Sutra 25
Devanagari script
ताः पञ्चभिरमात्यजनपददुर्गकोशदण्डप्रकृतिभिरेकैकशः सम्युक्ता मण्डलमष्टादशकं भवति ॥ कZ_०६.२.२५ ॥
Transliteration
tāḥ pañcabhir amātyajanapadadurgakośadaṇḍaprakṛtibhir ekaikaśaḥ samyuktā maṇḍalam aṣṭādaśakaṃ bhavati
Translation
সেই (তিন)টাৰ প্ৰতিটোক পাঁচটা ৰাজ্য-উপাদান—অমাত্য, জনপদ, দুৰ্গ, কোষ আৰু দণ্ড—ৰ সৈতে একে একে সংযুক্ত কৰিলে মণ্ডল আঠাৰ প্ৰকাৰ হয়।
Word by Word
ताःthose (feminine plural)
ताः:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन
पञ्चभिःwith five / by five
पञ्चभिः:
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
Formसंख्यावाचक; तृतीया विभक्ति; बहुवचन (करण/सह)
अमात्यminister(s), officials
अमात्य:
TypeNoun
Rootअमात्य
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्गरूपेण)
जनपदcountry/territory (people and land)
जनपद:
TypeNoun
Rootजनपद
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्गरूपेण)
दुर्गfort
दुर्ग:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्गरूपेण)
कोशtreasury
कोश:
TypeNoun
Rootकोश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्गरूपेण)
दण्डforce; punishment; army/power of coercion
दण्ड:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्गरूपेण)
प्रकृतिभिःby/with the constituent elements (of the state)
प्रकृतिभिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; बहुवचन
एकैकशःone by one; each separately
एकैकशः:
TypeIndeclinable
Rootएकैकशस्
Formअव्यय; प्रकार/क्रमवाचक
सम्युक्ताःjoined/combined/associated
सम्युक्ताः:
TypeVerb (PPP used adjectivally)
Rootसम् + युज्
Formकृदन्त (क्त); भूतकर्मणि/भूतकृत; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; ‘ताः’ इति विशेषणम्
मण्डलम्the circle (of kings); political sphere
मण्डलम्:
TypeNoun
Rootमण्डल
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन
अष्टादशकम्a set/group of eighteen
अष्टादशकम्:
TypeNoun (numeral-derived)
Rootअष्टादशक
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; संख्यासमूहवाचक
भवतिbecomes; is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
Formलट् लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
Entities Mentioned
A
amātyaJ
janapadaD
durgaK
kośaD
daṇḍaM
maṇḍalaFAQs
It forces systematic comparison: evaluate not only who is ally/enemy, but also the quality of each actor’s ministers, territory, forts, finances, and force—revealing where to invest, pressure, or negotiate.