Adhyaya 9
Mohinī-mūrti Distributes Amṛta; Rāhu is Severed; Results Differ by Shelter
মন্থনৰ পাছত অসুৰসকলে অমৃত-কলহ দখল কৰি তৎক্ষণাৎ নিজৰ মাজতে বিবাদত লিপ্ত হয়—ভোগ আৰু ক্ষমতাৰ ওপৰত গঢ়া মিত্ৰতা যে অস্থিৰ, সেয়া প্ৰকাশ পায়। তেতিয়া ভগৱান অতি সুন্দৰী নাৰী-ৰূপ ‘মোহিনী-মূৰ্তি’ ধৰি প্ৰকট হয়; তেওঁৰ মোহে অসুৰসকলৰ মন অস্থিৰ হয়। কশ্যপ বংশৰ একে সম্পৰ্ক দেখুৱাই তেওঁলোকে মোহিনীক ন্যায়কৰ্তা কৰি অমৃত সমভাৱে ভাগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। মোহিনী স্পষ্টকৈ সতৰ্ক কৰে যে স্বতন্ত্ৰ নাৰীৰ ওপৰত অন্ধ বিশ্বাস বুদ্ধিমত্তা নহয়; তথাপি অহংকাৰত মোহিত অসুৰসকলে কলহ তেওঁৰ হাতত দি ন্যায়-অন্যায় যি হয় সেয়া মানি ল’ব বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰে। বিধি-অনুষ্ঠান আৰু আসনবিন্যাসৰ পাছত মোহিনী পৃথক শাৰী সাজি মধুৰ বাক্যৰে অসুৰসকলক ঠগি দেৱতাসকলক অমৃত পান কৰায়; ফলত দেৱতাসকল জৰা-মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হয়। ‘সমতা’ৰ প্ৰতিজ্ঞা আৰু মোহ-সম্পৰ্ক ৰক্ষাৰ বাবে অসুৰসকল নীৰৱ থাকে। ৰাহু দেৱশাৰীত সোমায়, কিন্তু সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰই তাক চিনাক্ত কৰে; হৰি সুদৰ্শনচক্ৰে তাৰ মস্তক ছেদন কৰে—অমৰ মূৰ গ্ৰহ হৈ গ্ৰহণৰ কাৰণ হয়। দেৱতাসকলৰ পান শেষ হ’লে ভগৱানে নিজৰ সত্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰে। উপসংহাৰ—চেষ্টা একে, ফল ভিন্ন: দেৱতাসকল ভগৱৎপাদাশ্ৰয়ত সফল, অসুৰসকল ভক্তিবিয়োগত ব্যৰ্থ; সংসাৰিক কৰ্মো ভগৱানৰ তুষ্টিৰ বাবে অৰ্পণ কৰিলে তেতিয়াহে ফলপ্ৰদ হয়।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तेऽन्योन्यतोऽसुरा: पात्रं हरन्तस्त्यक्तसौहृदा: । क्षिपन्तो दस्युधर्माण आयान्तीं ददृशु: स्त्रियम् ॥ १ ॥
শ্ৰী শুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে: তাৰপাছত অসুৰসকলে বন্ধুত্ব ত্যাগ কৰি ডকাইতৰ দৰে আচৰণ কৰি অমৃতৰ পাত্ৰটো কাঢ়া-কাঢ়ি কৰি থাকোঁতে এগৰাকী স্ত্ৰীক অহা দেখিলে।
Verse 2
अहो रूपमहो धाम अहो अस्या नवं वय: । इति ते तामभिद्रुत्य पप्रच्छुर्जातहृच्छया: ॥ २ ॥
সেই সুন্দৰীগৰাকীক দেখি অসুৰসকলে ক’লে, "আহা! কি ৰূপ, কি কান্তি, কি নৱযৌৱন!" এইদৰে কৈ কামভাৱত আতুৰ হৈ তেওঁলোকে তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ সুধিবলৈ ধৰিলে।
Verse 3
का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कुतो वा किं चिकीर्षसि । कस्यासि वद वामोरु मथ्नतीव मनांसि न: ॥ ३ ॥
হে পদ্মপত্ৰ-নয়না সুন্দৰী, তুমি কোন? ক’ৰ পৰা আহিছা? ইয়ালৈ অহাৰ উদ্দেশ্য কি, আৰু তুমি কাৰ? হে সুন্দৰ উৰু-ধাৰিণী, তোমাক দেখামাত্ৰেই আমাৰ মন অস্থিৰ হৈ উঠিছে।
Verse 4
न वयं त्वामरैर्दैत्यै: सिद्धगन्धर्वचारणै: । नास्पृष्टपूर्वां जानीमो लोकेशैश्च कुतो नृभि: ॥ ४ ॥
মানুহৰ কথা দূৰেই থাক, দেৱতা, দৈত্য, সিদ্ধ, গন্ধৰ্ব, চাৰণ আৰু লোকপাল-প্ৰজাপতিসকলেও তোমাক আগতে কেতিয়াও স্পৰ্শ কৰা নাই। তথাপি এনে নহয় যে আমি তোমাৰ পৰিচয় বুজিব নোৱাৰোঁ।
Verse 5
नूनं त्वं विधिना सुभ्रू: प्रेषितासि शरीरिणाम् । सर्वेन्द्रियमन:प्रीतिं विधातुं सघृणेन किम् ॥ ५ ॥
হে সুন্দৰ ভ্ৰূধাৰিণী কন্যা, নিশ্চয় বিধাতাই নিজৰ নিৰ্হেতুক কৃপাৰে আমাৰ সকলো শৰীৰধাৰীৰ ইন্দ্ৰিয় আৰু মন আনন্দিত কৰিবলৈ তোমাক পঠাইছে। এইটো সত্য নহয় নেকি?
Verse 6
सा त्वं न: स्पर्धमानानामेकवस्तुनि मानिनि । ज्ञातीनां बद्धवैराणां शं विधत्स्व सुमध्यमे ॥ ६ ॥
হে মানিনী, একেটা বস্তু—অমৃতকলস—ক লৈ আমি পৰস্পৰ স্পৰ্ধা কৰি বৈৰ বান্ধি পেলাইছোঁ। একে কুলৰ জ্ঞাতি হৈও শত্রুতা বাঢ়িছে। হে সুমধ্যমা, দয়া কৰি আমাৰ মঙ্গল সাধি এই বিবাদ মিটাই দিয়া।
Verse 7
वयं कश्यपदायादा भ्रातर: कृतपौरुषा: । विभजस्व यथान्यायं नैव भेदो यथा भवेत् ॥ ७ ॥
আমি সকলোৱে—দেৱ আৰু দৈত্য—কশ্যপৰেই সন্তান, সেয়ে ভ্ৰাতা। কিন্তু এতিয়া আমি নিজৰ পৰাক্ৰম দেখুৱাই কলহত লিপ্ত। সেয়ে ন্যায়মতে অমৃত ভাগ কৰি দিয়া, যাতে আমাৰ মাজত ভেদ নঘটে।
Verse 8
इत्युपामन्त्रितो दैत्यैर्मायायोषिद्वपुर्हरि: । प्रहस्य रुचिरापाङ्गैर्निरीक्षन्निदमब्रवीत् ॥ ८ ॥
দানৱসকলে এইদৰে অনুৰোধ কৰাত মায়া-স্ত্ৰী-ৰূপ ধাৰণ কৰা ভগৱান হৰি মৃদু হাঁহিলে। মনোহৰ কটাক্ষে চাই তেওঁ এইদৰে ক’লে।
Verse 9
श्रीभगवानुवाच कथं कश्यपदायादा: पुंश्चल्यां मयि सङ्गता: । विश्वासं पण्डितो जातु कामिनीषु न याति हि ॥ ९ ॥
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: হে কশ্যপৰ বংশধৰসকল! মই তো কেৱল এক পুংশ্চলী; তেন্তে তোমালোকে মোৰ ওপৰত ইমান বিশ্বাস কেনেকৈ ৰাখিছা? পণ্ডিত ব্যক্তি কেতিয়াও কামিনীৰ ওপৰত বিশ্বাস নকৰে।
Verse 10
सालावृकाणां स्त्रीणां च स्वैरिणीनां सुरद्विष: । सख्यान्याहुरनित्यानि नूत्नं नूत्नं विचिन्वताम् ॥ १० ॥
হে সুৰদ্বেষী দানৱসকল! যেনেকৈ বান্দৰ, শিয়াল আৰু কুকুৰ কামসম্পৰ্কত অস্থিৰ হৈ প্ৰতিদিন নতুন নতুন সঙ্গী বিচাৰে, তেনেকৈ স্বৈৰিণী নাৰীও নিত্য নতুন বন্ধু বিচাৰে। তেনে নাৰীৰ সৈতে সখ্য স্থায়ী নহয়—এইটো পণ্ডিতসকলৰ মত।
Verse 11
श्रीशुक उवाच इति ते क्ष्वेलितैस्तस्या आश्वस्तमनसोऽसुरा: । जहसुर्भावगम्भीरं ददुश्चामृतभाजनम् ॥ ११ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে: মোহিনী-মূৰ্তিৰ যেন ধেমালিৰ দৰে কথাবোৰ শুনি অসুৰসকলৰ মন নিশ্চিন্ত হ’ল। তেওঁলোকে গম্ভীৰভাৱে হাঁহিলে আৰু শেষত অমৃতৰ পাত্ৰখন তাইৰ হাতত দিলে।
Verse 12
ततो गृहीत्वामृतभाजनं हरि- र्बभाष ईषत्स्मितशोभया गिरा । यद्यभ्युपेतं क्व च साध्वसाधु वा कृतं मया वो विभजे सुधामिमाम् ॥ १२ ॥
তাৰ পিছত ভগৱান হৰিয়ে অমৃতৰ পাত্ৰখন গ্ৰহণ কৰি, অলপ হাঁহিৰে শোভিত মধুৰ বাণীত ক’লে: হে দানৱসকল! মই যি কৰোঁ—সাধু হওক বা অসাধু—তোমালোকে যদি মানি লোৱা, তেন্তে এই সুধা তোমালোকৰ মাজত ভাগ কৰি দিয়াৰ দায়িত্ব মই ল’ব পাৰোঁ।
Verse 13
इत्यभिव्याहृतं तस्या आकर्ण्यासुरपुङ्गवा: । अप्रमाणविदस्तस्यास्तत् तथेत्यन्वमंसत ॥ १३ ॥
মোহিনী-মূৰ্তিৰ মধুৰ বাক্য শুনি, সিদ্ধান্তত অদক্ষ অসুৰ-প্ৰধানসকলে তৎক্ষণাৎ সন্মতি দিলে। তেওঁলোকে ক’লে—“হয়, আপুনি কোৱা কথাই ঠিক।”
Verse 14
अथोपोष्य कृतस्नाना हुत्वा च हविषानलम् । दत्त्वा गोविप्रभूतेभ्य: कृतस्वस्त्ययना द्विजै: ॥ १४ ॥ यथोपजोषं वासांसि परिधायाहतानि ते । कुशेषु प्राविशन्सर्वे प्रागग्रेष्वभिभूषिता: ॥ १५ ॥
তাৰপিছত দেৱতা আৰু অসুৰসকলে উপবাস কৰি স্নান কৰিলে, ঘৃতাদি হৱিষ্যৰে অগ্নিত আহুতি দিলে। গাই, ব্ৰাহ্মণ আৰু অন্যান্য বৰ্ণৰ লোকসকলক যোগ্যতা অনুসাৰে দান দিলে। দ্বিজসকলৰ নিৰ্দেশত স্বস্ত্যয়ন আদি বিধি সম্পন্ন হ’ল। তাৰপিছত তেওঁলোকে ইচ্ছামতে নতুন বস্ত্ৰ পিন্ধি, অলংকাৰৰে সজ্জিত হৈ, কুশাসনত পূৰ্বমুখে বহিল।
Verse 15
अथोपोष्य कृतस्नाना हुत्वा च हविषानलम् । दत्त्वा गोविप्रभूतेभ्य: कृतस्वस्त्ययना द्विजै: ॥ १४ ॥ यथोपजोषं वासांसि परिधायाहतानि ते । कुशेषु प्राविशन्सर्वे प्रागग्रेष्वभिभूषिता: ॥ १५ ॥
তাৰপিছত দেৱতা আৰু অসুৰসকলে উপবাস কৰি স্নান কৰিলে, ঘৃতাদি হৱিষ্যৰে অগ্নিত আহুতি দিলে। গাই, ব্ৰাহ্মণ আৰু অন্যান্য বৰ্ণৰ লোকসকলক যোগ্যতা অনুসাৰে দান দিলে। দ্বিজসকলৰ নিৰ্দেশত স্বস্ত্যয়ন আদি বিধি সম্পন্ন হ’ল। তাৰপিছত তেওঁলোকে ইচ্ছামতে নতুন বস্ত্ৰ পিন্ধি, অলংকাৰৰে সজ্জিত হৈ, কুশাসনত পূৰ্বমুখে বহিল।
Verse 16
प्राङ्मुखेषूपविष्टेषु सुरेषु दितिजेषु च । धूपामोदितशालायां जुष्टायां माल्यदीपकै: ॥ १६ ॥ तस्यां नरेन्द्र करभोरुरुशद्दुकूल- श्रोणीतटालसगतिर्मदविह्वलाक्षी । सा कूजती कनकनूपुरशिञ्जितेन कुम्भस्तनी कलसपाणिरथाविवेश ॥ १७ ॥
হে নৰেন্দ্ৰ! দেৱতা আৰু দিতিজসকল পূৰ্বমুখে বহি থকা সময়ত, ধূপৰ সুবাসে ভৰা আৰু মালা-দীপে সুশোভিত সেই সভামণ্ডপত সেই নাৰী প্ৰৱেশ কৰিলে। অতি সুন্দৰ বস্ত্ৰ পিন্ধি, ভাৰী নিতম্বৰ বাবে মন্দগতিৰে হাঁহি, যৌৱন-মদে চঞ্চল দৃষ্টিৰে, সোণৰ নূপুৰৰ ঝংকাৰ তুলিতে কূজন কৰি আহিল। তাইৰ স্তন কলস সদৃশ, উৰু হাতীৰ শুঁড় সদৃশ, আৰু হাতত জলকলস আছিল।
Verse 17
प्राङ्मुखेषूपविष्टेषु सुरेषु दितिजेषु च । धूपामोदितशालायां जुष्टायां माल्यदीपकै: ॥ १६ ॥ तस्यां नरेन्द्र करभोरुरुशद्दुकूल- श्रोणीतटालसगतिर्मदविह्वलाक्षी । सा कूजती कनकनूपुरशिञ्जितेन कुम्भस्तनी कलसपाणिरथाविवेश ॥ १७ ॥
হে নৰেন্দ্ৰ! দেৱতা আৰু দিতিজসকল পূৰ্বমুখে বহি থকা সময়ত, ধূপৰ সুবাসে ভৰা আৰু মালা-দীপে সুশোভিত সেই সভামণ্ডপত সেই নাৰী প্ৰৱেশ কৰিলে। অতি সুন্দৰ বস্ত্ৰ পিন্ধি, ভাৰী নিতম্বৰ বাবে মন্দগতিৰে হাঁহি, যৌৱন-মদে চঞ্চল দৃষ্টিৰে, সোণৰ নূপুৰৰ ঝংকাৰ তুলিতে কূজন কৰি আহিল। তাইৰ স্তন কলস সদৃশ, উৰু হাতীৰ শুঁড় সদৃশ, আৰু হাতত জলকলস আছিল।
Verse 18
तां श्रीसखीं कनककुण्डलचारुकर्ण- नासाकपोलवदनां परदेवताख्याम् । संवीक्ष्य सम्मुमुहुरुत्स्मितवीक्षणेन देवासुरा विगलितस्तनपट्टिकान्ताम् ॥ १८ ॥
সোণালী কুণ্ডলে শোভিত কাণ, মনোহৰ নাসিকা আৰু কপোলৰ বাবে পৰদেৱতা বুলি খ্যাত মোহিনী-মূৰ্তিৰ মুখ অতি সুন্দৰ আছিল। তেওঁ মৃদু হাঁহি আৰু কটাক্ষে চালে, বক্ষস্থলত শাড়ীৰ আঁচল অলপ সৰি যোৱা দেখি দেৱ-অসুৰ সকলেই সম্পূৰ্ণ মোহিত হ’ল।
Verse 19
असुराणां सुधादानं सर्पाणामिव दुर्नयम् । मत्वा जातिनृशंसानां न तां व्यभजदच्युत: ॥ १९ ॥
অসুৰসকল স্বভাৱতে সাপৰ দৰে কুটিল; সেয়ে তেওঁলোকক অমৃতৰ ভাগ দিয়া সাপক গাখীৰ খুৱোৱাৰ দৰে বিপজ্জনক। তেওঁলোকৰ জন্মগত নিষ্ঠুৰতা বিবেচনা কৰি অচ্যুত ভগৱানে তেওঁলোকক অমৃতৰ অংশ নেদিলে।
Verse 20
कल्पयित्वा पृथक् पङ्क्तीरुभयेषां जगत्पति: । तांश्चोपवेशयामास स्वेषु स्वेषु च पङ्क्तिषु ॥ २० ॥
জগত্পতি ভগৱানে (মোহিনী-ৰূপে) দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ৰ বাবে পৃথক শাৰী সাজি, তেওঁলোকক নিজ নিজ শাৰীত বহুৱালে।
Verse 21
दैत्यान्गृहीतकलसो वञ्चयन्नुपसञ्चरै: । दूरस्थान् पाययामास जरामृत्युहरां सुधाम् ॥ २१ ॥
অমৃতৰ কলহ হাতত লৈ তেওঁ প্ৰথমে দৈত্যসকলৰ ওচৰলৈ গৈ মধুৰ বাক্যৰে তেওঁলোকক তুষ্ট কৰি প্ৰতাৰণাৰে তেওঁলোকৰ অমৃতৰ ভাগ কেঢ়ি ল’লে। তাৰ পাছত দূৰত বহি থকা দেৱসকলক জৰা, ব্যাধি আৰু মৃত্যু হৰণকাৰী অমৃত পান কৰালে।
Verse 22
ते पालयन्त: समयमसुरा: स्वकृतं नृप । तूष्णीमासन्कृतस्नेहा: स्त्रीविवादजुगुप्सया ॥ २२ ॥
হে ৰজা, অসুৰসকলে যি প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল—‘এই নাৰী ন্যায় কৰক বা অন্যায়, যি কৰে আমি মানিম’—সেই প্ৰতিজ্ঞা ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু নাৰীৰ সৈতে বিবাদক ঘৃণিত বুলি ভাবি, তেওঁলোক নীৰৱ হৈ থাকিল।
Verse 23
तस्यां कृतातिप्रणया: प्रणयापायकातरा: । बहुमानेन चाबद्धा नोचु: किञ्चन विप्रियम् ॥ २३ ॥
অসুৰসকলে মোহিনী মূৰ্তিৰ প্ৰতি অত্যন্ত অনুৰাগী হৈ পৰিছিল আৰু সেই প্ৰীতি নষ্ট হোৱাৰ ভয়ত আছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে অত্যন্ত সন্মান সহকাৰে কোনো অপ্ৰিয় কথা কোৱা নাছিল।
Verse 24
देवलिङ्गप्रतिच्छन्न: स्वर्भानुर्देवसंसदि । प्रविष्ट: सोममपिबच्चन्द्रार्काभ्यां च सूचित: ॥ २४ ॥
ৰাহুৱে দেৱতাৰ ভেশ ধৰি দেৱতাসকলৰ সভাত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু অমৃত পান কৰিলে। কিন্তু সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰই তেওঁক চিনি পালে আৰু সেই কথা প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 25
चक्रेण क्षुरधारेण जहार पिबत: शिर: । हरिस्तस्य कबन्धस्तु सुधयाप्लावितोऽपतत् ॥ २५ ॥
ভগৱান হৰিয়ে তেওঁৰ তীক্ষ্ণ চক্ৰৰে ৰাহুৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে। তেওঁৰ শৰীৰটো, যিটো অমৃতৰ দ্বাৰা স্পৰ্শ হোৱা নাছিল, মাটিত ঢলি পৰিল।
Verse 26
शिरस्त्वमरतां नीतमजो ग्रहमचीक्लृपत् । यस्तु पर्वणि चन्द्रार्कावभिधावति वैरधी: ॥ २६ ॥
ৰাহুৰ মস্তকটোৱে অমৰত্ব লাভ কৰিছিল, সেয়ে ব্ৰহ্মাই তাক এটা গ্ৰহ হিচাপে স্বীকৃতি দিলে। শত্ৰুতাৰ বাবে সি পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যাত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰক আক্ৰমণ কৰে।
Verse 27
पीतप्रायेऽमृते देवैर्भगवान् लोकभावन: । पश्यतामसुरेन्द्राणां स्वं रूपं जगृहे हरि: ॥ २७ ॥
যেতিয়া দেৱতাসকলে প্ৰায় সকলো অমৃত পান কৰি শেষ কৰিলে, তেতিয়া জগতৰ পালক ভগৱান হৰিয়ে অসুৰসকলৰ সন্মুখতে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 28
एवं सुरासुरगणा: समदेशकाल- हेत्वर्थकर्ममतयोऽपि फले विकल्पा: । तत्रामृतं सुरगणा: फलमञ्जसापु- र्यत्पादपङ्कजरज:श्रयणान्न दैत्या: ॥ २८ ॥
এইদৰে দেৱ আৰু অসুৰ—দেশ, কাল, কাৰণ, উদ্দেশ্য, কৰ্ম আৰু অভিপ্ৰায়ত একে হলেও—ফলত ভিন্ন হ’ল। ভগৱানৰ পদপদ্মৰ ৰজঃশৰণ লোৱাৰ বাবে দেৱসকলে সহজে অমৃত পান কৰিলে; কিন্তু পদাশ্ৰয় নথকাৰ বাবে দৈত্যসকলে কাম্য ফল নাপালে।
Verse 29
यद् युज्यतेऽसुवसुकर्ममनोवचोभि- र्देहात्मजादिषु नृभिस्तदसत् पृथक्त्वात् । तैरेव सद् भवति यत् क्रियतेऽपृथक्त्वात् सर्वस्य तद् भवति मूलनिषेचनं यत् ॥ २९ ॥
মনৰ, বাক্যৰ আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা মানুহে দেহ, পুত্ৰাদি আৰু ধন-প্ৰাণ ৰক্ষাৰ বাবে যি পৃথক্ ভাবত কৰে, ভক্তিসেৱাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ বাবে সেয়া নিষ্ফল। কিন্তু সেই একে কৰ্ম ভগৱানৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে কৰিলে সেয়া সৎ আৰু কল্যাণকাৰী হৈ সকলোলৈ লাভ বিতৰণ কৰে—যেনে গছৰ মূলে পানী দিলে সমগ্ৰ গছলৈ যায়।
Frequently Asked Questions
The chapter frames the asuras as “crooked like snakes,” meaning their intent is exploitative and dangerous; giving them amṛta would empower adharma, like “milk to a snake.” More fundamentally, the concluding teaching states that the devas attained the fruit because they were under the shelter of the Lord’s lotus feet, whereas the asuras—separate from bhakti—could not receive the intended result even though they participated in the same enterprise.
Rāhu disguises himself in deva dress and briefly succeeds due to the complexity of the Lord’s līlā, where the Lord’s arrangement also allows the eclipse-causation narrative to manifest. The Sun and Moon detect him due to their enduring enmity, and the Lord immediately acts as protector (poṣaṇa) by severing him with Sudarśana, preventing the full empowerment of his body.
Rāhu is an asura whose head became immortal by contact with amṛta, while his body perished because it was not touched by nectar. Accepted as a graha, he remains an eternal enemy of Sūrya and Candra and attacks them on full-moon and new-moon nights—an etiological (Purāṇic) explanation for eclipses integrated into the cosmos-and-dharma narrative of the Bhāgavatam.
The text explicitly states that place, time, cause, purpose, activity, and ambition were the same for devas and asuras, yet the result differed. The deciding factor is shelter (āśraya): acts disconnected from devotional service are baffled, but when the same acts are offered for the Lord’s satisfaction, the benefit spreads to all—like watering the root nourishing the entire tree.