Sutra 14
Devanagari script
क्षीणलुब्धा हि प्रकृतयो भर्तरि स्निग्धा भर्तृहिते तिष्ठन्ति उपजापं वा विसंवादयन्ति अनुरागे सार्वगुण्यमिति ॥ कZ_०७.५.१४ ॥
Transliteration
kṣīṇalubdhā hi prakṛtayo bhartari snigdhā bhartṛhite tiṣṭhanti | upajāpaṃ vā visaṃvādayanti | anurāge sārvaguṇyam iti ||
Translation
ক্ষীণ-লোভী প্ৰকৃতিসমূহ যদি নিজৰ ভৰ্ত্তা (শাসক) প্ৰতি স্নেহশীল থাকে, তেন্তে সিহঁতে ভৰ্ত্তাৰ হিতত অটল থাকে আৰু প্ৰলুব্ধকৰণ/ঘুষ (উপজাপ)কো ব্যৰ্থ কৰিব পাৰে; অনুৰাগ (নিষ্ঠা) থাকিলে সেয়া সকলো গুণ স্থিৰ ৰখা এক সৰ্বব্যৱহাৰ্য গুণ হয়।
Word by Word
क्षीण-लुब्धाःweakened and greedy
क्षीण-लुब्धाः:
TypeAdjective
Rootक्षी (क्षय) / लुभ्
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः (प्रकृतयः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
हिindeed / for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपातः (हेतौ/निश्चये)
प्रकृतयःconstituent elements of the state (prakṛtis)
प्रकृतयः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्गः
भर्तरिin/with regard to the ruler (master)
भर्तरि:
TypeNoun
Rootभर्तृ
Formसप्तमी-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
स्निग्धाःaffectionate / loyal
स्निग्धाः:
TypeAdjective
Rootस्निह्
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः (प्रकृतयः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
भर्तृ-हितेin the ruler’s interest
भर्तृ-हिते:
TypeNoun (compound)
Rootभर्तृ + हित
Formसप्तमी-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः (हिते)
तिष्ठन्तिthey stand / remain
तिष्ठन्ति:
TypeVerb
Rootस्था
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
उपजापम्secret instigation / covert persuasion
उपजापम्:
TypeNoun
Rootउपजाप
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थकः निपातः
विसंवादयन्तिthey cause (others) to be deceived / to break faith
विसंवादयन्ति:
TypeVerb
Rootवि + सं + वद् (caus.)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, णिच् (कारणार्थकः)
अनुरागेin attachment / loyalty
अनुरागे:
TypeNoun
Rootअनुराग
Formसप्तमी-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
सार्व-गुण्यम्‘all-round excellence (is) [found] in loyalty’ (as a dictum)
सार्व-गुण्यम्:
TypeNoun/Abstract (compound)
Rootसार्व + गुण्य
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; इति-समाप्तिः (उक्तिवाचकः)
इतिthus / as follows
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formउक्तिसमाप्त्यर्थः
Entities Mentioned
P
prakṛti (state constituents)B
bhartṛ (ruler)FAQs
Greed creates susceptibility, but loyalty anchors preference: attached constituents may refuse or sabotage external inducements.
Loyalty is treated as a meta-virtue: it compensates for other weaknesses by keeping actors aligned with the ruler’s interest.