूनां चावहन्मुदम् ॥ ९ ॥
শ্ৰীশুকদেৱে ক’লে—বৰুণ প্ৰসন্ন হোৱাত, ঈশ্বৰসকলৰো ঈশ্বৰ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে পিতৃ নন্দক লগত লৈ গৃহলৈ উভতি আহিল। তেওঁলোকক দেখি আত্মীয়সকল পৰম আনন্দিত হ’ল।
Verse 10
नन्दस्त्वतीन्द्रियं दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् । कृष्णे च सन्नतिं तेषां ज्ञातिभ्यो विस्मितोऽब्रवीत् ॥ १० ॥
নন্দ মহাৰাজে সাগৰলোকৰ অধিপতি বৰুণৰ অতীন্দ্ৰিয় ঐশ্বৰ্য প্ৰথমবাৰ দেখি, আৰু বৰুণ তথা তেওঁৰ সেৱকসকলে কৃষ্ণৰ প্ৰতি যি বিনয়ী প্ৰণতি জনালে সেয়া দেখি বিস্মিত হ’ল। তেওঁ এই সকলো কথা গোপ সঙ্গীসকলক ক’লে।
Verse 11
ते चौत्सुक्यधियो राजन् मत्वा गोपास्तमीश्वरम् । अपि न: स्वगतिं सूक्ष्मामुपाधास्यदधीश्वर: ॥ ११ ॥
হে ৰাজন, গোপসকলৰ মন উৎকণ্ঠাৰে ভৰি উঠিল। তেওঁলোকে কৃষ্ণক পৰমেশ্বৰ বুলি মানি ভাবিলে—“অধীশ্বৰ কি আমাক তেওঁৰ সূক্ষ্ম, দিব্য গতি—পৰম ধাম—দান কৰিব?”
Verse 12
इति स्वानां स भगवान् विज्ञायाखिलदृक्स्वयम् । सङ्कल्पसिद्धये तेषां कृपयैतदचिन्तयत् ॥ १२ ॥
এইদৰে নিজৰ লোকসকলৰ মনৰ কথা সৰ্বদৰ্শী ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে স্বয়ং বুজি ল’লে। তেওঁলোকৰ সংকল্প সিদ্ধ কৰিবলৈ কৃপাৰে প্ৰভুৱে এইদৰে চিন্তা কৰিলে।
Verse 13
जनो वै लोक एतस्मिन्नविद्याकामकर्मभि: । उच्चावचासु गतिषु न वेद स्वां गतिं भ्रमन् ॥ १३ ॥
এই জগতত মানুহ অবিদ্যা, কামনা আৰু কৰ্মৰ প্ৰভাৱত উচ্চ-নীচ নানা গতিত ভ্ৰমি ফুৰে; সেয়েহে তেওঁলোকে নিজৰ সত্য, পৰম গতি নাজানে।
Verse 14
इति सञ्चिन्त्य भगवान् महाकारुणिको हरि: । दर्शयामास लोकं स्वं गोपानां तमस: परम् ॥ १४ ॥
এইদৰে গভীৰভাৱে চিন্তা কৰি মহাকৰুণাময় ভগৱান হৰিয়ে গোপসকলক ভৌতিক অন্ধকাৰৰ ওপৰত থকা নিজৰ ধাম দেখুৱালে।
Verse 15
सत्यं ज्ञानमनन्तं यद् ब्रह्मज्योति: सनातनम् । यद्धि पश्यन्ति मुनयो गुणापाये समाहिता: ॥ १५ ॥
তেওঁ সেই সনাতন ব্ৰহ্মজ্যোতি প্ৰকাশ কৰিলে, যি সত্য, জ্ঞানস্বৰূপ আৰু অনন্ত; গুণ অপসাৰিত হ’লে সমাধিস্থ মুনিসকলে তাক দেখে।
Verse 16
ते तु ब्रह्मह्रदं नीता मग्ना: कृष्णेन चोद्धृता: । ददृशुर्ब्रह्मणो लोकं यत्राक्रूरोऽध्यगात् पुरा ॥ १६ ॥
কৃষ্ণে গোপসকলক ব্ৰহ্মহ্ৰদলৈ নিলে, পানীত নিমজ্জিত কৰালে আৰু পাছত উঠাই আনিলে; সেই ঠাইৰ পৰাই তেওঁলোকে আগতে অক্রূৰে দেখা ব্ৰহ্মলোক দেখিলে।
Verse 17
नन्दादयस्तु तं दृष्ट्वा परमानन्दनिवृता: । कृष्णं च तत्रच्छन्दोभि: स्तूयमानं सुविस्मिता: ॥ १७ ॥
নন্দ আদি গোপসকলে সেই ধাম দেখি পৰমানন্দত নিমগ্ন হ’ল; আৰু তাত ছন্দোময় বেদসকলে স্তৱ কৰা কৃষ্ণক দেখি তেওঁলোকে অতি বিস্মিত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Nanda entered the Yamunā at night at an inauspicious time on Dvādaśī, and Varuṇa’s servant—described as ignorant of proper duty—mistook this as an offense warranting seizure. The narrative highlights that cosmic servants may act mechanically, but Bhagavān’s presence protects devotees and corrects administrative error.
Varuṇa receives Kṛṣṇa as Hṛṣīkeśa (Lord of the senses), worships Him with offerings, and explicitly glorifies Him as the Absolute Truth and Supreme Soul untouched by māyā. This establishes that even deva-rulers, though powerful within the universe, are subordinate devotees of Bhagavān.
They are shown a transcendental realm ‘beyond material darkness’ and the indestructible spiritual effulgence, and they also see Kṛṣṇa there being praised by the personified Vedas. The passage presents transcendence in a personal frame (Kṛṣṇa present and worshiped) while also acknowledging the unlimited spiritual effulgence perceived by sages—integrating Brahman realization within Bhagavān-centered revelation.
They are the Śrutayaḥ—Vedic revelations personified—depicted as conscious devotees offering prayers. The image conveys that śāstra is not merely text but living testimony whose purpose culminates in glorifying and serving Bhagavān.
Śukadeva notes the cowherds see the spiritual world from the same vantage point that Akrūra did, creating narrative continuity: earlier, a Yādava devotee receives divine disclosure; here, Vraja’s simple-hearted devotees are granted an even more intimate confirmation that their beloved Kṛṣṇa is the supreme destination.