Sutra 23
Devanagari script
अष्टमे ऋत्विगाचार्यपुरोहितस्वस्त्ययनानि प्रतिगृह्णीयात् चिकित्सकमाहानसिकमौहूर्तिकांश्च पश्येत् ॥ कZ_०१.१९.२३ ॥
Transliteration
aṣṭame ṛtvigācāryapurohitasvastyayanāni pratigṛhṇīyāt cikitsakam āhānasikam auhūrtikāṃś ca paśyet
Translation
ৰাতিৰ অষ্টম প্ৰহৰত তেওঁ ঋত্বিজ, আচার্য আৰু পুৰোহিতৰ পৰা মঙ্গলাশীৰ্বাদ (স্বস্ত্যয়ন) গ্ৰহণ কৰিব; লগতে চিকিৎসক, ৰন্ধনশালাৰ অধীক্ষক আৰু মুহূর্তজ্ঞসকলকো দেখা কৰিব।
Word by Word
अष्टमेon the eighth (day)
अष्टमे:
TypeAdjective (ordinal)
Rootअष्टम
Formसप्तमी-एकवचनम् (पुं/नपुं), विशेषणम्; (अष्टमे [दिवसे/अहनि] इति)
ऋत्विक्the officiating priest
ऋत्विक्:
TypeNoun
Rootऋत्विज्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं), कर्तृपद-समुच्चयस्य अङ्गम्
आचार्यthe teacher (preceptor)
आचार्य:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं), समुच्चितकर्तृपद-सम्बन्धः
पुरोहितthe royal chaplain
पुरोहित:
TypeNoun
Rootपुरोहित
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं), समुच्चितकर्तृपद-सम्बन्धः
स्वस्त्ययनानिauspicious benedictions/rites
स्वस्त्ययनानि:
TypeNoun
Rootस्वस्त्ययन
Formद्वितीया-बहुवचनम् (नपुं), कर्मपदम्
प्रतिगृह्णीयात्should accept/receive
प्रतिगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootप्रति√ग्रह्
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; (राजा/राजकुमारः कर्ता)
चिकित्सकम्the physician
चिकित्सकम्:
TypeNoun
Rootचिकित्सक
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं), कर्मपदम्
आहानसिकम्the kitchen superintendent (cook-in-charge)
आहानसिकम्:
TypeNoun/Adjective (official title)
Rootआहानसिक
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं), कर्मपदम्
मौहूर्तिकान्the astrologers (muhūrta-calculators)
मौहूर्तिकान्:
TypeNoun
Rootमौहूर्तिक
Formद्वितीया-बहुवचनम् (पुं), कर्मपदम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
पश्येत्should see/meet (consult)
पश्येत्:
TypeVerb
Root√पश्
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; (राजा/राजकुमारः कर्ता)
Entities Mentioned
Ṛ
ṛtvijĀ
ācāryaP
purohitaS
svastyayanaC
cikitsaka (physician)Ā
āhānasika (kitchen superintendent)A
auhūrtika (timing/astrology expert)FAQs
Kauṭilya integrates symbolic legitimacy with material risk control: public auspiciousness plus practical management of health and food security.
Timing specialists—used to schedule actions (audiences, travel, ceremonies) within accepted calendrical norms, supporting coordination and legitimacy.