Adhyaya 8
Book 1, Chapter 8 sits inside the Vinaya-program where Kautilya engineers the king’s control over the state’s executive nervous system. The sūtra “amātyāḥ sarva evaite kāryāḥ syurna tu mantriṇaḥ” draws a sharp administrative boundary: those listed as officers are to be treated as executors (kāryāḥ), not as policy-counsellors (mantriṇaḥ). In Saptāṅga terms, it fortifies the Amātya-limb by preventing conflation of deliberation with implementation. Strategically, the Vijigīṣu’s power depends on disciplined delegation: ministers advise, but the broad bureaucracy carries out orders, allowing the king to scale governance without diffusing sovereign intent. This separation also reduces factionalism—mantri-status is scarce and guarded, while execution is distributed across vetted offices. The practical objective is to preserve decision-integrity, ensure administrative throughput, and maintain a clean chain of responsibility for reward and punishment.
Sutras
Sutra 1
सहाध्यायिनो अमात्यान् कुर्वीत दृष्टशौचसामर्थ्यत्वात् इति भारद्वाजः ॥ कZ_०१.८.०१ ॥
ভাৰদ্বাজে কয়: তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা লোকসকলকেই মন্ত্ৰী কৰিব লাগে; কিয়নো তেওঁলোকৰ শুচিতা আৰু সামৰ্থ্য ইতিমধ্যে পৰ্যবেক্ষিত।
Sutra 2
ते ह्यस्य विश्वास्या भवन्ति इति ॥ कZ_०१.८.०२ ॥
কাৰণ তেওঁলোক তেওঁৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য হৈ উঠে।
Sutra 3
नेति विशालाक्षः ॥ कZ_०१.८.०३ ॥
বিশালাক্ষে কয়: নহয়।
Sutra 4
सहक्रीडितत्वात्परिभवन्त्येनम् ॥ कZ_०१.८.०४ ॥
একেলগে (সমান হিচাপে) খেলাধূলা কৰা বাবে তেওঁলোকে তেওঁক অৱজ্ঞা কৰে।
Sutra 5
ये ह्यस्य गुह्यसधर्माणस्तानमात्यान् कुर्वीत समानशीलव्यसनत्वात् कZ_०१.८.०५ ॥
যিসকলে তেওঁৰ গোপন কথা আৰু তেওঁৰ ৰীতি-নীতিৰ অংশীদাৰ, একে স্বভাৱ আৰু একে দুৰ্বলতা/আসক্তি থকাৰ বাবে, তেওঁ তেওঁলোককেই মন্ত্ৰী নিযুক্ত কৰিব।
Sutra 6
ते ह्यस्य मर्मज्ञभयान्नापराध्यन्ति इति ॥ कZ_०१.८.०६ ॥
কাৰণ তেওঁ তেওঁলোকৰ মর্ম/দুৰ্বলতা জানে—এই ভয়ত, তেওঁলোকে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ/অবাধ্যতা নকৰে—এনেদৰে কোৱা হৈছে।
Sutra 7
साधारणैष दोषः इति पाराशराः ॥ कZ_०१.८.०७ ॥
পাৰাশৰসকলে কয়: “এইটো এটা সাধাৰণ দোষ।”
Sutra 8
तेषामपि मर्मज्ञभयात्कृताकृतान्यनुवर्तेत ॥ कZ_०१.८.०८ ॥
তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰতো, তেওঁলোকে তেওঁৰ মর্ম/দুৰ্বলতা জানে—এই ভয়ত, তেওঁলোকে কৰা আৰু নকৰা (কৃত-অকৃত) অনুসৰি তেওঁক চলিব লাগিব।
Sutra 9
अवशः कर्मणा तेन वश्यो भवति तावताम् ॥ कZ_०१.८.०९च्द् ॥
সেই কৰ্মৰ ফলতেই সি অসহায় হয় আৰু তিমানজনৰ বশত পৰে।
Sutra 10
यैनमापत्सु प्राणाबाधयुक्तास्वनुगृह्णीयुस्तानमात्यान् कुर्वीत दृष्टानुरागत्वात् इति ॥ कZ_०१.८.१० ॥
প্ৰাণ-আপাতি থকা বিপদত যিসকলে তাক ৰক্ষা আৰু সহায় কৰিব, তেওঁলোককেই সি অমাত্য (মন্ত্ৰী) কৰিব; কিয়নো তেওঁলোকৰ অনুৰাগ/নিষ্ঠা (কৰ্মত) দেখা আৰু পৰীক্ষিত হৈছে—এনে কোৱা হৈছে।
Sutra 11
नेति पिशुनः ॥ कZ_०१.८.११ ॥
পিশুনে কয়: “নাই।”
Sutra 12
भक्तिरेषा न बुद्धिगुणः ॥ कZ_०१.८.१२ ॥
ই ভক্তি (ব্যক্তিগত নিষ্ঠা), বুদ্ধি/দক্ষতাৰ গুণ নহয়।
Sutra 19
संख्यातार्थेषु कर्मसु नियुक्ता ये यथादिष्टमर्थं सविशेषं वा कुर्युस्तानमात्यान् कुर्वीत दृष्टगुणत्वात् इति ॥ कZ_०१.८.१३ ॥
নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্যযুক্ত কামত নিযুক্ত হ’লে যিসকলে আদেশ হুবহু পালন কৰে—অথবা অধিক বিশেষ ফলপ্ৰসূতাৰে সম্পন্ন কৰে—তেওঁলোকক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা যোগ্যতাৰ বাবে অমাত্য/মন্ত্ৰী নিযুক্ত কৰিব লাগে।
Sutra 20
नेति कौणपदन्तः ॥ कZ_०१.८.१४ ॥
(কিন্তু) কৌণপদন্তে কয়— “নহয়।”
Sutra 21
अन्यैरमात्यगुणैरयुक्ता ह्येते ॥ कZ_०१.८.१५ ॥
কাৰণ এইসকল (কাৰ্য-নিষ্পাদক) মন্ত্ৰীৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আন গুণসমূহত এতিয়াও যুক্ত নোহোৱাও পাৰে।
Sutra 22
पितृपैतामहानमात्यान् कुर्वीत दृष्टावदानत्वात् ॥ कZ_०१.८.१६ ॥
তেওঁলোকৰ পৰীক্ষিত সক্ষমতা আগতেই জনা থাকাৰ বাবে পিতা আৰু পিতামহৰ মন্ত্ৰীৰ বংশৰ পৰা মন্ত্ৰী নিযুক্ত কৰা উচিত।
Sutra 23
ते ह्येनमपचरन्तमपि न त्यजन्ति सगन्धत्वात् ॥ कZ_०१.८.१७ ॥
কাৰণ একে আত্মীয়তা/আকর্ষণ (‘একে গন্ধ’) থাকাৰ বাবে, তেওঁ পথভ্ৰষ্ট হলেও তেওঁলোকে তেওঁক ত্যাগ নকৰে।
Sutra 24
अमानुषेष्वपि चैतद्दृश्यते ॥ कZ_०१.८.१८ ॥
এই কথা অমানুষ (মানৱেতৰ) প্ৰাণীৰ মাজতো দেখা যায়।
Sutra 25
गावो ह्यसगन्धं गोगणमतिक्रम्य सगन्धेष्वेवावतिष्ठन्ते इति ॥ कZ_०१.८.१९ ॥
গাইবোৰে নিজৰ পৰিচিত ‘গন্ধ’ নথকা গৰুৰ জাকক অতিক্ৰম কৰি, কেৱল একে ‘গন্ধ’ থকা (নিজৰ দলৰ) জাকতেই থাকে।
Sutra 26
नेति वातव्याधिः ॥ कZ_०१.८.२० ॥
(কিন্তু) বাতব্যাধি কয়: “নহয়।”
Sutra 27
ते ह्यस्य सर्वमवगृह्य स्वामिवत्प्रचरन्ति ॥ कZ_०१.८.२१ ॥
কাৰণ তেওঁলোকে তাৰ সকলো দখল কৰি লৈ, স্বামীৰ দৰে আচৰণ কৰে।
Sutra 28
तस्मान्नीतिविदो नवानमात्यान् कुर्वीत ॥ कZ_०१.८.२२ ॥
সেয়ে, নীতিশাস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী নতুন আমাত্য (মন্ত্ৰী) নিযুক্ত কৰা উচিত।
Sutra 29
अमात्याः सर्व एवैते कार्याः स्युर्न तु मन्त्रिणः ॥ कZ_०१.८.२९च्द् ॥
এতেসকলেই অমাত্য (কাৰ্যনির্বাহী বিষয়া) হ’ব পাৰে; কিন্তু মন্ত্রিণ (অন্তৰঙ্গ পৰামৰ্শদাতা) নহয়।
Frequently Asked Questions
Stable administration through clear lines of authority: faster execution, fewer court factions, and measurable accountability, which improves revenue, security, and public order.
Not specified in this sūtra; by Arthashastric practice, overreach or usurpation of mantri-functions by amātyas invites disciplinary action—censure, removal from office, fines, or punishment proportional to the harm caused to rajakārya.