Sutra 16

Devanagari script

सारभाण्डमित्यसारभाण्डं तज्जातमित्यतज्जातं राधायुक्तमित्युपधियुक्तं समुद्गपरिवर्तिमं वा विक्रयाधानं नयतो हीनमूल्यं चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः पणमूल्यं द्विगुणो द्विपणमूल्यं द्विशतः ॥ कZ_०४.२.१६ ॥

Transliteration

sārabhāṇḍam ity asārabhāṇḍaṃ tajjātam ity atajjātaṃ rādhāyuktam ity upadhiyuktaṃ samudgaparivartimaṃ vā vikrayādhānaṃ nayato hīnamūlyaṃ catuṣpañcāśatpaṇo daṇḍaḥ paṇamūlyaṃ dviguṇo dvipaṇamūlyaṃ dviśataḥ

Translation

বিক্ৰী বা বন্ধকত নিম্নমানৰ সামগ্ৰীক উৎকৃষ্ট বুলি, অন্য জাত/ধৰণক উল্লেখিত জাত/ধৰণ বুলি, ভেজাল সামগ্ৰীক সঠিকভাৱে প্ৰক্ৰিয়াজাত বুলি, বা বাকচ/পাত্ৰ সলনি কৰি ভিতৰৰ বস্তু সলনি কৰিলে—কম মূল্যত দণ্ড ৫৪ পণ; এক পণ-মূল্যত দণ্ড দ্বিগুণ; দুই পণ-মূল্যত দণ্ড ২০০।

Word by Word

• सारभाण्डम्: (as) ‘genuine goods’
• Type: Noun
• Root: सारभाण्ड
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• इति: thus; as (so-called)
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: निपात

• असारभाण्डम्: spurious/defective goods
• Type: Noun
• Root: असारभाण्ड
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• तत्: that
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• जातम्: born/produced; (here) ‘of that kind’
• Type: Adjective
• Root: जात
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√जन् क्त)

• इति: thus; as (so-called)
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: निपात

• अतत्: not that; not of that
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अतद्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• जातम्: (something) not of that kind
• Type: Adjective
• Root: जात
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√जन् क्त)

• राधा: adulterant/addition (mixing substance)
• Type: Noun
• Root: राधा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (राधया) — पदे ‘राधायुक्तम्’ इत्यत्र

• युक्तम्: mixed; joined; provided with
• Type: Adjective
• Root: युक्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√युज् क्त)

• इति: thus; as (so-called)
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: निपात

• उपधि: fraud; adulteration; deceptive addition
• Type: Noun
• Root: उपधि
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (उपधिया) — पदे ‘उपधियुक्तम्’ इत्यत्र

• युक्तम्: mixed/combined
• Type: Adjective
• Root: युक्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√युज् क्त)

• समुद्ग: a casket/box (container)
• Type: Noun
• Root: समुद्ग
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन (समुद्ग-), समासपूर्वपद

• परिवर्तिमम्: having a changeable/swappable (container/feature)
• Type: Adjective
• Root: परिवर्तिमन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘समुद्गपरिवर्तिम’ इत्यत्र

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक निपात

• विक्रय: sale; selling
• Type: Noun
• Root: विक्रय
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी-तत्पुरुषसमासपूर्वपद (विक्रयाधानम्)

• आधानम्: arrangement/packing/placing for sale
• Type: Noun
• Root: आधान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘विक्रय-आधान’ = विक्रय-स्थापन/विन्यास

• नयतः: of one who sells/carries on (the sale)
• Type: Verb (participle)
• Root: नी
• Form: √नी; शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), षष्ठी एकवचन (नयतः) — ‘of one who leads/carries on (trade)’

• हि: for; indeed
• Type: Particle
• Root: हि
• Form: निपात (हेतौ/निश्चये)

• हीन: deficient; reduced
• Type: Adjective
• Root: हीन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘हीनमूल्यम्’ इत्यत्र

• मूल्यम्: price; value
• Type: Noun
• Root: मूल्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• चतुः: four
• Type: Numeral
• Root: चतुर्
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्द; समासपूर्वपद (चतुष्पञ्चाशत्पणः)

• पञ्चाशत्: fifty
• Type: Numeral
• Root: पञ्चाशत्
• Form: स्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), प्रथमा एकवचन; समासपूर्वपद

• पणः: pana (coin/unit of money)
• Type: Noun
• Root: पण
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘चतुः-पञ्चाशत्-पणः’ = 54 पण

• दण्डः: fine; penalty
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

• पण: of one pana
• Type: Noun
• Root: पण
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (पणस्य) — ‘पणमूल्यं’ इत्यत्र

• मूल्यम्: an item valued at one pana
• Type: Noun
• Root: मूल्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘पण-मूल्यम्’ = one-pana value item

• द्विगुणः: double
• Type: Adjective
• Root: द्विगुण
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; (दण्डः) द्विगुणः

• द्वि: two
• Type: Numeral
• Root: द्वि
• Form: समासपूर्वपद (द्विपणमूल्यम्)

• पण: of pana
• Type: Noun
• Root: पण
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (पणस्य) — समासपूर्वपद

• मूल्यम्: an item valued at two panas
• Type: Noun
• Root: मूल्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘द्वि-पण-मूल्यम्’ = two-pana value item

• द्विशतः: two hundred (as fine)
• Type: Numeral
• Root: द्विशत
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; (दण्डः) द्विशतः

Entities Mentioned

• seller
• pledgee/pawnbroker (implied)
• buyer/pledger
• inspector (implied)

More Details

FAQs

What kinds of deception are enumerated in 4.2.16?

Quality mislabeling (inferior as superior), species/kind mislabeling, adulteration masked as proper processing, and physical substitution via container switching.

What policy tool is visible in the fine schedule?

Graded penalties calibrated to value bands, combining a base fine with sharp increases for higher-value fraud.