Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

तत्राधिकरणानां संख्याप्रचारसंजाताग्रं कर्मान्तानां द्रव्यप्रयोगवृद्धिक्षयव्ययप्रयामव्याजीयोगस्थानवेतनविष्टिप्रमाणम् रत्नसारफल्गुकुप्यानामर्घप्रतिवर्णकमानप्रतिमानोन्मानावमानभाण्डम् देशग्रामजातिकुलसंघानां धर्मव्यवहारचरित्रसंस्थानम् राजोपजीविनां प्रग्रहप्रदेशभोगपरिहारभक्तवेतनलाभम् राज्ञश्च पत्नीपुत्राणां रत्नभूमिलाभं निर्देशोत्पातिकप्रतीकारलाभं मित्रामित्राणां च संधिविग्रहप्रदानादानं निबन्धपुस्तकस्थं कारयेत् ॥ कZ_०२.७.०२ ॥

tatrādhikaraṇānāṃ saṃkhyāpracārasaṃjātāgraṃ karmāntānāṃ dravyaprayogavṛddhikṣayavyayaprayāmavyājīyogasthānavetanaviṣṭipramāṇam ratnasāraphalgukupyānām arghaprativarṇakamānapratimānonmānāvamānabhāṇḍam deśagrāmajātikulasaṃghānāṃ dharmavyavahāracaritrasaṃsthānam rājopajīvināṃ pragrahapradeśabhogaparihārabhaktavetanalābham rājñaś ca patnīputrāṇāṃ ratnabhūmilābhaṃ nirdeśotpātikapratīkāralābhaṃ mitrāmitrāṇāṃ ca saṃdhivigrahapradānādānaṃ nibandhapustakasthaṃ kārayet

তাত নিবন্ধ-পুস্তকত লিখাই থ’ব—অধিকৰণ/মামলাৰ সংখ্যা, গতি, সঞ্চয় আৰু অৱশিষ্ট; ৰাজ্যকাৰ্য/কর্মান্তত দ্ৰব্যপ্ৰয়োগ, বৃদ্ধি-ক্ষয়, ব্যয়, সময়-বিলম্ব, কমিশন/পার্থক্য (ব্যাজী), নিয়োগ, কৰ্মস্থান, বেতন, বেগাৰ (বিষ্টি) আৰু মাপ-মান; ৰত্ন, ধাতু আৰু সাধাৰণ সামগ্ৰীৰ মূল্য, প্ৰকাৰ/বৰ্ণ অনুসাৰে শ্ৰেণীবিভাগ, মাপ-তোলৰ মানদণ্ড, আৰু সামগ্ৰীৰ অবমূল্যায়ন/ক্ষতি-লেখা; দেশ-গ্ৰাম-জাতি-কুল-সংঘৰ ধৰ্ম, ব্যৱহাৰ, ৰীতি আৰু সংস্থান; ৰাজসেৱাৰে জীৱিকা কৰা লোকৰ অনুগ্ৰহ/গ্ৰহণ, অঞ্চল-বণ্টন, ভোগ, পৰিহাৰ, ভক্ত/ৰেচন, বেতন আৰু লাভ; ৰজা আৰু তেওঁৰ পত্নী-পুত্ৰসকলৰ ৰত্ন-ভূমি লাভ, বিশেষ নিৰ্দেশ আৰু উৎপাত/বিপদ-প্ৰতিকাৰৰ পৰা লাভ; আৰু মিত্ৰ-শত্ৰুৰ সন্ধি-ৱিগ্ৰহ, দান আৰু গ্ৰহণ—এই সকলো নিবন্ধ-পুস্তকত সংৰক্ষণ কৰাব।

तत्रthere; in that context/section
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formअव्यय (देश/प्रसंगवाचक)
अधिकरणानाम्of the departments/administrative offices
अधिकरणानाम्:
TypeNoun
Rootअधिकरण
Formषष्ठी-बहुवचनम् (नपुंसकलिङ्ग)
संख्याप्रचारसंजाताग्रम्(with) a heading arising from numbering and promulgation/issue
संख्याप्रचारसंजाताग्रम्:
TypeNoun
Rootसंख्याप्रचारसंजाताग्र
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); विशेषणरूपेण (…प्रमाणम् इत्यस्य)
कर्मान्तानाम्of the workshops/industrial establishments
कर्मान्तानाम्:
TypeNoun
Rootकर्मान्त
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)
द्रव्यप्रयोगवृद्धिक्षयव्ययप्रयामव्याजीयोगस्थानवेतनविष्टिप्रमाणम्the record/measure of disbursement of goods, increase, decrease, expense, processing/throughput, fraud, assignment to posts, wages, and forced labour
द्रव्यप्रयोगवृद्धिक्षयव्ययप्रयामव्याजीयोगस्थानवेतनविष्टिप्रमाणम्:
TypeNoun
Rootद्रव्यप्रयोगवृद्धिक्षयव्ययप्रयामव्याजीयोगस्थानवेतनविष्टिप्रमाण
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); कर्मान्तानाम् इत्यस्य विषय-निर्देशः
रत्नसारफल्गुकुप्यानाम्of jewels, valuable materials, minor goods, and base/ordinary goods
रत्नसारफल्गुकुप्यानाम्:
TypeNoun
Rootरत्नसारफल्गुकुप्य
Formषष्ठी-बहुवचनम् (नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समाहार)
अर्घप्रतिवर्णकमानप्रतिमानोन्मानावमानभाण्डम्the record of price, classification by quality, measures, counter-check measures, weighing/overweighing, undervaluation, and containers
अर्घप्रतिवर्णकमानप्रतिमानोन्मानावमानभाण्डम्:
TypeNoun
Rootअर्घप्रतिवर्णकमानप्रतिमानोन्मानावमानभाण्ड
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); रत्न… इत्यस्य विषय-निर्देशः
देशग्रामजातिकुलसंघानाम्of regions, villages, birth-groups, families/lineages, and associations
देशग्रामजातिकुलसंघानाम्:
TypeNoun
Rootदेशग्रामजातिकुलसंघ
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समाहार)
धर्मव्यवहारचरित्रसंस्थानम्the record of law, legal procedure, customary practice, and institutional organization
धर्मव्यवहारचरित्रसंस्थानम्:
TypeNoun
Rootधर्मव्यवहारचरित्रसंस्थान
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); देश… इत्यस्य विषय-निर्देशः
राजोपजीविनाम्of those who live by the king (royal dependents/servants)
राजोपजीविनाम्:
TypeNoun
Rootराजोपजीविन्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)
प्रग्रहप्रदेशभोगपरिहारभक्तवेतनलाभम्the record of attachments, territorial allotments, enjoyment rights, exemptions, rations, wages, and gains/perquisites
प्रग्रहप्रदेशभोगपरिहारभक्तवेतनलाभम्:
TypeNoun
Rootप्रग्रहप्रदेशभोगपरिहारभक्तवेतनलाभ
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समाहार); राजोपजीविनाम् इत्यस्य विषय-निर्देशः
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुंलिङ्ग)
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय (समुच्चय)
पत्नीपुत्राणाम्of (his) wives and sons
पत्नीपुत्राणाम्:
TypeNoun
Rootपत्नीपुत्र
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग-समाहार)
रत्नभूमिलाभम्the gain/acquisition of jewels and land
रत्नभूमिलाभम्:
TypeNoun
Rootरत्नभूमिलाभ
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समाहार)
निर्देशोत्पातिकप्रतीकारलाभम्the gain arising from directives/assignments and from countermeasures to calamities/portents
निर्देशोत्पातिकप्रतीकारलाभम्:
TypeNoun
Rootनिर्देशोत्पातिकप्रतीकारलाभ
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समाहार)
मित्रामित्राणाम्of friends (allies) and enemies
मित्रामित्राणाम्:
TypeNoun
Rootमित्रामित्र
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुंलिङ्ग)
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय (समुच्चय)
संधिविग्रहप्रदानादानम्the record of peace, war, giving, and taking
संधिविग्रहप्रदानादानम्:
TypeNoun
Rootसंधिविग्रहप्रदानादान
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); मित्रामित्राणाम् इत्यस्य विषय-निर्देशः
निबन्धपुस्तकस्थम्entered/contained in the register-book
निबन्धपुस्तकस्थम्:
TypeAdjective
Rootनिबन्धपुस्तकस्थ
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्ग); कर्म (लेख्यवस्तु)
कारयेत्should cause (it) to be made/entered
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ्? → विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष-एकवचनम्; णिच् (causative): ‘cause to be done/made’
A
akṣapaṭala (accounts office)
N
nibandhapustaka (registers)
A
adhikaraṇa (cases/matters)
K
karmānta (state works/operations)
V
vyaya (expenditure)
V
vyājī (differential/commission)
V
vetana (wages)
V
viṣṭi (corvée)
R
ratna/sāra/phalgukupya (classes of goods)
D
deśa/grāma/jāti/kula/saṃgha (polity-society units)
M
mitra/amitra (ally/enemy)
S
saṃdhi/vigraha (treaty/hostility)

FAQs

To create a single, authoritative audit trail linking finance, operations, inventory, personnel entitlements, legal-customary governance, crisis-response actions, and foreign relations—so decisions can be verified and controlled.

Treasury/accounting, procurement and inventory management, HR/payroll, compliance and legal administration, risk management, and diplomatic record management.