Adhyaya 26
The Vraja Elders Question Kṛṣṇa’s Identity; Nanda Recounts Garga’s Prophecy
গোৱর্ধন-লীলাত শ্ৰীকৃষ্ণে কৰা আশ্চৰ্য ৰক্ষাকাৰ্য দেখি ব্ৰজৰ গোপ-বৃদ্ধসকলে নন্দ মহাৰাজৰ ওচৰলৈ আহে। শিশুৰূপত থাকিও কৃষ্ণৰ অতিমানৱীয় কীৰ্তি দেখি তেওঁলোকে বিস্ময়ে সুধে—এই শিশু কোন, আৰু কিয় আমাৰ প্ৰেম তেওঁৰ প্ৰতি অদম্য? তেওঁলোকে ব্ৰজৰ আগৰ অলৌকিক ঘটনাবোৰ স্মৰণ কৰে—পূতনা-বধ, শকট উলটি যোৱা, তৃণাৱর্ত নিধন, যমলাৰ্জুন মুক্তি, বকাসুৰ, বৎসাসুৰ, ধেনুকাসুৰ (বলৰামসহ), প্ৰলম্বাসুৰ (বলৰামৰ দ্বাৰা), দাৱানল শমন আৰু কালিয় দমন—আৰু শেষত গোৱর্ধন ধাৰণ। নন্দে গৰ্গমুনিৰ গোপন নামকৰণ আৰু ভবিষ্যদ্বাণী স্মৰাই কয়—কৃষ্ণ যুগে যুগে ভিন্ন বৰ্ণে অৱতীৰ্ণ হয়, বাসুদেৱ নামে খ্যাত, বহু নাম-ৰূপ ধাৰণ কৰি ব্ৰজৰক্ষা আৰু অধৰ্ম-নিগ্ৰহৰ বাবে মঙ্গলকৰ্ম কৰিব। শেষত যজ্ঞভংগত ক্ৰুদ্ধ ইন্দ্ৰই ধুমুহা-বৃষ্টি নামাইছিল; কৃষ্ণৰ কৰুণ হাঁহি আৰু গোৱর্ধনৰ আশ্ৰয় পৰৱৰ্তী অধ্যায়ত ইন্দ্ৰৰ নম্ৰতা আৰু মিলনৰ ভূমিকা সাজে।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवंविधानि कर्माणि गोपा: कृष्णस्य वीक्ष्य ते । अतद्वीर्यविद: प्रोचु: समभ्येत्य सुविस्मिता: ॥ १ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে: গোপসকলে গোবৰ্ধন ধাৰণ আদি শ্ৰীকৃষ্ণৰ এনে কৰ্ম দেখি অতি বিস্মিত হ’ল। তেওঁৰ অতীন্দ্ৰিয় শক্তি বুজিব নোৱাৰি তেওঁলোকে নন্দ মহাৰাজৰ ওচৰলৈ গৈ এইদৰে ক’লে।
Verse 2
बालकस्य यदेतानि कर्माण्यत्यद्भुतानि वै । कथमर्हत्यसौ जन्म ग्राम्येष्वात्मजुगुप्सितम् ॥ २ ॥
গোপসকলে ক’লে—এই বালকে অতি আশ্চৰ্য কৰ্ম কৰে; তেন্তে আমাৰ দৰে গ্ৰাম্য সংসাৰী লোকৰ মাজত তাৰ জন্ম কেনেকৈ যোগ্য হ’ব, যি তাৰ নিজে নিন্দনীয় যেন লাগে?
Verse 3
य: सप्तहायनो बाल: करेणैकेन लीलया । कथं बिभ्रद् गिरिवरं पुष्करं गजराडिव ॥ ३ ॥
সাত বছৰীয়া এই বালকে এক হাতে লীলাৰে গোবৰ্ধন নাম মহাগিৰি কেনেকৈ ধৰি ৰাখিব পাৰে, যেন গজৰাজে পদ্মফুল তুলি ধৰে?
Verse 4
तोकेनामीलिताक्षेण पूतनाया महौजस: । पीत: स्तन: सह प्राणै: कालेनेव वयस्तनो: ॥ ४ ॥
চকুও ভালকৈ নোখোলা শিশুৰূপে তেওঁ মহাশক্তিশালী পূতনাৰ স্তন পান কৰি তাৰ প্ৰাণবায়ুও শুষি ল’লে, যেন কালে দেহৰ যৌৱন শুষি নেয়।
Verse 5
हिन्वतोऽध: शयानस्य मास्यस्य चरणावुदक् । अनोऽपतद् विपर्यस्तं रुदत: प्रपदाहतम् ॥ ५ ॥
তিন মাহ বয়সত কৃষ্ণ তলত শুই কান্দি কান্দি ভৰি মাৰি আছিল; তেওঁৰ ভৰিৰ আঙুলিৰ আগৰ আঘাততেই সেই ডাঙৰ গাড়ীখন পৰি উলটি গ’ল।
Verse 6
एकहायन आसीनो ह्रियमाणो विहायसा । दैत्येन यस्तृणावर्तमहन् कण्ठग्रहातुरम् ॥ ६ ॥
এবছৰ বয়সত শান্তভাৱে বহি থাকোঁতেই দানৱ তৃণাবর্তে তেওঁক আকাশলৈ উঠাই নিলে; কিন্তু শিশুকৃষ্ণে তাৰ কণ্ঠ চেপি ধৰি তীব্ৰ যন্ত্ৰণা দিলে আৰু তেনেকৈয়ে তাক বধ কৰিলে।
Verse 7
क्वचिद्धैयङ्गवस्तैन्ये मात्रा बद्ध उदूखले । गच्छन्नर्जुनयोर्मध्ये बाहुभ्यां तावपातयत् ॥ ७ ॥
এবাৰ মাখন চুৰি কৰোঁতে ধৰা পৰাত মাতৃয়ে শ্ৰীকৃষ্ণক ৰছীৰে উখলত বান্ধিলে। তেওঁ হাতৰ ভৰত আগবাঢ়ি উখলটো দুটা অৰ্জুন গছৰ মাজলৈ টানি লৈ গৈ সিহঁতক পেলাই দিলে।
Verse 8
वने सञ्चारयन् वत्सान् सरामो बालकैर्वृत: । हन्तुकामं बकं दोर्भ्यां मुखतोऽरिमपाटयत् ॥ ८ ॥
এবাৰ বনত বাছুৰ চৰাই থাকোঁতে, বলৰাম আৰু গোপবালকসকলৰ সৈতে থকা শ্ৰীকৃষ্ণক মাৰিবলৈ বকাসুৰ আহিল। কিন্তু শ্ৰীকৃষ্ণে তাক মুখৰ পৰা ধৰি দুটা বাহুৰে চিৰি পেলালে।
Verse 9
वत्सेषु वत्सरूपेण प्रविशन्तं जिघांसया । हत्वा न्यपातयत्तेन कपित्थानि च लीलया ॥ ९ ॥
কৃষ্ণক মাৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি বৎসাসুৰে বাছুৰৰ ৰূপ ধৰি বাছুৰবোৰৰ মাজত সোমাল। শ্ৰীকৃষ্ণে তাক বধ কৰি, তাৰ দেহেৰে লীলাভাৱে কপিত্থ ফল গছৰ পৰা পেলাই দিলে।
Verse 10
हत्वा रासभदैतेयं तद्बन्धूंश्च बलान्वित: । चक्रे तालवनं क्षेमं परिपक्वफलान्वितम् ॥ १० ॥
বলৰামৰ সৈতে শ্ৰীকৃষ্ণে গাধা-দৈত্য ৰাসভ আৰু তাৰ সঙ্গীসকলক বধ কৰিলে। তাতে তালবন নিৰাপদ হ’ল আৰু পকা তালফলৰে সমৃদ্ধ হ’ল।
Verse 11
प्रलम्बं घातयित्वोग्रं बलेन बलशालिना । अमोचयद् व्रजपशून्गोपांश्चारण्यवह्नित: ॥ ११ ॥
ভয়ংকৰ প্ৰলম্বাসুৰক বলশালী বলৰামৰ দ্বাৰা বধ কৰাই শ্ৰীকৃষ্ণে ব্ৰজৰ পশু আৰু গোপবালকসকলক অৰণ্যাগ্নিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 12
आशीविषतमाहीन्द्रं दमित्वा विमदं ह्रदात् । प्रसह्योद्वास्य यमुनां चक्रेऽसौ निर्विषोदकाम् ॥ १२ ॥
শ্ৰীকৃষ্ণে অতি বিষধৰ কালিয়াক দমন কৰি তাৰ গৰ্ব ভাঙি যমুনাৰ হ্ৰদৰ পৰা বলপূৰ্বক তাড়ি দিলে। এইদৰে প্ৰভুৱে যমুনাৰ জল বিষমুক্ত কৰিলে।
Verse 13
दुस्त्यजश्चानुरागोऽस्मिन् सर्वेषां नो व्रजौकसाम् । नन्दते तनयेऽस्मासु तस्याप्यौत्पत्तिक: कथम् ॥ १३ ॥
হে নন্দ! তোমাৰ এই পুত্ৰৰ প্ৰতি আমাৰ সকলো ব্ৰজবাসীৰ অনুৰাগ ত্যাগ কৰা অতি দুষ্কৰ। আৰু তেওঁ নিজেও স্বাভাৱিকভাৱে আমাৰ প্ৰতি ইমান স্বতঃস্ফূর্ত স্নেহে কিয় আকৃষ্ট?
Verse 14
क्व सप्तहायनो बाल: क्व महाद्रिविधारणम् । ततो नो जायते शङ्का व्रजनाथ तवात्मजे ॥ १४ ॥
এফালে এই বালক মাত্ৰ সাত বছৰৰ, আৰু সিফালে মহাগিৰি গোবৰ্ধন ধৰি তুলিছে। সেয়ে, হে ব্ৰজনাথ, তোমাৰ পুত্ৰ বিষয়ে আমাৰ মনত সন্দেহ জাগে।
Verse 15
श्रीनन्द उवाच श्रूयतां मे वचो गोपा व्येतु शङ्का च वोऽर्भके । एनं कुमारमुद्दिश्य गर्गो मे यदुवाच ह ॥ १५ ॥
শ্ৰী নন্দ ক’লে—হে গোপসকল, মোৰ কথা শুনা; মোৰ শিশুটিক লৈ তোমালোকৰ সন্দেহ দূৰ হওক। এই কুমাৰক উদ্দেশ কৰি গৰ্গমুনিয়ে মোক যি কৈছিল, সেয়া শুনা।
Verse 16
वर्णास्त्रय: किलास्यासन् गृह्णतोऽनुयुगं तनू: । शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गत: ॥ १६ ॥
[গৰ্গমুনিয়ে কৈছিল:] তোমাৰ পুত্ৰ যুগে যুগে অৱতাৰ ৰূপে প্ৰকাশ পায়। আগতে তেওঁ শ্বেত, ৰক্ত আৰু পীত—এই তিন বৰ্ণ ধাৰণ কৰিছিল; এতিয়া তেওঁ কৃষ্ণবৰ্ণত প্ৰকাশিত হৈছে।
Verse 17
प्रागयं वसुदेवस्य क्वचिज्जातस्तवात्मज: । वासुदेव इति श्रीमानभिज्ञा: सम्प्रचक्षते ॥ १७ ॥
তোমাৰ এই শ্ৰীমান পুত্ৰ বহু কাৰণত আগতে কেতিয়াবা বসুদেৱৰ পুত্ৰ ৰূপেও প্ৰকাশ পাইছিল; সেয়ে জ্ঞানীসকলে কেতিয়াবা এই শিশুক ‘বাসুদেৱ’ বুলি কয়।
Verse 18
बहूनि सन्ति नामानि रूपाणि च सुतस्य ते । गुणकर्मानुरूपाणि तान्यहं वेद नो जना: ॥ १८ ॥
তোমাৰ এই পুত্ৰৰ বহু নাম আৰু বহু ৰূপ আছে, যি তেওঁৰ দিব্য গুণ আৰু লীলাকৰ্মৰ অনুৰূপ; সেয়া মই জানো, কিন্তু সাধাৰণ মানুহে নাজানে।
Verse 19
एष व: श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दन: । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिष्यथ ॥ १९ ॥
এই গোপ-গোকুলনন্দন তোমালোকৰ বাবে সদায় মঙ্গল সাধন কৰিব আৰু আনন্দ বৃদ্ধি কৰিব; তেওঁৰ কৃপাৰে তোমালোক সকলো দুৰ্গতি সহজে পাৰ হ’ব।
Verse 20
पुरानेन व्रजपते साधवो दस्युपीडिता: । अराजके रक्ष्यमाणा जिग्युर्दस्यून्समेधिता: ॥ २० ॥
হে ব্ৰজপতি নন্দ! পুৰাণবৃত্তান্ত মতে, যেতিয়া শাসন অরাজক আৰু অক্ষম হৈছিল আৰু সৎ লোক দস্যুৰ দ্বাৰা পীড়িত হৈছিল, তেতিয়া লোকৰ ৰক্ষা আৰু দুষ্টৰ দমন কৰিবলৈ এই শিশুটি প্ৰকট হৈছিল; ফলত প্ৰজা সুৰক্ষিত হৈ সমৃদ্ধ হৈছিল।
Verse 21
य एतस्मिन् महाभागे प्रीतिं कुर्वन्ति मानवा: । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुरा: ॥ २१ ॥
যিসকল মানুহ এই মহাভাগ, সৰ্বমঙ্গল শ্ৰীকৃষ্ণত প্ৰীতি কৰে, তেওঁলোকক শত্রুৱে পৰাভূত কৰিব নোৱাৰে; যেনেকৈ বিষ্ণুপক্ষীয় দেৱতাক অসুৰে জয় কৰিব নোৱাৰে, তেনেকৈ কৃষ্ণভক্ত অজেয়।
Verse 22
तस्मान्नन्द कुमारोऽयं नारायणसमो गुणै: । श्रिया कीर्त्यानुभावेन तत्कर्मसु न विस्मय: ॥ २२ ॥
সেয়ে হে নন্দ মহাৰাজ, তোমাৰ এই শিশু গুণত নাৰায়ণৰ সমান। ঐশ্বৰ্য, নাম, কীৰ্তি আৰু প্ৰভাৱত তেওঁ নাৰায়ণৰ দৰেই; সেয়ে তেওঁৰ কৰ্মত বিস্মিত নহ’বা।
Verse 23
इत्यद्धा मां समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । मन्ये नारायणस्यांशं कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥ २३ ॥
গৰ্গ ঋষিয়ে এইদৰে মোক উপদেশ দি নিজৰ ঘৰলৈ উভতি গ’ল। তেতিয়া মই ভাবিলোঁ—আমাক ক্লেশৰ পৰা ৰক্ষা কৰা কৃষ্ণ নিশ্চয় ভগবান নাৰায়ণৰ অংশ।
Verse 24
इति नन्दवच: श्रुत्वा गर्गगीतं व्रजौकस: । मुदिता नन्दमानर्चु: कृष्णं च गतविस्मया: ॥ २४ ॥
নন্দ মহাৰাজে গৰ্গ মুনিৰ বাণী কোৱা শুনি ব্ৰজবাসীসকল আনন্দিত হ’ল। তেওঁলোকৰ বিস্ময় দূৰ হ’ল আৰু তেওঁলোকে গভীৰ শ্ৰদ্ধাৰে নন্দ আৰু ভগৱান কৃষ্ণক পূজা কৰিলে।
Verse 25
देवे वर्षति यज्ञविप्लवरुषा वज्राश्मवर्षानिलै:सीदत्पालपशुस्त्रियात्मशरणं दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन् । उत्पाट्यैककरेण शैलमबलो लीलोच्छिलीन्ध्रं यथाबिभ्रद् गोष्ठमपान्महेन्द्रमदभित् प्रीयान्न इन्द्रो गवाम् ॥ २५ ॥
যজ্ঞ বিঘ্নিত হোৱাত ক্ৰুদ্ধ ইন্দ্ৰে বজ্ৰ, শিলাবৃষ্টি, বিজুলী আৰু প্ৰচণ্ড বতাহসহ গোকুলত ভয়ংকৰ বৰষুণ নামালে; গোপ, পশু আৰু নাৰীসকল অতি কষ্ট পালে। কেৱল কৃষ্ণকেই শৰণ মানি থকা তেওঁলোকৰ অৱস্থা দেখি কৰুণাময় ভগৱান কৃষ্ণ মৃদু হাঁহিলে আৰু এক হাতে গোবৰ্ধন পৰ্বতটো তুলি ধৰিলে—যেনেকৈ সৰু ল’ৰা খেলত কুঁৱৰী-মাশৰুম তোলে। পৰ্বত ধৰি তেওঁ গোষ্ঠক ৰক্ষা কৰিলে আৰু মহেন্দ্ৰৰ অহংকাৰ ভাঙিলে। গোৱালৰ প্ৰভু গোবিন্দ আমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।
Frequently Asked Questions
Their doubt arises from the collision of intimacy and transcendence: they experience Kṛṣṇa as Nanda’s child (mādhurya), yet His deeds reveal limitless potency (aiśvarya). The Bhāgavata portrays this tension as spiritually productive—Vraja’s love remains primary, while the elders seek a conceptual frame to reconcile extraordinary protection and demon-slaying with His apparent human birth.
Nanda cites Garga Muni’s confidential assessment given during the naming ceremony: Kṛṣṇa is an avatāra who appears in every millennium (yuga), previously manifested in three colors (white, red, yellow) and now in a dark hue; He is sometimes known as Vāsudeva; He has many names and forms; and He will always act auspiciously for Vraja, enabling them to surpass dangers. This testimony reframes Kṛṣṇa’s acts as consistent with divine protection (poṣaṇa).
They recall Pūtanā, Śakaṭāsura (cart), Tṛṇāvarta, the deliverance of the arjuna trees (Yamalārjuna), Bakāsura, Vatsāsura, Dhenukāsura (with Balarāma), Pralambāsura (killed by Balarāma), a forest fire, Kāliya, and finally Indra’s storm countered by Govardhana-lifting. The point is not mere heroism: each episode functions as poṣaṇa—Bhagavān’s active safeguarding of devotees—and as nirodha—checking demoniac disruption of dharma and Vraja’s devotional life.
Garga’s statement is traditionally read as describing the Lord’s yuga-avatāras: in different ages the Lord appears with different varṇas (complexions) and corresponding modes of dharma. Many Vaiṣṇava commentarial traditions connect the ‘yellow’ manifestation with a divine appearance associated with saṅkīrtana-yajña, while ‘blackish’ here directly identifies Kṛṣṇa’s present manifestation. The passage supports the doctrine of recurring divine descents (avatāra) while preserving Kṛṣṇa’s unique position in the Bhāgavata’s theology.