Sukta 2
Rishi: Traditionally connected with Vrātya material (ancillary attributions vary)
Devata: Dik (Direction), especially Prācī (East), as ordering power
Chandas: Prose/anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic narrative style)
AV 15.2-এ ব্ৰাত্য-চক্ৰৰ আখ্যান আগবঢ়াই ব্ৰাত্যৰ উত্থান আৰু চাৰিও দিশে তেওঁৰ অনুমোদিত গমনক আচারগতভাৱে মানচিত্ৰায়িত কৰা হৈছে; ইয়াত প্ৰাচী (পূব) ক শৃঙ্খলিত অগ্ৰগতিত আদৰ্শ ৰূপে আগত আনা হৈছে। এই সূক্তটো এক দিশ-অভিমুখীকৰণ লিটাৰ্জি হিচাপে কাম কৰে: বিষয়ক অধিকাৰপ্ৰাপ্ত দিশসমূহৰ সৈতে সঁজুলি মিলাই, সীমান্তীয় চলনশীলতাক সামাজিকভাৱে বোধগম্য, মঙ্গলময় অগ্ৰগতিত ৰূপান্তৰ কৰে। শেষত কীৰ্তি আৰু যশসৰ ওপৰত জোৰ দি, দিশগত শৃঙ্খলাক পুষ্টিক লাভ—সাৰ্বজনীন স্বীকৃতি, অগ্ৰাধিকাৰ, আৰু জ্ঞাতা/কৰ্তাৰ বাবে স্থায়ী খ্যাতি—হিচাপে ফ্ৰেম কৰে।
Mantras
Mantra 1
स उद॑तिष्ठ॒त् स प्राचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
সি উঠিল; পূব দিশাৰ অনুসৰণ কৰি আগবাঢ়িল।
Mantra 2
तं बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चा॑दि॒त्याश्च॒ विश्वे॑ च दे॒वा अ॑नु॒व्य॒ऽ चलन्
তাঁৰ পিছত বৃহৎ আৰু ৰথন্তৰ চলিল; তাঁৰ পিছত আদিত্যসকল আৰু সকলো দেৱতাই আগবাঢ়ি গ’ল।
Mantra 3
बृ॒ह॒ते च॒ वै स र॑थंत॒राय॑ चादि॒त्येभ्य॑श्च॒ विश्वे॑भ्यश्च दे॒वेभ्य॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
বৃহৎৰ পৰা, নিশ্চয়, আৰু ৰথন্তৰৰ পৰা, আদিত্যসকলৰ পৰা আৰু সকলো দেৱতাৰ পৰা, সি সম্পূৰ্ণকৈ বিচ্ছিন্ন হয়—যি এইদৰে জ্ঞানী ব্ৰাত্যক নিন্দা কৰে।
Mantra 4
बृ॒ह॒तश्च॒ वै स र॑थंत॒रस्य॑ चादि॒त्यानां॑ च॒ विश्वे॑षां च दे॒वानां॑ प्रियं धाम॑ भवति॒ तस्य॒ प्राच्यां॑ दि॒शि
বৃহৎ আৰু ৰথন্তৰৰ, আদিত্যসকলৰ আৰু সকলো দেৱতাৰ প্ৰিয় ধাম সি নিশ্চয় হয়; তাৰ স্থান পূব দিশত।
Mantra 5
श्र॒द्धा पुं॑श्च॒ली मि॒त्रो मा॑ग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
শ্ৰদ্ধা—ভ্ৰমণশীলা নাৰী; মিত্ৰ; মাগধ দূত; বিবেচনাময় জ্ঞান; বস্ত্ৰ; দিন; উষ্ণীষ (পাগড়ি); ৰাতি; কেশ; দুটা হৰিত শক্তি, দুটা প্ৰৱৰ্তক—কল্মলী, মণি (তাবিজ)।
Mantra 6
भू॒तं च॑ भवि॒ष्यच्च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
ভূত আৰু ভবিষ্যৎ—এই দুয়োটা যি চাৰিওফালে ঘূৰি ফুৰে; মন—(সেয়া) বিপথত নাযাওক।
Mantra 7
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
মাতৰিশ্বা আৰু পৱমান—বিপথলৈ বোৱাই নিয়া দুয়োটা; বায়ু সাৰথি, ৰশ্মি (লগাম), আৰু প্ৰতোদ (চাবুক/গোডা)।
Mantra 8
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
কীৰ্তি আৰু যশ—তেওঁৰ আগত আগুৱাই যোৱা পথপ্ৰদৰ্শক; যি এইদৰে জানে, তাৰ ওচৰলৈ কীৰ্তি যায়, যশো আহে।
Mantra 9
स उद॑तिष्ठ॒त् स दक्षि॑णां॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
সেয়ে উঠিল; দক্ষিণ দিশাৰ অনুগামী হৈ আগবাঢ়ি গ’ল।
Mantra 10
तं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदे॒व्यं च॑ य॒ज्ञश्च॒ यज॑मानश्च प॒शव॑श्चानु॒व्यऽचलन्
তাক অনুসৰণ কৰিলে— যজ্ঞৰ যোগ্য আৰু যজ্ঞে সন্মানিত— বামদেৱ্য (বামদেৱৰ শুভ শক্তি); আৰু যজ্ঞ, যজমান, আৰু পশুবোৰো তেওঁৰ পিছে পিছে চলিল।
Mantra 11
य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिया॑य च॒ वै स वा॑मदे॒व्याय॑ च य॒ज्ञाय॑ च॒ यज॑मानाय च प॒शुभ्य॒श्चा वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
নিশ্চয়, যি জনে এইদৰে জানি-বুজি জ্ঞানী ‘ব্ৰাত্য’ক নিন্দা কৰে, সি যজ্ঞ-যোগ্যতা (যজ্ঞাযজ্ঞিয়)ৰ পৰা, আৰু বামদেৱ্য (Vāmadevyā)ৰ মঙ্গলশক্তিৰ পৰা, যজ্ঞৰ পৰা, যজমানৰ পৰা, আৰু পশুবোৰৰ পৰা—সকলোফালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন/কাটা পৰে।
Mantra 12
य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिय॑स्य च॒ वै स वा॑मदे॒व्यस्य॑ च य॒ज्ञस्य॑ च॒ यज॑मानस्य च पशू॒नां च॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्य॒ दक्षि॑णायां दि॒शि
নিশ্চয়, সি যজ্ঞ-যোগ্যতা (যজ্ঞাযজ্ঞিয়)ৰ, বামদেৱ্য (Vāmadevyā)ৰ মঙ্গলশক্তিৰ, যজ্ঞৰ, যজমানৰ, আৰু পশুবোৰৰ—প্ৰিয় ধাম/আশ্ৰয় হৈ উঠে; তাৰ স্থান দক্ষিণ দিশত।
Mantra 13
उ॒षाः पुं॑श्च॒ली मन्त्रो॑ माग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
উষা (প্ৰভাত) তাৰ পুংশ্চলী নাৰী; মন্ত্ৰ তাৰ মাগধ (ঘোষক-ভাট); বিজ্ঞান/জ্ঞান তাৰ বস্ত্ৰ; দিন তাৰ উষ্ণীষ (মাথাৰ পাগুৰি); ৰাতি তাৰ কেশ; দুটা হৰিত (তামাটে/হালধীয়া) তাৰ দুজন চালক; কল্মলী তাৰ মণি-তাবিজ।
Mantra 14
अ॒मा॒वा॒स्याऽ च पौर्णमा॒सी च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
অমাৱস্যা আৰু পূৰ্ণিমা—এই দুয়োটা যি চাৰিওফালে বিচৰণ কৰে—মনক বিপথ, অৰ্থাৎ ভুল পথৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।
Mantra 15
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वा॒तः सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
মাতরিশ্বা আৰু পৱমান—পথ নথকা বাটেৰে পাৰ কৰোৱা সেই দুজন। বায়ু সাৰথি; ৰশ্মা (ৰাস) আৰু প্ৰতোদ (চাবুক/অঙ্কুশ) তাৰেই।
Mantra 16
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑॥१६ स उद॑तिष्ठ॒त् स प्र॒तीचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
কীৰ্তি আৰু যশ—এই দুয়ো তেওঁৰ আগুৱাই যোৱা পথপ্ৰদৰ্শক; কীৰ্তি আগতে যায়, আৰু যশ তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে—যি এইদৰে জানে। তেওঁ উঠিল; তেওঁ পশ্চিম দিশ অনুসৰি আগবাঢ়িল।
Mantra 17
तं वै॑रू॒पं च॑ वैरा॒जं चाप॑श्च॒ वरु॑णश्च॒ राजा॑नु॒व्यऽचलन्
তেওঁৰ পিছত বৈরূপ আৰু বৈরাজ চলিল; জলসমূহ, আৰু বরুণ, আৰু ৰজা—সকলোৱে অনুসৰণ কৰি আগবাঢ়িল।
Mantra 18
वै॒रू॒पाय॑ च॒ वै स वै॑रा॒जाय॑ चा॒द्भ्यश्च॒ वरु॑णाय च॒ राज्ञ॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
যি এইদৰে জ্ঞানী ‘ব্ৰাত্য’ক নিন্দা কৰে, সি বৈরূপৰ বিৰুদ্ধে, বৈরাজৰ বিৰুদ্ধে, জলসমূহৰ বিৰুদ্ধে, বরুণৰ বিৰুদ্ধে, আৰু ৰজাৰ বিৰুদ্ধে—সকলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰি কাটি পেলোৱা হয়।
Mantra 19
वै॒रू॒पस्य॑ च॒ वै स वै॑रा॒जस्य॑ चा॒पां च॒ वरु॑णस्य च॒ राज्ञः॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्य॑ प्र॒तीच्यां॑ दि॒शी
সেইজন প্ৰিয় হয়; তেওঁ এক নিৰ্বাচিত, প্ৰিয় ধাম (আবাস-স্থান) লাভ কৰে—বৈৰূপ আৰু বৈৰাজ, আপঃ (জলসমূহ) আৰু বৰুণ, আৰু ৰাজ্ঞঃ (ৰাজা)-ৰ; তেওঁৰ স্থান পশ্চিম দিশত।
Mantra 20
इ॒रा पुं॑श्च॒ली हसो॑ माग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
ইৰা, পুংশ্চলী (উচ্ছৃঙ্খল নাৰী), হাস্য, মাগধ, বিজ্ঞান (বিবেচনাময় জ্ঞান), আৰু বস্ত্ৰ—দিন; উষ্ণীষ (পাগুৰি/মুকুট)—ৰাতি; কেশ; দুটা হৰিত (তামাটে-বৰ্ণ) দুটা প্ৰৱৰ্তক (চালক/উদ্দীপক); কল্মলি-মণি (তাবিজ) হ’ল ৰত্ন।
Mantra 21
अह॑श्च॒ रात्री॑ च परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
দিন আৰু ৰাতি—দুটা পৰিষ্কন্দ (চাৰিওফালে ঘূৰি আক্রমণ কৰা); মন (ভ্ৰান্ত) বিপথলৈ ঢাল খায়।
Mantra 22
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
মাতৰিশ্বা আৰু পৱমান—বিপথ-বাহ (ভ্ৰান্ত পথত বহন কৰা) দুটা; বায়ু সাৰথি, ৰেষ্মা (ৰাস) আৰু প্ৰতোদ (চাবুক/গোডা)।
Mantra 23
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
কীৰ্তি আৰু যশ—এই দুয়োটা তেওঁৰ আগবঢ়া পথপ্ৰদৰ্শক। কীৰ্তি তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে, যশো তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে—যি এইদৰে জানে।
Mantra 24
स उद॑तिष्ठ॒त् स उदी॑चीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽ चलत्
সেয়ে উঠিল; সেয়ে উত্তৰ দিশ অনুসৰি আগবাঢ়ি গ’ল।
Mantra 25
तं श्यै॒तं च॑ नौध॒सं च॑ सप्त॒र्षय॑श्च॒ सोम॑श्च॒ राजा॑नु॒व्यऽचलन्
তাক শ্যৈত অনুসৰণ কৰিলে, আৰু নৌধসো; সপ্তঋষিসকল অনুসৰণ কৰিলে, আৰু সোম; আৰু ৰজাইও তেওঁৰ পিছত গতি কৰিলে।
Mantra 26
श्यै॒ताय॑ च॒ वै स नौ॑ध॒साय॑ च सप्त॒र्षिभ्य॑श्च॒ सोमा॑य च॒ राज्ञ॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
যি এইদৰে জানি-বুজি জ্ঞানী ব্ৰাত্যক নিন্দা কৰে, সি নিশ্চয় বিচ্ছিন্ন হয়—শ্যৈতৰ বাবে, নৌধসৰ বাবে, সপ্তঋষিসকলৰ বাবে, সোমৰ বাবে, আৰু ৰজাৰ বাবেও।
Mantra 27
श्यै॒तस्य॑ च॒ वै स नौ॑ध॒सस्य॑ च सप्तर्षी॒णां च॒ सोम॑स्य च॒ राज्ञः॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्योदी॑च्यां दि॒शि
সঁচাকৈয়ে সি শ্যৈত আৰু নৌধস, সপ্তর্ষি, সোম আৰু ৰাজাৰো প্ৰিয় ধাম (আশ্ৰয়স্থান) হয়; তাৰ অৱস্থান উত্তৰ দিশত।
Mantra 28
वि॒द्युत् पुं॑श्च॒ली स्त॑नयि॒त्नुर्मा॑ग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
বিদ্যুৎ; পুংশ্চলী; স্তনয়িত্নু (গর্জন-ধ্বনি); মাগধ; বিজ্ঞান (জ্ঞান); বসন; অহঃ (দিন); উষ্ণীষ (পাগুৰি/পাগ); ৰাত্ৰী; কেশ; হৰিতৌ (দুটা হৰিত); প্ৰৱৰ্তৌ (দুটা প্ৰৱৰ্তক); কল্মলী; মণি (তাবিজ/ৰত্ন)।
Mantra 29
श्रु॒तं च॒ विश्रु॑तं च परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
শ্ৰুত (শুনা) আৰু বিশ্ৰুত (দূৰলৈ শুনা); পৰিষ্কন্দৌ (চাৰিওফালে ঘূৰি-ফুৰা দুটা); মন—যেন পথৰ পৰা বিপথে নাযায়।
Mantra 30
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
মাতৰিশ্বন আৰু পৱমান—এই দুয়ো পথেদি বহন কৰি নিয়ে; বায়ু সাৰথি, ৰশ্মি লাগাম, প্ৰতোদ চাবুক।
Mantra 31
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
কীৰ্তি আৰু যশ—আগতীয়াকৈ আগবাঢ়ি যোৱা এই দুয়ো—তেওঁক আগুৱাই থাকে; যি এনেদৰে জানে, তাৰ ওচৰলৈ কীৰ্তি আহে, যশো আহে।
Frequently Asked Questions
It ritually authorizes a figure’s movement by aligning him with the Directions—especially the East—so that transition and mobility become auspicious, ordered, and socially recognized.
In Vedic ritual space the East is the quarter of beginnings and rightful emergence; moving “following the East” symbolizes correct orientation, legitimacy, and the start of sanctioned progress.
It states that correct knowledge and performance bring visible social results: fame (kīrti) and glory (yaśas) ‘go before’ the person—meaning they gain precedence, good reputation, and public acknowledgement.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.