Adhyaya 15
Bali Mahārāja’s Empowerment and Conquest of Indra’s City (Prelude to Vāmana’s Petition)
পৰীক্ষিতে বামন–বলি উপাখ্যানৰ মূল তাত্ত্বিক টান উত্থাপন কৰে—সৰ্বস্বামী ভগৱানে কেনেকৈ তিন পদ ভূমি ভিক্ষা মাগি পাছত বলিক বন্ধন কৰে? শুকদেৱে এই ‘বিৰোধ’ বুজাবলৈ পটভূমি কাহিনী কয়। পূৰ্ব পৰাজয়ৰ পিছত শুক্ৰাচাৰ্যই বলিক পুনৰ্জীৱিত কৰে; বলি ভৃগু-ব্ৰাহ্মণসকলৰ শিষ্য হৈ বিশ্বজিত যজ্ঞৰ বাবে শুদ্ধ হয়। যজ্ঞৰ পৰা দিব্য ৰথ, অস্ত্ৰ, কবচ, ন-ম্লান মালা আৰু শঙ্খ প্ৰকাশ পায়। ব্ৰহ্মতেজে বলীয়ান বলিয়ে ভীষণ অসুৰসেনা গোটাই সুন্দৰ বৰ্ণিত ইন্দ্ৰপুৰীৰ ওপৰত আগ্ৰাসন কৰে। ইন্দ্ৰে প্ৰতিহত কৰিব নোৱাৰি বৃহস্পতিৰ শৰণ লয়; তেওঁ কয়—বলিক কেৱল পৰমেশ্বৰেই দমন কৰিব পাৰে, আৰু ব্ৰাহ্মণ অপমানেই তাৰ পতনৰ কাৰণ হ’ব। দেৱতাসকল অন্তৰ্ধান হয়, বলিয়ে স্বৰ্গ অধিকাৰ কৰে; ভৃগুসকলে তাক দিয়ে শত অশ্বমেধ কৰোৱাই তাৰ যশ-ঐশ্বৰ্য বৃদ্ধি কৰে—ইয়াতেই আগলৈ বামনৰ আগমনৰ ভূমিকা সাজে।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच बले: पदत्रयं भूमे: कस्माद्धरिरयाचत । भूतेश्वर: कृपणवल्लब्धार्थोऽपि बबन्ध तम् ॥ १ ॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि न: । याच्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागस: ॥ २ ॥
শ্ৰীৰাজাই ক’লে—সকলোৰে স্বামী হৰিয়ে বলিৰ পৰা ভূমিৰ তিন পদ দীনৰ দৰে কিয় ভিক্ষা মাগিলে? আৰু দান পোৱাৰ পাছতো ভূতেশ্বৰে তাক কিয় বন্ধন কৰিলে? এই বিৰোধৰ ৰহস্য জানিবলৈ আমাৰ মহা কৌতূহল; পূৰ্ণ যজ্ঞেশ্বৰে নিৰ্দোষক কেনেকৈ বন্ধন কৰিলে?
Verse 2
श्रीराजोवाच बले: पदत्रयं भूमे: कस्माद्धरिरयाचत । भूतेश्वर: कृपणवल्लब्धार्थोऽपि बबन्ध तम् ॥ १ ॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि न: । याच्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागस: ॥ २ ॥
শ্ৰীৰাজাই ক’লে—সৰ্বস্বামী হৰিয়ে বলিৰ পৰা ভূমিৰ তিন পদ দীনৰ দৰে কিয় মাগিলে? আৰু দান পোৱাৰ পাছতো ভূতেশ্বৰে তাক কিয় বন্ধন কৰিলে? এই কথা জানিবলৈ আমাৰ ডাঙৰ উৎকণ্ঠা; পূৰ্ণ যজ্ঞেশ্বৰে নিৰ্দোষক কেনেকৈ বন্ধন কৰিলে?
Verse 3
श्रीशुक उवाच पराजितश्रीरसुभिश्च हापितो हीन्द्रेण राजन्भृगुभि: स जीवित: । सर्वात्मना तानभजद् भृगून्बलि: शिष्यो महात्मार्थनिवेदनेन ॥ ३ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ ক’লে—হে ৰাজন, ইন্দ্ৰৰ হাতত পৰাজিত হৈ বলিয়ে ঐশ্বৰ্য হেৰুৱালে আৰু যুঁজত প্ৰাণো ত্যাগ কৰিলে; তেতিয়া ভৃগুবংশীয় শুক্ৰাচাৰ্যই তাক পুনৰ জীৱিত কৰিলে। সেয়েহে মহাত্মা বলি শিষ্য হৈ ভৃগুসকলক গভীৰ শ্ৰদ্ধাৰে সেৱা কৰিলে আৰু আত্মনিবেদনে সৰ্বস্ব অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 4
तं ब्राह्मणा भृगव: प्रीयमाणा अयाजयन्विश्वजिता त्रिणाकम् । जिगीषमाणं विधिनाभिषिच्य महाभिषेकेण महानुभावा: ॥ ४ ॥
ভৃগুবংশীয় ব্ৰাহ্মণসকল বলিৰ ওপৰত অতি প্ৰসন্ন হ’ল। ইন্দ্ৰৰ ত্ৰিণাক ৰাজ্য জয় কৰিব খোজা বলিক তেওঁলোকে বিধিপূৰ্বক শুদ্ধ কৰি স্নান কৰাই মহাভিষেকে অভিষিক্ত কৰিলে আৰু ‘বিশ্বজিত্’ নামৰ যজ্ঞ সম্পাদনত নিয়োজিত কৰিলে।
Verse 5
ततो रथ: काञ्चनपट्टनद्धो हयाश्च हर्यश्वतुरङ्गवर्णा: । ध्वजश्च सिंहेन विराजमानो हुताशनादास हविर्भिरिष्टात् ॥ ५ ॥
তেতিয়া যজ্ঞাগ্নিত ঘৃত আহুতি দিয়া দিলে অগ্নিৰ পৰা সোণ আৰু ৰেশমি বেষ্টনীত আবৃত এক দিব্য ৰথ প্ৰকাশ পালে। ইন্দ্ৰৰ হৰ্যশ্বসম পীত অশ্ব আৰু সিংহচিহ্নিত ধ্বজো উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Verse 6
धनुश्च दिव्यं पुरटोपनद्धं तूणावरिक्तौ कवचं च दिव्यम् । पितामहस्तस्य ददौ च माला- मम्लानपुष्पां जलजं च शुक्र: ॥ ६ ॥
সোণাৰে মড়া এক দিব্য ধনু, অচ্যুত বাণেৰে পূৰ্ণ দুটা তূণীৰ আৰু দিব্য কবচো প্ৰকাশ পালে। তেতিয়া পিতামহ প্ৰহ্লাদ মহাৰাজে কেতিয়াও নুমুৰা ফুলৰ মালা দিলে, আৰু শুক্ৰাচাৰ্যই শঙ্খ প্ৰদান কৰিলে।
Verse 7
एवं स विप्रार्जितयोधनार्थ- स्तै: कल्पितस्वस्त्ययनोऽथ विप्रान् । प्रदक्षिणीकृत्य कृतप्रणाम: प्रह्लादमामन्त्र्य नमश्चकार ॥ ७ ॥
এইদৰে ব্ৰাহ্মণসকলে উপদেশ দিয়া বিশেষ স্বস্ত্যয়ন কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, তেওঁলোকৰ কৃপাৰে যুদ্ধসামগ্ৰী লাভ কৰি, মহাৰাজ বলিয়ে ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰদক্ষিণ কৰি প্ৰণাম কৰিলে। প্ৰহ্লাদ মহাৰাজকো সম্ভাষণ কৰি ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ কৰিলে।
Verse 8
अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथ: । सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्गी धृतेषुधि: ॥ ८ ॥ हेमाङ्गदलसब्दाहु: स्फुरन्मकरकुण्डल: । रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट् ॥ ९ ॥
তাৰপিছত ভৃগুবংশীয় শুক্ৰাচাৰ্যই দিয়া দিব্য ৰথত আৰোহণ কৰি মহাৰথী বলিয়ে সুন্দৰ মালা পিন্ধিলে, কবচ পৰিধান কৰিলে, ধনু ধৰিলে, তৰোৱাল তুলিলে আৰু তূণীৰ ধাৰণ কৰিলে। সোণৰ অঙ্গদে শোভিত বাহু আৰু দীপ্ত মকৰ-কুণ্ডলে অলংকৃত কৰ্ণসহ ৰথাসনত বহি তেওঁ যজ্ঞবেদীত স্থিত পূজ্য অগ্নিৰ দৰে তেজেৰে উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 9
अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथ: । सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्गी धृतेषुधि: ॥ ८ ॥ हेमाङ्गदलसब्दाहु: स्फुरन्मकरकुण्डल: । रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट् ॥ ९ ॥
তাৰপিছত ভৃগুবংশীয় শুক্ৰাচাৰ্যই দিয়া দিব্য ৰথত আৰোহণ কৰি মহাৰথী বলিয়ে সুন্দৰ মালা পিন্ধিলে, কবচ পৰিধান কৰিলে, ধনু ধৰিলে, তৰোৱাল তুলিলে আৰু তূণীৰ ধাৰণ কৰিলে। সোণৰ অঙ্গদে শোভিত বাহু আৰু দীপ্ত মকৰ-কুণ্ডলে অলংকৃত কৰ্ণসহ ৰথাসনত বহি তেওঁ যজ্ঞবেদীত স্থিত পূজ্য অগ্নিৰ দৰে তেজেৰে উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 10
तुल्यैश्वर्यबलश्रीभि: स्वयूथैर्दैत्ययूथपै: । पिबद्भिरिव खं दृग्भिर्दहद्भि: परिधीनिव ॥ १० ॥ वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभु: । ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी ॥ ११ ॥
নিজ সৈন্যদল আৰু সমান ঐশ্বৰ্য‑বল‑শ্ৰীসম্পন্ন দৈত্যনায়কসকলৰ সৈতে বেষ্টিত হৈ বলি মহাৰাজ যেন দৃষ্টিৰে আকাশ পান কৰি দিশসমূহ দহাই দিছে বুলি দেখা গ’ল।
Verse 11
तुल्यैश्वर्यबलश्रीभि: स्वयूथैर्दैत्ययूथपै: । पिबद्भिरिव खं दृग्भिर्दहद्भि: परिधीनिव ॥ १० ॥ वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभु: । ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी ॥ ११ ॥
এইদৰে বৃহৎ আসুৰী ধ্বজিনী আগবঢ়াই লৈ সর্বশক্তিমান বলি মহাৰাজ সমৃদ্ধ ইন্দ্ৰপুৰীৰ ফালে গ’ল; যেন পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠভাগ কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 12
रम्यामुपवनोद्यानै: श्रीमद्भिर्नन्दनादिभि: । कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतै: । प्रवालफलपुष्पोरुभारशाखामरद्रुमै: ॥ १२ ॥
ইন্দ্ৰপুৰী নন্দন আদি শ্ৰীমন্ত উপবন‑উদ্যানৰে মনোৰম আছিল; কূজন কৰা পখী‑যুগল আৰু গুঞ্জৰি গাই থকা মত্ত মৌমাখি তাত বিচৰণ কৰিছিল, আৰু প্ৰৱাল‑ফল‑পুষ্পৰ ভাৰে অমৰবৃক্ষৰ ডাল নুয়ে আছিল।
Verse 13
हंससारसचक्राह्वकारण्डवकुलाकुला: । नलिन्यो यत्र क्रीडन्ति प्रमदा: सुरसेविता: ॥ १३ ॥
য’ত পদ্মসৰোবৰসমূহ হাঁস, সাৰস, চক্ৰৱাক আৰু কাৰণ্ডৱেৰে ভৰপূৰ আছিল, তাত দেৱতাসকলৰ ৰক্ষাত থকা সুন্দৰী প্ৰমদাসকলে ক্ৰীড়া কৰিছিল।
Verse 14
आकाशगङ्गया देव्या वृतां परिखभूतया । प्राकारेणाग्निवर्णेन साट्टालेनोन्नतेन च ॥ १४ ॥
নগৰখন আকাশগঙ্গা নামৰ দিৱ্য গঙ্গাজলে ভৰা পৰিখাৰে বেষ্টিত আছিল; লগতে অগ্নিবৰ্ণ উঁচু প্ৰাচীৰ আছিল, যাৰ ওপৰত যুদ্ধৰ বাবে অট্টাল/কংগুৰা আছিল।
Verse 15
रुक्मपट्टकपाटैश्च द्वारै: स्फटिकगोपुरै: । जुष्टां विभक्तप्रपथां विश्वकर्मविनिर्मिताम् ॥ १५ ॥
নগৰখনৰ দুৱাৰসমূহ ঘন সোণৰ পাতৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু গোপুৰসমূহ উৎকৃষ্ট স্ফটিকময় আছিল। বিভিন্ন জনপথে সংযুক্ত সেই সমগ্ৰ নগৰী বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰিছিল।
Verse 16
सभाचत्वररथ्याढ्यां विमानैर्न्यर्बुदैर्युताम् । शृङ्गाटकैर्मणिमयैर्वज्रविद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥
নগৰখন সভাগৃহ, চত্বর আৰু বহল ৰথ্যাৰে সমৃদ্ধ আছিল আৰু অগণিত (ন্যৰ্বুদ) বিমানৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। চৌমুখা পথসমূহ মণিময় আছিল আৰু বজ্ৰ-বিদ্ৰুমৰ বেদীসমূহে শোভা পাইছিল।
Verse 17
यत्र नित्यवयोरूपा: श्यामा विरजवासस: । भ्राजन्ते रूपवन्नार्यो ह्यर्चिर्भिरिव वह्नय: ॥ १७ ॥
তাত নিত্যযৌৱন-ৰূপধাৰিণী, শ্যামা-লক্ষণযুক্ত, নিৰ্মল বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা ৰূপৱতী নাৰীসকল জ্বালাসহ অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত হৈ উজ্বলিছিল।
Verse 18
सुरस्त्रीकेशविभ्रष्टनवसौगन्धिकस्रजाम् । यत्रामोदमुपादाय मार्ग आवाति मारुत: ॥ १८ ॥
য’ত দেৱস্ত্ৰীসকলৰ কেশৰ পৰা খসিপৰা নৱ-সুগন্ধি পুষ্পমালাৰ সুবাস লৈ পথসমূহত বতাহ সুগন্ধিত হৈ বয়।
Verse 19
हेमजालाक्षनिर्गच्छद्धूमेनागुरुगन्धिना । पाण्डुरेण प्रतिच्छन्नमार्गे यान्ति सुरप्रिया: ॥ १९ ॥
সোণালী জালিযুক্ত জানালাৰ পৰা ওলোৱা আগৰু-সুগন্ধি ধৱল ধোঁৱাৰে আচ্ছন্ন পথসমূহত অপ্সৰা (সুৰপ্ৰিয়া)সকলে চলাফেরা কৰিছিল।
Verse 20
मुक्तावितानैर्मणिहेमकेतुभि- र्नानापताकावलभीभिरावृताम् । शिखण्डिपारावतभृङ्गनादितां वैमानिकस्त्रीकलगीतमङ्गलाम् ॥ २० ॥
মুক্তাৰে সজোৱা বিতানৰ ছাঁত নগৰ ঢাক খাই আছিল, আৰু প্ৰাসাদৰ শিখৰত মুক্তা আৰু সোণৰ পতাকা উৰি আছিল। ময়ূৰ, পাৰাৱত আৰু ভ্ৰমৰৰ নাদে নগৰ সদায় মুখৰ; ওপৰে সুন্দৰী নাৰীৰে ভৰা বিমান মঙ্গলগীত গাই উৰি ফুৰিছিল।
Verse 21
मृदङ्गशङ्खानकदुन्दुभिस्वनै: सतालवीणामुरजेष्टवेणुभि: । नृत्यै: सवाद्यैरुपदेवगीतकै- र्मनोरमां स्वप्रभया जितप्रभाम् ॥ २१ ॥
মৃদংগ, শঙ্খ, আনক, দুন্দুভি, তাল, বীণা, মুৰজ আৰু মধুৰ বেণুৰ ধ্বনিয়ে নগৰ ভৰি উঠিছিল। নৃত্য-বাদ্য অবিৰাম চলিছিল, গন্ধৰ্বসকলে গাইছিল; ইন্দ্ৰপুৰীৰ একেলগীয়া শোভাই যেন সৌন্দৰ্যকেই জয় কৰিছিল।
Verse 22
यां न व्रजन्त्यधर्मिष्ठा: खला भूतद्रुह: शठा: । मानिन: कामिनो लुब्धा एभिर्हीना व्रजन्ति यत् ॥ २२ ॥
সেই নগৰত অধাৰ্মিক, দুষ্ট, জীৱদ্ৰোহী, শঠ, মিছা অহংকাৰী, কামাসক্ত বা লোভী—এনে কোনো লোক প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰিছিল। তাত বাস কৰা সকলেই এই দোষসমূহৰ পৰা মুক্ত আছিল।
Verse 23
तां देवधानीं स वरूथिनीपति- र्बहि: समन्ताद् रुरुधे पृतन्यया । आचार्यदत्तं जलजं महास्वनं दध्मौ प्रयुञ्जन्भयमिन्द्रयोषिताम् ॥ २३ ॥
অগণিত সৈন্যৰ অধিপতি বলি মহাৰাজে ইন্দ্ৰৰ এই দেবধানীক বাহিৰৰ পৰা সকলো দিশে নিজৰ সেনাৰে ঘেৰাও কৰি আক্ৰমণ কৰিলে। আচার্য শুক্ৰাচাৰ্যে দিয়া মহাধ্বনি শঙ্খ তেওঁ ফুঁকলত, ইন্দ্ৰ-ৰক্ষিত নাৰীৰ মনত ভয় জাগিল।
Verse 24
मघवांस्तमभिप्रेत्य बले: परममुद्यमम् । सर्वदेवगणोपेतो गुरुमेतदुवाच ह ॥ २४ ॥
বলি মহাৰাজৰ অক্লান্ত উদ্যোগ আৰু উদ্দেশ্য বুজি মঘৱা ইন্দ্ৰ অন্য দেবগণসহ নিজৰ গুৰু বৃহস্পতিৰ ওচৰলৈ গৈ এইদৰে ক’লে।
Verse 25
भगवन्नुद्यमो भूयान्बलेर्न: पूर्ववैरिण: । अविषह्यमिमं मन्ये केनासीत्तेजसोर्जित: ॥ २५ ॥
হে প্ৰভু, আমাৰ পুৰণি শত্রু বলি মহাৰাজ এতিয়া নতুন উদ্যমেৰে উত্থিত হৈছে। তেওঁ আশ্চৰ্য বল আৰু তেজ লাভ কৰিছে; সেয়ে তেওঁৰ পৰাক্ৰম আমি হয়তো প্ৰতিহত কৰিব নোৱাৰিম বুলি ভাবোঁ।
Verse 26
नैनं कश्चित् कुतो वापि प्रतिव्योढुमधीश्वर: । पिबन्निव मुखेनेदं लिहन्निव दिशो दश । दहन्निव दिशो दृग्भि: संवर्ताग्निरिवोत्थित: ॥ २६ ॥
বলি ৰ এই সৈন্যবিন্যাসক ক’তো কোনোবাই প্ৰতিহত কৰিব নোৱাৰে। তেওঁ যেন মুখেৰে সমগ্ৰ বিশ্ব পান কৰি আছে, জিভাৰে দশ দিশ চাটি লৈছে, আৰু চকুৰে সকলো দিশ দহি দিছে—সংৱৰ্তক প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে উদিত হৈছে।
Verse 27
ब्रूहि कारणमेतस्य दुर्धर्षत्वस्य मद्रिपो: । ओज: सहो बलं तेजो यत एतत्समुद्यम: ॥ २७ ॥
অনুগ্ৰহ কৰি কওক—মোৰ শত্রু বলি মহাৰাজৰ এই দুৰ্ধর্ষতাৰ কাৰণ কি? তেওঁৰ ওজ, সাহস, বল, তেজ আৰু এই উদ্যম ক’ৰ পৰা আহিল?
Verse 28
श्रीगुरुरुवाच जानामि मघवञ्छत्रोरुन्नतेरस्य कारणम् । शिष्यायोपभृतं तेजो भृगुभिर्ब्रह्मवादिभि: ॥ २८ ॥
শ্ৰীগুৰু বৃহস্পতিয়ে ক’লে—হে মঘৱন (ইন্দ্ৰ), তোমাৰ শত্রুৰ উত্থানৰ কাৰণ মই জানো। ভৃগুবংশীয় ব্ৰহ্মবাদী ব্ৰাহ্মণসকলে নিজৰ শিষ্য বলি মহাৰাজত প্ৰসন্ন হৈ তেওঁক অসাধাৰণ তেজ দান কৰিছে।
Verse 29
ओजस्विनं बलिं जेतुं न समर्थोऽस्ति कश्चन । भवद्विधो भवान्वापि वर्जयित्वेश्वरं हरिम् । विजेष्यति न कोऽप्येनं ब्रह्मतेज:समेधितम् । नास्य शक्त: पुर: स्थातुं कृतान्तस्य यथा जना: ॥ २९ ॥
অতি ওজস্বী বলিক জয় কৰিবলৈ কোনোজনেই সক্ষম নহয়। তোমাৰ দৰে কোনোবা, বা তুমি নিজেও, পৰমেশ্বৰ হৰিক বাদ দি, তেওঁক জয় কৰিব নোৱাৰিবা। তেওঁ ব্ৰহ্মতেজে সমৃদ্ধ; যেনেকৈ যমৰাজৰ সন্মুখত কোনোয়ে থিয় দিব নোৱাৰে, তেনেকৈ এতিয়া বলি মহাৰাজৰ সন্মুখতো কোনোয়ে থিয় দিব নোৱাৰে।
Verse 30
तस्मान्निलयमुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् । यात कालं प्रतीक्षन्तो यत: शत्रोर्विपर्यय: ॥ ३० ॥
সেয়ে তোমালোক সকলোৱে ত্ৰিৱিষ্টপ স্বৰ্গলোক ত্যাগ কৰি অন্য ঠাইলৈ যোৱা; শত্রুৰ অৱস্থা উলট-পালট হোৱালৈকে সময় অপেক্ষা কৰা, য’ত সিহঁতে তোমালোকক দেখা নাপাব।
Verse 31
एष विप्रबलोदर्क: सम्प्रत्यूर्जितविक्रम: । तेषामेवापमानेन सानुबन्धो विनङ्क्ष्यति ॥ ३१ ॥
বিৰোচনপুত্ৰ বলি মহাৰাজ ব্ৰাহ্মণসকলৰ আশীৰ্বাদে এতিয়া অতি শক্তিশালী হৈছে; কিন্তু পাছত যেতিয়া সি ব্ৰাহ্মণসকলক অপমান কৰিব, তেতিয়া সি বন্ধু আৰু সহায়কসহ বিনষ্ট হ’ব।
Verse 32
एवं सुमन्त्रितार्थास्ते गुरुणार्थानुदर्शिना । हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्गीर्वाणा: कामरूपिण: ॥ ३२ ॥
শুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে—বৃহস্পতিগুৰুৱে হিতকৰ উপদেশ দিলে দেৱতাসকলে তৎক্ষণাৎ গ্ৰহণ কৰিলে। ইচ্ছামতে ৰূপ ধৰি তেওঁলোকে স্বৰ্গলোক ত্যাগ কৰি দানৱসকলৰ দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হৈ ছিটিকি পৰিল।
Verse 33
देवेष्वथ निलीनेषु बलिर्वैरोचन: पुरीम् । देवधानीमधिष्ठाय वशं निन्ये जगत्त्रयम् ॥ ३३ ॥
দেৱতাসকল লুকাই পৰাৰ পাছত, বিরোচনপুত্ৰ বলি মহাৰাজ স্বৰ্গধানী নগৰত প্ৰৱেশ কৰি তাত অধিষ্ঠান স্থাপন কৰিলে আৰু তাতৰ পৰা ত্ৰিলোকক নিজৰ বশত আনিলে।
Verse 34
तं विश्वजयिनं शिष्यं भृगव: शिष्यवत्सला: । शतेन हयमेधानामनुव्रतमयाजयन् ॥ ३४ ॥
সমগ্ৰ বিশ্ব জয় কৰা নিজৰ শিষ্যত সন্তুষ্ট হৈ, শিষ্যৱৎসল ভৃগুবংশীয় ব্ৰাহ্মণসকলে তেওঁক নিজৰ বিধি-ৱ্ৰত অনুসাৰে এশটা অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰোৱালে।
Verse 35
ततस्तदनुभावेन भुवनत्रयविश्रुताम् । कीर्तिं दिक्षु वितन्वान: स रेज उडुराडिव ॥ ३५ ॥
তেতিয়া সেই যজ্ঞসমূহৰ প্ৰভাৱত বলি মহাৰাজৰ কীৰ্তি ত্ৰিলোকত আৰু সকলো দিশতে বিস্তাৰিত হ’ল; তেওঁ আকাশৰ দীপ্ত চন্দ্ৰৰ দৰে নিজৰ পদত উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 36
बुभुजे च श्रियं स्वृद्धां द्विजदेवोपलम्भिताम् । कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानो महामना: ॥ ३६ ॥
দ্বিজসকলৰ অনুগ্ৰহে বলি মহাৰাজে অতি সমৃদ্ধ শ্ৰী-সম্পদ লাভ কৰিলে; মহামনা তেওঁ নিজকে কৃতকৃত্য বুলি ভাবি ৰাজ্যসুখ ভোগ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Frequently Asked Questions
Because Bali’s strength was amplified by brāhmaṇical benedictions (brahma-tejas) obtained through regulated yajña and guru-service; such consecrated power is not easily countered by mere military force. Bṛhaspati’s counsel protects the devas (poṣaṇa) while awaiting divine intervention, since only the Supreme Lord can ultimately subdue Bali without violating the deeper order sustained by brāhmaṇical sanction.
After being revived and accepting Śukrācārya as guru, Bali serves with faith and undergoes purification rites. The Bhṛgu brāhmaṇas engage him in the Viśvajit yajña, from which celestial weapons and royal insignia appear. This ritual empowerment—combined with guru-kr̥pā and brāhmaṇical favor—produces extraordinary influence described as brahma-tejas, enabling him to overtake Indra’s realm.
Indrapurī is portrayed as architecturally perfect and morally guarded—entry is barred to the sinful, envious, violent, and greedy—indicating that heavenly enjoyment is linked to merit and regulated virtue. Its splendor heightens the narrative contrast: even such a refined realm becomes vulnerable when cosmic administration is disrupted, preparing the reader to see why the Lord’s intervention (via Vāmana) is required to restore balance.
Both, in complementary roles. Śukrācārya revives Bali, accepts him as disciple, and provides guidance and symbols (such as the conch and chariot), while the Bhṛgu brāhmaṇas, pleased with Bali, ritually empower him through purification and the Viśvajit yajña, culminating in the manifestation of divine armaments and the rise of brahma-tejas.